WWW.YAZARLAR.AZ

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Absurdun Səssiz Qəhrəmanı – Mirzə Alik

Aprel 25, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Absurdun Səssiz Qəhrəmanı

Albert Kamyu (1913–1960) XX əsr Avropa ədəbiyyatının və fəlsəfi fikrinin ən özünəməxsus simalarından biridir. Onun əsərlərində ölüm, üsyan, həyatın mənasızlığı və insanın ona qarşı duruşu dərin poetik-fəlsəfi dillə əks olunur. Kamyu nə ekzistensialist olduğunu qəbul edirdi, nə də nihilist sayılmaq istəyirdi. O, özünü “absurd filosofu” adlandırmağı daha uyğun görürdü.

Əslən Əlcəzairliydi – Fransız diliylə yazan Şimali Afrikalı

Kamyu Fransız ədəbiyyatının ulduzu sayılsa da, o, Əlcəzairdə, yoxsul bir ailədə doğulmuşdu. Atası I Dünya Müharibəsində öldükdən sonra, anası onu yoxsulluq içində tək böyütdü. Kamyu uşaq yaşlarından əməkçi təbəqənin çətinliklərini yaşamış, bu təcrübə onun yazılarında tez-tez öz əksini tapmışdır. Əlcəzairin yandırıcı günəşi, dənizi və sakit küçələri onun estetik dünyasını formalaşdırmışdır.

Futbol Kamyu üçün sadəcə idman deyildi

Gəncliyində qapıçı kimi futbol oynamış Kamyu deyirdi:
“Mən futboldan ədəbiyyatdan öyrəndiyimdən daha çox şey öyrəndim.”
Ona görə, futbol ədalət, kollektiv ruh və məğlubiyyəti qəbul etməyi öyrədirdi – bu da onun həyat və absurd haqda düşüncələrinə birbaşa təsir etmişdir.

Kamyu üçün “absurd” nədir?

Kamyuya görə absurd, insanın sonsuz mənalı həyat axtarışı ilə dünyanın səssizliyi arasındakı uçurumdur. İnsan həyatın məqsədini axtarır, amma kainat cavab vermir. Bu qarşıdurma “absurd vəziyyət” adlanır. Onun məşhur “Sizif əfsanəsi”ndə olduğu kimi, insan daş daşısa da, hər gün yenidən başlasa da, o işi davam etdirməklə azad olur.

Nobel mükafatını ən gənc alan yazarlardan biri

1957-ci ildə, cəmi 44 yaşında Kamyu Nobel Ədəbiyyat Mükafatına layiq görüldü. Bu, o dövrdə böyük sensasiya doğurmuşdu. Kamyu Nobel nitqində yazıçıların vəzifəsini belə ifadə edirdi:
“Həqiqətə və azadlığa xidmət etmək.”
O, heç vaxt özünü “elitist” yazıçı hesab etmədi – onun üçün ədəbiyyat mübarizə aləti idi, səsizlərin səsi olmaq idi.

Sartrla yolları niyə ayrıldı?

Jean-Paul Sartre və Kamyu bir dövr yaxın dost olsalar da, ideoloji baxımdan ciddi ziddiyyətlərə sahib idilər. Sartr marksizmi və inqilabı müdafiə etdiyi halda, Kamyu totalitarizmin hər növünə qarşı idi. O, insanların məcburi şəkildə “xoşbəxt” edilməsinə qarşı çıxırdı. Bu ziddiyyət onların yollarını ayırdı və Kamyu tək qaldı – öz sükutunda, absurdun içində.

Kamyu 1960-cı ildə avtomobil qəzasında faciəvi şəkildə vəfat etdi. Maraqlıdır ki, cəmi bir neçə gün əvvəl o, dostuna belə demişdi:
“Ən axmaq ölüm maşın qəzasıdır. Mən qatarla gedəcəm.”
Ancaq son anda fikrini dəyişdi və dostunun maşını ilə yola çıxdı…

Albert Kamyu öz dövrünün vicdanı idi. Onun qəhrəmanları – Meursault, Ryu, Sizif – sakit, dərin və inadkar surətlərdir. Onlar nə dünyanı dəyişir, nə də özlərini. Sadəcə dururlar və müqavimət göstərirlər – mənasızlığa qarşı, ölümə qarşı, soyuqluğa qarşı. Və bəlkə də bu duruş – ən böyük mənadır.

Müəllif: Mirzə Alik

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Mirzə Alik – Yay Melanxoliyası

Aprel 25, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Yay Melanxoliyası

Hər yay Novxanıda olan bağ, Arif və Gülnazın həyatının bir parçası olmuşdu. İki ciddi jurnalistin, hər ikisi ağır iş günləri, stress və qarışıq dünyadan qaçmaq üçün təkcə bir neçə günlük sükut və tənhalıq axtardıqları bir yer idi. Yolda təndir, pendir, qarpız, pivə alıb yola düşdükləri anlarda, hər şey onlar üçün sadə və doğma olurdu. Ancaq bağa çatdıqda Gülnazın “yenə gəldik də bu xaraba xanaya” ifadəsi hər şey dəyişib, alt-üst edirdi.

Arif, sanki hər şeyin fərqində olan bir adam kimi, kaset pivələrini alıb, bağın köhnə hasarlarının yanında özünə bir yer tapırdı. Gülnaz isə, yavaş-yavaş bağın dörd hasarı arasında sıxılır, narahat olurdu. Arifin sadəcə sakitcə pivə içməsi və keçmiş günlərin xatirələrinə dalması onun qarşısında sadəcə bir divara bənzəyirdi. Kənddən uzaq olan bu bağda həm içindəki tənha, həm də bağın dəyişən havası onları narahat edirdi.

Qonşuluqdakı bağ isə, Mirzə kişinin 3 il əvvəlki vəfatından sonra, nizam-intizamsız şəkildə böyüyən yabanı bitkilərlə dolmuşdu. Bu bağın təsiri onların bağlarına da sirayət etmişdi. Həmid Herisçinin dediyi kimi, “hər Bakılı öləndə, Abşeronun bir bağında ölər”, deyə düşünürdü Arif, amma bu dəfə bu bağda çox şey ölmüşdü.

Bağdan sonra isə dənizə getdilər. Dənizdə turistlər, idmançı oğlanlar, narahatlıqla ətrafa göz gəzdirən gənc qızlar vardı. Dənizin qoynunda sükut vardı, amma gülnazın içindəki sözləri durmadan çıxırdı. Arif başını aşağı salıb, pivəsini içdi və onun sükutuna qayıtdı.

Bir vaxtlar çox xoşbəxt idilər. İndi isə, Gülnaz özünün fərqli bir yerə getmək arzusunu açıqca bildirdi. “Ayda başlama da, insan gəzməlidir, başqa ölkələr görməlidir, camaat antalyada, kəmərdə, bodrumda kef eləyir, sən də elə novxanıdan, o cındır, iyvermiş bağdan yapışmısan, başa düşə bilmirəm, nə var o bağda axı, vallah adam özünü orda asmaq istəyir” dedi, amma bu sözlər Arifi sanki zamanın və məkanın gerçəkliyindən tamamilə uzaqlaşdırmışdı. Arif isə düşündü: “Bir vaxtlar yaşayırdım, indi isə buradayam, burada təkrar-təkrar, özümü həbs etmiş kimi hiss edirəm.”

Gülnazın nə qədər danışdığına, nələr dediyinə fikir vermədən Arif, əslində heç nəyi dəyişə bilmədiyini anladı. Onlar artıq bağda deyil, yaşadıqları bir dövrün əksini görürdülər. Arifin içindəki suallar çoxdan cavabsız qalmışdı və indi, sahildəki o sükutda yalnız keçmişi xatırlamaq istəyi vardı. Arif özünü Xəzərin qoynunda tapdı, o arxası üstə üzməyi çox sevirdi, Sahildə sifətindən zəhrimar yağan gülnaza baxıb, elə burdan üzə üzə Qazaxıstana, Türkmənistana getməyi düşündü, orada, Mərkəzi Asiyada geniş səhralar, meşəliklər, uca dağlar, böyük məscidlər var idi, bu böyük əraziləri gəzmək həmişə arzusu olmuşdu, lakin, ailə-məişət qayğıları bu arzuların önündə sədd idi.

Bəlkə də bir vaxtlar şeir yazdığı, konsertlərə getdiyi o dövr artıq arxada qalmışdı. Artıq onun arxasında uzun saçlar yox, tökülən saçlar və böyüyən qarnı vardı. Pivə, araq artıq zəhərli bir alışqanlıq olmuşdu. Gülnaz isə çoxdan artıq danışmağa başlamışdı. Arif düşünürdü: Bəlkə də bir vaxtlar daha fərqli yaşadım, səhvlər elədim, içdim, gəzdim, şeir yazdım, dedim, güldüm, ağladım, sevdim, sevildim amma indi hər şey bozdur, bir birinin təkrarıdır…

Bir neçə saat keçdi. Arif sahilə çıxıb, Gülnazın yanında uzandı, o, həmişəki kimi Gülnazın deyinməklərinə yenidən qərq oldu. O, başını aşağı salaraq düşündü:

“Mən bir vaxtlar yaşayırdım…
Mən bir vaxtlar azad idim…
Mən bir vaxtlar gənc idim…”

Müəllif: Mirzə Alik

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Sərhədsiz tənhalıq və ideoloji boşluq – Mirzə Alik yazır

Aprel 16, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Sərhədsiz tənhalıq və ideoloji boşluq

Eduard Limonovun 1979-cu ildə Parisdə fransızca qələmə aldığı və daha sonra rusca yayımlanmış “Это я, Эдичка” (“Bu mənəm, Ediçka”) əsəri sovet və post-sovet ədəbiyyatının ən sərt, ən açıq və ən çox müzakirə doğuran nümunələrindən biri olaraq qalır. Bu roman nəinki müəllifin öz bioqrafik katarsisini, həm də bütöv bir dövrün ideoloji çöküşünü, fərdi böhranı və qərbin “azadlıq” mifinə qarşı yönəlmiş anarxist tənqidini ehtiva edir.

Avtofiksiya və etiraz manifesti

“Это я, Эдичка” romanını adi avtobioqrafik əsər kimi oxumaq yanıltıcı olardı. Bu mətn eyni zamanda avtofiksiya janrına, yəni müəllifin şəxsi həyatının faktlarını bədii uydurma ilə iç-içə təqdim etdiyi bir ədəbi formaya daxildir. Əsərin qəhrəmanı Ediçka, əslində Limonovun alter-egosudur: Sovetlərdən Amerikaya miqrasiya etmiş, orada köməkçi işlərlə dolanan, cəmiyyətin həm mərkəzinə, həm də periferiyasına yad qalan bir yazıçı.

Ediçka – nə Sovetlərə sadiqdir, nə də Qərbin liberal dəyərlərinə inanır. Onun şəxsiyyətində təmsil olunan ruh halı – heç bir ideologiyaya, dəyərə, dünyagörüşünə bağlı olmadan yaşamaqdır. Lakin bu yaşam bir azadlıq yox, əksinə, mənəvi deqradasiya, şəxsiyyətin dağılması, varoluşsal boşluqdur.

Cinsi azadlıqmı, mənəvi iflasmı?

Romanın ən çox tənqid olunan və bir o qədər də çox müzakirə doğuran məqamı Ediçkanın cinsi həyatına dair sərhədsiz və kobud təsvirləridir. Bu seks səhnələri Limonov üçün sadəcə bioloji ehtiyacların ifadəsi deyil; onlar qərb cəmiyyətinin məhrəmliyi pozan sərbəstliyini, şəxsi azadlıq adı altında maskalanan mənəviyyatsızlığı simvollaşdırır.

Ediçka, öz bədənini və cinsəlliyini həm təzyiqə qarşı silah, həm də intihara bərabər bir passiv dirəniş forması kimi istifadə edir. Burada oxucu tez-tez sualla qarşılaşır: qəhrəman azaddırmı, yoxsa sadəcə düşdüyü dünyanı qəbul etməyən bir məğlub?

Yersizlik və qərblə toqquşma

Əsərin fəlsəfi dərinliyi onun siyasi-ideoloji alt qatında gizlidir. Limonovun yaratdığı qəhrəman Amerikada sosial liftlərə çıxmaq əvəzinə, daha da çökür. Bu fakt bir çox sovet dissidentinin düşündüyü “Qərbdə azadlıq” ideyasına qarşı sərt tənqiddir. Limonov burada qərb cəmiyyətinin ikiüzlülüyünü, kapitalist münasibətlərin insanı necə əzdiyini, azadlıq maskası altında mənəvi ölüm yaşandığını ifşa edir.

Ediçka nə Moskvaya, nə Nyu-Yorka aiddir – o, yerli deyil, qəribdir. Bu yersizlik hissi, oxucunu əslində universal bir ekzistensial problemin içinə çəkir: insanın özünə və yerinə yadlaşması.

Dil, üslub və etik sərhədlər

Limonovun üslubu qəddarcasına səmimidir. O, oxucunun rahatlığını pozur, etik sərhədləri qəsdən aşır. Bu da əsəri həm cazibədar, həm də narahatedici edir. Limonovun dili küçə ləhcəsi ilə poetik ifadə arasında qəribə bir balans yaradır. Oxucu bu dildə təhqir də, lirika da, fəlsəfi ağrı da tapır.

Postmodern qəhrəman kimi Ediçka

Ediçka obrazı postmodernizmin “anti-qəhrəman” arxetipinə tam uyğundur. O, nə qəhrəmandır, nə də klassik mənada mübariz. Onun həyatı, reaksiyaları, gündəlik vərdişləri total şəkildə dekonstruksiya olunmuş bir fərdin hekayəsidir. O, daha çox öz iç dünyasında yaşadığı böhranların personifikasiyasıdır.

Dağılmış dünyanın dağılmış qəhrəmanı

“Это я, Эдичка” romanı ədəbiyyatın sərhədlərini genişləndirən, oxucuya diskomfort yaşadaraq onu düşünməyə məcbur edən nadir əsərlərdən biridir. Limonov bu əsərlə nəinki öz şəxsi tarixini yazır, eyni zamanda sovet-sonrası insanın, qərb miflərinə uyan şərqli intellektualın ideoloji portretini yaradır.

Bu əsər – cəsarətin, anarxiyanın, üsyanın və heçliyə qarşı edilən yazıçılıq səssizliyinin hayqırtısıdır. O, oxucuya rahatlıq vermir – çünki bu romanın missiyası təsəlli yox, həqiqət göstərməkdir.

Limonovun Ediçkası Dostoyevskinin Raskolnikovundan, Celine-in Ferdinand Bardamusundan və Bukovskinin Chinaskisindən bəhrələnmiş, lakin onlardan daha sərt və daha sərhədsiz bir obrazdır. Bu baxımdan, ‘Это я, Эдичка’ təkcə bir roman deyil – XX əsrin ikinci yarısında yazılmış bir eksistensial manifestdir.

Ədəbiyyat və istinadlar

Limonov, Eduard. Это я, Эдичка. Paris, 1979.

Шенталинский, Виталий. Дело Лимонова. М., 2001.

Zizek, Slavoj. Violence. Verso, 2008. (qərb və zorakılıq anlayışlarının tənqidi baxımından yanaşma)

Müəllif: Mirzə Alik

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Qan və Qaranlıq Arasında – Mirzə Alik

Mart 24, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Aleksey Balabanovun “Жмурки” filmində post-sovet xaosu

Aleksey Balabanovun “Жмурки” (2005) filmi post-sovet Rusiyasının 1990-cı illərini qrotesk və qara yumorla təqdim edən, eyni zamanda rejissorun ən sərt və cəsarətli əsərlərindən biridir. Filmin adı “kor-be kor” kimi tanınan bir uşaq oyununa istinad etsə də, burada məcazi anlamda insanların ölümə və həyatda kor-koranə addım atmasına işarə edir.

Balabanov burada klassik kriminal film janrına yeni nəfəs verir. “Жмурки” təkcə qan, zorakılıq və narkotiklərin hökm sürdüyü bir mühitin hekayəsi deyil. Bu film həm də ideologiyanın çökməsindən sonra yaranan mənəvi boşluğun kinematoqrafik portretidir. Rejissor hadisələri 90-cı illərin mafiyalaşmış Rusiyasında cərəyan etdirir. Burada qanun yoxdur, yalnız pulla və zorla danışan qaydalar mövcuddur.

Baş qəhrəmanlar – Sergey və Simon – qatil olsalar da, sadəlövh və gülməli tiplərdir. Onların əməlləri amansız, amma təqdimat forması ironikdir. Balabanov burada məhz rus insanının bu xaos içində necə yaşadığını, necə gülməli və qorxulu bir varlığa çevrildiyini göstərir. Bu, Tarkovskiyə və ya Sokurova məxsus poetik dərinlikdən uzaq, lakin eyni dərəcədə fəlsəfi və sərt bir yanaşmadır.

Filmin vizual dili qaranlıq və reallığa yaxın üslubdadır. Kamera hərəkətləri qəfil, montaj isə sürətlidir. Bu, tamaşaçını daim bir gərginlik və qeyri-müəyyənlik içində saxlayır. Hər an baş verə biləcək ölüm hissi – film boyu davam edən ironik zarafatların fonunda – post-sovet insanının psixoloji durumunu təsvir edir.

“Жмурки” filmi eyni zamanda SSRİ-dən çıxmış cinayət ideologiyasının satirasıdır. Burada kommunist ideologiyasının çöküşündən sonra yaranan boşluğu dolduran yeni “qəhrəmanlar” – killerlər, narkobaronlar, saxta biznesmenlər – əski dünyanın dəyərlərini tamamilə məhv edirlər. Xüsusilə də filmdəki keşiş obrazı – dini simvolizmin də saxtalaşdığını və dəyərlərin məhv olduğunu göstərir.

Film boyunca Rusiya cəmiyyətinə edilən kinayələr – həkimlərin rüşvət alması, milis əməkdaşlarının cinayətkarlara işləməsi, təhsilin və səhiyyənin satılması – post-sovet nihilizminin açıq etirafıdır. Balabanov bu nihilizmi gülməli, amma soyuq və kədərli bir dildə çatdırır.

Rejissorun digər filmlərində də rast gəldiyimiz kimi, “Жмурки”də də bir növ absurd teatr elementləri hiss olunur. Lakin bu teatr burada real həyatın parodiyası kimi çıxış edir. İnsanların heç bir prinsipi qalmayıb – həyat ucuz, ölüm adi haldır. Filmin sonunda isə hər şey olduğu kimi davam edir – dəyişən heç nə yoxdur.

Balabanovun bu əsəri onu göstərir ki, 1990-cı illərin Rusiyası yalnız siyasi və iqtisadi böhranla deyil, həm də dərin mənəvi deqradasiya ilə yadda qalır. “Жмурки” filmi bu deqradasiyanın ən qrafik və sarsıdıcı kino ifadəsidir.

Bu film təkcə keçmişin yox, bu günün də filmidir. Çünki Balabanovun göstərdiyi boşluq – insanın özünü və dəyərini itirməsi – post-sovet məkanında hələ də aktualdır. Və bu mənada, “Жмурки” bir xatırlatma deyil, bir xəbərdarlıqdır.

Əlavə Qeydlər

Məşhurların Fikirləri:

Aleksey German Jr. (rejissor): “Жмурки Balabanovun ən kobud, amma ən dürüst filmidir. O, bizim qaranlıq illərimizi karikatura kimi göstərir, amma bu karikatura içimizi üşüdür.”

Andrey Zvyagintsev (rejissor): “Bu film gülməli görünə bilər, amma əslində çox faciəvidir. Balabanov Rusiyanın ruhunu zorakılıqla dolu bir cizgi filmi kimi təqdim edir.”

Sergey Bodrov Jr. (aktyor, “Brat” filmindən): “Balabanov insanın içini açır. Жмурки isə onun ən sərt açdığı qutudur.”

Maraqlı Faktlar:

Real hadisələrə əsaslanır – Filmin bir çox epizodu rejissorun eşitdiyi və ya araşdırdığı real cinayət hadisələrindən götürülüb. Balabanov 90-cı illərin Rusiya mətbuatını yaxından izləyib.
Filmdəki keşiş obrazı – Filmdə rus pravoslav keşişinin narkotiklərlə bağlı dialoqu geniş rezonans doğurmuşdu. Balabanov bu obrazla dinin də necə deqradasiyaya uğradığını göstərmək istəmişdi.
Ciddi reaksiyalar doğurdu – Film Rusiyada yayımlandıqdan sonra həm mədəni elit, həm də tamaşaçılar arasında böyük mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu “cəmiyyətə təhqir”, digərləri isə “ağrılı həqiqət” adlandırdı.
Qara yumor və şiddətin harmoniyası – Tənqidçilər “Жмурки” filmini “Quentin Tarantino ilə Dostojevskinin birləşməsi” adlandırıblar. Qan və fəlsəfi altqatda olan nihilizm bu filmi unikal edir.
Qadağa təhlükəsi – Rusiya Mədəniyyət Nazirliyi filmin yayımını məhdudlaşdırmağı belə müzakirə etmişdi, lakin filmin satirik və estetik çərçivəyə salınması bu addımı önlədi.
Ssenari yazılarkən aktyorlar improvizasiya edirdi – Bir çox səhnələrdə dialoqlar yazılı formada yox idi. Balabanov aktyorların azad improvizasiyasına geniş yer verib, bu da filmi daha “real” və “həyatın içindən” etmişdi.
Kult statusu – Zaman keçdikcə film tənqidçilər tərəfindən daha çox dəyərləndirildi və bu gün “kult” statusu qazanmış Balabanov filmlərindən biri sayılır.

Müəllif: Mirzə Alik

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Mirzə Alikin hekayəsi

Mart 8, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

BADAM AĞACI TƏK

Neftçalanın boz-göy suları üzərində qoca bir qayıq üzürdü. Onu idarə edən kişinin əlləri köhnə kəndir kimi sərt, qabarıqlı, ovuclanmış dərisi ilanın qurumuş dərisinə bənzəyirdi. Üzü elə idi ki, günəş, külək və dəniz duzu illər boyunca onu yonub, dərin qırışlarla örtmüşdü. O qırışlar həm keçmişin izləri idi, həm də həyatın hər zərbəsinin ona qoyduğu möhür.

Balıqçı Qasım dayı idi. Kürün suyunu balıq kimi hiss edirdi – harada dayaz, harada dərin, harada balıq çoxdur, harada tor atmaq lazımdır. Amma bu bilik ona yalnız dolanışıq üçün lazım deyildi. Bu sular onun keçmişi idi, onun xatirələrinin axdığı yer idi.

Bəzən, Kürdili adasına tək gedirdi. Arada suyun üzərində küləyin gətirdiyi rus dilində pıçıltılar eşidirdi sanki – vaxtilə burada yaşamış rus balıqçılarının ruhları idi, ya da elə öz xəyalları. Adanın köhnə daxmalarına baxırdı. İçərisində qırılmış pəncərələr, çürümüş taxtalar… Bir vaxtlar burada uşaqlar qaçışırdı, samovar qaynayırdı, gülüş səsləri eşidilirdi. Bütün bunlar keçmişdə qalmışdı. İndi isə o, tək bir adam idi, keçmişin xarabalıqları arasında dolaşan, həyata qarşı müqavimət göstərmək istəyən sadə bir adam.

Xatirələrdən qaçmaq üçün içirdi. İçdiyi üçün utanırdı. Amma qədəhi dodaqlarına yaxınlaşdıranda bilirdi ki, bu içki heç bir şeyi dəyişməyəcək. Oğlu Rusiya şəhərlərinin birində yaşayırdı. Heç zəng də etmirdi. Amma nə fərqi var? O özü də vaxtında atasına çox baş çəkmirdi. “Zamanı dəyərləndirmək vacib şeydir…” deyə düşünürdü, amma artıq gec idi.

Həyat yoldaşı Məryəm xərçəngdən öləndə onun içində nə isə qırılmışdı. Balıq tutanda bəzən elə bilirdi ki, suyun içindən Məryəmin səsini eşidir – bəlkə də bu, Kürün dərinliyində yuva salmış xatirələrin əks-sədası idi. O, həmişə ona dəstək idi. Qasım dayının soyuq dəniz küləyindən donmaması üçün corablar tikərdi. Hər dəfə yeni bir cüt corab bitirəndə üzünə gülümsəyib deyərdi:

– Sənə corab toxumaq elə həyatımın mənasıdır.

O bu cümləni bir də eşitmək üçün hər şeyini qurban verərdi. Qoy ayaqları Kürün ən soyuq sularında donsun, qoy qayığı dalğaların arasında itib-batsın, qoy oğlu onu heç vaxt axtarmasın – amma bircə dəfə, bircə dəfə Məryəmin səsini eşitsin. Lakin belədir – bəzən bir cümləyə əbədi həsrət qalmaq, elə kədərin, peşmançılığın simvoludur.

Bir dəfə, qayıqda oturub içəndə gözünə bir şey görsənmişdi. Kürün suları üzərində bir qadın fiquru – su pərisi. Ay işığında bədəni qaynayan suya qarışmış, sanki dənizlə bir olmuşdu. Onun üzünə baxanda zaman donmuşdu, balıqçı elə bil Məryəmin gülümsəməsini görmüşdü. Ürəyində qorxu ilə qarışıq bir sevinc hiss etmişdi. Amma sonra qadın yox olmuşdu, sular yenidən sakitləşmişdi. O gündən sonra bu sirli hadisə onun içində qalmışdı. Heç kimə danışmamışdı. Onsuz da kimin üçün danışacaqdı ki? Oğlu? O, çoxdan uzaq düşmüşdü. Dostları? Heç kim qalmamışdı. Bu, onun şüurunda daşlanıb qalmış bir sirdən ibarət idi.

Bəlkə də bu, onun yorğun zehninin bir oyunu idi. Amma bəlkə də deyil… Bəlkə də dəniz ona nəsə göstərmək istəmişdi. Ona deyirdi ki, hələ hər şey bitməyib, möcüzələr gözləmədiyin anda səni gəlib tapır.

Balıqçı torunu suya atdı. O, dənizin gətirdiyi hər şeyi qəbul edirdi – bəzən bol pay, bəzən boş tor. Amma həyat da belə idi. Bəzən alır, bəzən verirdi.

Suda torun ipini sıxan əllərinə baxdı. Qabarlar, çatlar, duzun yandırdığı dəri – bunlar əzabın nişanəsi deyildi. Bunlar mübarizənin izləri idi. O bilirdi ki, balıq tutmaq sadəcə dolanışıq vasitəsi deyil. Bu, onun üsyanı idi. Taleyin əlinə düşüb çürüməmək üçün, xatirələrin onu məhv etməsinə imkan verməmək üçün etdiyi üsyan.

Torun içində çırpınan gümüşü balıqlara baxdı. Onların bədənindəki işıq sanki ümidin özü idi – parlayan, tərpənən, yaşayan bir varlıq.

Bəli, həyat ağır idi. Amma hələ də ümid var idi. Hələ də tor atmaq lazım idi. Hələ də dalğaların altında bir həyat vardı və o həyat, nə olursa olsun, onun üzünə gülümsəyirdi, ona nemətlər bəxş edirdi.

Müəllif: Mirzə Alik

“YAZARLAR” – SİFARİŞ ET

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana