Şəhid Xankişiyev Mübariz Rəsul oğlunun xatirəsinə həsr olunmuş şahmat turniri keçirilib
Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyi (AVMVİB) – nin fəxri üzvü bəstəkar – yazar Fərahim Sadiqin təşəbbüsü ilə Şəhid Xankişiyev Mübariz Rəsul oğlunun xatirəsinə həsr olunmuş şahmat turniri keçirilib. Turnir Qulubəyovlar İrsi Mədəni Mərkəzi “ÖNCƏ VƏTƏN” və Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət nazirliyinin, Bakı Maliyə Kollecinin, Yasamal Rayon Şahmat məktəbinin və Adel Medianın təşkilatı dəstəyi, Azərbaycan televiziyasının informasiya dəstəyi ilə həyata keçirilib.
“Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin üzvləri olan müharibə veteranları arasında Şəhid Xankişiyev Mübariz Rəsul oğlunun xatirəsinə həsr olunmuş şahmat turniri böyük maraqla qarşılanıb.
Şəhidlimizin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədi ilə onun haqqında çəkilən sənədli filmin nümayişi və şahmat turnirinin qalibləri olan Vətən müharibəsi veteranlarının təltif olunması mərasimi yaxın günlərdə Nizami kino-mərkəzdə təqdim olunacaqdır.
Balaca bir roman nə qədər də motivlər ətrafında söhbətə ayaq verdi:
-Apokalipsis, qiyamət günü; hərçənd orda dayandıq ki: gənc bir yazıçının, aya, hansı həyat və yaşam baqaji olmalıdır ki, Bakını mistik şərin fitvası ilə aguşuna almış, heç vəch kəsmək bilməyən Leysanın fonunda Cəmiyyət, ya İnsanlıq adına axirət sevdasının altına girə bilə… Heç roman da bu gümana axıracan dayanmayıb, başqa bir hekayətə keçir…
-Yusifin hekayəti; həyatdan küskün və həm həyata bayğın gənclik, Yusif, Şəms, Seymur, Lav, Elxan, Nərmin və daha bir neçə də adı keçən Yusifin dostları… – çağdaş gəncliyin həyatını illüstrə edən psixoloji roman. Gecəni axtaranlar – intiharçılar, intihar həvəskarları, yarı yolda dayananlar; biz də yarıda dayanmalı oluruq: təzə olmasa da, səbəblər də var; bir az mifoloji-mistik talesizlik – həmincə Şərin qızı Məğra himayəsi, bir az köksüzlük-sevgisizlik-həyata yadlaşma… – freydist komplekslər… Kimsə sosial narazılıq amilləri də axtardısa da, tapammadıq; evləri-eşikləri, keyfləri-damaqları, sevgi əyləncələri, “sevgili” epotajları və hətta bezginlikləri… Bu yerdə istər-istəməz kənara ekskurslarımız da oldu; Orxan Həsəni və başqa gənc qələmlər yada düşdü; hələ bir az da şübhə elədik, dogrudan da mı, düşünən-daşınan-yaşayan gəncliyimizin həyatıdır bu?, ya bəlkə gənclərin təxəyüllüdür, daha çox əcnəbi romanlardan qopub gəlir istək-arzu kimi… Çün baş verənlərin cəmisi təkcə gəncliyə xas sevgi maksimi üzərində deyil, həm də ədəbiyyat-sənət-yazıçılıq iştahları üzərində qərar tutur…
-Ədəbi mühit romanı; günün başqa yazarlarına və ədəbi mühitə aşkar və gizlin göndərmələr, açıq və gizli prototiplər… Belə bir fikir oldu ki, Gecəni axtaranlar bizim gənc yazarların yalan-gerçək ədəbiyyat mühitini açan, astarını üzünə çevirmək niyyətinə köklənmiş romandır (məxsusən də dəbdə olan “intihar” motivində). Olsun; amma mən çox da razılaşmadım, “materiallar”, hətta prototiplər aşkar buradan olsa da, roman mətninin nə mövcud ədəbi mühitin (və ümumən də ədəbi mühit ekzistensiyasının) anatomiyasına, nə parodiyasına, nə də acı dramatizminə fokuslandığını, açığı, görə bilmədim…
-Yazıçı başlanğıcı; fəlsəfi romanmı? – yox; ekzistensial romanmı? – yox; polifoniyadan söhbət getdi, qəhrəmanın və ayrı-ayrı personaijların təhkiyəsində təqdim olunsa da, romanda müəllif obrazının da qabarıq olduğu, mətnin paralel yazıçı düşüncəsinə açıldığı qeyd olundu. Bəlkə roman-esse? – belə bir mülahizə də səsləndi. Təkcə ona görə yox ki, Rəvan Cavidin uğurlu esseistikası və esseizmi müzakirə gedişində hər dəfə bir daha rəğbətlə xatırlanırdı; həm roman strukturunda bu başlanğıca da yer vardı – buna görə. Belə ki, müəllif Yusifin hekayətini sadəcə təqdim-təsvirə, bu və ya digər təfsirə (psixoloji romana) qane olmayıb, həm də bütöv bir fikir süzgəcindən keçirməyə ipucu-ehtimal verir: “Leysan”ın fonunda “Ayrılıq” – “Uşaqlıq” – “Ümid” – “Bağışlamaq” – “Xatırlamaq” – “Elxan” – “Yuxular” – Rəvan Cavid… (belə bir ardıcıl konseptuallıq cəhdini sonuncu dəfə Nərmin Kamalın “Aç mənəm” romanında görmüşəm)…
-Eynən düşüncə-esseizm havasını Rəvan Cavid sanki bütövlükdə kitabına da hopdurmaq istəmiş; hər biri bir ayrı dürüstlüklə qələmə alınmış hekayələrinə epiqraflar: “Şəmsi axtaran Mövlanəyə” (“Dəvələr, atlar, şarlar”) – “Bizdən ən tez ayrılanlara…” (“Buludlar uçur!”) – “Olanlara və yaxud heç vaxt olmayanlara…” (“Səfikürd nağılı”) – “Bizi xatırlaya bilməyənlərə…” (“Soyuq qəhvə”) – “Gəncliyimizə və bütün sevdiyim qızlara…” (“Onun sorağında”) və roman: “Bir də heç vaxt qayıtmayanlara…” (”Gecəni axtaranlar”) – həm də bunu deyir…
-Rəvan Cavid, gənc olmasına rəğmən, peşəkarlığı yerində olan, nəyi necə bilərəkdən yazmağı bacaran yazıçıdır (hərçənd ki, aşağı yarusda xeyli redaktə xətalarına da diqqətimiz oldu); Bakıya gətirdiyi Leysanı romanın mifoloji-metaforik düşüncə sırasında(n) tüm Cəmiyyət, ya İnsanlıq adına axirət divanına çevirə bilməsə də fokuslandığı gəncliyin, bircə-bircə obrazların həyatından keçirib oxucunu sikələyə bilir (aya, gənc bir yazıçının başqa hansı həyat və yaşam baqaji olmalıydı ki!). Hardasa Qiyamət xofuyla mətnə girən Oxucu – bir az həyat, bir az arxası, bir az dərinləri, bir az dayazları, düşüncə sırası və ricətləri… – “balaca roman” civarında çimib də Günəşin üzünə gülümsünə bilir…
-Çox da uzağa qaçmayıb, bu qənaətə gəldik ki: ilk nəsr kitabı və vur-tut 20-22 yaşında romanı Uğur vəd edən gənc istedad milli varlığımızın da romanını yaza biləcək…
Respublika Uşaq Kitabxanasına növbəti ekskursiya təşkil edilib
18 aprel 2025-ci il tarixində Respublika Uşaq Kitabxanasına Suraxanı rayonu 89 saylı tam orta məktəbin 4-cü sinif şagirdlərinin ekskursiyası təşkil edilib. Ekskursiya zamanı şagirdlər Azərbaycan maarifçiliyinin görkəmli nümayəndəsi Firidun bəy Köçərlinin “Balalara hədiyyə” kitabı haqqında məlumat əldə ediblər və onlara kitabxananın yaranma tarixi, müxtəlif yaş kateqoriyalarına uyğun kitablar və mütaliənin əhəmiyyəti barədə ətraflı məlumat verilib. Şagirdlərə “Yer kürəsi”, Mürşüd İsmayılzadənin “Hər günə bir sual”, Erik Mativenin “Bəs niyə səma mavidir?” adlı kitablarının icmalı təqdim edilib. Məktəblilər həm klassik, həm də müasir uşaq ədəbiyyatından seçilmiş kitablarla tanış olub, onların məzmunu barədə qısa aanotasiyalar, həmçinin elektron resurslar və onlardan istifadə qaydaları haqqında məlumatlar əldə ediblər. Sonda kitabxana əməkdaşları şagirdlərin suallarını cavablandırıb, onlara kitabxanadan daha çox istifadə etməyi və mütaliəni gündəlik vərdişə çevirməyi tövsiyə ediblər.
Onu yaşlı nəslin nümayəndələri, televiziya və radio işçiləri çox yaxşı tanıyır. Hər zaman xeyirxah əməlləri ilə sevilərək xatırlanan o xoşbəxt adam on minlərlə teleradio işçisinin sevimlisi və əsl arxa-dayağı – Sərhəd Qasımovdur. Sərhəd müəllim AZTV-nin ən ləyaqətli və dəyanətli, özü və sözü bütöv əməkdaşlarından biri olub. Bütün ömrünü,işgüzar fəaliyyətini insanların öz iş yerlərində daha rahat olmasına, güzəranının yaxşılaşmasına həsr edib. Sıravi elektromexanikdən, studiyadankənar işıq sexinin rəisi və nəhayət çoxminli kollektivin həmkarlar ittifaqı komitəsinin sədrliyinədək yüksəlib. Moskva Ali Həmkarlar İttifaqı İnstitutunun İqtisadiyyat fakültəsini bitirən Sərhəd Rəhmət oğlu Qasımov 50 ildən çox Aztv-nin Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə rəhbərlik edib. Bəlkə də ölkəmizin idarəçilik tarixində onun qədər uzun müddətli Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə sədrlik edən ikinci bir insan yoxdur.Ömrünün 51 ilini Aztv-nin Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri işləmək bəlkə də Tanrının Sərhəd Rəhmət oğluna ən böyük ərməğanıdır.Sağlığında özünə minlərlə insanın rəhmətini qazanmaq Sərhəd kişinin halal-hümmət qazancıdır. Müdriklər “İstedad da, şöhrət də inkişaf üçün hərəkətverici qüvvədir, sadəcə istedad insanı öz istədiyi səmtə aparır, şöhrətin isə hara aparacağı bəlli olmur” deyiblər. Sərhəd Qasımov uzun illər Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının üzvü, Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin Rəyasət Heyətinin üzvü və Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin (Komitəsinin, Şirkətinin) kollegiya üzvü olmuşdur. Sərhəd Qasımov səmərəli fəaliyyətinə görə ölkə Başçısının sərəncamları ilə “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adı və “Tərəqqi “medalı ilə təltif olunmuşdur. Şərəfli ömür yolu keçən Sərhəd müəllimin hər zaman bir amalı,bir arzusu olub-insanlar özlərini evlərindəki kimi hiss etməli,heç bir qayğılarla yüklənməməlidir. O, Qurban Yusifzadənin,Elşad Quliyevin,Qeysər Xəlilovun,Məmməd Muradın,Məmməd İsmayılın,Babək Məmmədovun,Nizami Xudiyevin və nəhayət Arif Alışanovun Aztv sədri olduğu dövrlərdə məhz bu istiqamətdə işini qurmağı asanlıqla bacardı. 30 ildən artıq bir yerdə çalışdığım və 17 il müavini olduğum,hər gün dəfələrlə görüşdüyüm,salamlaşdığım Sərhəd müəllim hər zaman cəld yerişi,qısa və olduqca məntiqli söz-söhbəti, düzgün və obyektiv qərarları ilə yadımda qalıb. Ona müraciət edənlərin heç birini naümid qoymazdı.Elə kabinetindəcə həmin şəxsin müraciətinə baxıb qısa bir zamanda həll edərdi.Xeyir iş görənləri,hüzrü düşənləri,müalicəyə ehtiyacı olanları ,əməkdaşların ailələrində baş verən çətinlikləri diqqətindən yayındırmazdı.İmkansız adamların yanında olmağı özünə mənəvi borc sayardı.Maddi ehtiyacı olanlara köməyini əsirgəməzdi. Odur ki, Aztv-nin əməkdaşlarının hər biri Sərhəd müəllimi özlərinin yaxın sirdaşı,dostu və həmdəmi sanardılar. Xoşbəxtəm ki,uzun illər belə bir zəkalı və müdrik insanla çiyin-çiyinə çalışmışam və onun müavini olmuşam. Onunla çalışdığım müddət ərzində Sərhəd müəllimdən idarəçiliyin nə olduğunu, insanların qayğısına qalmağı, əməkdaşlarla təmkinlə rəftar etməklə yanaşı çox şeyi öyrəndim. Sərhəd müəllim hamı ilə dil tapmağı çox mükəmməl bacarırdı. Sərhəd müəllim təqaüdə getdikdən sonra bugünədək jurnalist həmkarım ,Sərhəd müəllimin də mənim də dəyərli dostumuz Akif Cabbarlı ilə birlikdə ona baş çəkir ağsaqqal öyüd-nəsihətlərini dinləyirik. Akif müəllim də ondan çox şey öyrəndiyini, Sərhəd müəllimin mənəvi dünyasından qədərincə bəhrələndiyini bildirir və ağsaqqala can sağlığı,uzun ömür arzulayır. Belə bir qənimət adama cəmiyyətimizin çox ehtiyacı olduğundan danışır, bu gün bəzi televiziya kanallarında, radio efirlərində baş verən neqativ hadisələri, dilimizə xələl gətirən,mənəviyyatımıza zərbə vuran üzdəniraqların qeyri-etik hərəkətlərini müzakirə edirik. Bu gün Sərhəd müəllim yenə yanımızdadır.Və təbii ki biz də onun yanındayıq- bütün qəlbimizlə,duyğularımızla ! Sərhəd müəllim həm də xoşbəxt və nümunəvi ailə başçısıdır. O üç qız bir oğul atasıdır.Sərhəd müəllim kürəkənləri Farizi, Mübarizi və Anarı çox istəyir. Ömür-gün yoldaşı Mədinə xanımla birlikdə nəvələrinin xoş günündən, əsl azərbaycanlı kimi böyümələrindən fərəhlənir və qürur duyurlar.
Bu gün Sizin.84 yaşınız tamam olur. Allah Sizə uzun və sağlam ömür versin ,əzizim, canım-gözüm, ad günün mübarək!
Saat əqrəbini dayandırmışam Görəsən zaman keçir ya durub? Zəngli saatı da səhərə qurdum Çalmadı… Görəsən səhər açılıb? İndi heç bilmirəm saat neçədi? Günəş doğulubmu? Ay batıbdımı? İçimdə yığılan o xatirələr Görən oyaqdımı? Yoxsa yatıbmı?… Daha saniyələr “çık-çık” eləmir Daha ürəyim də vurmur deyəsən Bütün ömrüm boyu onu gözlədim Gəlmirsə deməli sevmir deyəsən…
Qərbi Azərbaycan, Zəngəzur mahalı Qarakilsə (Sisiyan) rayonu Şəki kəndində Seyid Mirağanın dəfn mərasimi. 1968-ci il. Bu qədim kənd qəbristanlığı, 1988-ci ildən sonra bədnam qonşularımız tərəfindən yerlə-yeksan edilib.
Adı Azərbaycan generallarının siyahısına düşməyən Ağdamın Muğanlı kəndinin bəyi Mustafa bəyin nəvəsi Qızıl xaç ordenli Rusiya çarının bacisi qızının əri Qarabağın sultanlığı adı verilmiş On doqquzuncu əsr Azərbaycan ədəbiyyatının şah əsəri Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin ögey qardasi general Abbas bəy Sadiqbəyov. Abbas bəy Sura hökuməti təzə qurulan vaxtı Muğanlı kəndinə bitişik bəylik mülkləri Agbulaq kəndindəki onlarla nökər naibləri olan gəlmə ermənilər tərəfindən tutularaq başına mismar çalınaraq vəhşicəsinə qətlə yetirilmisdir.
1700 yılı İstanbul sokak Türkçesi halen çok anlaşılır bir dil. ──── 1709’da Istanbul’u gezen bir İngiliz tüccar tarafından yazılmış, bir Türkçe – İngilizce diyalog kitapçığından (otel kısmından) birkaç sayfa… ────
─ Silegeç kandedur? (havlu nerdedir)
─ Hiç öyle olur mu, bu kadar çok uyudum mu?
─ Varayım (ş)imdi eve gayrı akçe alayım.
─ Sultanum (beyefendi) temuz yokdur, ben onları çamaşır yıkamağa virdim.
─ Pabuçlarımı sildiñ mi? daha silmedim emme siz geyiniñe (giyinirken) ben silerim.
─ Hizmetiñiz var mı, bir şey lazım mı?
─ Ben tez gelurum hemen yabana gitmeñiz.
─ Yok gitmem, sizi bunde beklerim
─ Oğlan iskemleyi getur.
─ Bre oğlan sabah yakın mı?
─ Gel, gel bugün ayıñ kaçıncı günidir?
─ Baña sorarsañız ne ay bilirum ne gün.
─ Var (ş)imdi baña su getir ellerimi ve yüzümü yüyeyim.
Eduard Limonovun 1979-cu ildə Parisdə fransızca qələmə aldığı və daha sonra rusca yayımlanmış “Это я, Эдичка” (“Bu mənəm, Ediçka”) əsəri sovet və post-sovet ədəbiyyatının ən sərt, ən açıq və ən çox müzakirə doğuran nümunələrindən biri olaraq qalır. Bu roman nəinki müəllifin öz bioqrafik katarsisini, həm də bütöv bir dövrün ideoloji çöküşünü, fərdi böhranı və qərbin “azadlıq” mifinə qarşı yönəlmiş anarxist tənqidini ehtiva edir.
Avtofiksiya və etiraz manifesti
“Это я, Эдичка” romanını adi avtobioqrafik əsər kimi oxumaq yanıltıcı olardı. Bu mətn eyni zamanda avtofiksiya janrına, yəni müəllifin şəxsi həyatının faktlarını bədii uydurma ilə iç-içə təqdim etdiyi bir ədəbi formaya daxildir. Əsərin qəhrəmanı Ediçka, əslində Limonovun alter-egosudur: Sovetlərdən Amerikaya miqrasiya etmiş, orada köməkçi işlərlə dolanan, cəmiyyətin həm mərkəzinə, həm də periferiyasına yad qalan bir yazıçı.
Ediçka – nə Sovetlərə sadiqdir, nə də Qərbin liberal dəyərlərinə inanır. Onun şəxsiyyətində təmsil olunan ruh halı – heç bir ideologiyaya, dəyərə, dünyagörüşünə bağlı olmadan yaşamaqdır. Lakin bu yaşam bir azadlıq yox, əksinə, mənəvi deqradasiya, şəxsiyyətin dağılması, varoluşsal boşluqdur.
Cinsi azadlıqmı, mənəvi iflasmı?
Romanın ən çox tənqid olunan və bir o qədər də çox müzakirə doğuran məqamı Ediçkanın cinsi həyatına dair sərhədsiz və kobud təsvirləridir. Bu seks səhnələri Limonov üçün sadəcə bioloji ehtiyacların ifadəsi deyil; onlar qərb cəmiyyətinin məhrəmliyi pozan sərbəstliyini, şəxsi azadlıq adı altında maskalanan mənəviyyatsızlığı simvollaşdırır.
Ediçka, öz bədənini və cinsəlliyini həm təzyiqə qarşı silah, həm də intihara bərabər bir passiv dirəniş forması kimi istifadə edir. Burada oxucu tez-tez sualla qarşılaşır: qəhrəman azaddırmı, yoxsa sadəcə düşdüyü dünyanı qəbul etməyən bir məğlub?
Yersizlik və qərblə toqquşma
Əsərin fəlsəfi dərinliyi onun siyasi-ideoloji alt qatında gizlidir. Limonovun yaratdığı qəhrəman Amerikada sosial liftlərə çıxmaq əvəzinə, daha da çökür. Bu fakt bir çox sovet dissidentinin düşündüyü “Qərbdə azadlıq” ideyasına qarşı sərt tənqiddir. Limonov burada qərb cəmiyyətinin ikiüzlülüyünü, kapitalist münasibətlərin insanı necə əzdiyini, azadlıq maskası altında mənəvi ölüm yaşandığını ifşa edir.
Ediçka nə Moskvaya, nə Nyu-Yorka aiddir – o, yerli deyil, qəribdir. Bu yersizlik hissi, oxucunu əslində universal bir ekzistensial problemin içinə çəkir: insanın özünə və yerinə yadlaşması.
Dil, üslub və etik sərhədlər
Limonovun üslubu qəddarcasına səmimidir. O, oxucunun rahatlığını pozur, etik sərhədləri qəsdən aşır. Bu da əsəri həm cazibədar, həm də narahatedici edir. Limonovun dili küçə ləhcəsi ilə poetik ifadə arasında qəribə bir balans yaradır. Oxucu bu dildə təhqir də, lirika da, fəlsəfi ağrı da tapır.
Postmodern qəhrəman kimi Ediçka
Ediçka obrazı postmodernizmin “anti-qəhrəman” arxetipinə tam uyğundur. O, nə qəhrəmandır, nə də klassik mənada mübariz. Onun həyatı, reaksiyaları, gündəlik vərdişləri total şəkildə dekonstruksiya olunmuş bir fərdin hekayəsidir. O, daha çox öz iç dünyasında yaşadığı böhranların personifikasiyasıdır.
Dağılmış dünyanın dağılmış qəhrəmanı
“Это я, Эдичка” romanı ədəbiyyatın sərhədlərini genişləndirən, oxucuya diskomfort yaşadaraq onu düşünməyə məcbur edən nadir əsərlərdən biridir. Limonov bu əsərlə nəinki öz şəxsi tarixini yazır, eyni zamanda sovet-sonrası insanın, qərb miflərinə uyan şərqli intellektualın ideoloji portretini yaradır.
Bu əsər – cəsarətin, anarxiyanın, üsyanın və heçliyə qarşı edilən yazıçılıq səssizliyinin hayqırtısıdır. O, oxucuya rahatlıq vermir – çünki bu romanın missiyası təsəlli yox, həqiqət göstərməkdir.
Limonovun Ediçkası Dostoyevskinin Raskolnikovundan, Celine-in Ferdinand Bardamusundan və Bukovskinin Chinaskisindən bəhrələnmiş, lakin onlardan daha sərt və daha sərhədsiz bir obrazdır. Bu baxımdan, ‘Это я, Эдичка’ təkcə bir roman deyil – XX əsrin ikinci yarısında yazılmış bir eksistensial manifestdir.
Ədəbiyyat və istinadlar
Limonov, Eduard. Это я, Эдичка. Paris, 1979.
Шенталинский, Виталий. Дело Лимонова. М., 2001.
Zizek, Slavoj. Violence. Verso, 2008. (qərb və zorakılıq anlayışlarının tənqidi baxımından yanaşma)
