Индейцы – общее название коренного населения Америки
Индейцы – общее название коренного населения Америки (за исключением эскимосов и алеутов). Название возникло из-за ошибочного представления первых европейских мореплавателей (Христофора Колумба и других) конца XV века, считавших открытые ими заатлантические земли Индией. Численность – 75 000 000 (1% населения Земли).
Расселение Мексика: 10,1 млн Боливия: 7 млн Перу: 6 млн Гватемала: 5,4 млн Эквадор: 3,4 млн США: 2,5 млн Колумбия: 1,4 млн Канада: 1,2 млн Бразилия: 700 000 Чили: 692 000
По антропологическому типу индейцы принадлежат к американоидной расе. В настоящее время существует около 1 тысячи индейских народов, а в конце XV века было около 2200. Общая численность индейцев в Латинской Америке к началу 1990-х годов составляла 35-40 млн человек, в США в XX веке – более 1,5 млн, а в Канаде – 500 тыс. индейцев и 30 тыс. эскимосов.
Современные индейцы и эскимосы генетически близки жителям Азии. В частности, согласно данным генетических исследований Мичиганского университета, генотипы ряда индейских племён близки к генотипам некоторых народов Сибири. Это подтверждает гипотезу о том, что предки современных индейцев и эскимосов переселились в Америку из Азии. Одним из предполагаемых путей переселения считается так называемый «Берингийский мост» – древний широкий перешеек между Америкой и Азией на месте нынешнего Берингова пролива, который исчез более 12 тыс. лет назад. Миграция продолжалась в промежутке между 70 тыс. лет до н.э. и 12 тыс. лет до н.э. и имела несколько независимых друг от друга волн.
Согласно генетическому исследованию 2018 года число первых переселенцев из Сибири в Америку было около 250 человек. Уровень культуры первых переселенцев соответствовал позднепалеолитической и мезолитической культурам Старого Света. Расселение индейцев по обоим континентам и освоение ими новых земель тянулось многие тысячелетия.
Международная группа исследователей (в которую входили сотрудники Института цитологии и генетики СО РАН), исследовавшая митохондриальные ДНК и Y-хромосомы современных обитателей Алтайского края, пришла к выводу, что генетической родиной первых американцев следует считать Алтай. Примерно 20-25 тыс. лет назад оттуда, по всей видимости, вышли предки индейцев (а также, вероятно, чукчей, коряков и др.), расселившиеся по Сибири и в конечном итоге добравшиеся до Америки. В Y-хромосоме южных алтайцев исследователи обнаружили уникальные мутации, присутствующие в ДНК коренных американцев и известные как гаплогруппа Q. Взгляд со стороны митохондриальной ДНК (исследование гаплогрупп C и D у южных алтайцев и гаплогруппы D у северных алтайцев), дал аналогичные результаты.
До европейской колонизации (началась в XV веке) большинство племён Северной и Южной Америки находилось на различных стадиях общиннородового строя: у одних господствовал материнский род (ирокезы, мускоги, хопи, многие племена бассейна реки Амазонка и др.), у других формировался отцовский род (племена северо-запада и юго-запада Северной Америки, многие племена Южной Америки). Часть народов стояла на различных стадиях перехода от родового к классовому обществу. Индейцы Центральной и Южной Америки (ацтеки, майя, инки) жили уже классовыми обществами.
В Северной Америке проживало около 400 племён индейцев. Все они говорили на разных языках и если имели письменность, то только пиктографическую. В 1826 году вождь племени чероки – Секвойя создал слоговую азбуку чероки, а в 1828 начал издавать газету «Чероки Феникс» на языке чероки. Степные индейцы пользовались пиктографическим письмом. Также существовали межплеменные жаргоны, к которым относят общий торговый язык чикасо – «мобиле». Некоторые племена широко пользовались «языком сигналов» или «языком жестов». Основными инструментами языка сигналов являлись условные передвижения пешком или верхом, зеркала. Для общения использовались и вампумы, которые при необходимости служили индейцам в качестве денег.
Хозяйство индейцев диктовалось условиями климата и местности, где они проживали, а также уровнем их развития. Индейцы занимались охотой, собирательством, а оседлые племена к тому же занимались земледелием. В северных районах индейцы охотились на морского зверя. С появлением европейцев на континенте у индейцев появились лошади и огнестрельное оружие, которые сделали охоту на бизонов более лёгкой и быстрой. Весьма распространённым продуктом питания являлся пеммикан, приготовлением которого занимались исключительно женщины. Также индейцы разводили домашних животных (в первую очередь это характерно для цивилизаций Мексики и Южной Америки) и выращивали сельскохозяйственные культуры.
Религиозные верования индейцев в прошлом – различные родоплеменные культы (шаманизм, культ личных духов-покровителей, пережитки тотемизма и др.). У современных индейцев эти культы сохранились лишь у племён, живущих в отдалённых и малодоступных районах Америки (бассейн реки Амазонка и др.), большинство же индейцев восприняло христианство: в Южной Америке главным образом католицизм, а в Северной Америке преимущественно различные направления протестантизма. Также встречаются и индейцы-иудеи. Начиная с архаического периода Арктику заселяют пришедшие с более поздней волной миграции представители арктической расы: алеуты, инуиты, инупиаты и юпики.
Материал опубликован в группе Фейсбук «Лига Тюркских Народов (ЛТН)»
Заур Устадж (настоящее имя: Заур Мустафа оглы Мустафаев) — современный азербайджанский поэт, публицист, журналист и общественный деятель.
Основные сведения о жизни и деятельности: Дата и место рождения: Родился 8 января 1975 года в Баку. Военная служба: Участник Первой карабахской войны, офицер запаса. Литературная деятельность: Пишет с 1988 года. Автор более 40 книг, среди которых поэтические сборники и публицистические работы. Его произведения широко представлены в интернете на порталах yazarlar.az и ustac.az. Издательское дело: Является учредителем и главным редактором журнала «Yazarlar» (Писатели). Признание: Лауреат премии «Золотое перо» (Qızıl qələm, 2018) и Президентский стипендиат (с 2019 года). Член Союза журналистов Азербайджана (Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi – AJB) и Союз писателей Азербайджана (Azərbaycan Yazıçılar Birliyi – AYB).
Творческий стиль В его поэзии часто встречаются темы патриотизма, любви к родине (например, стихотворения о флаге и реке Араз) и философские размышления о жизни Edebiyyatqazeti.az. В 2025 году к его 50-летию была издана монография «Поэтический мир Заура Устаджа», написанная Вагифом Исагоглу.
Jonas Abbaszadə Norveçdə hərbi xidmətə qəbul olunan yeganə və ilk azərbaycanlıdır
Norveçdə yaşayan tanınmış Azərbaycanlı jurnalist İdrak Abbasovun oğlu Jonas Abbaszadə Norveç ordusuna hərbi xidmətə başlayıb. J.Abbaszadə Norveçdə hərbi xidmətə qəbul olunan yeganə və ilk azərbaycanlıdır. Bu barədə jurnalistin həyat yoldaşı, Janne Jonas (Yeganə Abbasova) öz şəxsi facebbok səhifəsində məlumat verib. «Oğlumuz hərbi xidmətə başlayır. O Norveçin və NATO-nun sərhədlərinin qorunmasına töhfə verəcək. Bu, bizim üçün böyük bir şərəfdir. Ürəyimin dərinliyindən arzulayıram ki, dünya sülh və təhlükəsizlik içində yaşasın və heç bir ana övladını qeyri-müəyyən zamanlarda yola salmaq məcburiyyətində qalmasın. Ümid edirəm ki, bütün münaqişələr bir gün sülh yolu ilə həll olunacaq”, deyə qeyd edən J.Jonas bildirb
İdrak Abbasov 90-cı illərin sonlarından 2000-ci illərin oratalarınadək Azərbaycanda jurnalist fəaliyyəti göstərib. O “İmpuls”, İstiqlal, “Ayna-Zerkalo”, “BizimYol” qəzetlərində, “Turan” informasiya agentliyində işləyib, o cümlədən Azərbaycanda yaşadığı zaman dünyanın bir sıra nüfuzlu KİV-i ilə əməkdaşlıq edib. O, ailəsi ilə birgə 2015-ci ildə Norveçə köçüb. Yeddi ildən sonra onlar ailəlikcə Norveç Krallığı vətəndaşlığını əldə ediblər. Jurnalistin 1 qızı, 3 oğlu var. Qızı Səidə Abbaszadə Şimali Norveç Universitetində təhsil alır, o cümlədən Bodö Glimt klubunda beynəlxalq dərəcəli hakimdir. Ortancıl oğlu, 16 yaşlı Səlim Abbaszadə isə bir neçə kitab və çoxsaylı rəsm əsərləri ilə tanınmş gənc rəssam və yazıçıdır. O Norveçin Beynəlxalq Diplomatiya Kollecində təhsil alır. Kiçik oğlunun isə 10 yaşı var.
İ.Abbasov hazırda Norveçin İctimai Teleradio Şirkəti olan NRK-da çalışır, həmçinin, Norveç Jurnalistlər Birliyinin Telemark bölgəsi üzrə idarə heyətinin üzvüdür. O bir sıra yerli KİV-lə, TV2, Varden, Vest-Telemark blad, Bö Blad, Nattavisen və digər qəzeti ilə əməkdaşlıq edib. İdrak Abbasovun xanımı isə Norveç Uşaq Rifahı Mərkəzində çalışır.
AMEA “Elm” nəşriyyatı Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının yeni nəşrini oxuculara təqdim edib. Abidəni filologiya ekmləri doktoru, Mühacirət ədəbiyyatı şöbəsinin müdari Nikpur Cabbrlı nəşrə hazırlamışdır. Qeyd edək ki, kitabın ilk nəşri 1991-ci ildə görkəmli şərqşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi Rüstəm Əliyev tərəfindən cüzi ixtisarlarla Bakıda (232 s., kiril əlifbasında) çap edilmişdir. Rüstəm Əliyev Moskvada elmi məktəb keçmiş peşəkar mətnşünas idi və onun nəşri indiyəcən daha mötəbər sayılır. Bu klassik abidənin Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış çapı asan bir məsələ deyil. Ona görə ki, M.Ə.Rəsulzadə bu kitabın ilk variantını 1939-1941-ci illərdə müasir Türkiyə ədəbi dilində yazmış, bununla SSRİ-də Nizaminin 800 illik yubileyi tədbirlərinə qoşulmuşdur. Çox güman ki, maddi sıxıntı səbəbindən yubiley ərəfəsində kitabı buraxmaq mümkün olmayıb. Nəticədə, bu qiymətli kitab ancaq 1951-ci ildə (ədibin vəfatindan dörd il qabaq) Ankarada nəşr olunub. Bu, Azərbaycan ədəbiyyat elmi üçün prinsipial və metodoloji bünövrə olan bir əsərdir. Burada Azərbaycan xalqının farsdilli irsi ilə bağlı köklü prinsipial məsələlərə işıq salınıb. Əlbəttə, kitabı Türkiyə ədəbi dilindən tam tərcümə etmək bağışlanılmaz səhv olardı. Ona görə, Rüstəm Əliyev kitabı nəşrə hazırlayanda minimal müdaxilə prinsipindən çıxış etmiş, Pəsulzadənin leksik bazasını qorumaqla ən zəruri sözləri dəyişmişdir. Kitabın bütün sonrakı Bakı nəşrləri əsasən Rüstəm Əliyev variantını təkrar edir. Rəsulzadə özü də mühacirət illərində elə yazmağa çalışırdı ki, mətnlər həm İstanbul, həm də Bakı ziyalıları üçün anlaşılan olsun. 1991-ci ildə çıxan birinci Bakı nəşrinin ayağı düşərli oldu. 2011-ci ildə mərhum tədqiqatçı Yadigar Türkel Bakıda, “Təknur” mətbəəsində “Azərbaycan şairi Nizami” kitabını yenidən nəşr etdirdi (520 s.). 2021-ci ildə mərhum tədqiqatçı Nəsiman Yaqublu çox sevdiyi M.Ə. Rəsulzadənin sözügedən kitabını “Qanun” nəşriyyatında yenidən buraxdırdı (576 s.). Bu faktlar bizim elmi fikirdə Rəsulzadə irsinə olan münasibətin get-gedə ciddiləşməsini ifadə edirdi. Bunlarla paralel “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının daha üç kommersiya nəşri kitab bazarına yol tapıb. 2017-ci ildə “Təhsil” nəşriyyatının 100 nüsxəlik tirajı olub. 2019-cu ildə “Kitab Klubu”nun buraxdığı nüsxələr satışda müşahidə edilib. “Xan nəşriyyatı”nın buraxdığı tiraş isə çap ili göstərilmədən satışa çıxarılıb. Yeni nəşrdə kitabda getmiş poetik sitatların sətri tərcüməsi ilə yanaşı, farsca əsli də yer alır. Sözügedən kitab Azərbaycan ədəbiyyatında farsdilli abidələrin milli irs mövqeyindən öyrənilməsi sahəsində köklü metodoloji abidədir. M.Ə.Rəsulzadə kitaba yazdığı ön sözdə bu barədə qiymətli elmi arqumentlər söyləmişdir. Qeyd edilməlidir ki, M.Ə.Rəsulzadədən yüz il əvvəl Azərbaycanın farsdilli ədəbi irsi barədə Abbasqulu ağa Bakıxanov ilk dəfə fikir söyləmiş, Şirvan bölgəsinin mədəni irsindən bəhs edərkən, 18 farsdilli şairin adını çəkmişdir. “Gülüstani-İrəm”in son fəslində bu barədə oxumaq olar. Bütün bu qeydlərlə yanaşı, bunu da nəzər almalıyıq ki, bir sıra oxucular “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının “Mühacirət ədəbiyyatı” seriyasından təqdim edilməsini uğurlu saymırlar.
Остров «самоваров»: как империя убрала ветеранов с улиц. Это одна из самых позорных страниц в истории России и СССР. Это история о том, как империя «отблагодарила» людей, которые ради её спасения оставили на фронте части своего тела и здоровье. Представьте: парады Победы, ордена, крики «ура!» и на этом фоне тысячи людей, которых в народе с издёвкой называли «самоварами», потому что у них не было ни рук, ни ног.
İsa Muğanna “Nəsimi” filmində Rasim Balayevə edam səhnəsini göstərərkən 1 aprel tarixi, xalq yazıçısı, müdrik insan, gözəl insan, “Yanar ürək”, “Doğma və yad adamlar”, “Məşhər”, “İdeal”, “Türfə”, “Cəhənnəm”, “İsahəq Musahəq” romanlarının, “Teleqram”, “Saz”, “Tütək səsi”, “Kollu koxa” povestlərinin, “26-lar”, “Ulduzlar sönmür”, “Nəsimi”, “Tütək səsi”, “Nizami” bədii filmlərinin ssenari müəllifi İsa Mustafa oğlu Hüseynovun (İsa Muğanna) anım günü idi. (1928 – 2014)
Allah rəhmət eləsin ruhu şad olsun. İsa Muğanna sevimli şairimiz Nəbi Xəzri ilə bacanaq olublar. Allah rəhmət eləsin hər birinə.
Əfsanəyə görə hind imperatoru məsləhətçilərinə, uşaqlarının döyüşdə yaxşı düşünən, uğur qazana bilən bir sərkərdə olmaları üçün yol göstərməsi haqqında təlimat verir. Bu təlimat üzrə imperatorun məsləhətçilərindən Herssabbin Dahir adlı bir hind mütəfəkkiri şahmat oyununu kəşf edir.
Hind imperatoru bu şahmat oyununu, yanında bir məktub ilə birlikdə hədiyyə olaraq fars imperatoruna göndərir. Məktubunda oyunla əlaqədar heç bir şərh vermir, yalnız:
Fars imperatoruna:
Kim daha çox düşünür,
Kim daha yaxşı bilir,
Kim daha çox irəlini görürsə, o qazanar.
Bax, HƏYAT BUDUR!” yazır.
Fars imperatoru bu məktubu dövrün savadlı alimi, müdrik vəziri olan Büzür Mehir ilə paylaşır və ondan əvvəlcə oyunu aydınlaşdırmasını, sonra da qarşılıq olaraq hind imperatoruna hədiyyə etmək üçün başqa bir oyun icad etməsini istəyir.
Büzür Mehir 10 gün müddətində nərd oyununu icad edir. Onun tərəfindən hazırlanan nərd oyunu dünyanın ən məşhur oyunlarından biridir. Zaman məfhumundan ilham alaraq hazırlanan bu oyun son dərəcə təsir edicidir.
Nərdin 4 küncü 4 mövsümü, içindəki qarşılıqlı 6 xana 12 ayı, oyun daşlarının sayı ayın 30 gününü, qara-ağ rəngdə olması gecə və gündüzü, qarşılıqlı 12 xana isə günün 24 saatına işarədir. Nərddə 4500-ə yaxın hücum ehtimalı olduğundan oyunda ustalaşmaq əhəmiyyətlidir. Ancaq zərlərin şansı simvolizə etməsini nəzərə alaraq şans (bəxt) amili də önəmlidir.
Büzür Mehirin icad etdiyi oyunu çox bəyənən fars imperatoru hind imperatorunun hədiyyəsinə qarşılıq olaraq nərd oyununu göndərir. Hədiyyəsi ilə birlikdə göndərdiyi məktubda isə belə yazır:
