POEZİYADA TALE, İNSAN VƏ İLAHİ MİZAN KONSEPSİYASI

Mərziyyə Nəcəfova,

Filologiya elmləri doktoru

POEZİYADA TALE, İNSAN VƏ İLAHİ MİZAN KONSEPSİYASI

(Lütviyyə Əsgərzadə və varlığın metafizik dramı)

İnsan idrakının və fəlsəfi-estetik düşüncənin yarandığı ilk dövrlərdən bəri mütəfəkkirləri məşğul edən ən təməl sual insanın bu məkandakı (Yer kürəsindəki) mövcudluq statusu və onun iradəsindən kənarda formalaşan ali kosmik qüvvə – Tale (Alın yazısı) paradiqmasıdır. Antik yunan fəlsəfəsindəki Ananke və Moira (qaçılmaz tale) qanunlardan Şərq mistisizmindəki fatalizm və irfan təlimlərinə qədər subyekt (insan) həmişə öz bəxtinin koordinatlarını çözməyə çalışmışdır.

Şərq dünyagörüşündə Allah və insan münasibətləri kor-koranə bir itaətkarlıkdan ziyadə, ruhun öz daxili laboratoriyasında ilahi mizanı axtarması, daxili vicdanın səssiz pıçıltılarını kainatın böyük nizamı ilə çarpazlaşdırması prosesidir. Lakin bu proses, xüsusən yaradıcı fərdin şüurunda hamar və sükunətli keçmir. O, dünyanın maddi çətinlikləri, sosioloji aşınmaları və fani zamanın amansızlığı qarşısında həm də dərin bir ekzistensial böhrana və ləyaqətli bir dialoqa çevrilir.

Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elminin fundamental prinsiplərini bədii təfəkkürün süzgəcindən keçirən filologiya elmləri doktoru Lütviyyə Əsgərzadənin poetik dünyası, məhz bu dərin fəlsəfi köklərə söykənən, sözün energetikası ilə insan ruhunun sarsıntılarını kodlaşdıran modern bir sistemdir. Müəllif öz yaradıcılığında subyekti donuq sosioloji qəliblərin içindən çıxararaq onu birbaşa öz taleyi ilə üz-üzə qoyur, fərdin daxili monoloqunu bəşəri bir manifest səviyyəsinə yüksəldir.

Lütviyyə xanımın “Alın yazım”şeiri, ilk sətirlərindən etibarən oxucunu fərdin öz müqəddəratı ilə girdiyi səmimi, fəlsəfi və dramatik bir dialoqun içinə çəkir. Müəllif alın yazısını sadəcə mücərrəd bir dini-metafizik anlayış kimi deyil, insanın çiyinlərində daşıdığı real, fiziki bir yük – “şələ” kimi  konkretləşdirir:

Alın yаzım və tаlеyim,
Sеvinc pаyım, nаlələrim.
Könlümə qismət kədərim.
Şələm аğır, çаtmır gücüm,
Küsüm səndən, yа nеyləyim.

“Şələnin ağır olması və gücün çatmaması” ifadəsi, insanın bioloji və mənəvi baxımdan zamanın və taleyin ağırlığı qarşısında keçirdiyi o qaçılmaz antropoloji böhranın bədii təzahürüdür. Şairə dünyadakı sevinclə naləni, qəmlə qisməti eyni tərəziyə qoysa da, tale qarşısında passiv bir bəndə kimi durmur, əksinə, ona suallar ünvanlayır. “Küsüm səndən, ya neyləyim” ifadəsi ilə Şərq arifliyindən gələn o ən səmimi giley-güzar ritorikasını hərəkətə gətirir. Cəmiyyətin və dünyanın insana təklif etdiyi maddi dəyərlər (sərvət) ilə ruhun ehtiyac duyduğu mənəvi hüzur arasındakı o qorxunc uçurumu və sosioloji təzadı tam ifşa edir:

Alın yаzım və tаlеyim,
Mən nə umdum, sən nə vеrdin.
Sərvətindən qəm götürdüm.
Sənə nəsə еyləmişdim,
Bоylаnır gеndən sеvincim?

“Sərvətindən qəm götürdüm” misrası, dünya fəlsəfəsinin ən fundamental həqiqətlərindən birinin poetik kəşfidir. Maddi aləmin insana bəxş etdiyi ən böyük sərvət belə, əgər daxili laboratoriyada ülvi məhəbbətlə və mənəvi bütövlüklə yoğrulmayıbsa, fərd üçün yalnız bir “qəm” və “ağır yük” statusundadır.

Şairə taleyin üzünün “bərk və boz” olmasını və işinin “daşdan çıxmasını” ifadə edərək, maddi aləmin (cəmiyyətin) fərdə qarşı necə amansız və laqeyd olduğunu ortaya qoyur. “Ağ günlərin qaralması” və “bəxtin faqirliyi” lövhələri, şairənin ləyaqət müqavimətini simvolizə edir. Bu sətirlərdəki “faqirlik” zəiflik və ya məğlubiyyət deyil, əksinə, Şərq dünyagörüşündəki “fəqr” (hər şeydən sıyrılıb yalnız mənəvi ucalığa sığınmaq) mərtəbəsinin bədii təcəssümüdür. İnsan maddi dünyanın amansız çarxları arasında fiziki olaraq əzilsə də, öz daxili vüqarını və mərdlik kultunu sətiraltı olaraq qoruyub saxlayır.

Lütviyyə xanım Əsgərzadə poeziyasının fəlsəfi arxitekturasında təbiət qanunları və geofiziki fəsillər, mexaniki elementlər deyil, fərdin daxili böhranlarını vizuallaşdıran spektral aynalardır. Şairə, kainatın fiziki iqlimi ilə ruhun daxili iqlimi arasındakı qorxunc çarpazlaşmanı və “fəsillərin tərs dövriyyəsini” dinamik bədii lövhəyə gətirir:

Yаz günü qəlbimə yаğаn qаrа, bах,
Sеçib gеyindiyim qаrа dоnа, bах.
Könlüm qаn аğlаyır, içimdə yаsdı,
Əgər inаnmırsаn, qəlbim аrа, bах!

Sətirlərdə dilin linqvo-poetik islahatı dildəki donuq qəliblərin əridilməsi ilə baş verir. “Qar” (ağlıq, soyuqluq) elementi ilə “qara don” (matəm, kədər) simvolunun cinas ahəngi üzərində qurulan bu struktur, şairənin söz energetikasına verdiyi ali ritmin göstəricisidir. Təbiətdə yaz fəsli oyanışı, yaşıllığı və istiliyi təmsil etdiyi halda, insanın içində “qarın yağması” və “yasın qurulması”, sosioloji mənada fərdin cəmiyyətdəki yalançı sevinclərə qarşı qurduğu mənəvi müqavimət səngəridir. Müəllif xarici mühitin diktə etdiyi “yaz” libasını rədd edərək, ruhunun mütləq həqiqətinə uyğun gələn “qara donu” seçir.

Şeirin ikinci bəndində bioloji bədənin fiziki reaksiyaları (isti, tər damlaları) ilə ruhun keçirdiyi o transsendental soyuqluq (qar) arasındakı toqquşma, hermenevtik[1] baxımdan insanın ontoloji parçalanmasını konkretləşdirir:

Üzümdə-gözümdə tər dаmlаlаrı,
Pörşlənir istidən əlim-аyаğım.
Gözlərim su gəzir içsin dоdаğım,
Sən gəl ürəyimə yаğаn qаrа, bах!

“İstidən əlin-ayağın pörşlənməsi” və “dodağın su gəzməsi” maddi dünyanın real fiziki qanunudur. Lakin bu fiziki yanğının tam mərkəzində ürəyə “qarın yağması” maddə ilə ruhun daxili termodinamik mübadiləsidir. Şairə, bəşəriyyətin və modern cəmiyyətin quru, rasional istisindən sıxılaraq öz daxili “mənfi qabiliyyətinə” sığınır. Maddi dodaqlar su axtardığı halda, metafizik ürək mənəvi saflaşmanın ağ örtüyünə – qara bələnir. Şeirin son bəndi şairənin planetar miqyaslı vizioner baxışını ortaya qoyur. Müəllif kosmik elementləri (Günəş, Göy, Torpaq) insanın daxili dramının fəal iştirakçısına çevirir:

Günəş gülümsəyir аynа tutаrаq,
Göydən оd ələnir, çаt vеrir tоrpаq,
İstidən sаrаlır yаşıllıq – yаrpаq,
Qəlbimə qаr yаğır, yаzdа qаrа bах!

Burada, Günəşin “ayna tutaraq gülümsəməsi” – dünyadakı laqeyd, soyuq və qəddar nizama açılmış incə bir ironiyadır. “Göydən odun ələnməsi”, ”torpağın çat verməsi” və “yaşıllığın saralması” sferası, antropoloji fəlakət və sarsıntı mühitini xatırladır. Nəhəng planet materialist iddiaların istisindən “çat verdiyi” bir vaxtda, Lütviyyə xanım lirik qəhrəmanı öz qəlbində o ilahi təmizliyi və səmimi inancı ağ qarın müqəddəs toxunulmazlığı ilə qoruyub saxlayır.

Lütviyyə Əsgərzadə poeziyasının sosioloji və antropoloji baxımdan ən təsirli qatlarından biri də insanın maddi rifahı, zahiri ehtişamı ilə ruhun daxili laboratoriyasındakı əsarəti arasındakı qorxunc uçurumu ifşa etməsidir. Müəllif, ustad V. Bədmənlinin “Bəxtəvər olmağa kaha da bəsdi” misrasını epistemoloji bir rəhbər kimi qəbul edərək, modern cəmiyyətin və kapitalist konyunkturanın insana sırıdığı “xoşbəxtlik” illüziyasını darmadağın edir:

Bəxtəvər olmağa kaha da bəsdi.
Möhtəşəm sarayda xoşbəxt deyiləm.
Əlimin altında hər nə desən var…
Göz yaşı içmədən yatan deyiləm.

“Möhtəşəm sarayda xoşbəxt olmamaq” və “əlin altında hər şey olduğu halda göz yaşı tökmək” mənzərəsi; pozitivist, materialist cəmiyyət layihəsinin insan ruhunu xilas etməkdəki acizliyini şairin dili ilə birbaşa cismləşdirirŞairə, zahiri parıltıların mənəviyyatı doyura bilmədiyini öz daxili təcrübəsi ilə bəyan edir.

Şeirin fəlsəfi zirvəsi və ən monumental bəyanı, cəmiyyətdə status, zənginlik və güc rəmzi sayılan qızılların, bəzək əşyalarının əslində, insanı kölə edən mənəvi zəncirlər olduğunu rəsm edən sətirlərdir:

Əynimdə xəz kürküm, boynumda zəncir,
Qolumda bilərzik, barmaqda üzük.
Üstümdə, başımda gördüklərin bil,
Qızıldan olsa da, zəncirdir, zəncir.

Dilimdə sözlərim düyünə düşüb.
Könlümun harayı dərinə düşüb.
Elə bil taleyim tilsimə düşüb.
Ömür taleyimə lənətlə keçir.

Bu misralarda şairə, cəmiyyətin gözündə bir “bəxtəvərlik” köynəyi olan xəz kürkü və qızıl bəzəkləri maddi məkandan çıxararaq onların əsl ontoloji adını qoyur: “Qızıldan olsa da, zəncirdir, zəncir.” Sözlərin “düyünə düşməsi” və könlün harayının “dərinə düşməsi” – yaradıcı fərdin dildə və mənəviyyatda keçirdiyi o çətin struktur islahatlarının və səs energetikasının gizli fəryadıdır. Taleyin “tilsimə düşməsi” və ömrün lənətlə keçməsi nidası, əslində maddi qəfəsdən qurtulub mütləq azadlığa, uca “Kaha” mənəviyyatına (ruhsal təmizliyə və irfana) qovuşmaq istəyən ali bəşəri varlığın transsendental üsyanıdır.

Lütviyyə xanım Əsgərzadə yaradıcılığında fərdin öz taleyi və kainatla qurduğu rabitə, “Bir yaz gecəsindən çəkdiyimə bax” şeirində tamamilə yeni bir astral-fəlsəfi müstəviyə keçid edir. Şairə öz bədii nəzərlərini Yer kürəsinin materialist konyunkturundan ayıraraq birbaşa makrokosmosa – göylərə yönəldir:

Bir yаz gеcəsində bоylаndım göyə
Dоdаğım, nə gözəl ахşаm söylədi.
Ulduzlаr dа sаnki bir himə bənddi
Göz vurub sözümü təsdiq еylədi.

Göylərə boylanmaq və ulduzların “bir himə bənd” olaraq şairənin sözünü təsdiq etməsi, insan ruhunun kainatın o gizli, rəsmi səs dalğaları ilə girdiyi telepatik vəhdətdir. Cavidanə bir romantizmlə “göyə vurulan” şairə, ulduzların ədasında və sözündə öz mənəvi təmizliyinin əksini tapır. Lakin Şərq romantizminin ən fundamental xassəsi olan “əlçatmazlıq və ucalıq” (“əlçatmazlıq və ucalıq” fəlsəfəsi, bədii-fəlsəfi təfəkkürdə fərdin maddi, empirik və məhdud dünyanı aşaraq transsendental (fövqəltəbii/fizikaüstü) olana, ideal mütləqliyə canatmasını ifadə edən estetik və ontoloji bir kateqoriyadır) fəlsəfəsi burada yenidən hərəkətə keçir:

Gəl, dеyə əl еtdim, bir hərəkət yох,
Gözlədim süzülüb qоnаr оvcumа.
Gəlmədi, bu gеcə yаmаn cilvəli,
Bu gеcə yеtmədi ulduz dаdımа.

Burada ulduzun süzülüb ovuca qonmaması, ideal və mütləq olan həqiqətin maddi əllərlə toxunulmazlığını simvolizə edən mühüm bir epistemoloji kəşfdir. Şairə göylərə baxaraq “biçdiyini və çəkdiyini” analiz edir. Ulduzun enib gəlməməsindən çəkilən bu əzab, əslində səthi bir ümidsizlik deyil, “Gözəllik həqiqətdir” düsturunda olduğu kimi, uca və toxunulmaz sənət sferasına duyulan o böyük, ləyaqətli və fəlsəfi həsrətin bədii təcəssümüdür.

Məqaləmizin və bütöv poetik silsilənin kulminasiya nöqtəsi, filologiya elmləri doktoru, ədəbiyyatşünas və şairə Lütviyyə Əsgərzadənin poeziyasında ekzistensial böhranın tamamilə parçalanaraq Böyük Katarsisə (mənəvi arınma və dirçəlişə) çatmasını bəyan edən “Nimdaş arzularım” manifestidir. Müəllif, dildə “köhnəlmiş, aşınmış” mənasını verən “nimdaş” sözünü arzu sferasına gətirərək möhtəşəm bir struktur islahatı həyata keçirir:

Yеnə nimdаş аrzulаrım isindi,
Bоy аtdı, dirçəldi,
Lаp cаnə gəldi.
…Gülüş аldım bir pаrçа, əlbоrcu,
Tutdum güzgü tək üzümə,
Göründü mənə möcüzə, imаnə gəldim.

Buradakı “Əlborcu alınan bir parça gülüşün güzgütək üzə tutulması və imana gəlinməsi” lövhəsi, Şərq fəlsəfi-estetik fikrində ruhun özünü reabilitasiya etməsinin ən kamil nümayəsidir. Şairə, maddi dünyanın haqsızlıqlarından yorulub yerdən-göydən küsdüyü, “yaradanı qınadığı” o ağır sarsıntı anından necə xilas olduğunu rəsmi şəkildə deşifrə edir:

Unutmuşdum dünyаnı, qаrğıyırdım
yеri-göyü, dünyаnı,
Qınаyırdım Yаrаdаnı.
Qulаğımа səs dəydi: köməyə gəldim.
Yеnidən insаnı sеvdim, düzü-dünyаnı,
səmаnı sеvdim.
Yеnidən cаhаnа gəldim.

Qulağa dəyən o transsendental “Köməyə gəldim” səsi, ilahi mizanla qurulan mənəvi körpünün və sarsılmaz imanın rəsmi qələbəsidir. Müəllif, insanı, dünyanı, düzü və səmanı yenidən sevdiyini bəyan edərək, fəlsəfədəki dağıdıcı nihilizmi tamamilə darmadağın edir. “Yenidən cahana gəlmək” – fərdin öz mənəvi laboratoriyasında əzabları saflaşdıraraq mütləq sevgi, işıq və qlobal hümanizm mərhələsinə keçməsidir. Bu, poeziyanın və elmin ən uca vəhdət zirvəsidir.

“Sənsizəm yaman” şeirində isə fərdin mənəvi coğrafiyası ilə fiziki reallıq arasındakı qopmanı eksistensial bədii dillə konkretləşdirilir. Şeirdə zamanın amansız axarı, təbiətin dövri oyanışı və insanın daxili tənhalığı arasındakı ontoloji ziddiyyət metaforik qatda araşdırılır. Şeir, zamanın qarşısıalınmaz axışını coğrafi determinizm və təbiət hadisələrinin ardıcıllığı fonunda strukturlaşdırır:

Yaz keçdi, Yay keçdi,
Payız keçdi, Qış keçdi.
Ömür bir su tək keçdi.
Niyə dayanmır zaman?
Sənsizəm, yaman.

Buradakı zaman sadəcə xronoloji dəyişim deyil, ruhun “ömür bir su tək keçdi” sarsıntısı ilə konkretləşən eksistensial zamandır. Zamanın dayanmaması lirik qəhrəmanın subyektiv “Mən”i üçün metafizik bir təhdidə çevrilir. Çünki xarici aləmdə hər şey sürətlə hərəkətdə olduğu halda, daxili aləmdəki “sənsizlik” statik və dəyişməz bir ağrı statusundadır.

Mətndə təbiət subyektdən müstəqil, öz bioloji qanunauyğunluqları ilə hərəkət edən bir sistem kimi çıxış edir:

Çiçəkləyib Albalı,
Alma, Ərik, Gavalı.
Öz işində təbiət…
Hər şey oyanır, aman.
Niyə dayanmır, zaman?
Sənsizəm, yaman.

Misralarda ifadə olunan “öz işində təbiət” formulu, materialist dünyanın fərdin mənəvi daxili harayına qarşı necə laqeyd qaldığını göstərir. Təbiətin oyanışı lirik qəhrəmanın daxili xəzanı ilə kəskin təzad yaradır. Ruhun can atdığı o uca azadlıq və “saf həqiqət” təbiətin bu maddi dövriliyinə sığışmır, şairə məhz bu nöqtədə əlinin altında olan maddi dünyadan (baharın çiçəklənən gözəlliklərindən) mənəvi cəhətdən uzaqlaşaraq göz yaşı tökür. Şeirin ən orijinal struktur elementlərindən biri yağışın insaniləşdirilməsi (antropomorfizm) və onun mənəvi statusunun dəyişməsidir:

Yağır tanış yağışlar,
Yaman fağırlaşıblar.
Bu bizim yağışımız,
Bizsiz, tənhlaşıblar.

Burada yağış artıq sadəcə coğrafi bir hadisə deyil, “Biz” kontekstini itirmiş və “bizsiz tənhalaşmış” bir şahiddir. Şeirin sonrakı bəndlərində reallaşan məktub metaforası isə bu mənəvi iztirabın pik nöqtəsidir:

Yağış məktublar yağır,
Üçcə kəlmə söz yazır;
“Sənsiz günlərim ağır,
Darıxıram, mən fağır”.

“Üçcə kəlmə”lik bu ifadə dildə düyünə düşən, dərinə işləyən mənəvi iztirabın göy üzündən yerə yağan ontoloji etirafıdır.

Lirik qəhrəman xarici dünyadakı real motivlərlə öz daxili sevdası arasında çətin bir struktur islahatı keçirir:

Bir sevda gəzir başımda,
Uçunuram havasına.
Sərçələr yem davasında,
Bülbül dönür gül başına.

Və bu çətin mənəvi prosesin sonunda dünya bütövlükdə rədd edilir:

Yenə həmin zamandır,
Könlüm talan-talandır.
Ünüm ərşə calandı,
Dünya sənsiz yalandır.

Hər bəndin sonundakı “Niyə dayanmır zaman? / Sənsizəm yaman” təkrarı səs energetikasını pik həddə çatdırır. “Ünün ərşə calanması” və dünyanın “yalan” elan edilməsi, əslində lirik “mən”in bir bədii daxili qürurla, real dünyanı ontoloji cəhətdən rədd edib öz uca, ideal dünyasını qurmaq cəhdinin gizli fəryadıdır.

          “Sən mənim payızlı günlərim” şeiri isə struktur, regional poetika və eksistensial fəsillər konsepti müstəvisində təhlilimizin davamıdır. Şeirdə insan ruhunun və sevdasının keçdiyi mərhələləri coğrafi dövriliklə (Bahar, Qış, Payız, Yay) eyniləşdirilir, təbiətin dövri ritmi ilə insanın daxili zamanı arasındakı ontoloji vəhdət yaradıcı fərdin dildə və mənəviyyatda keçirdiyi struktur islahatları kontekstində araşdırılır. Buradakı fəsillər sadəcə təbiət hadisəsi deyil, ruhun müxtəlif ontoloji statuslarının konkretləşməsidir. İlk bənddə subyekt sevgilini təbiətin canlanma nöqtəsi kimi vizuallaşdırır:

Sən mənim baharlı günlərim.
Torpağın bağrın dəlib
Oğrun-oğrun boylanan
Təzə tər novruzgülüm.

Buradakı, “Torpağın bağrın dəlmək” ifadəsi yaradıcı enerjinin, materiyanı yararaq ucalığa doğru can atan bədii daxili qürurun simvolu, “Təzə tər novruzgülü” ifadəsi isə maddiyyatın içindən doğan saf bədii həqiqətin özüdür.

“Sənsizəm yaman” şeirində zamanın axmasından doğan eksistensial böhran, bu mətndə zamanın daxili “üşümə” və “kədər” qəliblərinə sığışdırılması ilə əvəzlənir. Qış və payız, ruhun mənəvi məkanda keçirdiyi darıxma prosesinin cismiləşməsidir:

Sən mənim qışlı günlərim.
Sənsizlikdən bezdiyim,
Gileylənib deyindiyim,
Üşündüyüm boranlı-qışlı
günlərim.

Sən mənim payızlı günlərim.
Çisginli-yağışlı, kədərli-qəmli,
Qəm ağlayan, gözü yaşlı,
Dəymədüşər günlərim.

“Boranlı-qışlı günlər” və “çisginli-yağışlı payız” lövhələri, əslində sənətkarın xarici dünyada gördüyü materialist layihələrin insan ruhunu xilas etməkdə necə aciz qaldığını göstərir. Lirik “mən”in ruhu bu maddi məkandan qoparaq “qəm ağlayan” bir mənzərə yaradır. Bu, “Yağan yağış göz yaşlarım” şeirindəki kosmik eyniləşmənin daha lokallaşmış, səs energetikası baxımından dərinə işləyən formasıdır.

Şeirin struktur bütövlüyünü tamamlayan son bənd, “barlı-bəhərli” maddi dünya ilə mənəviyyatın ziddiyyətini dramatik sonluqla bağlayır:

Sən mənim yaylı günlərim.
Barlı-bəhərli günlərim.
Bir yay axşamında tapıb,
Bir yayında itirdiyim,
Sevincli-kədərli günlərim.

“Bir yay axşamında tapıb, bir yayında itirmək” formulu, insanın əlinin altında hər şey olduğu halda keçirdiyi o metafizik itki sarsıntısıdır. İtirmək və tapmaq anlayışlarının eyni zaman kəsiyinə sıxışdırılması, sözlərin dildə “düyünə düşməsi” kimi çətin bir struktur islahatının məhsuludur. Bütövlükdə bu üç şeirdə – (“Sənsizəm yaman”, “Yağan yağış göz yaşlarım” və “Sən mənim payızlı günlərim”)  real dünya, kosmik cisimlər və fəsillər şair qürurunun uca məna süzgəcindən keçirilərək saf poeziyaya çevrilmişdir.

Təhlilə cəlb olunan “Sənsizəm yaman”, “Yağan yağış göz yaşlarım” və “Sən mənim payızlı günlərim” şeirləri vahid bədii-fəlsəfi arxetipdən doğaraq, eksistensial zamanın xətti və dövri strukturdakı inkarını bədii dillə maddiləşdirir. Bu kontekstdə poetik mətndə üzə çıxan təbiət metaforaları sadəcə vizual təsvir elementləri deyil, fərdin dildə və mənəviyyatda keçirdiyi struktur islahatlarının, eləcə də səs energetikasının gizli fəryadının ontoloji göstəriciləridir. Ümumiyyətlə, müəllif, fəlsəfi-ekzistensial əsərləri üzərində apardığımız elmi, nəzəri və hermenevtik təhlillər, onun həm bir alim, həm də bir şair kimi dilin və ruhun daxili qanunlarına necə dərindən bələd olduğunu nümayiş etdirir.  Şərq fatalizmini passiv bir qorxu kimi deyil, fərdin öz “Alın yazısı” ilə girdiyi ləyaqətli və fəlsəfi bir dialoq platforması kimi yenidən inşa edir. Onun şeirlərindəki “şələ”, “daş”, “pörşlənən əl”, “qızıl zəncir” və “nimdaş arzular” kimi maddi metaforalar mücərrəd ağrıları maddi lövhələrə çevirən, dilin struktur rəvanlığını təmin edən mühüm ədəbi tapıntılardır. Yaradıcılıq profilindəki sevinclə kədərin, yay istisi ilə mənəvi qarın, ulduz həsrəti ilə ilahi köməyin toqquşması, sənəti səthi sosioloji çıxarlardan qoruyaraq onu universal humanizm səviyyəsinə qaldırır.

Yekun olaraq qeyd edək ki, Lütviyyə Əsgərzadənin poeziyası müasir Azərbaycan şeirində bəşəri sarsıntıları və mənəvi müqaviməti vəsf edən özünəməxsus poetik dünyagörüşünü ifadə etdiyini göstərir, onu milli təfəkkürümüzün zaman daxilindəki əbədi və silinməz mənəvi abidələrindən birinə çevirir.


[1] Hermenevtika (və ya hermenevtik) — mətnlərin, simvolların, insan davranışlarının və mədəniyyət nümunələrinin mənasını anlamaq, şərh etmək və izah etmək nəzəriyyəsi, elmi və sənətidir


Daha çox məlumat burada

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I