GƏLİN ETİRAF ETMƏYƏ CƏSARƏT TAPAQ, GİZLƏTMƏYƏK!
Mən bir tərcüməçi kimi uzun illərdir bu peşə ilə məşğulam, bu peşənin çətinliklərini, tələb etdiyi dəqiqliyi, məsuliyyəti çox gözəl bilirəm. Zaman dəyişir, texnologiyalar sürətlə inkişaf edir. Bu gün tərcümə sahəsində çalışan bir şəxs olaraq bildirməliyəm ki, süni intellektin imkanlarından istifadə etməmək vaxt itkisi, enerji itkisi və bəzən də keyfiyyət itkisi deməkdir.
Bəli, mən ChatGPT kimi alətlərdən bütün məqsədlər üşün, yəni informasiya əldə etmək, müxtəlif səpkili tərcümələr etmək və s. məqsədilə istifadə edirəm və bunu etməyə məcburam. Çünki bu alət mənim işimi daha sürətli, daha sistemli və HƏTTA DAHA KEYFİYYƏTLİ yerinə yetirməyə kömək edir. Amma bu o demək deyil ki, tərcümə süni intellekt tərəfindən edilir və mən sadəcə “copy-paste” edirəm. Əsla!
Mətnin:
-terminoloji düzgünlüyünü,
-üslub uyğunluğunu,
-elmi və ya bədii baxımdan kontekstə uyğunluğunu,
-insan tərəfindən başa düşülən formada redaktəsini yenə də mən edirəm.
Süni intellekt alətləri mənim rəqibim deyil – əməkdaşım, yardımçımdır. Mən onu düzgün istifadə edirəm və nəticədə sifarişçi də, oxucu da keyfiyyətli tərcümə alır.
Tərcümə sahəsində dünyada qəbul olunmuş və sınaqda keçirilmiş gündəlik fiziki yük bir tərcüməçi üçün 5-8 səhifədirsə (1500-2400 söz), 60 səhifəlik texniki və ya elmi mətni bir gün ərzində vaxtında, keyfiyyətlə yerinə yetirmək üçün bu alətlərdən istifadə labüddür. Bu, zəiflik deyil – zamana uyğunlaşmaqdır.
Ancaq burada başqa bir məsələ də var. Bura digər peşə sahiblərinin, məsələn, yazıçıların, tədqiqatçıların, həkimlərin, hüquqşünasların və digər mütəxəssislərin bu cür xidmətlərdən geniş istifadə etmələrinərinə baxmayaraq, onlara qarşı heç bir mənfi reaksiya və hücum olmur. Amma tərcüməçilərə gələndə sanki dünya başımıza yıxılır, sifarişçilərin beyni çönür, həngamə başlayır, süni narazılıqlar yaranır, tərcüməçilərin ağır, gərgin əmək sərf etməklə istismar olunmaqlarından sanki zövq alan qeyri-adekvat davranış və şıltaqlıq nümayiş etdirməyə çalışırlar.
İnsan beyninin 75%-i sudur, onun bu gün süni intellekt imkanlarından daha geniş imkanlara malik ola bilməsi bu gün artıq şübhə altındadır. Mən 1980-ci ildən tərcümə ilə məşğulam. O dövrlərdə nə Google Translate, nə də ChatGPT var idi. Biz artıq zamanın sınağından keçmişik və o zamanlar da peşəkar şəkildə işimizi görməyə çalışırdıq. İndi isə bu resursları istifadə etməyimizə görə təzyiq altına alınırıq – bu, qəbul edilə bilməz! Bizim işimizin nəticəsi olaraq, süni intellektin imkanlarından istifadə edərək əldə etdiyimiz ilk məhsulun arxasında yenə də biz dayanırıq, süni intellekt yox. Sifarişçilərin, tərcüməçinin iş üslubuna, iş mexanizmlərinə müdaxilə etməsi, tərcüməçinin təqib olunması heç bir etik çərçivəyə sığmır. Bir o qalıb ki, həmin insanlar biz tərcüməçilərə yatmaq, yemək və s. rejimləri, hətta onlayn lüğətlərdən belə istifadə etməməyi də diktə etsinlər.
Gəlin, işıq gələn yerə papağımızı tıxamayaq, inkişafın qarşısını almayaq. Bu, günün tələblərinə uyğun olaraq peşəkar tərcüməçilər də texnologiyalardan istifadə edirlər, bu heç də zəiflik deyil, sadəcə bir əməkdaşlıq formasıdır.
Buna etiraz etməyi başqa bir şeylə müqayisə edə bilərəm:
Evimizdə paltaryuyan maşın var, amma paltarlarımızı əllə tasda yumağa çalışmalıyıq.
Evimizdə tozsoran var, amma hələ də evimizi süpürgə ilə təmizləməliyik.
Ətçəkən maşınımız var, amma əti ağac toxmaqla əzməliyik.
Telefonlarımızda WhatsApp və Messenger var, amma məktublarımızı əl ilə yazıb poçtla göndərməliyik.
Bu cür müqayisələr çox ola bilər. Texnologiyanın inkişafını qəbul edək, ona uyğunlaşaq və hər zaman peşəkarlığımıza sadiq qalaq. Bizim işimiz sadəcə texnologiyanı düzgün istifadə etməkdir – texnologiya bizim köməkçimizdir, rəqibimiz deyil.
Tərcüməçi zəhmətini kiçiltməyək – bu peşə həm çətin, həm də yaradıcı əməkdir.
Hörmətlə,
31.08.2025-ci il
Müəlif: Qurban Rzayev
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında