TELEVİZOR QIZIB (hekayə) Məriş kişi evə gec gəlmişdi. Bu gün işi çox olmuşdu. Odur ki, yorulub əldən düşmüşdü, həm də bərk acmışdı. Ağır addımlarla pilləkənləri çıxanda bir də gördü ki, qapının ağzında 5-10 cüt nimdaş ayaqqabı, qaloş var. Ayaq saxlayıb: “Xeyr olsun. Bizə niyə yığışıb bu camaat?” Pəri arvad ayaq səslərindən bildi ki, Məriş gəlib. Tez onun qarşısına çıxdı. Məriş əli ilə nimdaş ayaqqabıları göstərdi: “Yəni ev-eşik bu adamlarla niyə dolub?” Ərinin xasiyyətini bildiyindən Pəri arvad onu sakitləşdirməyə, onun “qaz”ını almağa çalışdı: -Məriş, əzizim! Bir sakit ol. Qonşu uşaqlarıdır, bəzisi anası ilə gəlib. Televizorda maraqlı kino verirlər. Oturub dinməz-söyləməz kinoya baxırlar… Məriş onun sözlərini eşidib səsini qaldırmaq istəyəndə Pəri arvad imkan vermədi: -Sən Allah, hövsələni bas, az sonra hamısı dağılıcaq. Məriş səsini qaldırmadı, amma sözünü dedi: -Ay o uşaqların… -Ayıbdır, Məriş. Məriş birtəhər özünü ələ alıb aynabəndə daxil oldu. Qonaqlar onu görüb tez ayağa qalxdılar. Mərişin işarəsi ilə təzədən yerlərində oturdular. Televizor aynabənddə qoyulmuşdu. Sizə 40-50 il bundan əvvəlki bir əhvalatı danışıram. O zamanlar televizor təzə çıxmışdı. Hər evdə televizor olmurdu. Ona görə uşaqlar, qadınlar kimdə televizor vardısa, gedib orada kinoya baxardılar. Kino da həftədə bir dəfə olurdu, ya olmurdu. Yaxşı, bu uşaqlar, bu böyüklər indi kinoya baxacaqlar, Məriş də qarnını qucaqlayıb onların nə zaman dağılaşacağını gözləsin? Acından qarnı fit çalır axı. Susuzluqdan boğazı quruyub. Pərinin xahişini nəzərə alan Məriş artıq hərəkətə yol vermədi, heç kimin xətrinə dəymədi. Astaca gedib əlini televizorun yan-yörəsində gəzdirdi. Mənalı-mənalı baxışlarını qonaqların üzərində gəzdirib televizorun şunurundan yapışdı. Onu elektrikdən ayırıb: -Ay uşaqlar, – dedi. -Televizor yaman qızıb, qorxuram xarab olar. Sonra kinoya harada baxacaqsınız? Gələnlər ayağa qalxdılar və tez dağılışdılar. Məriş əl-üzünü yuyub stolun arxasına keçdi. Əyləşib şam yeməyinin süfrəyə gələcəyini gözlədi. Şirvan şəhəri, 09 avqust 2023-cü il
EVDƏN YEMƏMİŞ ÇIXMIR (hekayə) Məriş kişi özünü həyətə salan kimi qışqırdı: -Pəri, ay Pəri! Pəri tez özünü yetirdi: – Hə, Məriş! Nolub? Məriş üz-gözünün tərini köynəyinin qolu ilə silib: -Heç nə olmayıb, – dedi. -Acından ölürəm, əl-ayağımı yuyana kimi evdə-eşikdə nə varsa, gətir süfrəyə. Pəri arvad tələsib mətbəxə qaçdı. Süfrəni gec salsaydı, Məriş özündən çıxacaq, aləmi bir-birinə qatacaqdı. Hələ bu harasıdır? Belə hallarda bir də görürdün acığından boşqabı, çəngəl-bıçağı götürüb qolu getdikcə tullayır. Yaxşı ki, Pəri arvad salatı bir az əvvəl hazırlayıb qoymuş, çörək pendir doğrayıb qablara yığmışdı. Soğan-sarımsaq da hazır idi. Məriş küftə bozbaşı baş soğanla yeyərdi. Pəri bozbaş qazanını qazın üstünə qoymuşdu. Tez həyətdə – Çinar ağacının altındakı stolun üstündə süfrə saldı. Əvvəlcə çay, konfet, limon, zoğal mürəbbəsi, sonra çörək, salat, motal pendiri, duzlu xiyar süfrəyə gəldi. Məriş özünü çatdırdı. O, “acından ölürəm” deyəndə Pəri arvad çayını da gətirirdi ki, istəsə əvvəlcə çayını içər, istəməz, istəməsin. Uzağı cay qalıb soyuyacacdı. Onu dəyişmək isə, asandı. Məriş irad tutmağa bir şey tapmadı. Bozbaş gəlincə, pendir, salatla başını qata bilərdi. Amma əvvəlcə məxməri çay içdi. Havalar isti keçirdi. Çay lap yerinə düşdü. Pərinin atasına “rəhmət” də oxudu. Bir neçə gün idi ki, həyətdə ustalar işləyirdilər. İki nəfər idi. Görünmürdülər. Məriş: “Yəqin işlərini görüb gediblər” – deyə fikirləşib qurtarmamışdı ki, ustalar – Məmmədlə Əhməd evin arxa hissəsindən çıxıb gəldilər. Mərişlə salamlaşdılar. Onların gəlişi Pəri arvadın əlində bozbaş kasası süfrəyə yaxınlaşması ilə eyni vaxta düşdü. Məmmədlə Əhməd süfrə üstünə çıxmışdılar. Təklif etməsəydi, yaxşı düşməzdi. Odur ki: -Oturun, sizinçin də yemək gətirim, – dedi. Məriş qaşqabağını tökdü. Pərinin təklifi onun ürəyincə deyildi. Məmmədlə Əhməd naharlarını burada, şamlarını isə gedib evlərində edirdilər. “Məgər Pəri unudub bunu? Gündə iki dəfə yemək olar”: -Pəri, sən öz işində ol. Ustaların vaxtını alma, tələsirlər. Bu istidə işləyib əldən düşüblər. Sən demə təklif göydəndüşmə imiş. Əhməd dilləndi: -Məriş kişi, narahat olma, tələsmirik. Pəri xalanın sözünü yerə sala bilmərik. Xətrinə dəyər. Ustalar oturdular. Məriş kişinin ustalara da, Pəriyə də acığı tutdu. Ustaların xətrinə dəyə bilməzdi. İşlərini yarımçıq qoyub gedər, bir daha qayıtmazdılar. Pəri arvad Məmmədlə Əhmədə də kasa dolu bozbaş gətirdi. Ustalar yeməyə girişdilər. Bu zaman həyət qapısı açıldı. Məriş dönüb baxdı. Kürəkən idi. Qızının əri Teymur. Pəri arvad dil-ağız elədi: -Qayınanan səni doğrudan da çox istəyir, ay Teymur. Deyirəm, bilmirəm inanırsan, ya yox. Teymur tez: -Salam, Məriş əmi! Pəri xala, xoş gördük! Teymur ustalara da salam verdi. Pəri arvad: -Teymur, yaxın gəl, səninçin də bozbaş gətirim. Teymurun ağzı sulandı. Bu gün başı iş-gücə qarışdığından heç nahar da eləməmişdi. Artıq saat 6-ya işləyirdi. Teymur süfrəyə yaxın gəlmək istəyirdi ki, Məriş kişinin dediyi sözlər onu ayaq saxlamağa məcbur elədi: -Ay Pəri, Teymurla işin olmasın. O, evdən yeməmiş çıxmır. Teymur tutuldu. Pəri təkid eləmədi. Ərinin xasiyyətinə bələd idi. Yemək gətirməli olsaydı, Məriş onu söyüb yamanlayacaqdı. Həm də başa düşmüşdü ki, Məmmədlə Əhmədi bozbaşa qonaq elədiyinə görə ona acığı tutub. Teymur süfrəyə sarı gəlmədi, keçib hasarın dibində qoyulmuş kətildə əyləşdi. Gözü iştaha ilə bozboşa girişmiş qayınatasına, Məmmədlə Əhmədə sataşanda udqunurdu. Şirvan şəhəri, 10 avqust 202
SƏN DƏ RAHAT YAT, MƏN DƏ (hekayə) İki qonşu idi, hələ bir-birinə qohumluqları da çatırdı. Mirzəli düznəqulu adam idi. Fəzail isə hələm-qələm. Düzlüklə işi yox idi. Əli də əyri idi. İki daşın arasında əlinə keçəni çırpışdırırdı. Mirzəli onun əməllərindən xəbərdar idi. Bir gün onlar səfərə çıxmalı olurlar. Gəlib mehmanxanada otaq kirayə edirlər. Qaş qaralır. Yatmaq məqamı gəlir. Fəqət heç birinin gözünə yuxu getmir. Mirzəlinin bir az pulu vardı, götürmüşdü ki, qızına bazarlıq eləsin. Qız tez bir zamanda gəlin köçəcəkdi. Mirzəli bilirdi ki, yatsa, Fəzail pulu çırpışdıracaq. Fəzail də onun yuxuya getməsini gözləyirdi ki, pulun başına daş salsın. Ona görə hər ikisinin yuxusu ərşə çəkilmişdi. Bax beləcə yuxu gözlərindən tökülsə də, heç biri yuxulaya bilmirdi. Amma nə qədər gözləməli olacaqdılar? Axırda Mirzəli yataqdan qalxıb işığı yandırdı: -Fəzail, biz illər dostuyuq. Mənim üstümdə iki min 300 manat pul var. Qızıma cehiz almaq üçün götürmüşəm. O pulu sənə verirəm. Bir dost kimi özündə saxla. Sabah qaytararsan. Fəzail key-key onun üzünə baxdı. Mirzəli aydınlıq gətirdi: -Bilirsən o pulu niyə verirəm? Sən də rahat yat, mən də…
ASK Arenada “İrəvan” Futbol Komandası ilə “İmişli ” Futbol Komandası arasında yoldaşlıq görüşü keçirilib
ASK Arenada “İrəvan ” Futbol Komandası ilə ” İmişli ” Futbol Komandası arasında yoldaşlıq oyunu olub. Oyun başlamazdan əvvəl hər iki komandanın yaranma tarixi haqqında ictimaiyyətə məlumat verilib. Yoldaşlıq görüşündə iştirak edən ” Qərbi Azərbaycan İcması” nın sədri,millət vəkili Əziz Ələkbərli , “İrəvan ” FK -nın İdarə Heyətinin sədri Zülfüqar Kazımov , “İrəvan ” FK-nın prezidenti Zahid Niyazəliyev çıxışlarında dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin 1997-ci ildə Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti seçildikdən sonra idmanın inkişaf etməyə başlamasını xüsusilə vurğulayıblar. Natiqlər Azərbaycanda müvəffəqiyyətlə keçirilmiş müxtəlif beynəlxalq idman tədbirlərini və idmançılarımızın qələbələrini bir daha xatırlatdılar, Birinci Vitse- prezident Mehriban xanım Əliyevanın dünya səviyyəli idman tədbirlərinin ölkəmizdə təşkil olunmasında göstərdikləri böyük təşəbbüslər, idman yarışları keçirilərkən tədbirlərdə şəxsən iştirak etmələri, idmançılarla görüşmələri, onları ruhlandırmaları, qalib və uğur qazanmış idmançıları qəbul etmələri, onları dövlət səviyyəsində mükafatlandırmaları idmana göstərilən dövlət diqqətinin təzahürü olduğunu vurğulayıblar. Yoldaşlıq oyunu “İrəvan” komandasının 1:0 hesablı qələbəsilə başa çatıb. Xatırladaq ki, 2023/2024-cü illər mövsümündə I Divizion 10 komandanın iştirakı ilə keçiriləcək. Reqlamentə görə, I Divizionda 1-ci yeri tutan komanda növbəti mövsüm Premyer Liqaya vəsiqə qazanacaq.
bir kez daha Çelişkilerin içimde hapsolduğu bir noktadayım varlığın kapısı yoktu Güveler sanki kendi giysilerinin üzerindeymiş gibi herkesin üzerinde geziniyor. Zulüm için ne kınama ne de zerre kadar utanç yoktu. Her Ruhun etrafında noktalı bir akrep ısırığı
Aşkın göz kamaştırıcı, yürek burkan sesi zamansız bir yağmur gibi aktı
Güneş ısındı ve sıcaklığıyla çölleri dondurdu sülüklerin ürettiği fikirlerin peşinden koşmaktan usanmayan cehalet Kaşıntılı Egzama yaraları ile taştı
Her şey farklı, kapı gıcırtısı gibi farklı sesler çıkarıyor Sarnıcın dibindeki sular teselli çeşmesi, sabır taşları Beyaz duvarlarda yankılanan sesin gölgesi
Gecenin son rüyalarını ayrı ayrı yazan sihirbaz Uzun bir uykudan sonar uyanan sabahla birlikte Dağdan dağa kükreyerek farklı seslerle çığlık atarlar Dağılmış sürüyü toplamak isteyen çoban korkar Geçtikleri her yer ya hiç olur ya da hiçliğe düşer.
Ey irade yaratan
Hangi zalim toprağın sesi en gür sesiyle bu topraklara kara sular yağdırıyor.
Her şey gibi bu da acıklı bir benzerlik miydi, yoksa çukurlarda yaşam zamanın gizemi miydi?
BƏS SƏN HARANI QURTARMISAN? (hekayə) Oqtay da tələbə idi, Sevinc də. Hərəsi Bakıya başqa-başqa rayonlardan gəlmişdi. Ali məktəbdə təhsil alırdılar. Oqtay kirayə ev tutmuşdu, Sevinc “Qızlar yataqxanası”nda qalırdı. Atası imkanlı olduğundan Oqtay dərslərə də düz əməlli-başlı gedib-gəlmirdi. Xüsusən Sevincə rast gələndən, ona ürəyini açandan sonra. Bütün günü yataqxananın böyür-başını kəsdirib dururdu. Sevinci instituta aparır, sonra gedib gətirirdi. Oqtay yataqxananın komendantı ilə dostlaşmışdı. Arada onu aparıb kababa qonaq edirdi. Qızlar da otaqda olanda bəzən Sevinc Oqtayı çaya, yeməyə dəvət edirdi. Özü tək olanda dünya dağıla Oqtaın yuxarıya – otağa qalxmasına icazə vermirdi. Dilə-dişə düşərdi. Abırlı, ismətli qız idi. Ona söz-söhbət lazım deyildi?! Sevinc mühazirə və seminar məşğələlərindən qalmazdı. Hazırlaşıb imtahanlardan da qiymət alırdı. Bəs Oqtay? Kənddə kolxoz sədri işləyən atasının canı sağ olsun. Qayıblarını sildirir, imtahanlarını verirdi. Vaxt-vədə tamam oldu. Oqtayla Sevinc institutu bitirdilər. Nişanlı idilər. Avqust ayında toyları olacaqdı. İndi Oqtay Sevinci rayona yola salırdı. Qızın xalası da gəlib çıxdı. Bacısı qızını institutu bitirməsi münasibətilə təbrik edib, hədiyyəsini vermişdi. İndi onu rayona yola salırdı. Xala Sevincə müraciətlə: -Evdəkilərə – hamıya, atana, bacıma, bacına, qardaşına salamımı yetir, – dedi. -Toyuna çağırmağı unutma! Sevinc xalasına qısıldı: -Xalam mənim canımdır, həyatımdır. Heç elə şey olar? Xalasız toy olmaz! Xala əlini uzadıb Oqtayla da görüşdü: -Oğul, sizi bir daha təbrik edirəm! Xoşbəxt olasınız! Toyunuzda doyunca süzəcəyəm. Xala birdən: -Ay oğul, Sevinci bildim. Bəs sən haranı qurtarmısan? Onun əvəzinə Sevinc cavab verdi: -Bizim yataqxananı, ay xala. Xala başa düşmədi. Sual dolu baxışlarını Sevincə dikdi. Sevinci gülmək tutdu. Oqtay da özünü saxlaya bilməyib gülürdü. Bakı şəhəri, 09 avqust 2023-cü il
Hüseyn Abdulla oğlu Rasizadə Naxçıvan şəhərində 1882-ci il oktyabr ayının 24-də anadan olmuşdur. Hüseyn Rasizadə Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində filosof şair, böyük dramaturq Hüseyn Cavid kimi tanınmışdır. Hüseyn Cavid Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində romantizm ədəbi cərəyanının ən qüdrətli sənətkarlarından biridir. Ədib 1909-cu ildən “Cavid” ədəbi təxəllüsü ilə yazmağa başlamışdır. Hüseyn Cavidin dramaturji yaradıcılığı olduqca zəngindir. Ədibin dram əsəri özünəməxsusluğu ilə daim seçilir. Dramaturqun pyesləri ədibə böyük şöhrət qazandırmışdır. Hüseyn Cavidin pyesləri Azərbaycan milli təfəkkürünə xidmət edir. Ədibin “Şeyda” əsərinin hər cümləsində Hüseyn Cavid qələminin izi duyulur. Hüseyn Cavidin “Şeyda” pyesində maddi zənginlik üçün ruhlarını şeytana satan insanların aqibəti təsvir olunur. Ədib göstərir ki, həyatda maddiyyatı əsas stimul kimi görən insanlar, günahsız insanlara qarşı ədalətsiz, qəddar davrananlar, insanlığı öz qəddarlığı, cinayəti və xəyanəti ilə məhv edən kəslər daim fəlakətlərə uğramışlar. Hüseyn Cavid “Şeyda” pyesində insanlığa sevgini, vicdanı, mərhəməti, əxlaqı aşılayır. İnsanın sevgidən, vicdandan, mərhəmətdən, əxlaqdan uzaq olmasının nə ilə nəticələnəcəyini göstərir. Əsərdə xəyanət, cinayət, qəddarlıq, zülm pislənilir. Ədib insan təbiətinin hər iki üzünü onun şeytani təbiətini və mərhəmətini, ucalığını müqayisəli təqdim edir. Hüseyn Cavidin “Şeyda” faciəsi 5 pərdəlidir. Əsərdə mətbəə işçilərinin həyatından, mübarizəsindən, yaşamından, xarakterindən danışılır. Ədib əsərində mətbəə müdiri- Məcid əfəndi, onun oğlu- Əşrəf, mürəttiblər-Şeyda Rəmzi, Rəuf, Qara Musa, Məsud, Yusif, alman rəssamı- Maks Müller, Müllerin qızı- Roza, Rozanın anası- Mariya kimi yadda qalan obrazlar yaratmışdır. Əsər baş qəhrəman öldüyü üçün faciədir. Hüseyn Cavidin “Şeyda” faciəsinin süjet xəttini yardımçı obrazlar olan- məzarçı, qara geyimli mələk, digər mürəttiblər, çalğıçılar, polislər və həbsxana məmurları daha da zənginləşdirirlər. Əsərdə lirik şeirlərə geniş yer verilmişdir. Ümumilikdə faciə nəsrlə yazılmışdır. Əsər bir qapısı ilə iki pəncərəsi olan mətbəə otağının təsviri ilə başlayır. “Divarlarda təqvimlər, xəritələr, teleqraf kağızları və məktublar asılmış… Sağda və solda sandalyələr və bir neçə masa… Masalar üzərində idarəyə məxsus kitablar, risalələr, məcmuələr, qəzetlər və sairə…”
Hüseyn Cavid “Şeyda” pyesində Məcid əfəndi, Əşrəf, Şeyda, Rəuf, Qara Musa, Məsud, Yusif, Maks Müller, Roza, Mariya kimi obrazların nitqi və əməlləri vasitəsilə onların xarakterini oxucuya çatdırmışdır. Dramaturq pyesdə nakam sevgi xətti yaratmışdır. Bu sevgi rəssamın qızı, gözəl Rozanın uzun, qumral kirpiklərinə, cazibəli, mavi gözlərinə, məsumanə baxışlarına, mələkanə ədalarına vurulan Şeydanın timsalında özünü göstərir. Bu zavallı gənc Şeyda Rozanın eşqindən iztirab və sevinclə qarışıq bir duyğu yaşayaraq, bu nakam sevgisinin qurbanı olur. Bu xəyalpərvər gənc olduqca kasıb və kimsəsiz idi. Əsərdə onun rəqibi ondan var-dövlətcə qat-qat yüksək olan mətbəə müdiri Məcid əfəndinin oğlu Əşrəf idi. Əşrəf əsərdə Avropadan yeni gəlmiş atasının pulu ilə lüks həyat yaşayan bir gənc kimi təsvir olunur. Atasının var-dövlətinə güvənən Əşrəf rəssam almaniyalı Maks Müllerin qızı mademuazel Rozaya sevgi duymağa və göstərməyə başlayır. Şeyda mətbəə müdiri Məcid əfəndinin varlı oğlu Əşrəfi özünə rəqib biləndən sonra bu füsunkar gözələ duyduğu sevgini gizlətməyə başlayır.
Hüseyn Cavid “Şeyda” faciəsində çox acılı insan talehlərini qələmə almışdır. Bunların biri də Qara Musadır. O, əsərdə çox güclü xarakterli, mərd, qorxmaz, qisasçı ruhlu təsvir olunmuşdur. Belə ki, Musa, qara bənizli, ortayaşlı, ortaboylu, qorqunc simalı bir tipdir. Sol əli biləyinin yarısına qədər ağ bez ilə sarınmış, üzərindəki paltar olduqca əski və yamaqlıdır. Bu iki qardaşın həyatda heç cür bəxti gətirməmişdir. Belə ki, qardaşı Yusif vərəmin son dövrlərini keçirməkdə olan solğun bənizli bir gənc kimi saralıb, solmuşdur. Musanın əli mətbəədə iş zamanı kəsilmişdir və gündən-günə də daha da pisləşirdi. Musa əsər boyunca Məcid əfəndidən özünün və vərəmli qardaşının haqqını istəyir. Musanı əsərdə belə qəddar və qisasçı edən qardaşı Yusifin gözünün qarşısında iztirablar içində öskürüb, qan qusması idi. Musanı o bədbəxt qardaşının iztirab və zülmlər içində sönüb bitməsi məhv edirdi. Qardaşının bu cür şiddətli öskürəklər içində boğularaq qalması ona öz kəsilmiş əlinin dərdini unutdururdu. Yusif tam altı il həbsxanadan fərqi olmayan mətbəədə çalışmışdı. Bu tozlu, çətin mühit onun ciyərini məhv etmişdi. Yusif və qardaşı Qara Musa mətbəənin tozunu udaraq, burda alın təri tökmüşdülər. Əsərdə insaf və mərhəməti olmayan mətbəə müdiri- Məcid əfəndi Yusiflə Musaya zillət və səfalətdən başqa bir şey vermir. Yusiflə Musanın bu acınacaqlı aqibətini görən mətbəə işçilərinin hamısı susur. Onlar bu əsarət altında əzilməyə məhkum qalırlar. Halbuki onlar özlərindəki gücün fərqində belə deyillər. Bütün cahanı bəsləyən, bütün orduları silahlandıran, bütün sərmayədarları – bütün sahibkarları sərsəmlətən hər kəsin aciz sandığı fəhlə əlləridir. Bu gün yer yüzünün bütün səadət və fəlakəti yalnız o əllərdən asılıdır. Bu fəhlə əlləri qarşısında bütün bəşəriyyət, bütün dünya hərəkətsiz qalacaqdır. Lakin bu qədər mürəttiblər özlərindəki gücdən xəbərsizcəsinə mətbəədə Yusiflə Musanın çarəsizliyinə tamaşa edirlər. Məcid əfəndini belə qəddar və zalım edən də məhz mətbəə işçilərinin susması idi. Məcid əfəndinin xarakterindəki qorxaqlıq Şeydanın Nikolayın haqqında yazdığı fikirlərə görə onu qovmasında bilinir. Məcid əfəndinin qorxusu o idi ki, mürəttiblər mətbəəni inqilab ocağına çevirərlər və bu onun həbsi ilə nəticələnər. Məcid əfəndi mətbəədə əlini itirərək, tək əli ilə qalan Musanın vərəmli qardaşına baxmaq üçün ondan iş istəməsini çox böyük hiddətlə qarşılayır. Musanı təhqir edərək qovur. Ona tək əldən səs çıxmaz deyir. Musa o əlini bu mətbəədə itirdiyini, ona görə də ona burada iş verilməsini tələb edir. Qarşılığında isə Məcid əfəndi onu mətbəədən qovur. Musanın Məcid əfəndidən istədiyi yalnız bir iş, bir vəzifə idi.
Hüseyn Cavid “Şeyda” faciəsində çox acılı insan talehləri yaşayan Yusif və qardaşı Qara Musanın birisinin xəstə, o biri birisinin də şikəst olmasının səbəbkarı kimi Məcid əfəndini və onun oğlu Əşrəfi görür. Maaşlar az, amma iş qucaq-qucaq…
Hüseyn Cavid “Şeyda” faciəsində Musa obrazının adını təsadüfən seçməmişdi. Əsərdə bu obrazın inqilabçı ruhu Peyğəmbər Hz. Musa ilə müqayisə olunur. “Fironu qəhr edən Musa bir çobandan başqa bir şey deyildi. Lakin sarsılmaz bir ruh ilə meydana atıldı. Öylə qəddar, zalım bir imperatora qalib gəldi”.
“Şeyda” faciəsində Əşrəfin var-dövlətinin qurbanı olan obrazlardan biri də Şeydadır. Belə ki, onun məcnun qəlbi pula dəyişdirildi. Roza tərəfindən sevgisi rəğbət görmədi. Bu sevgi hüsran ilə bitdi.
Hüseyn Cavid “Şeyda” faciəsində Musa obrazının bütün dəyişimini əsər boyunca olduqca dolğun bir şəkildə təsvir etmişdir. Belə ki, o özünü əsərin sonunda “səfillər kralı”, “sərsərilər sultanı” adlandırır. Qardaşını itirən Musanın tək məqsədi qisas almaq idi. O, həyatda yaşamaq səbəbini belə izah edir. “Gedəcək bir yerim yoq… Yalnız bir şikar izliyorum. Boğub parçalamaq için bir tilki arıyorum”.
Dramaturq pyesdə nakam sevgi qurbanı olan Şeydanın Roza ilə Əşrəfin qol-qola gəlib- getdiklərini görərkən məhv olmasını böyük yazıçı ustalığı ilə qələmə almışdır. Roza ilə Əşrəf bağçada eşq yaşayarkən, Musa əlindəki tapança ilə onların qarşısına çıxıb, Əşrəfdən hesab istəyir. Musa Əşrəfə atası Məcid əfəndinin ona qarşı etdiyi bütün insafsızlıqları sayır. Əşrəfə atasının onun tək əlinə lağ edərək, tək əldən səs çıxmaz deməsini ona xatırladaraq, bu tək əllə vərəmli qardaşını necə qara torpağa gömdüyünü anladır. Eyni zamanda bu tək əli ilə onu və atasını necə öldürəcəyini deyir. Əşrəf o mundar, zəngin, vicdansız, etibarsız, oğru siması ilə Musaya çoxlu pul təklif edir. İntiqam eşqi ilə alışıb yanan Musa Əşrəfi öldürür. Əşrəflə Musanın arasına girən Rozada köksünə dəyən güllədən yerindəcə ölür. Şeyda Rozanın ölümünə heç cür inanmaq istəmir və onun eşqindən dəli olur. Əşrəfi öldürəndən sonra Musanın tək amalı olur ki, Məcid əfəndini öldürsün. Musa çox yaxşı bilirdi ki, Məcid əfəndi oğlunu qəbiristanlıqda mütləq ziyarət etməyə gələcəkdir. Ona görə də onu məhz orda gözləyirdi. Musa düşmənini əsla bağışlamır. O, Məcid əfəndini köksündən vuraraq, öldürür. Bu işdə Musaya yardımçı olan məzarçını da onunla birlikdə tutub, həbs edirlər. Həbs olunan Musa və məzarçı həbsxanada Şeyda, Rəuf, Məsudu da görürlər. Onlarda inqilab etməkdə günahkar bilinərək, həbs olunmuşlar. Lakin bu inqilab zəfərlə bitir. “İştə inqilab marşı, inqilab nəğməsi! Of, nihayət istibdad heykəli devrildi. Rusiya çarlığı məhv oldu, qara bulutlar çəkildi. Arqadaşlar, artıq zəncirlər qırıldı, haqq yerini buldu. İştə səadət günəşi parlıyor, hürriyyət pərisi gülümsüyor. İştə bu gün məzlumlar için şərəfli bir bayram, zalımlar için qorqunc bir intiqam günüdür”.
İnqilab nəticəsində həbs olunanlar azadlığa çıxır. Musada öz azadlığına qovuşur. Lakin Şeyda bu günü görmür. O artıq ölmüşdü.
Hüseyn Cavidin “Şeyda” pyesi “Rəmzi” və “Nakam” adları ilə də tanınır. “Şeyda” faciəsində həm cəmiyyətin sosial ziddiyyətlərinə, həm də ayrı- ayrı fərdlərin dünyagörüşlərinə, mənəviyyatlarındakı təzadlara geniş yer verilmişdir. Əsər həm süjet xəttinin zənginliyinə, həm də məzmun bitkinliyinə görə olduqca əhəmiyyətlidir.
BİR ZAMANLAR MƏNİM DƏ ATAM VAR İDİ… (12.08.2016 – 12.08.2023)
Əziz və dəyərli dostlarım. Gözəl insanlar. Bu gün 12-avqust 2023-cü il atamın ölümünün 7 (yeddi) ili tamam olur. 7 (yeddi) il keçməsinə baxmayaraq inanın ki, yoxluğuna alışa bilmirəm. Hər zaman xatirəmdədir. Atamı 7 (yeddi) ildir ki axtarıram… Elə bil dünən idi… Mən atamı 7 (yeddi) ildir ki, görmürəm… ancaq bu 7 (yeddi) ildə bir gün də olsun onu unutmadım… Hər sözümdə, söhbətimdə atam oldu… Bu gün isə düz 7 (yeddi) ildir ki, atasızlıq ağrısından yanıb qovruluram. Heç nə, heç kim atamın yerini vermir. Atamdan sonra kimsə, könlümü onun kimi ala bilmədi. Hansı məqamını xatırlayıramsa, elə bilirəm ki, dünən idi. Atamsız heç nəyin dadı, tamı, gözəlliyi yaraşığı yoxdur. Axı bütün uşaqlar, qızlar, oğulların dediyi kimi, mənim atam da dünyanın ən yaxşı, ən gözəl, ən mehriban atası idi. O gündən bu günə qədər hər gün atam üçün darıxıram…
Dünyanın ən böyük ağrılarından biri də, sevdiyin adamı son mənzilə uğurlayarkən qucaqlayıb doyunca öpə bilməməkdir… Bunu mənim kimi atasız olanlar çox gözəl bilir. Xoş günün olur, fikirləşirsən ki, kaş atam da yanımda olaydı. Uğur qazanırsan, deyirsən, sağ olsaydı, bizimlə qürur duyardı. İnsan hər işində valideyninin yanında olmasını istəyir. O hiss bizdə əskikdir. Ona görə də nə eləyirsən elə, hiss eləyirsən ki, nəsə çatmır. Bu 7 (yeddi) ildə qazandığım uğurlarda, sevinclərdə ilk axtardığım atam oldu. Həmin dəqiqə fikirləşdim ki, atama bu xəbəri versəydilər, və ya desəydim gör bir nə qədər sevinərdi… Sevincimi böldüyüm dostlarıma da “Gör bir atam bu xəbərə necə sevinərdi…” deyərəkən, hər dəfə gözlərim dolur…
Atamdan çox şey öyrəndim: düz danışmağı, mərdanəliyi, haramdan qorunmağı, kimsənin malına göz dikməməyi, yetim malı yeməməməyi, kimsənin yanında gözükölgəli qalmamağı… sərt cavab qaytarmağı…
Bəli bir zamanlar mənim də atam var idi. Və bu gün atama o qədər deyiləsi sözlərim var ki…. Eh.. necə deyim, necə edim bilmirəm. Bəlkə də bütün bunları sağlığında ona deməli idim. Ancaq demək istərkən deyə bilmədiklərim də vardı. Deyə bilmədiklərimi isə elə bu gün deyəcəm.
Öncədən deyim ki, onunla bağlı arzularım daha çox idi. İndi bu arzularım ümmansız bir gəmitək sahillərdə çırpınır. Sözlərim yarımcıq, fikirlərim sönük, hərarətsiz bu gün. Ancaq hər zaman deyə bilmək istərkən deyə, bilmədiklərim üçün məni bağışla. 7 (yeddi) ildir artıq bizi tərk etdiyin…
Mən sənin haqqında ‘öldü’ ifadəsini heç zaman qəbul edə bilmədim, canım atam!!! Ona görə də ‘tərk etdi’ ifadəsini deyirəm. “Ölüm” sözü sənə heç yaraşmadı, ata! Həm də axı sən ölməmisən. Mənim ürəyimdə yaşayırsan. Düz 7 (yeddi) il öncə… 12 avqust… hər zaman ürəyimdə yara olacaq o məşum tarix… Həmin gün səhərə yaxın gözlərim önündə canlanır. Yoxluğun bu günlərdə qəlbimi elə üşüdür ki, bu yoxluğuna belə məni inandıra bilmir. Çünki ölüm adlı bir fələyi sənə heç kim yaraşdırmazdı. Amma fələyi görüm ki, felindən qalsın. Qalsın ki, bu adı sənə çox tez yaraşdırdı. O qədər xatirələr qoymusan ki, canım atam… Onları belə kiçik həcmli yazıya sığışdırmaq mümkünsüzdür. Sadəcə sənə, sənin ruhuna üzr borcum var. “Ata! Sənə bir şey olsa ölərəm” deyirdim. Amma mən sənsiz ölmədim, yaşayıram. Bağışla məni, ata! Çox darıxıram sənsiz, ata! Sənsizlik çox çətindi. Səsini eşitməmək, səni görməmək, iyini hiss etməmək, darıxdığında yalnız şəkillərə baxaraq keçmiş günləri xatırlayıb, səni bu cür yaşamaq çox çətin imiş, ata! Getməyinlə, hər şeyi dəyişdin. Evimiz dəyişdi, həyatımız dəyişdi. Hər şey bir anın içində dağıldı sanki. Amma… Amma bir şey dəyişmədi. Sənə olan SEVGIMIZ. Sənin yoxluğuna alışa bilmədik ki, sevgimiz də dəyişsin. Həyatının sevincini itirmək nə qədər acıymış ay ata! Bu acını yaşadım sənin yoxluğunla. Həyatda ən qorxduğum şey, səni itirmək idi. İlk səni itirdim. Yoxluğuna görə o qədər təsəllilər, oxşar hekayələr eşidirəm ki, saysız-hesabsız. Amma heç bir təsəlli, heç bir söz ovundurmadı məni. Sənin yoxluğunu heç cür qəbul edə bilmədim. Səndən sonra doğmalarımı, dostlarımı, sevdiyimi itirdim ata. Bu qədər ağrıya, bu qədər acıya ürək dözər? Yox ata dözməz… Mənim də ürəyim dözmədi ata… Ürək tutmasından xəstəxanada yatası oldum. 7 (yeddi) saat açıq ürək əməliyyatından sonra həkimlərin səyi nəticəsində həyatda qaldım. Amma yarıcan… Ömürlük dava-dərmanla yaşamağa məhkum edildim… Yenə də ağrılarımla, acılarımla baş-başayam…
Sən yoxsan… Gerçəklikdən başqa bu fani dünyada hər bir şey demək ki, yalandır. Artıq səninlə addımlamağa başladığım bu həyat yolunu sənsiz addımlamaq məcburiyyətindəyəm. Yoxsan, artıq düşüncələrimi, hərəkətlərimi, etdiyim səhvlərimi sənə deyil kənarından dayanıb ancaq baxa biləcəyim məzarına danışıram…
Allah sənə rəhmət eləsin ata! Səni, dərin hüznlə, böyük sevgi ilə anırıq! Ruhun şad olsun!
Və sonda bütün dostlara səslənirəm. Valideynlərinizi qoruyun! Onlar əvəzolunmaz varlıqdırlar. Daha sonra çox gec olur…
Hörmətlə: Vüsal Ağa Neftçala rayonu, Qaralı kəndi. 12-08-2023 – cü il.
