Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusu daim aparıcı istiqamətlərdən biri olmuşdur. Xalqın tarixi yaddaşı, milli kimliyi, torpaq sevgisi və dövlətçilik düşüncəsi bir çox sənətkarların yaradıcılığında mühüm yer tutmuşdur. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bu mövzunu ardıcıl şəkildə işləyən müəlliflərdən biri də Zaur Ustacdır. Onun əsərlərində vətən anlayışı yalnız coğrafi məkan kimi deyil, milli ruhun, mənəvi bağlılığın və tarixi yaddaşın simvolu kimi təqdim edilir. Azərbaycan ədəbiyyatı əsrlər boyu xalqın milli yaddaşını, mənəvi dəyərlərini və azadlıq arzularını yaşadan ən mühüm mənəvi sərvətlərdən biri olmuşdur. Tarixin müxtəlif mərhələlərində Azərbaycan yazıçı və şairləri xalqın taleyini, onun sevinc və kədərini, mübarizə və qəhrəmanlığını bədii söz vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırmışlar. Ədəbiyyat yalnız estetik zövq formalaşdıran sənət sahəsi deyil, eyni zamanda cəmiyyətin milli şüurunu oyadan, vətən sevgisini gücləndirən və mənəvi birliyi qoruyan mühüm ideoloji vasitə kimi çıxış etmişdir. Bu baxımdan vətənpərvərlik mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında daim aparıcı xətt olmuş, klassik dövrdən müasir mərhələyədək müxtəlif sənətkarların yaradıcılığında xüsusi yer tutmuşdur. Vətən anlayışı Azərbaycan insanının düşüncə sistemində müqəddəs məfhumlardan biri hesab olunur. Bu anlayış yalnız insanın doğulduğu torpağa bağlılığı deyil, həm də milli kimliyə, dilə, tarixə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə sədaqəti ifadə edir. Azərbaycan xalqı tarix boyu müxtəlif işğallarla, müharibələrlə və ağır sınaqlarla qarşılaşsa da, vətən sevgisini və milli ruhunu qoruyub saxlamağı bacarmışdır. Xüsusilə Qarabağ münaqişəsi və Vətən müharibəsi Azərbaycan insanının vətənə bağlılığını, torpaq uğrunda mübarizə əzmini bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir. Bu hadisələr ədəbiyyatda da dərin iz buraxmış, bir çox müəlliflərin yaradıcılığında əsas mövzulardan birinə çevrilmişdir.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında milli-mənəvi dəyərlərin, dövlətçilik düşüncəsinin və vətənpərvərlik hisslərinin təbliği ilə seçilən müəlliflərdən biri də Zaur Ustacdır. Onun yaradıcılığı vətən sevgisinin, milli düşüncənin və xalq ruhunun bədii ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. Müəllif əsərlərində Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşını, milli ağrılarını, Qarabağ həqiqətlərini və şəhidlik zirvəsini böyük həssaslıqla qələmə alır. Zaur Ustacın yaradıcılığında vətən yalnız coğrafi məkan deyil, insanın mənəvi varlığını müəyyən edən müqəddəs dəyər kimi təqdim olunur. Yazarın əsərlərində vətənpərvərlik anlayışı geniş məna daşıyır. Burada vətənə sevgi yalnız emosional hiss kimi deyil, həm də vətəndaş məsuliyyəti, milli birlik və mənəvi borc kimi izah edilir. Müəllifə görə vətəni sevmək təkcə onun gözəlliklərini tərənnüm etmək deyil, eyni zamanda onun problemlərinə biganə qalmamaq, milli dəyərləri qorumaq, dövlətə və xalqa sədaqətlə xidmət etməkdir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığı oxucuda yalnız bədii-estetik zövq formalaşdırmır, həm də milli düşüncə və vətəndaşlıq mövqeyi yaradır.
Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif dövrlərdə fərqli formalarda ifadə edilmişdir. Klassik ədəbiyyatda daha çox mənəvi bağlılıq və yurd sevgisi ön planda olmuşdursa, müasir dövrdə bu anlayış milli azadlıq mübarizəsi, dövlətçilik və torpaq bütövlüyü məsələləri ilə daha sıx əlaqələndirilmişdir. Xüsusilə XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində baş verən ictimai-siyasi hadisələr müasir şair və yazıçıların yaradıcılığına güclü təsir göstərmişdir. Bu baxımdan Zaur Ustacın əsərləri həm dövrün ictimai ruhunu, həm də xalqın mənəvi dünyasını əks etdirən mühüm ədəbi nümunələrdən hesab oluna bilər. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif istiqamətlərdə özünü göstərir. Yazarın şeir, hekayə, povest və publisistik yazılarında Azərbaycan torpağına bağlılıq, Qarabağ ağrısı, şəhidlik zirvəsi və milli birlik ideyası xüsusi diqqət çəkir. Müəllif vətəni sadəcə sevməyi deyil, onu qorumağı, onun uğrunda mübarizə aparmağı da vətəndaşlıq borcu kimi təqdim edir. Onun əsərlərində Qarabağ mövzusu xüsusi yer tutur. İşğal dövrünün ağrıları, yurd həsrəti və xalqın mənəvi sarsıntıları onun yaradıcılığında emosional və təsirli şəkildə əks olunur. Bu baxımdan onun yaradıcılığı oxucuda vətən sevgisini gücləndirən mühüm ədəbi nümunələrdən hesab edilə bilər. Zaur Ustacın vətənpərvərlik düşüncəsində şəhidlik anlayışı da mühüm yer tutur. Müəllif şəhid obrazlarını yüksək mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi təqdim edir. Onun “Sənətin seçdiyi adam”, “Qırmızı yarpaqlı ağac”, “Sonuncu tapşırıq”, “Sonuncu döyüş”, “Son uçuş”, “Alp Eldəniz” və “Zenitdəki zenitçi” kimi əsərlərində şəhidlər xalqın azadlığı və gələcəyi uğrunda canından keçən qəhrəmanlar kimi təsvir olunur. Bu yanaşma gənc nəslin milli ruhda formalaşmasına təsir edən mühüm ideoloji xüsusiyyətlərdən biridir.
Müəllifin publisistik yazılarında da vətənpərvərlik xətti açıq şəkildə hiss olunur. O, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılmasını vacib hesab edir. Yazıçının fikrincə, vətənpərvərlik yalnız döyüş meydanında deyil, elmə, təhsilə, ədəbiyyata və milli mədəniyyətə xidmət etməklə də ifadə olunur. Müəllifin yaradıcılığında Qarabağ mövzusu xüsusi emosional yükə malikdir. İşğal illərinin ağrısı, yurd həsrəti, şəhid ailələrinin kədəri və xalqın mənəvi sarsıntıları onun əsərlərində real və təsirli boyalarla əks olunur. Bununla yanaşı, müəllif xalqın gələcəyə inamını, milli birliyini və qələbə ruhunu da ön plana çəkir. Bu xüsusiyyətlər Zaur Ustac yaradıcılığını yalnız bədii hadisə deyil, həm də milli-mənəvi çağırış nümunəsi kimi dəyərləndirməyə əsas verir. Zaur Ustacın əsərlərində diqqəti cəlb edən mühüm məqamlardan biri də milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına verilən önəmdir. Müəllif dilə, mədəniyyətə, ailə institutuna, tarixə və milli adət-ənənələrə böyük həssaslıqla yanaşır. Onun fikrincə, vətənpərvərlik yalnız müharibə dövründə deyil, gündəlik həyatda milli kimliyi qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək vasitəsilə də ifadə olunur. Bu baxımdan yazıçının yaradıcılığı maarifçi və ideoloji xarakter daşıyır. Zaur Ustacın dil və üslub xüsusiyyətləri də vətənpərvərlik mövzusunun təsir gücünü artırır. O, sadə, anlaşıqlı və emosional dil vasitəsilə oxucunun hisslərinə təsir etməyi bacarır. Bədii təsvir vasitələri, obrazlı ifadələr və milli ruhla zəngin poetik düşüncə müəllifin əsərlərinə xüsusi məna qazandırır. Onun yaratdığı “O gün”, “Qardaş”, “Dağlar”, “Sevin, a Təbriz”, “Araz”, “Tuncaya” kimi nümunələr sözün əsl mənasında seçilən əsərlərdir. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu mühüm ideya istiqamətlərindən biridir. Onun əsərlərində vətən sevgisi, milli birlik, Qarabağ həqiqətləri və şəhidlik mövzuları yüksək bədii və mənəvi dəyərlərlə təqdim olunur. Yazarın yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik ruhunun yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından əhəmiyyətli yer tutur. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu əsas ideya istiqamətlərindən biri kimi mühüm yer tutur. Müəllifin əsərlərində vətən anlayışı yalnız coğrafi məkan və ya doğma torpaq sevgisi çərçivəsində təqdim edilmir. Məsələn, şairin “Bayraq, bizim bayrağımız” şeirindən bir bəndə baxaq:
“Üstündən yüz Araz axsın,
Torpaq, bizim torpağımız!
Güney, Quzey fərq eləməz,
Oylaq, bizim oylağımız!
burada Vətən anlayışı coğrafi aspektdən çox uzaq olub, ruhu, düşüncəni, könül bağlarını təcəsüm etdirir. Bu anlayış daha geniş məna daşıyaraq milli kimliyi, tarixi yaddaşı, dövlətçilik düşüncəsini, mənəvi dəyərləri və xalqın gələcəyinə bağlılığı özündə ehtiva edir. Yazar yaradıcılığı göstərir ki, vətən sevgisi insanın mənəvi varlığını müəyyən edən ən ali hisslərdən biridir və bu hiss cəmiyyətin milli birliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ümumiyyətlə Zaur Ustacın yaradıcılığında milli təəssübkeşlik qırmızı xətt kimi keçir. Bu baxımdan onun “Əliş və Anna” əsəri də diqqətə layiqdir.
Zaur Ustac əsərlərində Azərbaycan xalqının keçdiyi tarixi yolun ağrılarını, mübarizə ruhunu və gələcəyə olan inamını bədii sözün gücü ilə əks etdirməyi bacarmışdır. Onun yaradıcılığında xalqın mənəvi dünyası, milli ruhu və torpaq sevgisi yüksək emosional təsir gücü ilə təqdim olunur. Müəllifin əsərlərindəki vətənpərvərlik hissi süni və şüar xarakterli deyil, həyat həqiqətlərindən doğan səmimi duyğular üzərində qurulmuşdur. Bu xüsusiyyət yazıçının əsərlərinin oxucuya daha təsirli şəkildə çatmasına və geniş oxucu auditoriyası tərəfindən maraqla qarşılanmasına səbəb olur. Müəllifin yaradıcılığında Qarabağ mövzusunun xüsusi yer tutması onun vətənpərvərlik düşüncəsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Qarabağ dərdi Azərbaycan xalqının milli yaddaşında dərin iz buraxmış faciələrdən biri olmuşdur. Zaur Ustac bu ağrını təkcə fərdi hiss kimi deyil, ümummilli problem kimi təqdim etmiş, xalqın torpaq sevgisini, yurd həsrətini və azadlıq arzusunu bədii dillə ifadə etmişdir. Onun əsərlərində Qarabağ yalnız müharibə mövzusu deyil, həm də milli qürurun, mənəvi bütövlüyün və tarixi ədalət uğrunda mübarizənin simvolu kimi çıxış edir. Müəllif bu mövzu vasitəsilə oxucuda həm emosional bağlılıq yaradır, həm də vətənə qarşı məsuliyyət hissini gücləndirir. Zaur Ustac yaradıcılığında şəhidlik mövzusu da xüsusi mənəvi dəyərə malikdir. Müəllif şəhid obrazlarını yalnız qəhrəmanlıq nümunəsi kimi deyil, milli ruhun və mənəvi ucalığın təcəssümü kimi təqdim edir. Onun əsərlərində şəhidlər xalqın azadlığı, torpağın bütövlüyü və gələcək nəsillərin xoşbəxtliyi naminə canından keçən müqəddəs insanlar kimi təsvir olunur. Bu yanaşma gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər ruhunda tərbiyə olunmasına mühüm təsir göstərir. Yazıçının şəhidlik mövzusuna həssas münasibəti oxucuda həm qürur, həm də məsuliyyət hissi formalaşdırır. Müəllifin əsərlərində diqqəti çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də milli birlik və həmrəylik ideyasının güclü şəkildə təbliğ edilməsidir. Zaur Ustac vətənin qorunmasının yalnız hərbi qüvvə ilə deyil, xalqın mənəvi birliyi, milli həmrəyliyi və ortaq məqsəd uğrunda birləşməsi ilə mümkün olduğunu vurğulayır. Onun yaradıcılığında xalqın birlik içində olması dövlətin güclənməsi və milli dəyərlərin qorunmasının əsas şərti kimi təqdim edilir. Bu ideyalar xüsusilə müasir dövrdə milli şüurun formalaşması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif əsərlərdə fərqli aspektlərdən işlənmişdir. Müəllifin əsərlərində vətən anlayışı torpaq sevgisi, milli birlik, şəhidlik, dövlətçilik düşüncəsi və Qarabağ həqiqətləri ilə sıx bağlı şəkildə təqdim olunur. Yazarın bədii düşüncəsində vətən yalnız insanın doğulduğu məkan deyil, onun mənəvi kimliyini formalaşdıran müqəddəs dəyər kimi çıxış edir. Bu baxımdan müəllifin “Oriyentir ulduzu”, “Dağ”, “Nəcəfi Elxan”, “Vaqif Mustafazadə” kimi bir sıra əsərləri vətənpərvərlik ideyasının təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Oriyentir ulduzu” əsərində vətən sevgisi və milli birlik ideyası təbliğ edilir. Zaur Ustac “Oriyentir ulduzu” adlı əsərində Qarabağın Azərbaycan xalqının ayrılmaz tarixi torpağı olduğunu xüsusi vurğulayır. Əsərdə müəllif işğal nəticəsində yaranan ağrıları, xalqın keçirdiyi mənəvi sarsıntıları və doğma yurda bağlılıq hisslərini emosional şəkildə təqdim edir. Müəllif Qarabağı yalnız coğrafi ərazi kimi deyil, milli qürurun və tarixi yaddaşın simvolu kimi təsvir edir. Əsərdə xalqın birlik içində mübarizə aparmasının vacibliyi ön plana çəkilir və vətən uğrunda mübarizənin müqəddəsliyi vurğulanır. “Oriyentir ulduzu” povestində qəhrəmanlıq və şəhidlik zirvəsi əsasdır: “bura Ağdamdı, bura Xocalıdı, bura Xankəndidi, bura Şuşadı– Qaladı eee, Qala- bura QARABAĞDI- bura dünyanın mərkəzidi, bura bəşəriyyətin beşiyidi, bura ADƏMİN vətənidi, bura AZƏRBAYCANDI, bu torpaqlar türk oğluna UCA TANRININ ərmağanıdı, bu torpaq Adəmin yoğrulduğu torpaqdı, bu torpağın uğrunda ŞƏHİD olmaq hər kəsə nəsib olmur… “ Müəllifin vətənpərvərlik mövzusunda diqqət çəkən əsərlərindən biri də “Xudayar dastanı” əsəridir. Bu əsərdə şəhid obrazı yüksək mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi təqdim olunur. Zaur Ustac şəhidliyi xalqın azadlığı uğrunda göstərilən ən böyük fədakarlıq nümunəsi hesab edir. Əsərdə vətən uğrunda canından keçən insanların qəhrəmanlığı böyük ehtiram hissi ilə təsvir edilir. Müəllif şəhidlərin xatirəsinin xalqın yaddaşında daim yaşayacağını vurğulayaraq gənc nəslə vətənə sədaqət ideyasını aşılamağa çalışır. “Zabitlər” əsərində vətəndaşlıq məsuliyyəti qabardılır. “Zabitlər” əsərində müəllif vətənə bağlılıq hissini daha çox mənəvi və fəlsəfi aspektdə təqdim edir. Əsərdə vətənə xidmət insanın ən ali borcu kimi qiymətləndirilir. Müəllif göstərir ki, insan yalnız vətəninə faydalı olduğu zaman öz mənəvi dəyərini təsdiq edə bilir. Burada vətən sevgisi sadəcə hiss deyil, həm də əməli fəaliyyət və vətəndaş məsuliyyəti kimi təqdim olunur. Əsərdə torpaq, xalq və dövlət anlayışları vahid mənəvi sistem daxilində təsvir edilir. “Ustacam” (“Övladıyam”) əsərində qələbə ruhu və dövlətçilik düşüncəsi əsasdır. Zaur Ustac “Ustacam” (“Övladıyam”) əsərində Azərbaycan ordusunun qəhrəmanlığını, xalqın birliyini və qələbə ruhunu ön plana çıxarır. Əsərdə Vətən müharibəsində əldə olunan zəfər böyük qürur hissi ilə təqdim edilir. Müəllif bu qələbəni yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli ruhun və xalq birliyinin təntənəsi kimi qiymətləndirir. Əsərdə dövlətçilik düşüncəsi, vətənə sədaqət və xalqın mənəvi gücü əsas ideya xəttini təşkil edir. “Ustacam” (“Övladıyam”) əsərində müəllif Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsini bədii şəkildə əks etdirir. Əsərdə Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, xalqın birliyi və milli ruh yüksəkliyi xüsusi vurğulanır. Müəllif zəfər anlayışını yalnız hərbi uğur kimi deyil, həm də xalqın mənəvi dirçəlişi kimi təqdim edir. Əsərdə vətən sevgisi ilə yanaşı milli qürur və tarixi yaddaş anlayışları da əsas yer tutur. “Anam” əsərində torpaq və yurd anlayışı ön plandadır. “Anam” əsərində vətən anlayışı daha çox doğma torpağa mənəvi bağlılıq kontekstində işlənmişdir. Müəllif yurdu insanın mənəvi dayağı, tarixi yaddaşı və milli kimliyinin əsas hissəsi kimi təqdim edir. Əsərdə doğma torpağın insan həyatındakı rolu emosional təsvirlərlə ifadə olunur. Zaur Ustac vətəni ana obrazı ilə müqayisə edərək torpağa bağlılığın müqəddəs hiss olduğunu vurğulayır. “Ana dilim” əsəri də sanki “Anam”ın davamıdır. “Ana dilim” əsərində milli qürur və tarixi yaddaş əsasdır.
Publisistik yazılarında vətənpərvərlik ideyası olduqca güclüdür. Zaur Ustac yalnız bədii əsərlərində deyil, publisistik yazılarında da vətənpərvərlik mövzusuna geniş yer verir. Onun publisistik məqalələrində Azərbaycançılıq ideyası, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılması kimi məsələlər xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. Müəllif gənclərin milli ruhda yetişdirilməsini vacib hesab edir və vətənpərvərliyi cəmiyyətin inkişafı üçün əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirir. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu çoxşaxəli şəkildə işlənmişdir. Müəllifin əsərlərində Qarabağ sevgisi, torpaq uğrunda mübarizə, şəhidlik, milli birlik və dövlətçilik düşüncəsi yüksək bədii ustalıqla təqdim olunur. Bu əsərlər oxucuda vətənə bağlılıq hissini gücləndirən mühüm ədəbi nümunələr kimi dəyərləndirilə bilər. Zaur Ustacın publisistik fəaliyyəti də onun vətənpərvərlik mövqeyinin mühüm göstəricilərindən biridir. Müəllif publisistik yazılarında milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılması, gənclərin milli ruhda yetişdirilməsi kimi məsələlərə xüsusi diqqət yetirir. O, vətənpərvərliyi yalnız emosional hiss kimi deyil, həm də əməli fəaliyyət, vətəndaş məsuliyyəti və ictimai borc kimi dəyərləndirir. Bu baxımdan yazıçının yaradıcılığı yalnız bədii-estetik deyil, həm də ideoloji və maarifçi əhəmiyyət daşıyır. Müəllifin dil və üslub xüsusiyyətləri də vətənpərvərlik ideyasının təsir gücünü artıran mühüm amillərdəndir. Zaur Ustac sadə, aydın və emosional ifadə tərzindən istifadə etməklə oxucu ilə səmimi əlaqə yaradır. Onun əsərlərində istifadə olunan bədii təsvir vasitələri, obrazlı ifadələr, poetik düşüncə tərzi və milli ruhla zəngin dil oxucunun emosional dünyasına təsir göstərir. Yazarın üslubunda pafosdan çox səmimiyyət və həyat həqiqətlərinə bağlılıq üstünlük təşkil edir ki, bu da onun yaradıcılığının inandırıcılığını artırır. Zaur Ustac yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik ideyasının yaşadılması və təbliği baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Onun əsərlərində vətən sevgisi, Qarabağ həqiqətləri, şəhidlik zirvəsi, milli birlik və mənəvi dəyərlər yüksək bədii ustalıqla əks etdirilmişdir. Yazıçının yaradıcılığı həm milli ədəbiyyatın inkişafına töhfə verir, həm də oxucularda vətənə bağlılıq, milli qürur və vətəndaş məsuliyyəti hisslərini gücləndirir. Zaur Ustacın əsərləri müasir Azərbaycan cəmiyyətində milli ruhun qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm ideoloji və mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Onun yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusunun davamlı şəkildə inkişaf etdirilməsinə xidmət edir və milli düşüncənin formalaşmasında təsirli ədəbi mənbələrdən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan müəllifin əsərlərinin gələcəkdə də filoloji və ədəbi baxımdan geniş şəkildə araşdırılması mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edir.
Müəllif: Həcər Atakişiyeva
“Yazarlar” jurnalının redaktoru, Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında