ATALAR VƏ OĞULLAR
(oçerk)
Bəzi ömürlər var ki, illərlə ölçülmür. Onların qiyməti yaşanan günlərin sayı ilə deyil, Vətən yolunda göstərilən fədakarlıqla, xalq üçün görülən işlərlə, arxada qoyulan izlərlə müəyyənləşir. Belə ömürlərdə insanın doğulduğu gün qədər, Vətən qarşısında son nəfəsini verdiyi gün də tarixə çevrilir. Şəhidlik zirvəsinə ucalan insanların həyat yolu məhz belə müqəddəs bir mənəvi yaddaşa çevrilir.
Azərbaycanın Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyümüz uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızın hər birinin taleyində ayrıca bir dastan, ayrıca bir insan ömrü, ayrıca bir ailə hekayəsi yaşayır. Kapitan Ruslan Mehman oğlu Qəhrəmanovun həyat yolu da belə tarixlərdən biridir.
Onun ömrünün ən böyük mənası isə yalnız döyüş meydanında göstərdiyi igidliklə məhdudlaşmır. Ruslan Qəhrəmanov həm də bir hərbçi ailəsinin övladı idi. Onun atası Mehman Qəhrəmanov Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş, müharibə veteranı, Qarabağ qazisi olmuşdu. Ata Qarabağ savaşının ağır illərindən keçmişdi, oğul isə həmin mübarizənin davamını öz çiyinlərinə götürmüşdü.
Bu mənada Ruslan Qəhrəmanovun taleyi “atalar və oğullar” ifadəsinin ən müqəddəs məzmunlarından birini özündə yaşadır: ata Vətənin müdafiəsinə qalxır, oğul həmin müqəddəs yolun davamçısına çevrilir.
Hərbçi ailəsində doğulan oğul
Ruslan Qəhrəmanov 6 oktyabr 1988-ci ildə Almaniyanın Maqdeburq şəhərində, hərbçi ailəsində dünyaya göz açıb. Onun uşaqlıq və yeniyetməlik illəri isə Azərbaycanın Şəmkir torpağı ilə, Keçili kəndi ilə bağlı olub.
Rövşən İsmayılov adına 2 saylı orta məktəbdə təhsil alan Ruslanın Vətənə bağlılığı hələ məktəb illərindən özünü göstərirdi. O, 9-cu sinfə qədər burada oxuduqdan sonra Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil almaq qərarına gəldi. Maraqlıdır ki, onun əvvəlcə tibb sahəsinə meyli olub. Lakin həyatının istiqamətini dəyişən əsas amil Vətən sevgisi idi. Ruslan hərbçi olmaq qərarına gəldi.
Bu qərarın arxasında, şübhəsiz, ailə tərbiyəsinin, atasının həyat yolunun da mühüm rolu vardı.
Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş Mehman Qəhrəmanovun keçdiyi döyüş yolu oğlunun yaddaşında Vətənə xidmət anlayışını canlı bir nümunəyə çevirmişdi. Ata öz döyüş yolu ilə oğluna bir həqiqəti öyrətmişdi: Vətən sevgisi yalnız sözlə ifadə olunmur, lazım gələndə onun uğrunda həyatını ortaya qoymaqla təsdiqlənir.
Ruslan da bu yolu seçdi.
Leytenantdan kapitana
Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi bitirdikdən sonra Ruslan Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə qəbul oldu. Ali hərbi təhsilini başa vurduqdan sonra leytenant rütbəsi ilə Vətənə xidmətə başladı.
Beləliklə, bir zamanlar atasının keçdiyi hərb yolunun davamçısı olan oğul Azərbaycan Ordusunun sıralarında öz yerini tutdu.
Ruslan Qəhrəmanov peşəkar hərbçi kimi formalaşdıqca onun Vətənə xidmət anlayışı da daha da möhkəmlənirdi. O, Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrində xidmət edirdi. Hərbi peşənin ən məsuliyyətli sahələrindən birini seçən Ruslan qarşısına qoyulan tapşırıqların icrasında yüksək peşəkarlıq və cəsarət nümayiş etdirirdi.
2016-cı ilin Aprel döyüşləri onun döyüş təcrübəsinin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Həmin döyüşlərdə iştirak edən Ruslan Qəhrəmanov sonralar Vətən müharibəsində daha böyük sınaqlarla üz-üzə gələcəkdi.
O, artıq yalnız hərbiçi deyil, döyüş təcrübəsi olan zabit idi.
“General” olmaq yox, Vətənə xidmət etmək
Ruslan haqqında xatirələrdə onun xarakterini, dünyagörüşünü və hərbçi əqidəsini ifadə edən bir məqam xüsusilə diqqət çəkir.
Dostlarından biri ona “sən general olacaqsan” deyəndə Ruslanın cavabı belə olur:
“General əqidə deyil.”
Bu qısa cavab əslində onun həyat fəlsəfəsini ifadə edirdi.
Ruslan üçün hərbi rütbə məqsəd deyildi. O, rütbənin arxasında dayanan məsuliyyəti anlayırdı. Onun üçün əsas məsələ Vətənə xidmət etmək, verilən tapşırığı yerinə yetirmək və lazım gəldikdə Vətən uğrunda canından keçmək idi.
Bu düşüncə tərzi onun döyüş meydanındakı davranışında da özünü göstərdi.
Üç balanın atası
Həyatının digər tərəfi isə ailəsi idi.
Ruslan ailəli idi. İki qızı və bir oğlu vardı. Onun ən kiçik övladı Yusif Vətən müharibəsi başlananda cəmi 10 günlük idi.
Bu detal insanı istər-istəməz düşündürür.
Cəmi on günlük körpəsinin üzünə, qoxusuna doymamış ata döyüş meydanına yollanırdı. Qarşıda onu Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində ağır döyüşlər gözləyirdi. Arxada isə həyat yoldaşı, iki qızı və yenicə dünyaya gəlmiş oğlu vardı.
İnsan olaraq Ruslanın ürəyində övladlarının sevgisi vardı. Zabit kimi isə qarşısında Vətən borcu dayanırdı.
Bu iki hissin qarşıdurmasında o, Vətəni seçdi.
Amma o, övladlarını da Vətənin gələcəyi kimi görürdü. Qızlarına döyüşə getməzdən əvvəl verdiyi tapşırıq onun mənəvi dünyasının necə böyük olduğunu göstərir:
“Mən şəhid olanda öndə sizlər gedin, bayrağımızı tutaraq, fəxrlə “Vətən sağ olsun deyin!”
Bu sözlər sadəcə bir atanın övladlarına vəsiyyəti deyildi. Bu, bir zabitin öz övladlarına Vətən dərsi idi.
“Mən ora elə şəhid olmağa gedirəm”
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ermənistanın işğalı altında olan torpaqlarımızın azad edilməsi məqsədilə başladığı Vətən müharibəsi Ruslan Qəhrəmanovun həyatının son və ən şərəfli mərhələsi oldu.
Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində gedən döyüşlərdə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin kapitanı kimi iştirak edən Ruslan ən ağır tapşırıqların icrasında öndə gedirdi.
Döyüşlərdən əvvəl dostlarından biri ona:
“Çalış şəhid olma, körpə balaların səni gözləyir”
deyəndə Ruslanın cavabı belə olmuşdu:
“Mən ora elə şəhid olmağa gedirəm.”
Bu cümlə ilk baxışda ağır səslənə bilər. Lakin onun məzmununda qorxu yox, seçilmiş yolun dərk edilməsi vardı.
Ruslan ölüm axtarmırdı. O, Vətən qarşısında öz borcunun nə olduğunu bilirdi. Şəhidlik onun üçün məqsəd yox, Vətən uğrunda döyüşün ən ağır nəticəsinə hazır olmaq idi.
“Tam hazıram mən hər şeyə…”
Ruslanın son sözləri onun mənəvi portretini daha aydın göstərir:
“Tam hazıram mən hər şeyə. Mən şəhid olsam oğlum gəlir əvəzimə. Gözüm arxada qalamayacaq. Nə həyəcanla gözləyirəm gecənin o qaranlığında Kəlbəcərə girməyi”…
Bu sözlərin içində həm ata, həm zabit, həm də Vətən sevdalısı olan bir insanın bütöv obrazı görünür.
O, oğlunu özünün davamçısı kimi görürdü. “Oğlum gəlir əvəzimə” deyərkən əslində həyatın davamlılığına, Vətənin gələcəyinə inanırdı.
Birinci Qarabağ müharibəsinin veteranı olan ata Mehman Qəhrəmanovdan başlayan yol Ruslanın timsalında davam etdi. Ruslan isə öz növbəsində üç övladını yadigar qoydu. Beləcə, “atalar və oğullar” xətti yalnız bir ailənin deyil, bütöv bir xalqın yaddaşında mənəvi davamlılığın simvoluna çevrildi.
Kəlbəcər arzusu
Ruslan Qəhrəmanovun ən böyük arzularından biri döyüşərək Kəlbəcərə daxil olmaq idi.
O, Kəlbəcəri görmək, həmin torpaqda Azərbaycan bayrağının dalğalandığını görmək istəyirdi. Hətta bu arzu onun məzar daşında da yaşadılıb.
İşğal illərində Qarabağın hər qarışı kimi Kəlbəcər də onun üçün uzaqda qalmış bir Vətən parçası idi. Ruslanın arzusu həmin torpaqlara döyüşçü kimi qayıtmaq idi.
Taleyin hökmü ilə o, Kəlbəcərin azadlığını öz gözləri ilə görə bilmədi. Lakin onun döyüş yoldaşları və Azərbaycan Ordusu sonrakı günlərdə bu müqəddəs arzunu gerçəkləşdirdi.
Bu gün Kəlbəcər azaddır.
Ruslanın ömrü isə həmin azadlığın qazanılmasına aparan müqəddəs yolun bir hissəsidir.
Son döyüş
Cəbrayıl uğrunda gedən ağır döyüşlərin birində Ruslan Qəhrəmanov və döyüş yoldaşları kəşfiyyat zamanı mühasirəyə düşürlər.
Belə məqamda insanın əsl siması üzə çıxır.
Ruslan döyüş yoldaşlarının həyatını düşünərək maşından düşür və onlara:
“Siz gedin, mən sizi qoruyacam”
deyir.
Bu sözlərin ardınca o, öz həyatını təhlükəyə ataraq yoldaşlarının xilas olmasına şərait yaradır.
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin kapitanı Ruslan Qəhrəmanov 5 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində gedən döyüşlər zamanı snayper gülləsinə tuş gələrək qəhrəmancasına şəhid oldu.
Onun şəhid olduğu gün, 5 oktyabr, doğum günündən cəmi bir gün əvvəl idi. Ruslanın 32 illik ömrü belə başa çatdı.
Lakin onun həyat yolu bitmədi.
Çünki şəhidlərin ömrü onların şəhadəti ilə tamamlanmır. Onlar xalqın yaddaşında, övladlarının həyatında, döyüş yoldaşlarının xatirələrində, azad edilmiş torpaqların hər qarışında yaşamağa davam edirlər.
Ata ilə oğul arasında müqəddəs bağ
Ruslan Qəhrəmanovun həyatını düşündükdə ilk növbədə ata Mehman Qəhrəmanov yada düşür.
Birinci Qarabağ müharibəsində döyüşmüş ata…
Vətən qarşısında borcunu yerinə yetirmiş ata…
Sonra onun yolunu davam etdirən oğul…
Bu, Azərbaycan tarixində dəfələrlə təkrarlanan bir mənəvi mənzərədir. Qarabağ müharibəsinin ilk mərhələsində döyüşən ataların övladları illər sonra Vətən müharibəsində silaha sarıldılar.
Ata torpağı qorumaq üçün döyüşdü.
Oğul torpağı azad etmək üçün döyüşdü.
Ata işğalın ağrısını yaşadı.
Oğul zəfərin yolunda şəhid oldu.
Belə ailələrdə Vətən sevgisi nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi mirasdır.
Ruslanın həyatında bu mirasın necə güclü olduğunu onun hərbi yolundan, döyüşdəki davranışından və son sözlərindən görmək mümkündür.
Dövlət tərəfindən verilən yüksək qiymət
Ruslan Qəhrəmanovun Vətən qarşısındakı xidmətləri və döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıq dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamlarına əsasən şəhid kapitan Ruslan Qəhrəmanov ölümündən sonra müxtəlif yüksək dövlət təltiflərinə layiq görülüb.
O, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif olunub.
Həmçinin onun döyüş yolu “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” və “Füzulinin azad olunmasına görə” medalları ilə qiymətləndirilib.
Ruslan Qəhrəmanov Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri kimi, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərdiyinə, vəzifə borcunu ləyaqətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə ölümündən sonra “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə də təltif olunub.
Bu təltiflər bir insanın taleyində dövlət tərəfindən verilən qiymətdir. Amma şəhid üçün ən böyük mükafat onun uğrunda can verdiyi torpağın azadlığıdır.
Üç övlada qalan miras
Bu gün Ruslan Qəhrəmanovun üç övladı atasının adını daşıyan böyük bir mənəvi mirasın sahibidir.
İki qızı atasının vəsiyyət etdiyi kimi Vətən bayrağının qarşısında fəxrlə dayanmalıdır.
Oğlu Yusif isə atasının dünyaya gəlməsindən cəmi on gün sonra başlayan Vətən müharibəsinin və atasının şəhadətinin canlı yadigarıdır.
Yusif atasını xatirələrdən, şəkillərdən, ailə söhbətlərindən tanıyacaq. Onun haqqında eşidəcəyi hər söz atasının necə yaşadığını, nəyə inandığını, nə uğrunda öldüyünü anlatmalıdır.
Bir gün Yusif atasının məzarının qarşısında dayananda anlayacaq ki, onun atasının ömrü cəmi 32 il olmayıb.
Çünki şəhidlik insan ömrünün sonu deyil, xalq yaddaşında yeni başlanğıcdır.
Xalq yaddaşında yaşayan qəhrəman
Şəhid Ruslan Qəhrəmanova məxsus şəxsi materialların ailəsi tərəfindən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fonduna təhvil verilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Çünki şəxsi əşyalar, sənədlər, fotoşəkillər və digər xatirə nümunələri yalnız bir ailənin deyil, gələcək nəsillərin də yaddaşına xidmət edir.
Bu materiallar gələcəkdə bir gəncə Ruslan Qəhrəmanov haqqında danışacaq.
O gənc biləcək ki, 1988-ci ildə Almaniyanın Maqdeburq şəhərində doğulan bir Azərbaycan oğlu sonralar öz həyatını Vətənə həsr edib.
Biləcək ki, o, Azərbaycan Ordusunun kapitanı, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin zabiti olub.
Biləcək ki, 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində iştirak edib.
Biləcək ki, 2020-ci ildə Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində ən ağır döyüşlərə qatılıb.
Biləcək ki, üç övladını, o cümlədən cəmi 10 günlük körpəsini geridə qoyaraq Vətən uğrunda döyüşə gedib.
Biləcək ki, döyüş yoldaşlarını qorumaq üçün öz həyatını təhlükəyə atıb.
Və biləcək ki, o, 5 oktyabr 2020-ci ildə şəhidlik zirvəsinə ucalıb.
“Atalar və oğullar”
Ruslan Qəhrəmanovun həyatı bir ailənin tarixindən daha böyük məna daşıyır.
Bu, atadan oğula keçən Vətən sevgisinin tarixidir.
Mehman Qəhrəmanov Birinci Qarabağ müharibəsinin döyüşçüsü idi. Onun oğlu Ruslan İkinci Qarabağ müharibəsinin qəhrəmanı oldu.
Ata Vətənin müdafiəsinə qalxdı.
Oğul Vətənin bütövlüyü uğrunda canından keçdi.
Bu gün isə Ruslanın üç övladı atasının yadigarıdır.
Beləcə, bir ailənin üç nəsli arasında görünməz, lakin möhkəm bir mənəvi bağ yaranır: Vətən sevgisi.
Bu sevgi nə müharibə ilə başlayır, nə də şəhidliklə bitir.
O, nəsildən-nəslə ötürülür.
Ruslanın “Mən şəhid olsam oğlum gəlir əvəzimə” sözləri də məhz bu baxımdan xüsusi məna qazanır.
O, öz ömrünün davamını oğlunda görürdü.
Lakin əslində Ruslanın davamı yalnız Yusif deyil.
Onun davamı azad Qarabağdır.
Onun davamı dalğalanan Azərbaycan bayrağıdır.
Onun davamı atasının və özünün uğrunda mübarizə apardığı Vətəndir.
Onun davamı gələcək nəsillərin yaddaşıdır.
Son söz əvəzinə
Şəhidlər haqqında yazmaq həm məsuliyyətli, həm də çətindir. Çünki onların həyatını adi sözlərlə ifadə etmək mümkün deyil. Şəhidlik elə bir zirvədir ki, ona yalnız ehtiramla yanaşmaq, onların ömründən gələcək nəsillər üçün nəticələr çıxarmaq mümkündür.
Kapitan Ruslan Qəhrəmanovun 32 illik ömrü Vətənə xidmət nümunəsidir.
O, hərbçi ailəsində doğuldu.
Atasının keçdiyi döyüş yolunu davam etdirdi.
Hərbi təhsil aldı.
Leytenant kimi xidmətə başladı, kapitan rütbəsinə yüksəldi.
Aprel döyüşlərinin iştirakçısı oldu.
Üç övlad atası oldu.
Vətən müharibəsinin ilk günlərində döyüşə yollandı.
Cəmi 10 günlük oğlunu qucağından ayırıb Vətən torpaqlarının azadlığı uğrunda savaşa getdi.
Döyüş yoldaşlarını qorudu.
Son nəfəsinə qədər tapşırığına sadiq qaldı.
Və şəhid oldu.
Onun atası Mehman Qəhrəmanovun Birinci Qarabağ müharibəsindən başlayan yolu Ruslanın şəhadəti ilə yeni bir məna qazandı.
İndi isə Ruslanın övladları bu müqəddəs adın daşıyıcılarıdır.
Bu səbəbdən Ruslan Qəhrəmanovun həyat hekayəsinin adı yalnız bir sözlə ifadə olunmur.
Bu hekayənin adı “Atalar və oğullar”dır.
Ata Vətəni qorudu.
Oğul Vətəni azad etmək üçün can verdi.
Oğulun övladları isə bu müqəddəs adın və bu böyük əmanətin gələcək daşıyıcılarıdır.
Və bütün bunların fövqündə bir söz dayanır:
Vətən!
Ruslan Qəhrəmanovun ömrü Vətən üçün yaşandı, şəhadəti isə Vətən tarixində əbədi yaşamaq haqqı qazandı.
Ruhu şad olsun!
Vətən sağ olsun!
12.09.2026. Bakı.