İdrak liseyində “Beynəlxalq Ana Dili Günü” qeyd edildi
İdrak liseyində 21 fevral “Beynəlxalq Ana Dili Günü” münasibətilə tədbir keçirildi. Tədbirdə çıxış edən müəllim və şagirdlər Ana dilimizin özəlliklərindən danışaraq, onu göz bəbəyimiz kimi qorumalı olduğumuzu vurğuladılar. Şagirdlərin ifasında “Vaqif” tamaşasından Ana dilimizlə bağlı bir parça nümayiş etdirildi. Bundan başqa məktəblilər başqa bir tamaşa ilə də dahi Nizami dövrünə səyahət edərək dilimizin o vaxtkı vəziyyətini, onun necə çətinliklərdən keçib gəldiyini tədbir iştirakçılarının diqqətinə çatdırdılar. Tədbirdə Ana dili haqqında dünya filosoflarının fikirlərindən nümunələr səsləndirildi. Doğma Azərbaycan dilimizin müqəddəsliyi, onun zənginliyi və gözəlliyi ilə bağlı Ulu Öndər Heydər Əliyevin və dövlət başçısı İlham Əliyevin fikirləri diqqətə çatdırıldı. “Sarı gəlin” xalq mahnısının sədaları ilə rəqs nümunəsi, iştirakçıların birgə ifasında Ana dilimizə həsr edilmiş mahnı da rəğbətlə qarşılandı. Tədbirdə 13-cü Beynəlxalq uşaq muğam müsabiqəsi və Heydər Əliyevin 100 illiyinə həsr olunmuş 4-cü Respublika musiqi müsabiqəsinin qalibi Yusif Tural oğlu Sadıxov da iştirak edirdi. Onun ifasında əlamətdar günün ovqatına köklənmiş muğam parçası hər kəsə xoş anlar yaşatdı. Onu da qeyd edək ki, Ana dilimizə həsr olunan tədbirdə “Vətən səsi”nin əməkdaşı, uşaq yazıçısı Mina Rəşid də qonaq qismində iştirak edirdi. Şagirdlər onun birinci sinifin “Azərbaycan dili”dərsliyinə daxil edilmiş “Ana dili” şeirini səsləndirdilər. Mina xanım çıxışında Ulu Öndərimizin Ana dilimizə böyük qayğısından söhbət açaraq, bu diqqətin indi də dövlət başçımız İlham Əliyev tərəfindən davam etdirildiyini söylədi. O, çıxışında “Ana dili” şeirini bir daha səsləndirdi. Tədbirin sonunda əməkdaşımız İdrak liseyi tərəfindən təşəkkürnamə ilə mükafatlandırıldı.
Milli Kitabxanada “21 fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü” adlı virtual sərgi və ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub
21 fevral bütün dünyada “Beynəlxalq Ana Dili Günü” kimi qeyd olunur.
Milli Kitabxanada bu əlamətdar gün ilə əlaqədar “21 fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü” adlı virtual sərgi və ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub.
Virtual sərgi ilə tanış omaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Beynelxalq_ana_dili_gunu/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər.
Ənənəvi kitab sərgisində Azərbaycan dövlət dil siyasətinin formalaşması tarixindən, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafı uğrunda Ulu Öndər Heydər Əliyevin mübarizəsindən, Azərbaycan dilinin poetikası, dilçilik mövzusu ilə bağlı Azərbaycan və müxtəlif dillərdə ədəbiyyatlar, monoqrafiyalar, dərsliklər, elmi əsərlərin toplusu nümayiş olunur.
Mənbə və Ətraflı: https://www.millikitabxana.az/news/badg
Таниқли шоира, таржимон ва журналист Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, Санобар МЕҲМОН билан,Озарбайжон Журналистлари уюшмаси аъзоси, Жаҳонгир НОМОЗОВнинг суҳбати.
—Суҳбатимизни шеъриятингиз ҳақида бошласак. Шеърларингизда Мавлоно Румий, Аҳмад Яссавий, Бобораҳим Машраб каби улуғ устозларимизнинг ёруғ нафаси сезилиб туради. Бундай бахт ҳамма шоирга ҳам насиб қилавермайди. Бу улкан ва илоҳий истеъдод юкини кўтариш оғирлик қилмайдими?
— Шеърият ҳамма замонларнинг абадий мавзуси бўлса не ажаб…. Саволингиз жудаям ўринли -инчунин Сўзнинг юки жудаям оғир,боиси бу юк Сўзнинг ўзи қадар қадийм ва залворлидир. Аммо,доно халқимизда:”Аллоҳ ернинг тоғига қараб қиш юборади”,-деган доно нақл бор,буюк Яратгувчимиз сўз айтмак шижоатини,иқтидорини берар экан,уни кўтармакка ҳам ўзи қувват беради илло. Ҳазрат Навоий айтадилар: “Соқиё кел энди,жоми-Жам тутай, Ўз қатиқ ҳолимга ўлмасдин бурун мотам тутай” Инчунин,бу дунёда масъулият кўзи билан қарасанг енгил ишнинг ўзи йўқ, инсонга ҳамиша,ҳар қандай ҳолатда ҳам инсон бўлиб қолишнинг ўзи нақадар қийин ва машаққатли дир! Лекин,одамзод ҳамиша сабр ва матонат билан ўзини, ўзининг асл қийматини англаб келган.
—Озод Шарофиддинов, Нажмиддин Комилов сингари буюк адабиётшунослар сизга ўз йўлингизни топишда қандай ёрдам берди? Улар билан ўтган даврлар,суҳбатлар, ҳақида ўртоқлашсангиз…
— 20-аср ўзбек адабиётининг дарғалари бўлмиш—Ўзбекистон Қаҳрамони Озод Шарофиддинов, филология фанлари доктори, профессор Нажмиддин Комиловлар ҳақида, уларнинг нақадар буюк Устоз,энцеклопидик билим ва юксак тафаккур соҳиби бўлганлари ҳақида гапирса битта саволга жавоб нима,ҳар бирлари ҳақида бутун бошли китоб ёзсанг камлик қилади,бу буюк Устозларим ЭНГ аввало одамийлик илмининг дарғалари эдилар. Кимки,бу руҳафзо суҳбатлардан баҳраманд бўлган бўлса, албатта руҳи нурланиб,тафаккури ёруғ бўлгандир, шулар қаторида мен ҳам бу улуғ зотларнинг назари менга тушганининг ўзидан хушнуд бўлиб,шу меҳрнинг ўзидан ҳайратланиб,ўзлари чақирмасалар-борганида ийманиб юрганман. Ростини, айтишим керак—ҳар икковлари ҳам мен ҳақимда ўзларининг меҳр ва ишонч, самимият балқиган мақолалари билан Ўзбекистон Қаҳрамони Озод Шарофиддинов домла “Жаҳон Адабиёти” журналида, филология фанлари доктори, профессор Нажмиддин Комилов домла “Гулистон” журналида ёзган бўлсалар-да, мен ҳар икковларининг ҳам олдиларига боргани жудаям ийманиб, тортиниб ,боргим келса-да боришга хижолат бўлиб яшаганман, шу сабабли менга бу буюк Устозларимдан дуо, самимий меҳр ва чиройли оқ йўл тилаб ёзилган сўзбошилар меърос бўлиб қолди. Лекин, ўртамиздаги бу руҳоний муносабатларга ҳеч қандай дунёвий бир тушунчалар аралашган эмас, яъни мен уларнинг на мансабларидан ва на мартабаларидан бирон-бир кўринишда манфаатдор бўлган, ёким уларга зиғирча бўлсин ўз шахсий муаммоларимни, дейлик контрактда ўқишим ва унда кўрсатилган суммани тўлолмай жудаям қийналиб, ҳаттоки ўқишни ташлаб кетишга мажбур бўлган ҳолатимни билдирган эмасман. Рости, уларнинг бу ҳолатни,сезиб,билиб қолишларидан чўчиб яшардим ҳаттоки. Мен учун улар адабиётнинг, илмнинг баланд осмонида яшашган ва мен уларни мен учун шу баланд осмонларда туришларини ,ердаги майда-чуйда ташвишларга аралашмасликларини истаганман. Эҳтимол,бу нотўғри бўлгандир,уни билмайман, чунки у Азиз зотларни кўрган,таниган ва дуоларини,мен ҳақимда ёзган самимий сўзбошиларини олган вақтимда мен жудаям ёш бўлганман, қолаверса “Қон билан кирган жон билан чиқади”,—деганларидай мен ҳозир ҳам ўшандай тортинчоқ ва хижолатчиман. Шеърларимдаги эркин,озод руҳ ва инсоний фитратимдаги тортинчоқлигим иккаласи мени жудаям қийнайди очиғи, мана биринчи саволнинг муайян аниқ жавоби шу ерда юзага чиқди.
—Сиз учун тасаввуфнинг таърифи қандай? Тасаввуфий шеърлар ёзиш жараёнида қандай маънавий ҳолатни ҳис этасиз?
—Тасаввуф аслида руҳнинг шеъриятидир. Унда ҳам руҳ шундай поэтик юксак туйғулар ичида ер ва ундаги майда ғуссаларни рад қилади. Тасаввуф таърифлаган ҳолда яшаш бутун умр шоирона кайфиятда яшашдир аслида.
—Ҳар бир шоир, ёзувчининг руҳининг шоирлари бўлади. Сизнинг руҳиятингиз шоирлари кимлар?
—Мен ўзбек адабиётининг деярли барча классик шоирларини ва Шарқ алабиётининг,Озарбайжон адабиётининг буюк классиклари Муҳаммад Фузулийнинг, форс-тожик адабиётидан Ҳофиз Шерозийнинг, Бадриддин Ҳилолийнинг ғазалларини, бугунги куннинг барча Руҳият даражасида баланд мақомларда ёза оладиган барча шоирларини яйраб ўқийман. Қолаверса, Ғарб адабиётидан Жорж Санд, Хулио Кортасар, Эмели Дикинсоннинг ва япон шоири Исакова Такубокунинг хайкулари, классик ва замонавий япон шоирларини, Ясунари Кавоботанинг нозик табиат тараннумларини,испан шоири Федарико Гарсиа Лорканинг жозибадор ҳайратларини севиб ўқийман. Жумладан Озарбайжон замонавий шоирлари Ромиз Равшан ва Самад Вурғундан қилинган чиройли таржималарни ҳам излаб топиб ўқийман.
—Шоир ва шахс сифатида ҳаётингиздаги энг муҳим қарорлар қандай бўлган? Бу қарорлар сизга ижод ва ҳаёт ўртасида қандай мувозанатни сақлашга ёрдам берди?
—Ҳар бир инсоннинг ўз ҳаётий принциплари бўлгани маъқул мен учун! Принципи, қатъий характер қатъияти ва муаййан чекловлари бўлмаган одамнинг ҳеч қачон ўз маънавий қиёфаси бўлмайди! Мени ҳамиша мувозанатда ушлаб турадиган куч бу эътиқоддир!
—Ижодда ҳам, шахс сифатида ҳам ҳақиқатни излаш, сўз ва маънони аниқ кўрсатиш сиз учун қанчалик муҳим?
—Айнан шу саволингизга бешинчи саволда ўзим билмаган ҳолда жавоб бериб қўйибман (!!!) Илло, юксак эътиқоди ва қатъий принципи йўқ бўлган ижодкорнинг маънавий қиёфаси бўлмайди, модомики маънавий қиёфаси йўқ экан у ижодкор ўз-ўзидан йўқолиб кетади. Сўз ва маъно мен учун жон ва жисм каби яхлит бир тушунчадир! Бошқача бўлиши мумкин эмас илло.
—”Айрим нарсалар китобдан ўрганилмайди. Уларни устоздан ўраниш керак”, дейилади. Бунга қандай фикрдасиз?
—Чинданда шундай —китобдан ўрганилмайдиган , фақатгина кўрмоқ ва бошдан кечирмоқ билан англаб етиладиган аччиқ ҳаёт ҳақиқатлари бор .
—Амир Қобус айтадики: ” Юксак даражаларга фақат бошдан кечирилган машаққатлар билан эришилади.” Сизнингча, шоир ва шахс учун юксак даража нима?
—Менимча чинакамига Шоир ва Шахс бўлиш учун энг юксак даража бу ҳар қандай ҳолатда ҳам ўзининг оддий инсон эканини ва унга ато этилган барча мукофотлар Аллоҳнинг неъмати эканлигини унутмасликдир! Яъни энг юксак даража бу камтаринликдир!
—Кўплаб ижодкорлар марказ дея шаҳарга талпинишади. Яхши шоир, ёзувчи бўлиш учун шаҳарга талпиниш қанчалик тўғри деб ўйлайсиз?
—Бир ҳазиломуз аксиома бор,катта истъедодлар қишлоқда туғилиб, шаҳарда ўладилар деган…. Демоқчиманки,марказнинг ўз жозибаси борким,барча истеъдодлар жамланган ва шу жиҳатдан қай бир даражада ижодий муҳит қайнаган макон сифатида якка ҳолда чеккада ижод қилаётган ижодкорларни тортиш хоссасидир .
—Мицкович шундай дейди: “Кун бўйи яхши яшаш, китоб ёзишдан ҳам қийинроқдир. “ Сизнингча, биз яхши инсон бўлиб яшашни, яхши китоблар ёзишни қай даражада уддалаяпмиз?
—Бу саволга умимий ҳолда жавоб бериб бўлмайди, чунки яхши инсон бўлиб яшаш бу ўта ўзига хос жараёндир. Бир пайтнинг ўзида кимдир жудаям олижаноб бир ҳаётни яшаса, унинг ёнгинасида туриб кимдир тубанлик ва аблаҳликнинг энг учига чиқиб умр ўтказиши мумкин.
—Озарбайжон адабиётига қизиқишларингиз ҳақида ҳам гапирсангиз. Озарбайжон адабиётидан сиз энг севиб ўқиган шоир ва ёзувчилар кимлар? —Озарбайжон адабиёти мен учун ҳали бир сирли уммон, очилмаган хазина ҳолида турибди, Озарбайжон классик шоирлари Муҳаммад Фузулий,Имомиддин Насимий ва Билол Нозимни кўп ўқиганман, айниқса Фузулийнинг ўттиздан ошиқ ғазалини ёд биламан, замонавий Озарбайжон адабиётининг забардаст вакиллари Юсуф Самад ўғлининг:”Қатл куни” романини (Усмон Қўчқор таржимасида) ўқиб кўп таъсирланганман Самад Вурғундан қилинган чиройли таржималарни ҳам излаб топиб ўқийман, Ромиз Равшан шеърларини севаман,энг катта ниятим уларни аслиятда ўқишдир!
—Сизнингча, озар ва ўзбек адабиёти ўртасида қандай умумий хусусиятлар ва ўхшашликлар бор? Бу икки халқнинг адабиёти бир-бирига қандай таъсир кўрсатади?
—Бу икки Халқнинг илдизи бирдир, бизнинг Озарбайжон билан динимиз муштарак,адабиётимиз муштарак,шу сабабдан адабиётимиз ҳам руҳан бир-бирини тўлдирадиган эгизак адабиётдир.
ANA DİLİM Bu şipşirin Ana dilim, Həm də qutlu sancağımdır! Min illərdir Ata Yurdun Sərhədini bəlirləyir… Ta Şumerdən üzü bəri, Dədəm Qorqud öyüd verib, Şah İsmayıl fərman yazıb, Qoç Koroğlu nərə çəkib… Ulu Babəkin fəryadı, Füzulinin ah-naləsi, Nəsimin şah nidası, Bu dildədir!!! Bu dil, Tomrisin dilidir; Layla deyib, Hökm verib… Min illərdir Ata Yurdun Sərhədinin keşiyində Əsgər kimi durub, bu dil!!! Ana dilim həm əsgərdir, Həm də sərhəd!!! Toxunulmaz bir tabudur!!! 19.02.2023. Bakı.
Dilimin adını kim verib görən? Onun “Ol” dediyi andanmı gəlir? Tarixə sığmayan tarix yaradan Fatehlər doğuran qandanmı gəlir? Şumerdənmi gəlir? Hundanmı gəlir? Dilimin adını kim verə bilər? Sönmüş ocaqlara od verən mənəm! Qitədən-qitəyə axan çaylara, Yurdlara, ellərə ad verən mənəm! Başımın üstündən göy çəkilməmiş, Ayağım altından Yer qaçmayınca… Kimliyim, varlığım, ruhum, vücudum Soyuq məzarlara yol açmayınca… Şəhid qanı kimi son damla qanım Vətən torpağına hopana qədər. Bilin! Yürüdükcə ərzin zamanı, Dünya məhvərindən qopana qədər Dilimin adı da yalnız Türkdür, Türk! Amalım dünyanın özündən böyük! …Kəhər atlarımın dırnaqlarından Qopan daşlar belə türkcə danışır. O mavi səmanın ənginliyindən Uçan quşlar belə türkcə danışır. Əlçatmaz zirvələr, keçilməz dağlar, Yaxınlar, uzaqlar türkcə danışır. Kükrəyən dənizlər, sısqa bulaqlar, Çiçəklər, yarpaqlar türkcə danışır, Türk varan torpaqlar türkcə danışır! Yarıb neçə-neçə qaranlıqları – Ruhundan yol alan bir gündüzü var. Fəth edib əlçatmaz ucalıqları! Hər yerdə, hər yerdə Türkün sözü var. *** …Şirin layla səsi, telli saz səsi, Qolça qopuz səsi – Türkün dilidir! Haqqa əsgər olan Uca Millətin Əbədi nəğməsi – Türkün dilidir! Gah həzin, axıcı… bir bulaq kimi, Gah alov püskürər gur ocaq kimi… Dillər arasında durub dağ kimi! Dillərin zirvəsi – Türkün dilidir! Hər sözü İlahi – Cana can gəlir, Hər sözün içində bir ümman gəlir… Ruhu göydən gəlir, səmadan gəlir Tanrı möcüzəsi – Türkün dilidir
“Butov Azerbaycan” qazətinin əziz oxuculari, budəfəki söhbət iştirakçımız — tanınmış özbək şairəsi, tərcüməçi və jurnalist, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin üzvü Sənubər MEHMANdır. Söhbətimiz ustad-şagird ənənələri, Azərbaycan və özbək şeiriyyatı, təsəvvüf ədəbiyyatı, şair ilə şəxsiyyət arasındakı baxışlar haqqında oldu.
—Söhbətimizi poeziyaniz haqqında başlayaq. Şeirlərinizdə Mövlanə Rumi, Əhməd Yəsəvi, Baburəhim Maşrab kimi böyük ustadlarımızın işıqlı nəfəsi hiss olunur. Belə bir şans hər şairə nəsib olmur. Bu böyük və ilahi istedad yükünü daşımaq çətin deyilmi?
—Şeir bütün dövrlərin əbədi mövzusudur, niyə də olmasın… Sualınız çox yerindədir — əslində, Sözün yükü çox ağırdır, çünki bu yük Sözün özü qədər qədim və qiymətlidir. Amma, müdrik xalqımızda: “Allah yerin dağlarına baxıb qış göndərir” — deyə müdrik bir atalar sözü var. Böyük Yaradanımız söz demək cəsarətini və bacarığını verirsə, onu daşımaq üçün də güc verir. Bundan əlavə, bu dünyada məsuliyyət gözləri ilə baxsan, ən asan işin belə olmadığına rast gələ bilərsən, insan hər zaman, hər hansı bir halda da olsa insan olaraq qalmağın özü nə qədər çətin və əziyyətlidir! Amma insan hər zaman səbr və mətanət ilə özünü, özünün həqiqi qiymətini anlamağa çalışır.
—Ozod Şarofiddinov, Nəcmiddin Komilov kimi böyük ədəbiyyatşünaslar sizə öz yolunuzu tapmaqda necə kömək etdilər? Onlarla keçən dövrlər, söhbətlər haqqında fikirlərinizi bölüşsəniz…
—20-ci əsr özbək ədəbiyyatının zirvələri olmuş — Özbəkistanın Qəhrəmanı Ozod Şarofiddinov, filologiya elmləri doktoru, professor Nəcmiddin Komilov haqqında danışmaq istəsək, onların nə qədər böyük Ustad, ensiklopedik bilik və yüksək təfəkkür sahibləri olduğunu söyləsək, bir suala cavab olaraq kitab yazmaq belə yetərli olmaz. Bu böyük ustadlarım ən əvvəl insanlıq elminin zirvələri idilər. Kim ki, bu ruhani söhbətlərdən faydalanıbsa, şübhəsiz ki, ruhu işıqlanmış və təfəkkürü parlaq olmuşdur, bunlar arasında mən də bu uca varlıqların nəzərinə layiq görülməyimdən məmnun olaraq, bu sevgidən təəccüblənərək, özləri çağırmasalar belə getmişəm. Doğrusu, deməliyəm ki, hər ikisi də mənim haqqımda özlərinin sevgi və etimad dolu məqalələri ilə — Özbəkistanın Qəhrəmanı Ozod Şarofiddinov müəllimi “Dünya Ədəbiyyatı” jurnalında, filologiya elmləri doktoru, professor Nəcmiddin Komilov müəllimi “Gülüstan” jurnalında yazıblar — amma mən hər ikisinin qarşısına getməkdən çox çəkinmiş və getməyə utanmışam, bu səbəbdən bu böyük ustadlarımdan dualar, səmimi sevgilər və gözəl bir yol arzuları ilə yazılmış ön sözlər mənim üçün miras qalmışdır. Amma, aramızdakı bu ruhani münasibətlərdə heç bir dünya görüşü qarışmamışdır, yəni mən onların vəzifələrindən və ya mövqelərindən heç bir şəkildə maraqlanmadım, ya da şəxsi problemlərimi, məsələn, təhsil haqqını ödəyə bilmədiyim halda məktəbi tərk etməyim barədə onlara danışmadım. Düzünü desəm, onların bu vəziyyəti hiss etmələrindən qorxmuşdum. Mənim üçün onlar ədəbiyyatın, biliklərin yüksək səmasında yaşayırdılar və mən onların o yüksək səma üzərində qalmasını, yerin kiçik qayğılarına qarışmamalarını istəyirdim. Bəlkə də, bu düzgün deyildi, bunu bilmirəm, çünki o vaxtlar çox gənc idim, həmçinin “qanla girən canla çıxar” — dedikləri kimi mən hələ də o cür təvazökar və utancaq idim. Şeirlərimdəki azad və sərbəst ruh və insanı təbiətimdəki təvazökarlıq mənim üçün çox çətindir. İlk sualın dəqiq cavabı burada ortaya çıxdı.
—Sizə görə təsəvvüfün tərifi nədir? Təsəvvüf şeirləri yazmaq prosesi zamanı hansı mənəvi halı hiss edirsiniz?
—Təsəvvüf əslində ruhun şeiridir. Onun içində ruh belə poetik yüksəlişlərdə yer və dünyadakı kiçik kədərləri rədd edir. Təsəvvüfün tərifi ilə yaşamaq, əslində bütün ömrü şairanə bir əhval-ruhiyyə ilə yaşamaqdır.
—Hər bir şairin, yazıçının ruhunun şairləri olur. Sizin ruhunuzu şairləri kimlərdir?
—Mən özbək ədəbiyyatının demək olar ki, bütün klassik şairlərini və Şərq ədəbiyyatının, Azərbaycan ədəbiyyatının böyük klassikləri Məhəmməd Füzulinin, fars-tacik ədəbiyyatından Həfiz Şirazi, Bədreddin Hilolinin qəzəllərini, bu günün ən yüksək Ruhiyyə səviyyəsində yüksək məqamlar yazan bütün şairləri diqqətlə oxuyuram. Bundan əlavə, Qərb ədəbiyyatından Jorj Sand, Xulio Kortasar, Emili Dikinsonun və Yaponiya şairi İsakova Takubokunun heykəlləri, klassik və müasir yapon şairlərini, Yasunari Kawabata’nın nazik təbiət tərənnümlərini, ispaniyalı şair Federico Garcia Lorcanın cazibədar heyrətlərini sevirəm. Həmçinin, Azərbaycan müasir şairləri Romiz Ravşan və Səməd Vurğunun gözəl tərcümələrini də axtarıb oxuyuram.
—Şair və şəxsiyyət kimi həyatınızdakı ən vacib qərarlar nə olub?
—Hər bir insanın öz həyat prinsipləri olmalıdır, mənim üçün! Prinsipi, qətiyyətli xarakteri və müəyyən sərhədləri olmayan insanın heç vaxt öz mənəvi kimliyi olmaz! Məni hər zaman tarazlıqda saxlayan qüvvə bu inamdır!
—Yaradıcı və şəxsiyyət kimi həqiqəti axtarmaq, söz və mənanı dəqiq göstərmək sizin üçün nə qədər vacibdir?
—Məhz bu sualınıza beşinci sualda özüm bilmədən cavab vermişəm (!!!) İlahi, yüksək inamı və qətiyyətli prinsipi olmayan yaradıcı insanın mənəvi kimliyi olmaz, çünki mənəvi kimlik olmadığı halda, o yaradıcı özü-özlüyündə itir. Söz və mənası mənim üçün can və bədən kimi bütöv bir anlayışdır!
—“Bəzi şeylər kitablardan öyrənilmir. Onları ustaddan öyrənmək lazımdır,” deyilir. Buna necə fikriniz var?
—Doğrudan da elədir — kitablardan öyrənilməyən, yalnız görməklə və yaşamaqla başa düşülən acı həyat həqiqətləri vardır.
—Əmir Qobus deyir ki: “Yüksək dərəcələrə yalnız başdan keçirilən çətinliklərlə nail olunur.” Sizə görə, şair və şəxsiyyət üçün yüksək dərəcə nədir?
—Mənim fikrimcə, həqiqətən Şair və Şəxsiyyət olmaq üçün ən yüksək dərəcə, hər hansı bir vəziyyətdə də özünün sadə bir insan olduğunu və ona verilən bütün mükafatların Allahın neməti olduğunu unutmamaqdır! Yəni ən yüksək dərəcə bu təvazökarlıqdır!
—Çox sayda yaradıcı mərkəz olaraq şəhərə meyllənir. Yaxşı şair, yazıçı olmaq üçün şəhərə meyllənmək nə qədər doğrudur?
—Bir zarafatlı aksioma var, böyük istedadlar kənddə doğulur, şəhərdə ölürlər… Demək istəyirəm ki, mərkəzin öz cazibəsi var, burada bütün istedadlar cəm olmuş və bu baxımdan bir növ yaradıcı mühitin qaynadığı yer olaraq tək bir yerdə yaradıcıları çəkən xüsusiyyətə malikdir.
—Mitskoviç deyir: “Bütün gün yaxşı yaşamaq, kitab yazmaqdan daha çətindir.” Sizə görə, biz yaxşı insan olaraq yaşamağı və yaxşı kitablar yazmağı nə qədər bacarırıq?
—Bu suala ümumi cavab vermək mümkün deyil, çünki yaxşı insan olaraq yaşamaq çox özünəməxsus bir prosesdir. Bir vaxtın özündə kimisi çox yüksək bir həyat yaşarkən, onun yanındakı biri də ən aşağılıq və axmaqlığın ən ucuna çıxa bilər.
—Azərbaycan ədəbiyyatına maraqlarınız haqqında da danışsanız. Azərbaycan ədəbiyyatından ən çox oxumağı sevdiyiniz şair və yazıçılar kimlərdir?
—Azərbaycan ədəbiyyatı mənim üçün hələ bir sirli dəniz, açılmamış xəzinə kimi durur. Azərbaycan klassik şairləri Məhəmməd Füzuli, İmaməddin Nəsimi və Bilal Nəzimi çox oxumuşam, xüsusilə Füzulinin otuzdan çox qəzəlini əzbər bilirəm, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının zəhmətli nümayəndəsi Yusuf Samad oğlunun: “Qətl günü” romanını (Usman Qoçxor tərcüməsində) oxuyaraq çox təsirlənmişəm. Səməd Vurğundan gözəl tərcümələrini də axtarıb oxuyuram, Ramiz Rövşənin şeirlərini sevirəm, ən böyük arzum onları orijinalda oxumaqdır!
—Sizcə, Azərbaycan və özbək ədəbiyyatı arasında hansı ümumi xüsusiyyətlər və bənzərliklər var? Bu iki xalqın ədəbiyyatı bir-birinə necə təsir edir?
—Bu iki xalqın kökü birdir, bizim Azərbaycanla dinimiz ortaqdır, ədəbiyyatımız ortaqdır, buna görə ədəbiyyatımız da ruhən bir-birini tamamlayan əkiz ədəbiyyatlardır.
Söhbətləşdi: Cahangir NAMAZOV, “Butov Azərbaycan” qəzetinin, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi. Azerbaycan Jurnalistlar birliyinin üzvü.
Xalq şairi Səməd Vurğun və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş ilk azərbaycanlı hərbiçi İsrafil Məmmədov. Bu nadir foto “Kirovabad Kommunisti” qəzetinin arxivinə məxsusdur.
“Qaranlıqdan qorxan bir uşağı asanlıqla bağışlaya bilərik. Həyatdakı həqiqi tragediya isə böyüklərin işıqdan qorxmasıdır”
Platonun “Sokratın Müdafiəsi”ndə verdiyi bu dərin fikir hüquq və ədalət anlayışına da işıq tutur. Çünki işıq, həqiqət və maariflənmə deməkdirsə, ondan qorxmaq cəmiyyətin ədalətdən və doğrulardan qaçışı deməkdir. Hüquq sistemləri insan qorxularının üzərində qurulmuşdur. İnsanlar cəzadan, haqsızlıqdan, anarxiyadan və haqsız hücumlardan qorxurlar. Lakin ədalətin gerçək imtahanı, cəmiyyətin qorxularını necə idarə etməsi ilə bağlıdır. Biz işıqdan – yəni həqiqətdən və maariflənmədən qorxduqda, ədalət ikinci planda qalır, çünki əsl həqiqətlərin ortaya çıxması cəmiyyətin və fərdlərin rahatlığını poza bilər.Sokrat heç kimə fiziki bir zərər vermədi. Onun silahı sadəcə suallar idi. Amma insanlar bəzən silahdan deyil, sualdan daha çox qorxurlar. Çünki sual, səndən düşünməyi tələb edir, öz həyatına, inanclarına, sistemlərə yenidən baxmağa vadar edir. Sokrat insanlara sadəcə bunu edirdi: onları oyandırmağa çalışırdı. Amma cəmiyyət həmişə rahat yuxuya üstünlük verir. Ona görə də onu məhkəməyə çıxardılar və ölümə məhkum etdilər. Bu, bizim üçün bir dərsdir. Ədalət, hüquq və həqiqət bizə sərf edəndə gözəl görünür. Amma həqiqət narahatlıq doğuranda, çoxumuz onu görməzlikdən gəlirik. Ya da onu danışanı susdurmağa çalışırıq.
Sokratın özü də məhz bu işıqdan qorxanların hədəfi oldu. O, insanların rahat yalanlara sığınmaq yerinə, çətin həqiqətlərlə üzləşməsini istəyirdi. Amma cəmiyyətin böyük hissəsi bu cür maariflənməni təhlükəli hesab etdi və onu ölümə məhkum etdi. Beləliklə, Platonun fikrindəki “böyüklərin işıqdan qorxması” hüquqi ədalətin korlanmasına bir işarədir. Hüquq ədaləti bərqərar etmək üçün mövcuddur, lakin bu, yalnız işığa doğru cəsarətlə addım atdıqda mümkündür. Ədalət sistemi, cəmiyyətin həqiqəti axtarmaq cəsarətinə malik olduğu qədər güclüdür. Əgər bir cəmiyyət işıqdan – həqiqətdən, azad düşüncədən və sorğulayıcı ağılın gücündən qorxursa, orada hüquq formal bir mexanizmdən başqa bir şey olmayacaq. Sokratın timsalında gördüyümüz bu prinsip, tarix boyu dəyişməyib. Qanunlar yalnız qorxusuz şəkildə tətbiq edildikdə və insanlar həqiqəti axtarmaqdan çəkinmədikdə həqiqi ədalət mümkündür. Buna görə də, biz nəinki uşaq kimi qaranlıqdan qorxmamağı, həm də yetkin insan kimi işığa sarılmaqdan çəkinməməyi öyrənməliyik. Çünki əsl tragediya qaranlıq deyil, işıqdan imtinadır.
Biz özümüzü sorğulamalıyıq. Rahat yalanlar əvəzinə narahat həqiqətləri qəbul etməyə hazır olmalıyıq. Ədaləti qorumaq üçün cəsarət lazımdır, çünki işıq həmişə göz qamaşdırır. Amma həqiqəti görmək üçün gözlərimizi açmaqdan başqa yolumuz yoxdur.
Çünki əsl faciə qaranlıqda olmaq deyil. Əsl faciə işığı görəndə ondan qaçmaqdır.
“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın yanvar-fevral (2025) sayı çapdan çıxıb. Sayca 64-cü (cari il üzrə birinci) nömrə sayılan 104 səhifəlik jurnal poeziya, nəsr və publisistik məqalələrlə zəngindir. Xatırladaq ki, jurnal 2016-cı ildən çıxır. İlk sayı 23 fevral 2016-cı ildə işıq üzü görüb. Davamlı olaraq hər iki aydan bir nəşr olunub. Yazıçı, şair marağı və çapa hazırlanan materialların bolluğu nəzərə alınaraq bir neçə dəfə əlavə nömrələr hazırlanıb. Deməli, bu nömrə ilə jurnal fəaliyyətinin 9 ilini başa vurmuş hesab olunur. Onuncu ildə də nəşrini ənənəvi şəkildə davam etdirmək planlaşdırılır. Jurnalın PDF variantı martın birində “YAZARLAR.AZ” və “BEYDEMİR.RU” saytlarına yerləşdiriləcək.
Sizə təqdim olunan jurnalın bu sayının YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir:
1.Redaktor guşəsi -“Həqiqət niyə çılpaqdır?”
2.Publisistika -Mahir CAVADLI – “Gecə döyülən qapılar” (Nəbi Xəzrinin yüz yaşına) -Asya ƏHMƏDOVA – “20 Yanvar – Ümumxalq hüzn günü, yoxsa Müstəqillik uğrunda mübarizə günü?” -Əli BƏY AZƏRİ – “Məhəmməd Əli yaradıcılığında Şərqlə Qərbin vəhdəti” (Şair Məhəmməd Əlinin 75 yaşına ərməğan) -Ramiz İSMAYIL – “Məhərrəm Qasımlıdan Orxan Paşaya” (Aşıq yaradıcılığı barədə bir neçə söz) -Ünbülbənü MUSAYEVA – “Tamara Sadıqqızının poetik dünyası” -Əvəz KÜSKÜN – “Hər aşığın öz dövranı” -Əli BƏY AZƏRİ – “Xosrov Natil – taleyini yazan şair” -Mahir CAVADLI – “Neçə dövran görən şair” (Nizami Kolanılının yaradıcılığından) -Əli BƏY AZƏRİ – “Ziyadxan Budaqdan on dördüncü budaq” (Şairin “Bax budur yaşamaq” şeirlər kitabı ilə baş-başa) -Xuraman ZAKİRQIZI – “Ayaz İmranoğlunun “Komutan” romanı” -Asya ƏHMƏDOVA – ““Həm də böyüklər üçün” (Əli Bəy Azərinin “Köhnə il hara gedir?” adlı uşaq hekayələri kitabı haqqında təəssüratlar) -Lalə MAHMUDOVA – “Uzun gecə” (yada düşdü xatirələr) -Nazliyəbanu BƏYMƏHMƏTOVA – “Xurşid Dəvranın “Pədərküş” şeirindəki tarixi həqiqətlər” (tərcümə Rəhman BABACANındır)
