Zaur Ustac, çağdaş Azerbaycan edebiyatında tanınmış bir şair, yazar ve edebiyatçıdır. 8 Ocak 1975 Yılında Azerbaycan’ın başşehri olan Bakü’de doğmuştur. Okul hayatına Ağdam`ın Yusifcanlı köyünde başlamış, ardından Bakü Dövlet Üniversitesinde, Bakü Ali Birleşmiş Kumandanlık okulunda, “Beynəlxalq İxtiraçılıq və Biznes Enstitüsü’nde ve “Şamahı Humanitar Koleji’nde tahsil hayatını devam ettirmiştir.
Zaur Ustac, “Yazarlar” dergisinin kurucusu ve baş editörüdür. Zaur Ustac, edebi kariyeri boyunca çeşitli şiir kitapları, hikayeler ve denemeler yazmıştır. Azerbaycan Jurnalistler Birliği’nin (AJB) üyesi olan Zaur Ustac “Kızıl Kalem” mükafatı sahibi, 2019 Yılından bu yana Prezident Tekaüdçü’sü unvanına sahip olmuştur. Zaur Ustac, aynı zamanda Azerbaycan’ın bağımsızlığı ve milli kimliği konularında da önemli çalışmalar yapmış bir yazardır.
Zaur Ustac’a
Gâh bir masa başında, Gâh bir ağaç altında, Tabiatın koynunda, Şiirler gelir dile, Ustaca yazan Ustac.
Vatanperver esası, Kahramanlık temas’ı, Tarih, insan mirası, Eserler gelir dile, Ustaca dizen Ustac.
Milli, manevi değer, Milli ruha baş eğer, Hizmetinde var hüner, Ödüller gelir dile, Ustaca sezen Ustac.
Ramiz İsmayılın “Ömrün qışına doğru” kitabı haqqında qeydlər – o çox səmimidir
ALTMIŞ YEDDİNCİ YAZI
Salam olsun , dəyərli oxucum! Ramiz İsmayıl Azərbaycan ədəbiyyatının (həm sovet dövründə, həm də indi) azman simalarından biridir. Söhbətimizin mövzusu Ramiz İsmayılın yenicə işıq üzü görmüş “Ömrün qışına doğru” kitabı olsa da, onun dünyaya göz açdığı diyara, ocağa, adına qısa bir baxış təqdim edib, sonra yeni kitabına Allah mübarək eləsin yazacam. İnşəAllah!
Haşiyə:
Ramiz İsmayıl (İsmayılov Ramiz Məmməd oğlu) 1948-ci ildə Azərbaycanın dilbər guşələrindən biri olan, sazın, sözün, halal zəhmətlə yaşayan səmimi, saf insanların vətəni – Gədəbəy rayonunun Kiçik Qaramurad kəndində anadan olub. Ona Ramiz adı veriblər. Qaramuraddakı iki “RA“, adındakı “RA” ilə (QaRAmuRAd + RAmiz = SONSUZ GÜC) birləşərək ona sonsuz güc, qüdrət bəxş etmişdir. Ramiz İsmayılın bir fərd kimi istənilən sahədə uğur qazanmaq imkanı və potensialı olub. O isə ömrünü sözə həsr etdi. Əsl söz sərrafları bilir ki, bax, bu dildə – mənim ana dilimdə – yazıb, yaradan Ramizlərin içərisində ən çox sözə hörmət edən, sözün boyunu oxşayan, sözün nazını çəkən, sözlə səmimi davranan Ramiz İsmayıldır.
1965-ci ildən dövri mətbuatda şeirləri, hekayələri, povestləri ilə bu günə qədər fasiləsiz olaraq çıxış edən Ramiz İsmayılın “Payızda xatırla məni”, “Gözü yolda qalan var”, “Gədəbəyim” və digər kitabları ilə çıxdığı ömür yolunda artıq qış mənzilinə yetişdiyini hiss edir və ən yeni kitabını məhz belə adlandırır:
“ÖMRÜN QIŞINA DOĞRU”
Kitabın adı və başlıq təsiri “Ömrün qışına doğru” — bu başlıq artıq özü ilə müəyyən bir ruh halını, dövrü, metaforik üslubu gətirir. “Ömür” sözü canlı bir yolçuluğu, keçmiş zamanları, arzuları, yaşananları xatırladır. “Qış” isə məhrumiyyət, solğunluq, tənha ilham, düşüncə və introspeksiya çağırışıdır. Yəni, əsərdə şairin yaşlılıq mərhələsinə, düşüncələrinin həssaslaşmasına, yaddaşın yükünə, həyatın son yollarına yönəlmiş təmaslar olması ehtimalını yaradır:
İl ötür, yaş gəlir yaşımın üstə, Qırışlar iz salır qaşımın üstə, Canımı almağa bəhanə gəzir – Əzrayıl dolanır başımın üstə!
Ancaq yenə də üç “RA”-lı şair həyata təslim olmaq istəmir (olmur). Kitabın adına diqqət: “Ömrün qışı” və ya “Qışında” deyil, “Doğru”… Yolun daim açıq və gül-çiçək olsun, Ramiz İsmayıl! Bütün xəyallarınız gerçək olsun İnşəAllah!
Ömrün qışına doğru Bu cür titul həssas bir dövrə işarə edir — insana qarşılıqlı münasibətlər, itkilər, zamanla savaş, xatirələr və kədər kimi mövzular. Şair bu kitabında bəlkə də ömrün son yarısına — insanın yaşlanmasına, “buzların əriməsinə” qarşı iç dünyasının qışına çevrilən halına baxır:
Vaxt və yaddaş – keçmiş günlərə dönmə, xatirələrə bürünmə, yoxluq hissi.
Yalnızlıq və susqunluq – insanın zamanla danışmağa gücünün azalması, iç dünyaya çəkilmə.
Tənhalıq və əlaqə arayışı – insanın başqaları ilə olan bağlarının zəifləməsi, ancaq bu zəif bağların önəmi.
Mənəvi dərinlik və meditasiya – poetik düşüncələrə, mistik təsəvvürlərə meyl, insanın özü ilə ünsiyyəti.
Müqayisə və məzmun – gənclik və yaşlılıq arasında paralellər, həyatın verdikləri və aldıqları.
Üslub və poetik vasitələr
Kitaba,
Payızda ayrıldıq, istəməsək də Nə olar, payızda xatırla məni.
misraları ilə başlayan Ramiz İsmayıl qəlbinin dərinliklərindən süzülüb gələn, uşaqlığın, yeniyetməliyin, gəncliyin izlərini daşıyan bu şeirlərində bir üslub var. O da fərdilik. O şeirlərində də özüdür. Bəzən ədəbiyyat tənqidçilərinin “şair səmimi olmamalıdır” kimi qeydləri ilə rastlaşırıq. Bu da bir fikirdir. Kimin nə düşünməyindən asılı olmayaraq, Ramiz İsmayıl bütün mətnlərində səmimidir. O ki, qaldı şeirləri ola… O şair kimi səmimidir. Fərdi üsluba sahibdir:
Metaforalar və simvollar – qış, payız, səhər, axşam, dağ, qaya və s.
Sadə, lakin təsirli dil – ağır obrazlardan qaçaraq minimalistik formalarla dərindən hiss etdirmə.
Ritmik pauzalar, qısa misralar – şeirə nəfəs verən boşluqlar, suallarla qapalı misralar.
İç monoloq və nitq tonu – şairin öz düşüncəsi ilə oxucu arasında dialoq (“Ömür bircə an imiş, Göz açmamış bitdi ki…”).
Dil və əsas xüsusiyyətlər
Hiss olunan emosional dərinlik və səmimiyyət.
Oxucunu düşünməyə, xatırlamağa çəkən qatmanlı söz dünyası (dilimizin milyon illik yaddaşından süzülüb gələn fikirlər).
Zaman və insanlıq mövzusuna yeni, fərqli baxış bucaqları.
Formada təmizlik — çox bəzəkdən qaçma, duyğunu sözlərlə hiss etdirmə bacarığı.
Bütün şeir kitabında olduğu kimi, burada da çatışmazlıqlar ola bilər:
-Bəzi şeirlər çox qapalı obrazlarla yazılıbsa, oxucu üçün anlaşılmazlıq yarada bilər.
-Məsələn, ünvanlı şeirlər müəyyən təbəqə oxucuları ciddi narahat edə, diskomfort yarada bilər. Ancaq bu Ramiz İsmayıldır. Unutmayaq ki, o həyatda da, yaradıcılıqda da həddindən artıq səmimidir.
-Şeirlərin əksəriyyətində mövzu oxşarlığı repetitivlik hissi (təkrar-təkrar payız, qış, dağ, dərə, xatirə mövzları).
-Deyişmələr müasir oxucuya maraqlı gəlməyə bilər (halbuki BudaqbTəhməzlə – rəhmətlə anırıq – olan deyişmə ibrətamizdir).
-Bəzi şeirlərdə şairin dili, ifadə tərzi müasir oxucunu yora bilər (qəribə gələ bilər) — elə misralar ola bilər ki, şair bir fərd, insan kimi öz daxili ağrı-acısını yüklədiyi sözlərlə fikrini (əslində oxucunu yormaq, öz problemləri ilə yükləmək istəmədiyindən irəli gəlir) oxucuya tam çatdıra bilməz.
Bütün bu yuxarıda sadaladıqlarım təbii olduğu üçün və bir də həyat özü də təkrarlardan ibarət olduğuna görə elə də böyük “nöqsan”, “qüsur” hesab olunmur.
Ramiz İsmayılın “Ömrün qışına doğru”kitabı ömrün sonunda insanın duyğu-yüklənməsini, yaddaşla mübarizəsini, iç dünyadakı lal səsləri kəşf edən bir şeir toplusudur. Bu kitab şeir sevənlərə, yaşama və zaman mövzularına dərin məna verən oxuculara çox təsir edə bilər. Bəzi məqamlarda ibrətamiz və olduqca faydalıdır.
Ramiz İsmayılın bu il – 2025-ci ildə, Bakı şəhərində, “İmza” nəşrlər evinndə, 168 səhifədən ibarət olduqca nəfis şəkildə çap olunmuş “Ömrün qışına doğru” kitabı ilk olaraq bir şair taleyinin təcəssümü, sonra əmtəə məhsuludur. Bu kitaba məhz bu prizmadan baxdıqda hər şey (bütün pazl hissəcikləri) öz yerinə oturur və həyat öz axırında davam edir. Qışa isə hələ çox var, Ramiz İsmayıl! Böyük Allah Sizi qorusun! Yazın, yaradın!
Md Ejaj Ahamed — 26 fevral 1990-cı ildə Hindistanın Qərbi Benqal ştatının Mürşidabad bölgəsindəki Mahendrapur kəndində anadan olub. O, ikidilli şair, yazıçı, redaktor, jurnalist, tərcüməçi, müəllim və sülh elçisidir.
Onun nəşr olunmuş elmi məqalələri: “Discovery and the Golden Peak of Improvement”, “Exploring New Trends and Innovations in English Language and Literature.” Nəşr edilmiş kitabları: “Swopno Tori”, “Bangla Sahitya o Cinemaya Goyenda Charitra”, “Maner Pandulipi”, “Hrid-Canvas”, “Antarer Kabyakatha”, “Paranta Sandhya”, həmçinin “Selected Bengali Poems for Humanity & Peace”. O, üç kitabın redaktorudur. Şeirləri 22 dilə tərcümə olunub. Hal-hazırda “Swapner Vela Sahitya Patrika” (“Xəyallar Salı” Ədəbiyyat Jurnalı) baş redaktorudur. O, çoxsaylı milli və beynəlxalq mükafatların, o cümlədən fəxri doktorluqların laureatıdır.
MÜHARİBƏNİN QUCAĞİ
Buludlar gəzirlər yerdən-yerə, Müharibələr tədricən dünyanı qucaqlayır. Qaçqınlar xəyalpərvaz bir sığınacaq axtarır, Barıt qoxusu havanı qucaqlayır, Xəstə Yer aciz-aciz baxır, ağlayır.
XƏTİRƏLƏR
Bulud-quşlar dolaşır göydə, Düşüncələrimin qanadında mən də uçuram. Ağlımın pəncərəsindən xatirələr boylanır, Həyat-gəmisinin dərslərində səyahət edirəm Və nostalji oluram.
DÜNYA
Dünya silah fabrikinə çevrilib, Silah səsləri göydə, havada əks-səda verir. Müharibə oyunları dünyanın hər yanında gedir, Barıt qoxusu hər tərəfə yayılıb. Silah yarışı davam edir, Silahlar sınaqdan keçirilir. İnsan həyatı dəyərsizləşib, Öldürmək fərqsiz hala gəlib, Sanki zəiflərin yaşama haqqı yoxdur.
Bəzi insanlar sülh istəmir, müharibə istəyir, Çünki müharibədə biznesləri artır, Pul gəlir; sülhdə gəlmir. Maska arxasında gizlənib İqtisadi və siyasi niyyətlər. Hökmlük yarışı qlobaldır. Dinin qığılcımı saxta fanus tək Göylərdə uçur. Kapitalizmin küləkləri Bütün dünyanı bürüyüb, Tədricən iqlimə çevrilir, sıxlaşır.
ZAMAN
Yer bu gün ağrı içindədir, Bədəni saysız xəstəliklə doludur. İnsan ağlı da xəstədir; Məzlumluq, istismar, zülm hökm sürür İnsanın ruh aləmində. Onlar ağlın yollarında sürətlə qaçır, Bir ölkədən digərinə rahatca hücum edir. İnsanlıq və harmoniya əsgərləri Zəifləyib, Onları dayandıra bilmir.
İnanıram — insanlıq və harmoniya əsgərləri Yenidən güclənəcək. Bədən-ruhlarda insanlıq işığı fotosintez edəcək, Onların yolunu kəsənlər məğlub olacaq. Nə qədər güc sahibləri çıxıb tarixdə, Amma zaman qanununa görə yıxılıblar; Tarixin DNT-si buna şahiddir. Zaman şəfa gətirəcək, Zamanın nefronları Dünyanı təmizləyib saflaşdıracaq. Yer insanlıq və harmoniyanın ətri ilə dolacaq.
DÜNYA NƏ OLARDI
Yol göydə gəzir, Bulud-oğlanlar, qızlar üfüqə tərəf gedir. Sərhədi təbəssümlə keçir, Sərhəd oturub laqeyd-laqeyd baxır, Quşlara heyrətlə baxır. Onlar da bir ölkədən o birinə uçur, Öz arzuları ilə asan-asan gedir.
Mən sərhəddə dayanmışam, Hər iki yanda insanlar dayanıb. Səmanın baxışları altında Dəmir məftil bizə göz vurdu. Xatirələr dərinlikdə toplanıb Ağılın kətanına çəkilirdi. Sərhədsiz dünyanın xatirələri Gözlərdə, dodaqlarda qaçışırdı. Tel-hasarın üzərinə Kədər buludu düşdü. Biz bir-birimizə baxdıq Sinəmiz dolu həsrətlə, Dodaqlarımızda sükut. Fikirləşdim — kaş bu hasarlar olmasaydı, Dünya nə gözəl olardı.
ONLAR GEDİR
Göydə ulduzlar gedir, Altında qaçqınlar gedir, Matəm dünyası ilə Onlar bir-birinə baxır Təəccüblü gözlərlə.
Ay işığı mehə əl verib gedir, Qaçqınlar məftil hasar, su sərhədini keçirlər Bir parça arzuyla — Bir az xoşbəxtlik dadmaq üçün, Yaxud ölüm təqibindən qaçmaq üçün.
Bir çoxları sərhəddə ilişir, Bir çoxları yenidən vurulur, Bəzilərini su-qəbir udur. Min illərin yollarından keçənlər Vaxtsız olaraq “qayıdışsız ölkəyə” gedir.
QAÇQIN
Başında arzuların yükü ilə Qaçqınlar irəliləyir. Tarix arxaya baxır, Xatirə qabında üzür Saysız-hesabsız aciz insan şəkilləri.
Onlar öz vətənlərində arzulayırdılar Bir xoşbəxtlik yuvası qurmaq, Amma sülh içindəykən qəfil müharibə gəldi, Bir çoxunun canını aldı, Bəzilərini yoxsul etdi, Bəzilərini dilənçiyə çevirdi. Gələcəkləri oğru kimi döyüldü, Ümidləri, arzuları, xəyalları şüşə tək sındı.
Yenə də qarışqa kimi, yaşamaq istəyi ilə Məftil hasarlara tərəf addımlayır, Yerin sinəsində Müsibətli həyat tarixini yazırlar. Yolda yıxılsan, qalxmalısan — Onlar da bunu edir, qan içində belə. Məftil hasarda, su sərhədində döyülürlər, Sanki bu mavi planetdə yerləri yoxdur, Sanki onların dövləti yoxdur.
Tanınmış yazıçı Nigar Səttarzadənin “Əsərimi yazıram” layihəsi uğurla davam etdir. “Əsərimi yazıram” layihəsi çərçivəsində gənc yazıçılar Bahar Bəxtiyarqızının və Mehriban Məmmədovanın yeni kitabıları işıq üzü görüb. Təşəkkürlər, Nigar Səttarzadə! Uğurlarınız bol olsun! Fotolar (05.10.2025, Bakı şəhəri, Bakı Ekspo Mərkəzi (ing. Baku Expo Center)):
Tanınmış yazıçı Nigar Səttarzadə layihənin uğurlu icrası və bədii yaradıcılıq sahəsində qazandığı ardıcıl uğurlarına görə “Fəxri yazar” mükafatı ilə təltif olunub.
Mukafatı bu gün – imza günündə “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru ZAUR USTAC şəxsən özü təqdim edib:
YAZARLAR olaraq başda Nigar xanım olmaqla bütün yaradıcı heyəti təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
SON UÇUŞ (hekayə) Göy həmin səhər qəribə dərəcədə sakit idi. Sanki müharibənin səsini udmuşdu. Su-25-in kabinəsində Polkovnik Zaur Nudirəliyev səssizliyə qulaq asırdı. Radiodan gələn xırıltılı səslər, mühərrikin titrəyişi, alətlərin solğun işığı – hamısı tanış idi. Bu, onun dünyası idi. Yer üzü isə indi aşağıda, tüstü və alov içində qalmışdı. — Hədəf qabaqdadır… — dedi öz-özünə. Raket zərbəsi qəfil gəldi. Təyyarə silkələndi, metal sanki inildədi. İdarə panelində qırmızı işıqlar yandı. Sağ mühərrik sıradan çıxmışdı. Kabinədə yanıq qoxusu yayıldı. Komandanın səsi radioda eşidildi: — “Zaur, geri qayıt! Təyyarəni tərk et!” O, cavab vermədi. Aşağıda düşmənin canlı qüvvəsi cəmləşmişdi. Bu hədəf keçilsəydi, torpaq üzərində döyüşən yüzlərlə əsgərin həyatı təhlükəyə düşəcəkdi. O bunu bilirdi. Hərbi xəritələrdən yox, vicdanından oxuyurdu bunu. Təyyarə artıq uçmurdu — mübarizə aparırdı. Zaur sükanı daha möhkəm sıxdı. Gözləri önündən Vətən keçdi: uşaq vaxtı baxdığı səma, uçmağı öyrəndiyi aerodrom, şəhid xəbərləri ilə böyüyən bir xalq… Paraşüt düyməsi əlçatan idi. Amma barmağı ora getmədi. — Hələ bitməyib… — pıçıldadı. Hündürlük sürətlə azalırdı. Su-25 artıq yaralı quş idi. Amma o quşun iradəsi vardı. Zaur təyyarəni düşmən mövqeyinə doğru yönəltdi. Son saniyələrdə nə qorxu vardı, nə tərəddüd. Gözünün önündə bütün gəncliyi – kursant həyatı, geniş, işıqlı və səsli-küylü auditoriyalar, qulaqlarında isə taktika müəlliminin səsi vardı: “Hərbi təyyarəçinin sonuncu və ən güclü silahı onun təyarəsidir!” Əlbəttə, bəli! Nə qədər ki, iradəm özündədir, nə qədər ki, təyyarə səmadadır, hələ döyüş bilməyib. “Hə şahın gözlüm, indi ən güclü silah bizik: sən və mən! Biz düşmənin başına dəmir yumruq kimi dəyəcək sonuncu mərmiyik!” – var gücü ilə sükandan yapışaraq sanki yaralı Su-25-in yarasına su səpdi. Bu son qərar idi. İkisi birlikdə qəbul etmisdilər bu qərarı: “Anca bərabər, kanca bərabər” pıçıldadı və sinəsini var gücü ilə sükana sıxdı. Su-25 yaralı quş kimi çırpınsa da sözünü tutdu, sona qədər davam gətirdi. “Sonuncu yanar mərmi” od-alov saç-saça vahiməli səslə düşmənin canlı qüvvəsinin cəmləşdiyi mövqeyə doğru şığıyırdı. Zaur son sözünü dedi: “Qaçın dovşanlar, qaçın! Qaçın görüm, kim şahinimin gözündən yayına bilər!?” Göy alovlandı. Yer silkələndi. Bir anlıq hər şey susdu. Sonra… sükut. Cəbrayıl istiqamətində düşmənin cəmləşdiyi mövqe yox oldu. Orada olan təhlükə də, plan da, nəfəs də bitdi. Amma Azərbaycan səmasında yeni bir ad yazıldı. Zaur Nudirəliyev. O, geri dönmədi. Amma uçuşu bitmədi. Çünki bəzi pilotlar təyyarəni endirmir — tarixin içinə həkk edirlər. Və bəziləri var ki, Vətəni qorumaq üçün səmadan torpağa deyil, əbədiyyətə enirlər. 25.01.2025. Bakı.
