Oxu mədəniyyətinin cəmiyyətə təsiri
Hər bir cəmiyyətin inkişafında mühüm amillərdən biri onun mütaliə mədəniyyətidir. Kitab oxumaq insanı bilikli etməklə yanaşı, onun dünyagörüşünü də genişləndirir, təfəkkürünü genişləndirir, mənəvi dəyərlərini dəyişdirir. Ona görə də mütaliə mədəniyyətinin cəmiyyətə təsirini qiymətləndirmək mahiyyətcə millətin mənəvi gələcəyini müəyyən etmək deməkdir.
Oxumaq insan zəkasını zənginləşdirir. Oxuyan adam başqalarına nisbətən daha səlis nitq və incə düşüncə tərzinə malikdir. Cəmiyyətdə ünsiyyət mədəniyyətinin inkişafı da kitabla sıx bağlıdır. Bu gün oxucuların sayının azalması ilə əlaqədar bəzi gənclərin söz ehtiyatı məhdud, düşüncə dairəsi daha dardır. Onların fikirlərini aydın ifadə edə bilməmələri və əsaslandıra bilməmələri də kitabdan uzaqlaşmalarının nəticəsidir. Kitablar fərdlərə düşünməyi, araşdırmağı, fikirlərini sərbəst və aydın ifadə etməyi öyrədir.
Bundan əlavə, kitablar milli dəyərlərin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Qədim əlyazmalar, yazıçıların əsərləri, alimlərin irsi – bunların hamısı bir xalqın tarixi irsidir. Oxucular bu irsi dəyərləndirir, qoruyub saxlayır və gələcək nəsillərə ötürürlər. Əks halda, bu biliklər ötürülməsə, tarixi kimlik yavaş-yavaş sönəcək.
Mütaliə mədəniyyəti gənclərin tərbiyəsində də əvəzsizdir. Oxuyan uşaq geniş düşünür, yaxşı ilə pisi ayırır, məsələlərə daha dərindən yanaşır. Kitablar səbir öyrədir, insanı daha diqqətli və məsuliyyətli edir. Üstəlik, gənc oxucular daha çox intellektual potensiala malikdirlər. Mütaliə edən uşaqlarda təhlil, müqayisə, məntiqi təfəkkür kimi bacarıqlar daha çox inkişaf edir.
Hər bir yeniliyin kökü bilikdədir, biliyin özü də kitablardadır.
Nəticə olaraq qeyd edək ki, mütaliə mədəniyyəti təkcə şəxsi inkişaf yolu deyil, həm də cəmiyyətin ümumi mədəni səviyyəsini müəyyən edən amildir. Ona görə də cəmiyyət daxilində mütaliəni geniş şəkildə təbliğ etmək lazımdır.
Müəllif : Abduqahhorova Gülhayo
Tərcümə edən: tarixçi-şair Surxay Məhəmmədoğlu
***
O’qish madaniyatining jamiyatga ta’siri
Har qanday jamiyat taraqqiyotining muhim omillaridan biri uning kitobxonlik madaniyatidir. Kitob o‘qish insonni bilimli qilish bilan birga, dunyoqarashini kengaytiradi, tafakkurini kengaytiradi, axloqiy qadriyatlarini o‘zgartiradi. Shunday ekan, kitobxonlik madaniyatining jamiyatga ta’sirini baholash mohiyatan millatning ma’naviy kelajagini belgilash demakdir.
Mutolaa inson tafakkurini boyitadi. O‘qigan odamning nutqi ravon, fikrlash tarzi boshqalarga qaraganda ancha nozik bo‘ladi. Jamiyatda muloqot madaniyatining rivojlanishi ham kitob bilan chambarchas bog‘liq. Bugungi kunda kitobxonlar soni kamaygani sababli ayrim yoshlarning so‘z boyligi cheklangan, fikrlash doirasi torroq. Ularning o‘z fikrlarini aniq ifoda eta olmasligi, asoslab bera olmasligi ham kitobdan uzoqlashganliklari oqibatidir. Kitoblar insonni fikrlashga, izlanishga, o‘z fikrini erkin va aniq bayon etishga o‘rgatadi.
Qolaversa, milliy qadriyatlarni shakllantirishda kitobning o‘rni katta. Qadimiy qo‘lyozmalar, yozuvchilarning asarlari, allomalar merosi — bularning barchasi xalqning tarixiy merosidir. Kitobxonlar bu merosni qadrlaydi, asrab-avaylaydi, kelajak avlodlarga yetkazadi. Aks holda, bu bilimlar uzatilmasa, tarixiy o’zlik asta-sekin yo’qoladi.
Yoshlar tarbiyasida kitobxonlik madaniyati ham beqiyos. O‘qigan bola keng fikrlaydi, yaxshi-yomonni ajratadi, masalalarga chuqurroq yondashadi. Kitoblar sabr-toqatga o’rgatadi va odamni yanada ehtiyotkor va mas’uliyatli qiladi. Bundan tashqari, yosh kitobxonlar katta intellektual salohiyatga ega. O‘qiydigan bolalarda tahlil qilish, taqqoslash, mantiqiy fikrlash kabi ko‘nikmalar ko‘proq rivojlanadi.
Har bir yangilik ilmga, bilimning o‘zi esa kitobga asoslanadi.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, kitobxonlik madaniyati nafaqat shaxsiy o’sish yo’li, balki jamiyatning umumiy madaniy darajasini belgilovchi omil hamdir. Shu bois kitobxonlikni jamiyatda keng targ‘ib qilish zarur.
Muallif: Abduqahhorova Gulhayo
Tarjimon: tarixchi-shoir Surxay Mahammadglu
***
The influence of reading culture on society
One of the important factors in the development of any society is its culture of reading. Reading books not only makes a person knowledgeable, but also broadens their worldview, expands their thinking, and transforms their moral values. Therefore, evaluating the impact of reading culture on society essentially means determining the spiritual future of the nation.
Reading enriches human intellect. A person who reads has more fluent speech and a more refined way of thinking compared to others. The development of communication culture in society is also closely connected with books. Today, due to the decline in the number of readers, some young people have a limited vocabulary and a narrower scope of thinking. Their inability to clearly express and justify their ideas is also a consequence of distancing themselves from books. Books teach individuals to think, to explore, and to freely and clearly express their opinions.
In addition, books play an important role in shaping national values. Ancient manuscripts, the works of writers, and the legacy of scholars—all of these are the historical heritage of a nation. Readers value this heritage, preserve it, and pass it on to future generations. Otherwise, if this knowledge is not transmitted, historical identity will gradually fade away.
Reading culture is also invaluable in the upbringing of young people. A child who reads thinks broadly, distinguishes between good and bad, and approaches issues more deeply. Books teach patience and make a person more attentive and responsible. Moreover, young readers tend to have greater intellectual potential. Skills such as analysis, comparison, and logical thinking are more developed in children who read.
Every innovation is rooted in knowledge, and knowledge itself is rooted in books.
In conclusion, reading culture is not only a path to personal growth but also a determining factor in the overall cultural level of society. Therefore, it is necessary to widely promote reading within the community.
Author: Abdukahhorova Gulhayo
Translated by: historian-poet Surkhay Mahammadglu
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında