“YAZARLAR” JURNALINI MAY – 2025 № 05 (53)-CÜ SAYI İŞIQ ÜZÜ GÖRÜB – PDF: yazarlar-53
Məlumatı hazırladı: Günnur Ağayeva
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
Fotoda: İsmayıl bəy Qaspıralı, Həsən bəy Zərdabi və Əlimərdan bəy Topçubaşov.
Mənbə: Məcid Rəşadətoğlu
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
Fikrət Qoca üçün elegiya
Mayın 5-i Fikrət Qocanın anım günüdür. Allah rəhmət eləsin!
Bu şəkil Moskvada, səfirliyimizin qonaq evində, 2015-ci il noyabrın 5-də çəkilib.
Sevdiyi şairlər və inqilabçılar vardı. Viyon, Mayakovski, Kabral, Xose Risal, Qarsiya Lorka, Çe Gevara. Son dördü haqqında poema və şeirlər yazmışdı. Əski Sovet İttifaqının ən məşhur “qalın” ədəbi jurnallarında, qəzetlərində yüz minlər, bəlkə də milyonlarla nüsxə çap olunan bu əsərlər, o dövrün, ötən əsrin o sirlli və cazibəsi bu gün də əsla şübhə doğurmayan böyük yaradıcılıq enerjisi ilə dolu 60-cı illərində oxunmuş, sevilmiş, müəllifinə dünyanın altıda biri qədər deyil, bəlkə də elə özü qədər şöhrət gətirmişdi. Adı dövrün məşhur rus şairləri, Yevtuşenko, Rojdestvenski ilə bərabər çəkilən Fikrət Qoca “getməyin müşkül olduğu” dövrlərdə dünyanı xeyli gəzmişdi, bəlkə də taleyin ona verdiyi bu imkanla öz Qoca təxəllüsünü hələ gənc ikən təsdiq eləmişdi: çünki, “ çox oxuyan yox, həm də çox gəzən çox bilər” deyiblər.
O səfərlərinin biri Filippinəymiş. İnqilabçı, şair, tarixçi, ədib, həkim, on dil bilən poliqlot Xose Rшsal həbs olunub, edama məhkum edilibmiş. Qətlindən bir gün əvvəl vərəq və qələm istəyən şair ölkəsinin azadlığı barədə şeir yazıbmış. Fikrət Qoca həmin əsəri Azərbaycan dilinə çeviribmiş. Xose Risalın şərəfinə ucaldılmış abidənin postamentində onun şeirinin müxtəlif dillərə tərcümələrindən seçmələr, misralar var. Bir-iki misra da Azərbaycan dilində. Fikrət Qocanın Azərbaycancasında.
Toğrul Nərimanbəyovun məşhur portreti ilə başlayır Fikrət müəllimlə tanışlığım. Dünyanı görmək, öyrənmək üçün elə dünyanın özü qədər geniş açılan gözlər həmişə məni düşündürüb. Məhz böyük rəssamın “nağıl” üslubuyla şair Fikrət Qoca yeniyetməlik illərimin nağıl qəhrəmanına çevrilmişdi.
O şəkillə atamın Fikrət Qoca ilə həm ötən əsrin 60-cı illərinin sonunda Bakıda, həm də 70-ci illərin ortalarında o vaxtkı Əli Bayramlıdakı görüşləri ilə bağlı danışdıqlarını çox tutuşdurmuşam. Sonradan anlayacaqdım ki, Fikrət Qoca çoxlu şairlərə, xüsusən özündən 10-15 il kiçik ədəbi nəslə olmazın təsir göstəribmiş, elə atamın yazdıqlarına da.
Musiqi yaddaşımızın ən bənzərsiz sözçüsüydü Fikrət Qoca. Sonradan anlayacaqdım bunu.
İndi isə bir hadisəni xatırlayıram. 2002-ci ilin sonları, Yazıçılar Birliyinə yolumun ildə-ayda bir dəfə düşdüyü vaxtlardı. “Doqquzuncu hissə” adlı narrativ, uzun bir şeir yazmışam. Birliyin jurnallarının birinə təqdim eləmişəm. Qısa və quru şəkildə “janrı naməlumdu, çap etməyəcəyik” deyiblər, möhkəm təəccüblənmişəm, pərt və acıqlıyam. Yaxşı yadımdadır, çardaqdan pilləkənləri düşə-düşə elə bil kimsə, bəlkə də atamın o keçmişdəki söhbətlərindəki səsi ilə dedi ki, gir Fikrət Qocanın otağına, Girdim. – Səliməm, – dedim. – Sizə mətn gətirmişəm,- dedim. Bilərəkdən şeir demədim. – Oxuyun və mənə deyin ki, bu nədir. Bir az acıqlı, amiranə danışdım, indi bunu təəssüflə xatırlayıram. Dünya görmüş Qoca əlimdəki vərəqləri aldı. Bir xeyli müddət başını qaldırmadan oxudu, durdu, oxudu, durdu və axırda da dedi ki, 20-25 gündən sonra gələrsən. Gərək sakit başla oxuyum. Elə də elədim. Bir ay sonra görüşəndə bir jurnal uzatdı mənə. Vəqərləyib gördüm ki, həmin uzun şeir “vəzndə ağır, çəkidə yüngül” bir “giriş yazı”sı ilə məni “janrı naməlumdu, çap etməyəcəyik” deyib geri göndərdikləri həmin jurnalda dərc olunub. Hərçənd ki, Fikrət müəllimə bu sözlərin kim tərəfindən, harda deyildiyini, hansı jurnaldan söhbət getdiyini söyləməmişdim. Minnətdarlığımı sözlərimdən çox baxışlarım ifadə eləmişdi onda. Fikrət müəllim də bunu sezmişdi. Gözləri gülürdü. Əli ilə “get” demişdi. Yəni, “danışma, eləcə yaz”.
Hə, həyat qəribədi. Yadlar da məhz beləcə gəlib yaxın olurlar.
Ruhun şad olsun! Rahat uyu, Fikrət müəllim!
Mənbə: Salim Babullaoglu
Pərviz Yəhyalı yaradıcılığına baxış
Kiçik əsərlərdə böyük mənalar axtarışında olanda, son vaxtlar Pərviz Yəhyalı yada düşür. Düşündürücü hekayələr, miniatürlər, etüdlər, povestlər müəllifinin yığcam fikirləri oxucunu özünə cəlb edir. Sözün bütün təsvir imkanlarından yararlanan müəllif adamı çələng boxçasında söz səyahətinə aparır.
Yeniliklərlə, axtardıqlarınla rastlaşırsan, dincəlirsən. Qovuşmaq istədiyinə qovuşmuş kimi olursan. Adamı təbiətin gözəlliyi qədər də, sözün cazibəsi valeh etdiyindən bir anlıq sözün sehrindən susmalı olursan. Çünki söz danışır. Müqəddəs söz.
Budur, Pərviz Yəhyalı yaradıcılığının özəlliyi.
Pərviz Yəhyalı təbiət hadisələrini elə təqdim edir ki, dəfələrlə, bəlkə də, hər gün gördüyün o gülə, çiçəyə, ağaca, yarpağa təzədən baxmalı olursan, ilk dəfə görürmüş kimi. O, elə detallara diqqət yetirir ki, sən hər gün gördüklərinə yenidən baxmalı olursan. Bu onun təkcə etüdlərində deyil, povest, hekayə, miniatürlərinə də aiddir.
Yurd yeri, köhnə cığır, quruyan ağac budağı, yaz çiçəyi… bunlar Pərviz müəllimin ifadələriylə yazıda yaz havasında dil açıb danışır. Oxucu onun yazısında yeni nəsə tapır. Bu onun axtardığı ola bilir.
Hər əsərinə, yazılarına bədiiliklə bərabər, həm də intellektlə yanaşır. Biz bunu onun müəllimləri, alimlər haqqındakı yazılarında da görə bilirik.
Ciddi insanın yazıları da ciddi və düşündürücüdür. Onun yazısında artıq bir şey tapa bilmirsən. Çünki o, hər işinə məsuliyyətlə yanaşır. Ona görə də Pərviz müəllimin əsərləri diqqətli oxucular tərəfindən mütləq izlənilir, oxunur.
Seçilən obraz, əsərin verdiyi nəticə, təsvir, yanaşma, ötürdüyü yük başqalarından seçilir, yaddaşlara hopur.
Pərviz Yəhyalını fərqləndirən onun yaxşı mənada fərqliliyidir. Onu həm müəllim, tədqiqatçı alim, yazar kimi müxtəlif səpkilərdə görmək olur. Bu fərqliliyin gözəlliyidir.
Etüd musiqi əsəri olsa da, Pərviz Yəhyalı onu sözün notlarıı ilə canlandırır, yeni söz nümunəsi yaradır.
Miniatür və etüd yazan söz adamı ana dilimizi elə mükəmməl bilməli, ilahi sözü ana dilimizin şəhdinə, şirəsinə elə batırıb şirinləşdirməlidir ki, oxucunun bədii zövqünün ağzı bala batsın.
P.Yəhyalı insan olaraq məmləkətin hər bucağını, daşını-kəsəyini, dağını, ağacını, çəmənini və insanını özününkü bilir, sevir və dəyərləndirir. Hər şey üçün əsir, sevinir, ona içinin yanğısıyla yanaşır.
O, mehdən titrəyən yarpaq kimi həssas söz adamıdır. Narahat dünyanın narahat sualları onun daxili dünyasını və bütün yaradıcılığını ələk-vələk edir, yollar axtarır ki, kiməsə arxa dusun, humanistliyi, məhəməti ilə bəşəri qorusun. Yazıçının pəncərəsini döyəcləyən şanapipik timsalında: “Pəncərəmi döyəcləyən şanapipik nə istəyir görən? Bəlkə, bunca gözəl yaz səhərində yatıb yuxuya qalmayım deyə… ya da oğru sağsağanlar yetişməmiş albalıları üzüb dimdiklərində apardıqların xəbər verir. …Qorxma! Səni qoruyacam! Dünyanın bütün pisliklərinə sipər olmağa gücüm çatmasa da, səni qorumağı bacararam!”
Yazıçı sözün qüdrətiylə “təbiət hadisəsi yaradır”. “Ruhunun canından qopub” bəyaz vərəqlərə hopan, fikir süzgəcindən keçib anamız yerə həyat bəxş edən nur damlalardan yaranan yağışın nadirliyi, unikallığı nədir?
“Ulduzlar göyün tavanından bərq saçıb aşağıda gördüklərindən sevinirdilər. Ay da öz işığından bir küçə qapısına çıraq tuturdu. Buludların heç izinin, tozunun görünmədiyi göylərdən yüngülcə yağış yağırdı. Aylı-ulduzlu gecə heç təəccüb də etmirdi ki, belə aydınlıqda yağış hardandı. Elə bil bir sehirli əl ovuc-ovuc su ovuclayıb bir gecənin qaranlığına, bir gecənin tozlü küçəsinə su səpirdi”.
Müəllif bir etüdində yasəmən ətrinə bələnmiş sözüylə bizi yasəmən ətrinin ovsununa salır: “Qucağında tutduğu yasəmən dəstəsini sinəsinə elə sıxmışdı, sanki qorxurdu kimsə onu əlindən alacaq. Üz tutduğu ünvana necə çatacağının fərqinə varmadan gecənin qaranlığına qarışıb gedirdi. Bilirdi ki, çatacağı yerdə onu dan şəfəqləri qarşılayacaq”.
Bəzən “Tutub xatirələrin ucundan yovşanlı bir düzə, heç kimin olmadığı, üfüqlərində yerlə göyün birləşdiyi yerəcən boşluq olan, ancaq hoppana-hoppana yerini dəyişən torağayları tutmaq istəyinlə baş-başa qalasan”, – söyləyir öz-özünə.
Pərviz Yəhyalı millətin, xalqın dərdini öz dərdi, ağrısı bilir, Xocalı faciəni unutmur: “Düz otuz bir il susdum. Yaddaşımın üç min illik tarixini lal dinməz edib səssiz qaldım. Yan-yörəmdəki körpə uşaqların, azğın vəhşət qurbanı saysız-hesabsız günahsızların sızlayan ruhlarından utanıb kirimişcə durdum. Əslində öz dərdi¬mi unudub ətrafımdan göylərə ucalan ahlara için-için ağladım. O müdhiş gecədə eşitdiyim fəryadları, qışqırıqları bir-birinə calanan əsrlər boyu nə görmüşdüm, nə də təsəvvürümə gətirmişdim”.
Onun vətənin, təbiətin gözlə görünən, görünməz ən kiçik varlığına böyük baxış var.
“Təzadlar içində inləyən gecənin səmasındakı Ayın da yarısı yoxa çıxıb. Elə bil tən ortasından korş bıçaqla kəsiblər. Göyün üzündə bulud da yoxdu ağlaya yarı bölünmüş Aya.”
“Qan rənginə boyanmış buludların ağlamamış gözləri qıpqırmızı olduğunu ürək ağrısı ilə içindən keçirdi”.
“Tövbəsinin günaha batmaması” üçün insanın ilk kəşfi sözdən və şehli çiçəklərdən çələng hörən, “nağıllara da, göydən düşən almalara da yazığı” gələn, “çəmənlərin xoşbəxtlikdən bayılmağını, qaymaqçiçəklərin necə sevindiyini” ürəyinin gözüylə görən, “yaz mehindən nazlanan yaşılca şəlaləyə bənzəyən salxım söyüdlərin kədər nəğməsini” dinləyən Pərviz Yəhyalı “ümidlərimizin göyərəcəyinə ümid” edərək ilahi dualar oxuyur – bəşər övladının saflaşması, kamilləşməsi üçün.
Yazıçının yazıçı təqdimatına diqqət yetirək: “Susuz Qırğız çöllərindəki yovşanların ətrini qələmlə ağ kağıza köçürüb qoxusunu sınırlar aşırı çatdıra bilən qüdrətli əttar-yazar, obrazlarının iç dünyasının dərinliklərindən boylanan insan portretlərini canlandıra bilən mahir rəssam-yazar, Manasla “Cəmilə” arasında mənəvi körpü quran memar-yazar, İssık-Kulun göz yaşıtək dupduru sularında üzən Günəş şəfəqlərinin hərarətini Dəşti-Qıpçağın Xəzər civarlarına daşıyan rüzgarlara nəğmə qoşan akın-yazar, gırğız qopuzunun ecazkar səsinin Tyanşan əzəmətində əks-sədası nəğməkar-yazar Çingiz Ayıtmatov!”
Bacarsan bağışla! – desə də, yazılarındakı iddia onun təbiətindən gəlir. Pərviz Yəhyalı oxucunun diqqətini özünə məharətlə çəkə bilir.
“Göz gözəlllik bitirir, hətta şoranlıqda belə…” “müharibənin acığına gülləyə bənzəyən şabalıdlar çiçəkləmişdi”, “ilıq payız Günəşinin şəfəqləri maşının bağlı şüşələrindən içəri keçməyə israrlı idi”, “ilk ağlına gələn buraların qaranlıq gecələrinin vahiməli səssizliyindəki mənzərəsi” ifadələri Pərviz Yəhyalının kimiyinin göstəricisidir.
“Burnunun ucunu göynədən xatirələrdən doluxsunduğundan elə hey ağlamağa bəhanə axtardı. Qələbəlikdə yanından ötüb keçən adamları görmürmüş kimi baxışları uzaqlara, məchuluğa tuşlanır, sanki çəkisizliyə düşüb hara getdiyini, hansı ünvana üz tutduğunun fərqinə varmırdı. Tanış səkilər, oturub saatlarla söhbət etdikləri skamyalar gözlərinə sataşdıqca hönkürtü ilə ağlamaqdan özünü güclə saxlayır…”
“Şəhidin cibindən tapılan güllələnmiş qəpiklər”də insanın ağrı və istəyini içinin yanğısına qatıb yazır: “Hava da elə tutulub qaş-qabaq sallayıb ki, elə bil bu saat göylər qopub yerə düşəcək. Üz-gözlərindən fağırlıq yağan, əyinlərindəki nimdaş paltarları, ayaqlarında qaloş olan 20-25 yaşlı kənd cavanlarının danışdıqlarını eşidincə, ayaqlarımın altından yer qaçır. Müvazinətimi güclə saxlayıram. Bu gənclər Gəncədən yola düşmüş şəhid tabutunu bayraqlarla qarşılamaq üçün ciblərindəki bir-iki manatı toplayıb benzin pulu düzəldirlər. İlahi, onların baxışlarını təsvir etməyə söz tapıb yazmağı bacarmıram. Kədərlə, əlacsızlıqla cömərdliyin vəhdətini görüncə ürəyimin döyüntüləri ritmini qeyri-adi formaya salır. Sanki özümü hiss etmirəm. Qəhər boğazımı sıxıb, nəfəs almağımı çətinləşdirir. Çox çətinliklə cibimdən çıxarıb verdiyim 5- 10 manatı götürmələrini razı sala bilirəm. Həyətdən eşidilən qız-gəlinin fəryadı tüklərimi ürpərdir. Səssiz, gözlərindən yaş çıxmadan ağlayan yüzlərlə cavan, yaşlı kişilərin əhatəsində yıxılmayım deyə əlimi çinar ağacına sıxıram. Üff! Düşünəndə ki, Süleyman uşaqlıqdan kölgəsində oturduğu, oynadığı bu çinarı bir də görməyəcək, xəyalım məni onun heç vaxt görmədiyim uşaqlığına çəkib aparır”.
P.Yahyalı ən adi bir şeydə gözəllik görə, gözəllik yarada bilir: “Az qala tapdalayacağı süpürgəgülü çiçəyinə sığal çəkmək üçün dizləri üstə çökdü. Süpürgəgülünün kiçiçik çıçəklərini qoxuladı. Çox ətirli idi. Ağappaq şoranlıqda çiçək açmış bu balaca fidan möcüzə idi. Susuz, torpaqsız, duzu dizə çıxan şoranlıqda kiçicik gözəllik onu məftun etmişdir. Göz gözəllik bitirir, hətta şoranlıqda belə…”
Bunlar əsərlərində konkretliyi sevən, ilk cümləsinindən tanınan yazıçı, publisist, essesist Pərviz Yəhyalının kiçik bir təqdimatıdır.
Ədəbiyyat sərhəd, məsafə tanımır fikri elə bil, həm də Pərviz Yəhyalı üçün deyilib. Yoxsa, əyalətdə yaşayan yazıçı mərkəzdən çox uzaq böyük mərkəzlərdə də bu qədər tanınmazdı. Bəlkə də, Pərviz Yəhyalı çox az sayda yazarlardandır ki, göz istər-istəməz onun yazdıqlarını axtarır. Bu yazar üçün böyük uğurdu, onun istənilən mövzuya sevərək yanaşmasının təzahürüdür. Hər dəfə təzə, hər dəfə özəl.
Müəllif: RƏFAİL TAĞIZADƏ
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
Nəriman Nərimanov məsciddə əhali qarşısında çıxış edir. Şəki şəhəri. 1920-ci ilin payızı.
Mənbə: Məcid Rəşadətoğlu
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
“HEYDƏR ƏLİYEV ŞƏXSİYYƏTİ ƏDƏBİ TƏNQİD MÜSTƏVİSİNDƏ”
(Ayətxan Ziyad – İsgəndərovun eyni adlı kitabı haqqında)
Şoxəsrlik tarixi yolun sıralanmasında Azərbaycan üçün özünə həmişəyaşarlıq qazanmış bir yaddaş var: 1923-cü ilin 10 may tarixi. Qürurvericidir ki, bu tarix ilk xatırlandığında hər haldan öncə ümummilli lider Heydər Əliyevin adı və doğum günü yada düşür. Həmən zaman çərçivəsindən bu gün bizi bir əsrdən artıq zaman uzaqlığı ayırır. Bu elə bir yaddaşdır ki, zaman ötdükcə daha da möhkəmlənir. Ulu öndər həmişə bizimlə olub və olacaq!
Hər hansı problemin həllində yolgöstərənimiz, ilhamverənimizdir bu gün də. Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun yaradıcılıq gecəsindəki çıxışında (1998-ci il dekabrın 19-u) söylədiyi kimi, harada olmasından və hansı vəzifədə çalışmasından asılı olmayaraq, əli həmişə Azərbaycanın, Azərbaycan xalqının üstündə olub. Vətən hər dara düşəndə, tale biçimli problemlə üzləşəndə sinəsini irəli verib, doğma yurdunun qoruyucu mələyinə çevrilib.
Həyat sənin iradəndən asılı olmayan döyüş meydanıdır. Heydər Əliyev həm də ona görə xoşbəxt taleli insandır ki, həyatın istənilən “eniş-yoxuşunda” özünəgüvənlik, müzəffər olacağına əminlik qoşa qanad kimi həmişə O`nunla çiyin-çiyinə yol yoldaşlığı edib: Doğma Azərbaycanını aqrar respublikadan 15 ittifaq respublikası (keçmiş SSRİ) sıralanmasında aqrar-sənaye, elm, mədəniyyət, təhsil respublikasına çevirəndə də (Azərbaycana I hakimiyyət dövrü nəzərdə tutulur), dünyaya meydan oxuyan “SSRİ” adlandırılan nəhəng bir dövlətin nəqliyyat, iqtisadiyyat, mədəniyyət, təhsil, səhiyyə və s.problemlərinin həllini çiyinlərinə götürəndə də (SSRİ Baş nazirinin I müavini işlədiyi illər nəzərdə tutulur), vətəndaş müharibəsi və parçalanmaq təhlükəsi ilə göz-gözə duran Azərbaycanını gözlənilən bəlalardan hifz edəndə də, artıq dövlətçilik ənənələrini formalaşdırmağa başladığı respublikamızı etibarlı əllərə əmanət edib haqq dünyasına qovuşanda da (1993-2003-cü illər nəzərdə tutulur).
Ömrümüzün Heydər Əliyevsiz zaman uzaqlığında hər hansı Azərbaycan övladının Ulu öndəri ruhən xatırlamadığı, düşüncələrini paylaşmadığı gün olubmu? Qəribə səslənsə də, faktdır ki, dövlət səviyyəli hər hansı İŞ`in icrasında düşüncələri həmişə bizimlə olub. Bu ovqat o fikrə haqq qazandırır ki, “Özünü düşünənlər Tanrının ona bəxş etdiyi ömür qədər yaşayırlar, xalqını düşünənlərin ömürü xalqının ömürü qədərdir” (Qədim yunan fəlsəfəsindən).
Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyət dövrü Azərbaycan dünyasında 4 nəslin tale yolundan keçib. I nəsil, Ulu öndərin Azərbaycana I hakimiyyəti dövründə kamillik yaşında olanlar. Sonrakı nəsil həmin dövrdə (XX əsrin 70-ci illərində) gənclik yaşında olanlardır. O kəslər ki, Heydər Əliyev iş üslubundan, ideyalarından dərs götürüb “silahlanıblar”. III nəsil 1970-ci illərin məktəbyaşlılarıdır, Heydər Əliyev ideyaları bütünlüklə ruhuna hopan və indi artıq kamil yaş həddində olan bir nəsil. Hansı ki, Ümummilli lider ideyalarından əxz etdiklərini bu gün dövlətçiliyimizin inkişafı, Azərbaycanımızın tərəqqisi üçün həyata keçirir. IV nəsil – XX əsrin 90-cı illərində yetişmiş, azərbaycançılıq ideologiyasına sahiblənmiş gənclər.
Bu məzmunda Heydər Əliyevsiz ötən zaman məsafəsindən bugünümüzə baxanda həyatımızın bütün mərhələlərində Heydər Əliyev ideya-siyasi istiqamətinin, yaradıcı fəaliyyətinin izlərini görürük.
Faktlara müraciət edək: Azərbaycana rəhbərliyinin I hakimiyyəti dövründə sosial-iqtisadi, elmi-texniki və mədəni sahələrin inkişafında sürətli sıçrayışa nail oldu. 13 il 6 aylıq bir zaman və aqrar ölkədən sənaye, kənd təsərrüfatı, mədəniyyət (və s.) respublikasına çevrilmiş bir respublika!
Azərbaycan bir sıra sahələrdə keçmiş İttifaq respublikaları arasında öncüllüyü ələ almış, 15 respublikanın ali hakimiyyət orqanına rəhbərlik edən dövlət başçısı (Sov.İKP MK-nın baş katibi L.İ.Brejnev) iki dəfə Azərbaycana səfərdə olmuşdu. Bunların hamısı Heydər Əliyevin siyasi uzaqgörənliyinin, gərgin iş qabiliyyətinin nəticəsi idi.
Bu faktı da qeyd etməyə bilmərik ki, Azərbaycanın da zörən ittifaq “təşkil” etdiyi dünyaya meydan oxuyan SSRİ adında dövlət qurumunda idarəetmə və siyasi səviyyəsinə ehtiyac duyulub ali hakimiyyət postuna dəvət almış iki azərbaycanlıdan biri Heydər Əliyev olub.
Sonralar bu dövrlərin müqayisəsini edən Ümummulli lider deyirdi: “Bu gün tam əminliklə söyləmək olar ki, Azərbaycanın dövlət suverenliyi və iqtisadi müstəqilliyi, sistemli şəkildə artan xarici iqtisadi əlaqələri, dünya iqtisadiyyatına get-gedə daha dərindən inteqrasiya olunması 1970-1985-ci illərdə təməli qoyulmuş xalq potensialına əsaslanır” [Əliyev Heydər. Müstəqilliyimiz əbədidir. 31-ci kitab., B., Azərnəşr, 2010, 512 səh. s.145].
Heydər Əiyev II dəfə Azərbaycana ali hakimiyyət orqanına rəhbərliyə dəvət alanda artıq 46 yaşında yox, 70 yaşlarında ağsaqqal, dövləti idarəetmə işində bitkin təcrübəyə malik müdrik ictimai-siyasi xadim, fenomenal rəhbər idi. O`nun prezident seçkilərində xalqa verdiyi vədi xatırlayaq:
“Mən öz üzərimə,dediyim kimi, böyük məsulıiyyət götürmüşəm”, – deyirdi Heydər Əliyev, – “Məsuliyyət də ondan ibarətdir ki, Azərbaycan dövlətini möhkəmləndirim, onun müstəqil dövlət kimi yaşamasını təmin edim və Azərbaycan xalqını birləşdirim. Kim Azərbaycanı sevirsə, kim Azərbaycanın müstəqil dövlət olmasını istəyirsə, kim Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqlarının azad olunmasını istəyirsə, kim Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü istəyirsə, o, bu bayraq altında, bu şüar altında, bu sözlər altında, bu amal altında birləşməlidir. Azərbaycan heç bir ölkənin təsiri altına düşməyəcək. Azərbaycan öz müstəqilliyini qoruyub, qoruyacaq da. Bu mənim bir prezident kimi siyasətimin əsas ana xəttidir. Və bunun üçün də hamı bir yolnan getməlidir. Burda başqa yol yoxdur” [Əliyev Heydər. Müstəqilliyimiz əbədidir. 7-ci kitab, B., Azərnəşr, 1998-ci il, 519 səh. s.141].
Ulu öndər “… müəllifi olduğu milli inkişaf strategiyasında ictimai, siyasi, sosial, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə qarşıda duran vəzifələri düzgün müəyyənləşdirmiş və məharətlə həyata keçirmişdir. Heydər Əliyevin milli neft strategiyasının uğurla reallaşdırılması nəticəsində xalqımız öz təbii sərvətlərinin tam sahibinə çevrilmiş və qısa müddətdə ölkəmizin inkişafına güclü təkan verən resurslar əldə edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının qəbul olunması və bütün sferaları əhatə edən köklü islahatların həyata keçirilməsi, demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu, nizami ordunun yaradılması Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısında müstəsna xidmətləridir. Xalqımızı vahid amal ətrafında birləşdirən azərbaycançılıq ideologiyasının formalaşdırılması, ana dilimizin dövlət qayğısı ilə əhatə olunması, ictimai-siyasi, elmi və mədəni fikir tariximizin əlamətdar hadisələrinin müntəzəm qeyd edilməsinin ənənə halı alması, Azərbaycanın çoxəsrlik mənəvi-mədəni irsə sahib qədim diyar və sivilizasiyaların qovşağında yerləşən tolerantlıq məkanı kimi geniş şöhrət qazanması Heydər Əliyevin mükəmməl quruculuq proqramının tərkib hissələri olmuşdur” (Azərbaycan Respublikasında 2023-cü ilin “Heydər Əliyev İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 sentyabr 2022-ci il sərəncamından).
2023-cü ilin “Heydər Əliyev İli” elan edilməsi haqqında Prezident sərəncamında deyilir: “Müstəqil Azərbaycan Ulu öndərin indiki və gələcək nəsillərə əmanəti, onun zəngin və çoxşaxəli irsi isə xalqımızın milli sərvətidir. Bu müqəddəs mirası qoruyub saxlamaq hər bir azərbaycanlının şərəfli vəzifəsidir”.
***
Heydər Əliyevin daha bir tarixi xidməti qurub gələcəyini müəyyənləşdirdiyi Azərbaycan dövlətini əmin əllərə ötürməsidir. Ulu öndərin siyasi varisi İlham Əliyev haqqında söylədiklərini xatırlayaq: “Mən İlham Əliyevə özüm qədər inanıram”.
Bu özünəgüvən Heydər Əliyevsiz yaşadığımız həyatın bütün sahələrində özünü təsdiq etmişdir: Azərbaycan dünyanın qəbul edib hesablaşdığı bir ölkəyə çevrilmiş, xalqımız üçün tale acısı olan Qarabağı erməni işğalından azad etmişdir. Bu gün Azərbaycan dünyanın region dövlətləri ilə bir masa arxasında “qərar tiutmaq” səlahiyyətindədir.
***
2023-cü ilin “HEYDƏR ƏLİYEV İLİ” elan edilməsi, yubiley ilinin prezident sərəncamı səviyyəsində qarşılanması Heydər Əliyev irsini öyrənənlər üçün yeni tədqiqat istiqamətlərinin aşkarlanması işini şaxələndirmiş, yeni mövzulara işıq salmışdır.
Heydər Əliyev ideyaları tədqiqatçı olaraq Ayətxan Ziyad İsgəndərovun yaradıcılığında ana xətdir. Oxucuya təqdim olunan məqalələr bu qənaətin göstəricisidir.
Topluya ümumilikdə 8 məqalə daxil edilib: “Müstəqilliyə uzanan cihadın sonucu – dayanıqlı suveren Azərbaycan”, “XX əsrin 60-80-ci illər xofu – dissidentlik (problemə Heydər Əliyev baxışı)”, “Azərbaycanın dövlətçilik konsepsiyasını yazan siyasi lider”, “Tarix yaradan siyasi xadim, dövlət qurucusu”, “Azərbaycan ədliyyəsinin hamisi”, “Tarixi ədalətin təntənəsi və beynəlxalq hüququn bərpası”, “Dövlət quruculuğunda prioritet sahə (Azərbaycanın təhsil siyasətinə Heydər Əliyev baxışı)”, “Heydər Əliyev: Milli kimliyimizin qürur ünvanı” bu sıradandır.
Heydər Əliyev şəxsiyyəti müəllif üçün kimdir?
“Ümummilli lider”, “Ulu öndər”, “Azərbaycanın memarı və qurucusu”, “Azərbaycanın dövlətçilik konsepsiyasının yaradıcısı”, “böyük dövlət xadimi”, “Tarix yaradan siyasətçi”, “Fenomen”, “Fövqəldərk”, “Fövqəlfitri qabiliyyət”, “Fövqəlanlam”, “Fövqəlünsiyyət”, “Fövqəlzəka sahibi”, “Heydər – xalq, xalq – Heydər”, “böyük siyasi lider”… Bu və bu kimi bir çox anlayışların, həmçinin bunların fövqündə bütün digər fövqəlinsani məziyyətlərin bir tam halında Heydər Əliyev şəxsiyyətində cəmləşməsinin “sirri” (bu və bunabənzər məntiqli sualların cavabı) kitaba daxil edilən məqalələrdə müxtəlif rakurslardan məqam-məqam açıqlanır.
Sual oluna bilər: Ümummillil lider haqqında cild-cild əsərlər yazılıb, “Heydər Əliyev şəxsiyyəti ədəbi tənqid müstəvisində” dərs vəsaiti qeyrilərindən hansı məziyyətlərii ilə fərqlənir?
Münasibət AMEA-nın müxbir üzvü, tarix elmləri doktoru, professor, mərhum Vəli Əliyevin zamanında əsərə yazdığı rəydə: “Ulu öndər haqqında cild-cild kitablar yazılıb, bundan sonra da yazılacaqdır. Ancaq A.Ziyad Ulu öndər haqqında hətta hamıya bəlli faktları, hadisələri tədqiqatçı olaraq özünəməxsus tərzdə və publisistik dillə, poetik axarda çox gözəl nizamlayıb. Qələmə aldığı hər kəlmədə qoyulan problemə A.Ziyadın özünəməxsus baxış tərzi, Ümummilli lıiderin ideyalarına ürəkdən və bənzərsiz bağlılığı görünür. Dərs vəsaitini qeyri əsərlərdən fərqləndirən məhz bu məziyyətidir”.
***
“Heydər Əliyev və dissident ədəbiyyatı” mövzusu Heydər Əliyev ideya-siyasi irsinin istiqamətlərindən yalnız biridir və Azərbaycan ədəbiyyatında və jurnalistikasında ilk dəfə 2008-ci ildə Ayətxan Ziyad tərəfindən tədqiqat obyekti olmuş, “Azərbaycan” jurnalında, “Azərbaycan Universitetinin Xəbərləri”ndə və “Paritet” qəzetində dərc edilmiş, sonrakı illərdə ADPU Tədris Metodika Şurasının 27 oktyabr 2017-ci il tarixli iclasının qərarına əsasən (protokol №1) təsdiq olunan dərs vəsaitinə, 2023-cü ildə isə ADPU Elmi Şurasının 18.07.2023-cü il tarixli 8 saylı qərarı ilə çap olunan “Heydər Əliyev irsi və müasir Azərbaycanın inkişafının bəzi məsələləri” monoqrafiyasına daxil edilmişdir.
“XX əsrin 60-80-ci illər xofu – dissidentlik” adlandırılan bu məqalədə“Ədəbiyyat və şəxsiyyət münasibətləri” probleminə toxunulur vəÜmummilli liderin simasında bir-birini tamamlayan üç cəhət diqqətə çatdırılır: 1) şəxsiyyətin ədəbiyyata diqqət və qayğısı, 2) ədəbiyyatın öz borcunu şəxsiyyətə qaytarması, başqa sözlə, şəxsiyyətin sənətkar qələmi ilə əbədiləşdirilməsi, 3) şəxsiyyətin ucalığının zamana görk olması problemi.
“Heydər Əliyev şəxsiyyəti ədəbi tənqid müstəvisində”adlı əsərini ərsəyə gətirməklə müəllif Heydər Əliyev şəxsiyyətinə öz vətəndaşlıq borcunu qaytarmaq, gücü müqabilində şəxsiyyəti (Heydər Əliyevi) əbədilik ucalığında qərarlaşdırmaq niyyətini ortaya qoymuşdur. Bu məzmunda əsəri Heydərşünaslığın tədqiqinə və HEYDƏR ƏLİYEV irsinə Ayətxan Ziyadın vətəndaş borcu qismində dəyərləndirmək də olar.
Zaur Ustac, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü
Mədəniyyət Nazirliyi “Vaqifə məktub” esse müsabiqəsini elan edir
Müsabiqə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil olunur. “Vaqif Poeziya Günləri” çərçivəsində keçirilən müsabiqənin təşkilində əsas məqsəd yaradıcı potensialı olan hər bir kəsi müsabiqəyə cəlb etməklə mövzu baxımından yeni əsərlərin yazılmasına stimul verməkdir.
Müsabiqənin şərtləri:
Olan oldu, keçən keçdi, sən məni,
Olanlara, keçənlərə bağışla,
Öz bətnində sirrimizi gizlədən,
Bu qaranlıq gecələrə bağışla
Xarabanı tərk etməyən bayquşa,
Bu quşdan yan ötən müqəddəs daşa,
Lap elə bu unudulmuş əyyaşa,
Vətən olan küçələrə bağışla
Biz dərdlərdən düşdük, çölün düzünə,
Gəl, tüpürək ayrılığın üzünə,
Bu soyuqda yem gəzərkən özünə
Şaxta vurmuş sərçələrə bağışla.
****
Sənsizliyin çiləsinə düşəndə
Bildim, gəldi yaz ömrümə qış mənim
Gələcəyin yoldan asılı qaldı,
Qurumadı gözlərimdə yaş mənim.
Yastığımda aradım tellərini
Dodağımla daradım tellərini
Gedib gömdüm qoynumda əllərimi,
Əllərindən qoyduğun gün boş mənim
Günəş deyil, başın üstə dayanan,
Gördüyün o əksimdir göydə yanan.
Göz yaşımdır, ahımla buxarlanan ,
Qəfil səni haqlayan yağış mənim.
Yazmıram daha
Qaçmışam bu şəhərin
Boz küçələrindən,
Silməmişəm ayağımın
Toz izlərini.
Küsmüşəm insanın
Saxta üzündən,
Görməmişəm dindarın
Saf inancını.
Danışsam, çıxaram
Xəlqin düşməni,
Sussam da, olaram
Üz göstərəni.
Yox, dinməyəcəm,
Bəsdir, sən canı,
İnanmıram beləsinə,
Dəhşətdir axı.
Düşmürəm qocaların
İti dilindən:
Heç söz də dinləmir
Bu ağılsız gənc.
Sözlərim onlarçün
Qəpik dəyəri,
Sözləri paslanmış
Dəmir qədəri.
Nəysə, bezdim e,
Yazmıram daha,
Köhnə ədəbiyyatları
Açmıram daha.
Gətirin oradan qələmimi,
Sındırıb, gedirəm,
Baxmıram dala.
Müəllif: Əzizə Əliağayeva
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru