www.USTAC.az

Ədəbiyyat tarixində nəsillərarası qarşıdurma

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

Ədəbiyyat tarixində nəsillərarası qarşıdurma

Nəsillərarası estetik qarşıdurma

Ədəbiyyat tarixində nəsillərarası qarşıdurma təsadüfi hadisə deyil, estetik inkişafın təbii mərhələsidir. Hər yeni nəsil öz dilinin ifadə imkanlarını genişləndirərək, əvvəlki nəslin estetik meyarları ilə toqquşur. Bu toqquşma sənətin meyarları ilə aparıldıqda ədəbiyyatın yeni mərhələsi üçün əlverişli olur. Lakin ideoloji mövqedə aparıldığı zaman sənət tənəzzülə uğrayır, ədəbi məktəblərin yaranmasına mane olur. Bu zaman ədəbi dövrlər arası yox, ideologiyalar arası mübarizə aparılır. Beləliklə, ədəbiyyatdan anlamayan bir şəxs belə ideologiyası sayəsində ədəbi mühitlərə daxil ola bilir. Bu da öz surətində ədəbi mətnlərdən xəbərsiz əsərlərin yazılmasına gətirir, ədəbi tənqidlər və təhlillər öz funksiyanı itirir. Müasir ədəbiyyatda gənc şair və yazıçıların tez-tez qarşılaşdığı əsas suallar budur: yazdığın əsərin məzmunu başa düşülürmü? Əsərin lakonik olması, bədii ifadə vasitələrinin azlığı estetik yeniliyin göstəricisidir, yoxsa bu istedad çatışmazlığını gizlədən bir formadır?
Bu sual yaşlı nəslin gənc yaradıcılara münasibətini müəyyənləşdirən əsas meyarlardan birinə çevrilmişdir.
“Anlaşılmazlıq yeniliyin qaçılmaz nəticəsidir”.
Oxşar prosesi XIX əsrin əvvəllərində ənənəçi klassiklər tərəfindən romantiklərə yazılan tənqidlərdə görə bilərik. Romantik mövqedə olan Viktor Hüqo-nun Kromvel əsərindəki ön sözü klassik estetikaya qarşı təhqir kimi qəbul edilmiş, onun dili uzun müddət “kobud” və “ölçüsüz” sayılmışdır. Bu prosesi XX əsrdə modernizmə münasibətdə də görə bilərik. T. S. Eliot, Ceyms Coys və Franz Kafka ilk dövrlərdə anlaşılmaz, hətta ədəbi xaos yaradan müəlliflər kimi qiymətləndirilmişdir.
Azərbaycan ədəbiyyatında vəziyyət necədir?
Azərbaycan ədəbiyyatında 2000-ci illərdə yenilik baş qaldırmağa başladı. Sovet dövrünün kənd nəsri, AYB-nin sönük ədəbi mühiti, 60-ci illərin estetikasına qarşı Rasim Qaraca, Həmid Herisçi, Murad Köhnəqala, Rafiq Tağı, Əli Əkbər, Seymur Baycan, Nərmin Kamalı nümunə çəkə bilərik. Azərbaycan ədəbiyyatında şeirin və nəsrin yeni cərəyanlarla formalaşması başladı.
Həmin dövrün başlatdığı estetika – postmodern, absurd, üsyankar əsərlərin yazılması indiki dövr üçün yaranan yeniliklərə zəmin yaratdı.
Hazırda ədəbiyyatda dilin yeniliklərlə genişlənməsi onun lakonikliyi ilə ölçülür. Ədəbi mətnlərin konseptual, qısa və funksional cümlələrlə ifadəsi, süjet və kompozisiyanın parçalanması, mətnin oxucuda ideya yox, sual yaratması müasir hekayə və şeirin detallarıdır.

Gənc istedad məsələsi

Marsel Prust ədəbiyyat və sənət haqqında yazılarından birində qeyd edir:

Gənc ədib məktəbdənsiniz?” Ədəbiyyatla məşğul olan 20 yaşlı hər bir tələbə, demək olar ki, ədəbiyyatla məşğul olmayan əlli yaşlı elitadan bu sualı eşidir. “Etiraf edim ki, mən ədəbiyyatdan heç nə anlamıram, bunun üçün təhsil almaq lazımdır… Onsuz da istedadlar artıb, bu gün demək olar ki, hamı istedadlıdır.”
Müasir ədəbiyyatın təkzib edərək əslində diqqətə çatdırdığı bəzi estetik həqiqətləri ayırd etməyə çalışarkən, yaşım uyğun gəlmədiyi halda əlli yaşlı cənab rolunu oynamağa cəhd etdiyimdən tənqidlərə məruz qalacağam; lakin mən bu cənabın dilindən istifadə etməyəcəyəm. Əslində, bütün müəmmalar kimi, şeirə də heç vaxt təhsilsiz, hətta seçimsiz şəkildə dərindən köklənməyin mümkün olmadığı qənaətindəyəm. Heç də geniş yayılmayan istedada gəlincə, görünür, istedad heç vaxt bugünkü qədər nadir olmamışdır. Əlbəttə, əgər istedad latınca misralar qurmağı öyrədən ritorika kimi, “sərbəst şeir” yazmağı öyrədən, melanxoliyası hamıya məxsus olan bir intellektual ritorikanın tərkib hissəsidirsə, bu gün hamının istedadlı olduğu deyilə bilər. Amma bunlar dalğaların sahilə çıxardığı, əvvəlki nəslin geriyə çəkilərkən hamısını aparmadığı təqdirdə qarşısına çıxanın bəyənərsə sahiblənə biləcəyi boş dəniz qabıqları, çürümüş taxta parçaları, paslı dəmirlərdir. Bəs köhnə və gözəl bir donanmanın – Chateaubriand-ın və ya Hüqo-nun tanınmaz obrazlarının qalıqları olan bu çürümüş taxtalar nəyə yarayar?
Məhz bu nöqtədə, çatdırmaq istədiyim məsələ istedadın anadangəlmə olması, yəni özünəməxsus bir xasiyyəti sənətin ümumi qaydalarını, dilin möhkəmliyini aşan bir gücdürsə– bir çox istedadlı gənci bundanməhrum edən estetik xətadan danışmaq lazımdır. Buradakı məsələ, yəni, güc əlbəttə, bir çoxlarında yoxdur; lakin bu gücü qazana biləcək qədər hazırlıqlı olan bəzi şəxslər də sistemli şəkildə ondan üz döndərirmiş görünürlər. Bunun nəticəsində əsərlərində meydana çıxan ikiqat anlaşılmazlıq – bir tərəfdən məzmun və obrazların anlaşılmazlığı, digər tərəfdən dilin anlaşılmazlığı ədəbiyyatda müdafiə oluna bilərmi? Bu suala cavab verməyə çalışacağam.
Gənc şairlər (şeir və ya nəzm yazanlar) sualımdan yayınmaq üçün əvvəlcədən belə bir arqument irəli sürə bilərlər:
“Bizim anlaşılmazlığımız Hugo-da, Racine-də tənqid edilən anlaşılmazlıqdır. Dildə yeni olan hər şey anlaşılmazdır. Bəs düşüncələr, duyğular artıq eyni deyilsə, dilin də yeni olması lazım deyilmi? Dilin ölməməsi üçün düşüncə ilə birlikdə dəyişməsi, yeni ehtiyaclara cavab verə bilməsi lazımdır; necə ki, su üzərində hərəkət etməli olan quşların pəncələrinin pərdəli olması kimi. Daha əvvəl quşların yalnız yeridiyini və ya uçduğunu görənlər üçün bu, böyük bir təəccüb doğuracaq. Bir gün gələcək, bizim sizdə yaratdığımız çaşqınlıq insanlara adi gələcək, sizin çaşqınlığınız insanları təəccübləndirəcək; necə ki, klassisizm son dövrlərini yaşayarkən, yeni doğan romantizmə yağdırdığı tənqidlər kimi.

Müəllif: AZİZA

AZİZANIN DİGƏR YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Zaur Ustac – Qara sac

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

Qınından çıxıb qınını bəyənməyənlərə:

Qara sacın ağ kətəsi
(esse)
Qara sac… Torpağın bağrından qopub, insan düşüncəsinin hikməti ilə yoğrulmuş, əlinin bərəkəti ilə cilalanmış dəmir – Qara sac. Üzərinə düşən hər xəmir parçası təkcə bişmir – tarix yazır, dastan yaradır, yaddaş kök atır, nəsillər bir-birinə bağlanır. Böyük inamla dünyanın mərkəzi – deyə biləcəyimiz Adəmin yorulduğu, Nuhun gəmisinin endiyi, Mağara əhlinin merac etdiyi torpaqda; Azıx, Damcılı, Xocalı kimi qədim mədəniyyətin üzlərini əsrlərlə qoruyub saxlayaraq, gələcək nəsillərə ötürülməsi funksiyasının öhdəsindən şərəflə gələn ulu əcdadlarımızın və bizim yurdumuz olan Azərbaycanımızda sac sadəcə mətbəx aləti deyil, milli kimliyin səssiz daşıyıcısıdır. Onun üzərində bişən ağ kətə, yağlı fəsəli, xallı yuxa, içərisində bişən cız-bız, qovurma, çığırtma isə bu qara sacın min illərin ötəsindən bizm üçün dartıb gətirərək, bu gün də halal süfrələrimizi bəzəyən ən saf, ən faydalı, dadlı və ləzzətli qida olmaqla yanaşı ata-babaların, ana-nənələrin ən dəyərli mirası – yadigarıdır.
Azərbaycanın qədim yaşayış forması – yarımköçəri və kənd mədəniyyəti – sürətli, qənaətli və təbiətlə harmonik qida növlərinin yaranmasını şərtləndirmişdir. Sac məhz bu zərurətdən doğmuşdur. Arxeoloji və etnoqrafik araşdırmalar göstərir ki, sac tipli metal bişirmə alətləri hələ erkən orta əsrlərdən Qafqaz və Ön Asiya məkanında geniş yayılmışdır. Xüsusilə Qarabağ, Şəki-Zaqatala, Naxçıvan bölgəsində sac mətbəxi iqlim, təsərrüfat və ailə modeli ilə üzvi şəkildə formalaşmışdır. Yaylaq-qışlaq həyatı sacı ən zəruri alətlərdən (dəzgahlardan) – milli mətbəx ləvazimatlarından birinə çevrilmişdir.
Sacın üzərində bişən yuxa, fəsəli, kətə – hamısı çörək kultunun müxtəlif təzahürləridir. Azərbaycan folklorunda çörək müqəddəsdir: yerə düşəndə öpülür, üstünə and içilir, evdən çıxarkən yol payı kimi verilir. Kətə isə bu çörək kultunun bayramlı, bərəkətli formasıdır. O, gündəlik yemək deyil; toyda, el şənliklərində, Novruz süfrəsində, doğum və niyyət mərasimlərində sacdan qalxan ilk nemətdir. Bayram, toy-düyün, şölən payıdır.

Ağ kətə – sadə un, su və duzdan yoğrulan, bəzən isə içliklə (yağ, qoz, şəkər, göyərti) zənginləşdirilən xəmir məmulatı – zahirən sadə, mahiyyətcə dərin fəlsəfəyə malikdir. Onun ağlığı saflığı, halallığı, niyyəti simvolizə edir. Qara sac üzərində ağ kətənin bişməsi isə folklor düşüncəsində ziddiyyətlərin harmoniyasıdır: qaranlıqla işığın, odla suyun, torpaqla insanın birliyi.
Qarabağ, Şəki, Naxçıvan mətbəxində sac başında bişirmə prosesi təkcə kulinariya aktı deyil, sosial ünsiyyət formasıdır. Sac ətrafında qadınlar toplaşar, nəsihətlər deyilər, bayatılar söylənər, ailə tarixçələri ötürülərdi. “Sac başı söhbəti”, “Təndir başı söhbəti” ifadəsi bu gün də xalq dilində yaşayır və bu heç də kişilərin çayxana söhbətlərindən az əhəmiyyətli deyil. Əksinə bütün xeyr-şər* məsələlərin öz konkret həllini tapdığı məclislərdir ki, məhsuldarlığı kişilərin çayxana söhbətlərinə aid edə bilmərik. Sac başı (təndir başı) qadın folklorunun, şifahi yaddaşın canlı tribunası olub, bu gün də belədir, ümidvaram ki, həmişə belə olacaq!
Elmi baxımdan sac üzərində bişirmə üsulu sağlam qidalanma prinsiplərinə də uyğundur. Birbaşa alovla deyil, qızdırılmış metal səthlə bişmə xəmirdəki qida dəyərinin qorunmasına imkan verir, yağsız və ya azyağlı bişirmə isə qədim xalq təbabətində “yüngül, lakin qüvvətli yemək” kimi qiymətləndirilmişdir. Bu da sübut edir ki, xalq mətbəxi yalnız dad yox, yaşam fəlsəfəsidir.
Bu gün sacın üzərində yığılıb qalan yuxa qatları, üst-üstə düzülmüş kətələr bizə sadəcə keçmişi xatırlatmır – bizi kökümüzə bağlayır. Qara sacın ağ kətəsi milli mətbəximizin poetik simvoludur: sadəlikdə ucalıq, adətdə hikmət, yeməkdə tarix.
Zaman dəyişir, mətbəxlər müasirləşir, amma sacın istisi hələ də eyni sualı pıçıldayır:
Biz kimik və haradan gəlirik?
Cavab isə sacdan qalxan istinin, tüstünün, buxarın içindədir – Müqəddəs Azərbaycan torpağında, ocağın közündə, qara sacın üstündə ağaran kətədə, Mil-Muğan düzündə, Qarabağ ellərində, Laçının Səlvə dərəsində, Kəlbəcər, Batabat, Salvartı yaylaqlarında hər gün yeni hekayələrə şahidlik edən Qara sacdadır, “üzü qara sac”da:
Üzu qara cacam mən,
Hey yesəm də acam mən,
Söhbətləri məzəli,
Yolu dolanbacam mən…
01.02.2026. Bakı.
*- “xeyir-şər” ifadəsi burada müxtəlif tədbirlər, məclislər, elçilik, nişan, toy, yas mərasimləri mənasında nəzərdə tutulur.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

BİR MƏNZİL, BİR NEÇƏ ALICI: KİM DAHA ÇOX GÜNAHKARDIR?

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

XXI ƏSRDƏ ORTA ƏSR FIRILDAQLARI:
BİR MƏNZİL, BİR NEÇƏ ALICI: KİM DAHA ÇOX GÜNAHKARDIR?

Mən hüquqşünas deyiləm, amma bu həyati məsələ ilə bağlı olaraq, hüquqi dövlət dediyimiz bir cəmiyyətin sıravi vətəndaş mövqeyindən çıxış edib, düşüncələrimi bölüşmək istəyirəm. Fikirlərimdə hər hansı bir yanlışlıq, natamamlıq və diletantlıq olarsa, öncədən üzr istəyirəm.
Bu gün Azərbaycanda bir mənzilin bir neçə nəfərə satılması kimi ağır və geniş yayılmış cinayət halları getdikcə artmaqdadır. İnsanlar sadəlövhcəsinə, hüquqi nəticələri düşünmədən, külli miqdarda vəsaiti öncədən başqalarına verir və sonradan öz əlləri ilə özlərinə böyük problemlər yaradırlar. Halbuki bu addımı atmazdan öncə sadə bir hüquqi məsləhət almaq kifayət edərdi. Dünyanın ən geridə qalmış ölkələrinə xas olan bu cür fırıldaqların qarşısını almaq mümkündür. Axı biz orta əsrlərdə yox, XXI əsrdə yaşayırıq.
Bu tip fırıldaqların qarşısını almaq əslində çox sadə, amma mütləq zəruri addımların atılması ilə mümkündür.

Heç vaxt “sözə” və “etibara” pul verilməməlidir.
“Tanışdır”, “hörmətli adamdır”, “hamı ondan alıb” kimi arqumentlər hüquqi dəyər daşımır. Daşınmaz əmlakda yalnız sənəd danışır, insan yox.
Mülkiyyət sənədi şəxsən yoxlanmalıdır.
Satıcının əlində mütləq:
Çıxarış (kupça) olmalıdır
Çıxarış elektron reyestrdə onun adına qeydiyyatda olmalıdır
Bunu ASAN Xidmət və ya notarius vasitəsilə yoxlatmaq mümkündür.
3.Tikilməkdə olan binalarda ikiqat diqqət
Ən çox fırıldaq pay torpağı üzərində tikilən, icazəsiz və ya yarımçıq sənədlə aparılan tikililərdə olur.
“Bina təhvil veriləcək”, “kupça sonra çıxacaq” – bunlar ən riskli ifadələrdir.
Müqaviləsiz və ya qeyri-rəsmi ödəniş olunmamalıdır. Heç vaxt nağd, qəbzsiz pul verilməməlidir.
Ödəniş yalnız notarial müqavilə ilə
bank köçürməsi vasitəsilə olmalıdır.
Bir mənzilin bir neçə şəxsə satılmaması üçün əsas yol.
Notarial alqı-satqı müqaviləsi bağlanan an mənzil elektron sistemdə bloklanır və başqasına satıla bilmir. Buna görə də:
notariusdan kənar razılaşma = risk,
“sonra notariusa gedərik” = təhlükə
Mütləq hüquqi məsləhət almalı
Bir hüquqşünasın müəyyən məbləğ müqabilində məsləhəti bizi illərlə məhkəmə çəkişməsindən, minlərlə manat itkidən xilas edə bilər.
Tələskənliyə məcbur edənlərdən uzaq durmalı. “Bu gün qərar verməsən, başqasına satıram” deyən satıcı adətən problemi gizlədir.

Azərbaycanda ən çox rast gəlinən fırıldaqçılıq halları bünövrəsi qoyulmuş, tikilməkdə olan və ya yeni başa çatmış çoxmənzilli binalarda baş verir. Bir mənzilin bir neçə nəfərə satılması məhz bu mərhələlərdə daha asan həyata keçirilir.

Burada təkcə fırıldaqçı yox, öz məsuliyyətini etinasızcasına başqasına ötürən davranış “mədəniyyəti” də var.
Bu gün baş verən bir çox əmlak fırıldaqları təkcə cinayətkarların işi deyil. İnsanlar çox vaxt özləri özlərinə problem yaradırlar. Hüquqi müstəvidə düşünmədən, sənəd tələb etmədən, “bəlkə alınar” ümidi ilə atılan addımlar sonradan illərlə davam edən faciələrə çevrilir.
XXI əsrdə yaşayan insanın orta əsrlərə xas bir cinayətlə üzləşməsi dərin təəssüf doğurur. Texnologiya var, reyestrlər var, notarius var, bank sistemi var — amma biz hələ də sözdən, şifahi vəddən, mənasız, hüquqi cəhətdən heç bir dəyəri olmayan kağız parçalarından, aldadıcı müqaviləciklərdən yapışırıq.
Bəlkə də problem ondadır ki, biz inkişafı düşüncə ilə yox, yalnız təqvimdə əsrlərin əqrəbini irəli çəkməklə ölçürük. Halbuki hüquqi şüur dəyişmədən, məsuliyyət hissi formalaşmadan heç bir cəmiyyət həqiqətən müasir ola bilməz.
Bu fırıldaqların qarşısını almaq mümkündür. Sadəcə olaraq, insan özünü aldatmamalı, riskə göz yummağı dayandırmalıdır. Çünki hüquqda da, həyatda da sadə bir həqiqət var: sənədsiz verilən pul böyük itkilərin qurbanı, korrupsiyaya qurşanmış insanabənzər acgöz canavarların yemidir.

Məncə, bu cür eybəcərliklər dünyanın sözün əsl mənasında inkişaf etmiş hüquqi dövlətlərində baş verməz.
Qanunvericiliyimizdə MTK-lar qarşısında ən ali səviyyədə bu tələb qoyulmalıdır:
Binadakı bütün mənzillər Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətində öncədən, yəni satışa çıxarılmazdan əvvəl qeydə alınmalı və bu tələbə əməl olunmamasına görə ən ağır cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulmalı, vətəndaşla onlar arasında bağlanan alqı-satqı müqavilələri DƏDRX-də qeydə alınmalıdır.
Biz özümüzə öz əllərimizlə problem yaradır, sonra da başlayırıq onunla oynamağa, çünki biz daşınmaz əmlakla heyvan bazarından alınan danaya heç bir fərq qoymuruq, hər ikisinə eyni düşüncə ilə yanaşırıq.

31 yanvar 2026

Müəlif: Qurban Rzayev

QURBAN RZAYEVİN YAZILARI

DAHA COX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Şah İsmail’in ana dili Türkçedir

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

ŞAH İSMAİL TÜRK’TÜR: TARİHE KİMLİKSİZ BAKILMAZ
Şah İsmail Türk’tür.
Şahkulu da Türk’tür.
Şah İsmail, Türk milletinin büyüklerindendir.
O, Türk tarihinde sağlam bir yer edinmiş; yalnızca bir hükümdar değil, aynı zamanda büyük bir Türk devlet adamıdır.
Şah İsmail üç yaşında yetim kalmış, altı yaşında şeyh olmuş, on dört yaşında hükümdar olarak Kızılbaşların şahı sıfatıyla Safevî Devleti’ni kurmuştur. Ebu’l-Muzaffer, Mürşid-i Kâmil, Allah’ın yeryüzündeki gölgesi ve “Hatâî” mahlasıyla tanınan Şah İsmail, sıradan bir insan değildir.
Şah İsmail Türk’tür.
Bunun tarihî delilleri açıktır:

Türkçe (Azeri/Oğuz Türkçesi) konuşmuştur.

Şiirlerini Türkçe yazmıştır.
“Hatâî” mahlasıyla kaleme aldığı divanı tamamen Türkçedir.
Safevî sarayının dili Türkçedir.
Ordunun komuta dili Türkçedir.
Şah İsmail’in ana dili Türkçedir.
Türk boylarına dayanır.
Akkoyunlu Türk hanedanı ile akrabadır.
Türk askeriyle devlet kurmuş bir hükümdardır.
Kısacası, Şah İsmail Türk’tür.
Safevî Devleti; 1501–1736 yılları arasında hüküm sürmüş, en geniş sınırlarında yaklaşık 2.900.000 km² alana ulaşmış, başkentleri Tebriz, Kazvin ve İsfahan olan büyük bir devlettir. Bugünkü İran, Azerbaycan, Ermenistan, Irak, Afganistan, Türkmenistan ve Türkiye’nin doğu kesimlerinde hâkimiyet kurmuştur. Şiî On İki İmam mezhebini resmî mezhep olarak kabul etmiş ve modern İran devletinin tarihsel temelini oluşturmuştur.
Şah İsmail’in kökeni hakkında çeşitli iddialar ortaya atılsa da, o özbeöz Türk’tür. Oğuz boyunun has evladı, Azerbaycan Türkü, Karakoyunlu ve Akkoyunlu mirasının devamı, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın torunudur. Bugün Safevîlerin kurulduğu bu geniş coğrafyada, Anadolu’dan sonra en fazla Türk nüfusunun yaşadığı alan burasıdır. Yaklaşık 60–70 milyon insan Türkçe konuşmaktadır.
Bazı kaynaklarda Şah İsmail’in Uygur alfabesini ve On İki Hayvanlı Türk Takvimi’ni kullandığı da belirtilmektedir.
Bugün tarafsız tarihçiler ve aydınlar, Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasında yaşanan mücadelenin ne denli yıkıcı ve aslında ne kadar lüzumsuz olduğunu açıkça ifade etmektedir. Şah İsmail Türkçe, Yavuz Sultan Selim ise Farsça şiirler yazmıştır. Kaldı ki 16. yüzyılda bugünkü anlamda bir milliyetçilik anlayışı da yoktur. Bu nedenle yaşananlar bir “medeniyet çatışması” değildir.
Bu, iki Türk devleti arasında cereyan eden bir nüfuz ve iktisat mücadelesidir.
Safevîler açısından İpek Yolu’nu kontrol edip Akdeniz’e açılmak; Osmanlılar açısından ise Suriye, Filistin ve Mısır üzerinden Baharat Yolları’na hâkim olmak hayati öneme sahipti. Osmanlı’nın “Bâbıâli” dediği merkezî yönetime, Safevîler “Âlîkapı” demekteydi.
Olayı yalnızca mezhep ekseninde değerlendirmek tarihî bir yanlıştır. Aynı durumu 1402 Ankara Savaşı’nda Timur–Yıldırım Bayezid, Yavuz Sultan Selim–Kansu Gavri, II. Tomanbay örneklerinde; Osmanlı–Karamanoğulları, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve daha onlarca Türk-Türk mücadelesinde de görmek mümkündür.
Bugün Azerbaycan, Nahçıvan, Gürcistan, Afganistan, Irak, İran ve Türkmenistan coğrafyasında milyonlarca insan Türkçe konuşuyorsa; kimliğini yaşatıyorsa; bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti varsa; Anadolu’dan sonra yaklaşık 45 milyon Türk İran’da yaşıyorsa; 1925 yılına kadar İran Türkler tarafından yönetilmişse; bugün İran’ın dinî lideri ve cumhurbaşkanı Türk kökenliyse; Ehlibeyt sevgisine sahip milyonlarca Müslüman varsa, bunda Şah İsmail gibi büyük bir Türk devlet adamının ve iki buçuk asır hüküm süren Safevî Devleti’nin payı inkâr edilemez derecede büyüktür.
Şah İsmail Türk’tür.
Ve tarih, kimliksiz okunamaz.
Rufat Gürel
Araştırmacı Yazar

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

NƏBİ XƏZRİNİN ŞEİRLƏRİ

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

Arzu Babayev: – Nəbi Xəzrinin təxminən bu şəkildəki kimi vaxtlarında, 17 yaşında Nəbi Babayev imzasıyla yazdığı şerlərdən:

PƏRİM

Bağlamışdım ürəyimi əzəldən sənə,
Səninkidir qəlbimdəki məhəbbət, Pərim.
Necə mahir sənətkarmış qüdrətli əli,
Səni tənha yaratmışdır təbiət, Pərim.

Mən bülbüləm, sən çiçəkli laləzarımsan,
Həyatıma şölə saçan ilk baharımsan.
Nəhayətim, əzəlimsən, iftixarımsan,
Sənə verdim öz eşqimi əmanət, Pərim.

Qoyma könlüm hicranınla odlanıb yana,
Həsrətinlə göz yaşlarım dönər ümmana.
And içmişik, sadiq qalaq əhdə, peymana,
Aşiqləri yaşadandır sədaqət, Pərim.

1941

Mənbə: Arzu Babayev

Müəllif: NƏBİ XƏZRİ

NƏBİ XƏZRİNİN ŞEİRLƏRİ

DAHA ÇOX ŞEİR BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Ramiz İsmayıl

RAMİZ İSMAYIL – 78

Fevral 1, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

SƏKSƏN ALTINCI YAZI

RAMİZ İSMAYIL – 78
(Ömrün kamillik çağında sözə sədaqət)
     Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Səhv etmirəmsə bu mənim Ramiz İsmayıl haqqında yazdığım üçüncü ya dördüncü yazımdır. Ramiz İsmayılla söhbət, onun dilindən şeirlər dinləmək nə qədər xoşdursa, onun həyat və yaradıcılığı haqqında yazmaq on qat daha xoşdur!
     Bəzən insan ömrü elə yaşayır ki, illər sadəcə rəqəm olmur, mərhələyə, məktəbə, mənəvi pilləyə çevrilir. Ramiz İsmayılın 78 illik ömür yolu da məhz belə bir kamillik yoludur – zəhmətlə yoğrulan, sözlə cilalanan, Vətən sevgisi ilə mənalanan bir yol.
    Gədəbəyin Kiçik Qaramurad kəndində, müəllim ailəsində dünyaya göz açan Ramiz Məmməd oğlu İsmayılovun həyatında ilk böyük dərs elə ailədən, eldən-obadan başlayıb. Bu torpağın sərt iqlimi, zəhmətə alışdıran dağ havası, insanı sözə və kökə bağlayan mühiti onun gələcək yaradıcılığının ruhuna çevrilib. Təsadüfi deyil ki, illər keçsə də, şairin poeziyasında Gədəbəy həsrəti, kənd yaddaşı, torpaq sevgisi aparıcı xətt kimi qalır.
    Texniki təhsil almasına, mühəndis-mexanik ixtisasına yiyələnməsinə baxmayaraq, Ramiz İsmayıl heç vaxt sözlə bağını qırmayıb. Əksinə, həyatın istehsalat meydanlarında, zavod və stansiyalarda keçən illər onun yaradıcılığına həyatilik, sənədlilik, real insan taleləri gətirib. Bu baxımdan onun poeziyası romantik duyğularla yanaşı, möhkəm həyat müşahidələrinə söykənir, nəsri isə sadəcə bədii yox, həm də mənəvi-sosial yük daşıyır.
     Ədəbiyyata gəlişi erkən olub. Orta məktəb illərindən başlayan bu maraq ilk şeirin 1965-ci ildə mətbuatda çapı ilə rəsmi ədəbi addıma çevrilib. Sonrakı onilliklərdə Ramiz İsmayıl səssiz, iddiasız, amma ardıcıl şəkildə ədəbi mühitin içində yaşayıb. Rayon və şəhər qəzetlərindən tutmuş respublika mətbuatına qədər onun sözü oxucu yolunu tapıb.
     Şairin indiyədək işıq üzü görmüş səkkiz kitabı onun yaradıcılıq axtarışlarının, daxili inkişafının, mövzu və janr zənginliyinin göstəricisidir. “Payızda xatırla məni”dən “Bəsimizdir Ay işığı”na qədər uzanan bu yol lirikanın incə çalarlarını, zamanın fəlsəfəsini, insan talelərinin ağrılı və işıqlı məqamlarını ehtiva edir. Nəsr yaradıcılığında isə “Gözü yolda qalan var”, “Mələklərin görüşü”, “Sonuncu görüş” kimi əsərlər sənədli-bədii üslubun uğurlu nümunələri kimi seçilir.
     Xüsusilə “Gözü yolda qalan var” sənədli povestinin geniş rezonans doğurması, əsər əsasında “İgid” adlı sənədli filmin çəkilməsi Ramiz İsmayıl yaradıcılığının ictimai əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir. Bu, sadəcə bir yazıçı uğuru deyil, sözün yaddaşa, ekrana, milli duyğuya çevrilməsi hadisəsidir.
      Onun “Baş Sarıtel” şeiri artıq yazılı mətndən çıxaraq aşıqların dilində yaşayan, xalq ruhuna qarışan bir nümunəyə çevrilib. Bu isə hər şairə nəsib olmayan bir tale payıdır – sözünün xalqın yaddaşında yaşayaraq anonimləşməsi, sənət zirvəsinə yüksəlməsidir.
      Ramiz İsmayıl təkcə yazan yox, ədəbi mühitə xidmət edən qələm sahibidir. Müxtəlif ədəbi dərnəklərdə fəal iştirakı, antologiya və almanaxlarda yer alan şeirləri, hekayələr toplusunda çap olunan nəsr nümunələri onun ədəbiyyata kollektiv məsuliyyətlə yanaşdığını göstərir. 2018-ci ildən “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının baş redaktor müavini kimi fəaliyyəti isə bu yolun məntiqi davamıdır – gənc qələmlərə dayaq olmaq, sözün nəfəsini qorumaq missiyası.
    Bu gün 78 yaşını qeyd edən Ramiz İsmayıl ömrün qışına doğru getsə də, ruhən və yaradıcılıq baxımından hələ də yoldadır. Şairin ən yeni işıq üzü görmüş “Ömrün qışına doğru” kitabının özü belə göstərir ki, bu qış sükut yox, düşüncə və müdriklik mövsümüdür.
     Ramiz İsmayılın simasında biz sözə sədaqətli, Vətəninə bağlı, ömrünü zəhmətlə və qələmlə keçirən bir Azərbaycan ziyalısını görürük. Onu 78 yaşı münasibətilə ürəkdən təbrik edir, möhkəm can sağlığı, uzun və faydalı ömür, yeni kitablar, yeni söz sevincləri arzulayırıq. Qələminiz yorulmasın, Ramiz müəllim – çünki bu söz yolunda sizi hələ oxucu gözləyir.
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik!
01.02.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I