Uzu-zu-zu-zu-u-un yaşamaq istəyirsən, özün əkdiyin ağaclardan da, Uzu-zu-zu-zu-u-un yaşamaq istəyirsən, özün dediyin nəğmələrdən də, Uzu-zu-zu-zu-u-un yaşamaq istəyirsən, özün tikdiyin binalardan da, Amma, əsla və əsla, uzu-u-un yaşamaq istəmirsən,
öz doğduğun övladlarindan!..
Düşkünlüyə qapılma, əzizim, Günəşin batmağına var hələ, Sən o cilvələnən şəfəqlərə bax, Varlığında yanmaq istəyi var , hələ.
Düşkünlüyə qapılma, əzizim. Üzümüzə gülümsəyən sabahlar, Könül ovunduran gözəl ümid var, Onu çox gözləmişik, əzizim.
Düşkünlüyə qapılma, əzizim. Vaxtı çatdı- yaşamağın vaxtı, Axı, biz də insanıq,əzizim, “Xuda” dedik- səsimiz qayıtdı.
Dükünlüyə qapılma, əzizim. Qismətdirsə bu qəribə sövdə, Hər anımızı eşqə tapşırdıq, Bundan sonrasına təvəkkül elə.
Fəridə ƏFRUZ, şairə, tərcüməçi Özbəkistan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi, Özbəkistan Yazarlar Birliyi sədrinin müavini. Tərcümə: Cahangir NAMAZOV
Su Su, Hava, Hər yerdə çirklənmə. Biz plastiklə nəfəs alırıq. İnsanlar okeanda zibillərin arasında üzür. Biz isə təmiz atmosfer gözləyir, xoşbəxt olmaq istəyirik. Amma insanlar şəhərləri və ölkələri zəhərlə bombalayırlar. Ətraf mühitin sağlamlığından danışırıq, amma biz — insanlar — özümüz çirkləndiririk. Özümüzə hörmət etmirik, təbiətə hörmət etmirik. Tanrı rolunu oynayırıq. Zəlzələlər yaradırıq, yağış yaradırıq, tayfunlar yaradırıq. Bir gün Yer “bəsdir” deyəcək və insan pis davranışına görə rədd ediləcək.
Rəy
Şair: Kujtim Hadjari Bu şeir insanın ətraf mühiti məhv etməsinə və özünü məhv edən davranışlarına qarşı güclü və birbaşa tənqiddir. Burada incəlik yoxdur — bu, qəzəb və xəbərdarlıq dolu bir fəryaddır. Şair bildirir ki, bizim müdaxiləmiz nə müdrikdir, nə də ilahi — bu, təbiətin sistemlərinə qarşı təkəbbürlü və təhlükəli bir müdaxilədir. Yer kürəsi üçün yaratdığımız təhlükəni izah etdikdən sonra, şair mətni peyğəmbərcəsinə bir xəbərdarlıqla tamamlayır. Yer canlı bir varlıq kimi təqdim olunur və bir gün dözüm həddinə çataraq “bəsdir” deyəcək. “İnsan rədd ediləcək” — bu, son və sarsıdıcı nəticədir. Sadəcə cəzalandırılmaq deyil, rədd edilmək — sanki bədən yad cismi qəbul etmir və ya ev sahibi paraziti qovur. Bu o deməkdir ki, Yer özünü xilas etmək üçün insanı kənarlaşdıracaq. Bu şeir ekoloji-apokaliptik bir xəbərdarlıqdır. O göstərir ki, bəşəriyyətin çirklənməsi, zorakılığı və təbiəti təkəbbürlə idarə etmə cəhdi ayrı-ayrı problemlər deyil — bunların hamısı eyni xəstəliyin əlamətləridir: “Bizi yaşadan canlı sistemə fundamental hörmətsizlik.” Şairə görə bu yol intihara aparır. Əgər biz dağıdıcı, parazit bir qüvvə kimi davranmağa davam etsək, Yer (iqlim fəlakətləri, ekosistemlərin çökməsi və ya özümüzün zəhərlədiyimiz mühit vasitəsilə) planetimizi bizim üçün yaşanmaz edəcək. Bu şeir təbiətlə qarşılıqlı bağlılığımızı gec olmadan dərk etməyə çağırışdır. Qısaca desək: Biz öz yuvamızı zəhərləyirik və əgər dayanmasaq, oradan qovulacağıq. Bu, Yer üzündə yaşayan hər kəs üçün davranışını dəyişməyə çağıran bir müraciətdir.
Cahangir NAMAZOV, Furqət oğlu 1997-ci ilin 24 yanvarında Nəmənqan vilayətinin Pap rayonunda anadan olub. Özbəkistan Jurnalistika və Kütləvi Kommunikasiyalar Universitetinin tələbəsi. “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin və “Yazarlar” jurnalının redaksiya həyatı üzvü Özbəkistan üzrə təmsilçisi. Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi və ədəbiyyat portalının “Ədəbiyyat və incəsənət” saytı üzrə Özbəkistan müxbiri. Azərbaycan Jurnalistlar birliyinin üzvü. Turkiyə dövləti “SİİR SARNİCİ” elektron jurnalının Özbəkistan üzrə nemayəndəsidir. Qırğızıstan Respublikasında təşkil edilən “Dünya talantları” beynəlxalq birliyinin üzvü, “Abay” medalının, “Beynəlxalq Əmir Teymur Xeyriyyə Cəmiyyəti Fondunun Usman Nasir, “Berdak Karagbay oğlu” xatirə nişanları”nın sahibidir. Türkiyənin “Güzel Alanya” mükafatı laureatı. Qırğızıstan Respublikası “Qırğız şair və yazıçıları” ictimai fondunun üzvüdür. Gənc yazarların ənənəvi seminarlarının iştirakçısıdır. Şeirləri “Müjdə”, “Flaşmob” toplularına daxil edilib. Yaradıcılıq nümunələri Kazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Keniya Azərbaycan, Türkiyə, Danqladeş, Nepal,Iran,Yunanıstan, Əlcəzair, Iran, İraq, Yunanıstan, Vyetnam, Serbiya, Hindistan, Rusiya, Makedoniya, Belçika, İtaliya, Çin, Koreya, İspaniya,Italya, Kosovo, Misir, Dubay, Kosovo, Pakistan Albaniya, Koreya, Almaniya, Venesuella, Avstraliya, Amerika dövlətlərinin qəzet –jurnallarnda, həm də Ədəbi internet saytlarında dərc olunub. 2021-ci ildə “İçimdə üsyanlar adlı şeir kitabı nəşr edilib. Həmmüəllifliktə “Müqəddəs yer” tarixi kitabı , “Günəşin nəfəsi” poetik kitabı Türkiyənin Beygenç nəşriyyatında, “Pain” adlı şeir və məqalələr kitabı Amerikanın “Amazon” saytında nəşr edilib. Onun tərcüməsində Türkiyənin “Baygenc” nəşriyyatında Özbək şair və yazıçılarının “Mujde” (2022) və “Gunce Yayinlari” nəşriyyatında “Soze Asik Gonuller” (2024) antologiyaları nəşr olunub. Koreya və Vyetnam “Lotus in the Land of the Calm Morning” antologiyasında bir sıra şeirləri ingilis və koreya dillərində çap olundu.” 2025-ci ildə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Hökümə Əliyevanın əziz xatirəsinə həsr olunmuş kitabda da onun məqaləsi dərc olunub. Beynəlxalq mətbuatda mütəmadi olaraq dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan şairlər, yazıçılar, jurnalistlər, tərcüməçilər, ədəbiyyatşünaslarla ədəbi-elmi söhbətləri dərc olunur.
ÖZÜMÜ MƏHKƏMƏYƏ ÇƏKDİM
Özümü məhkəməyə çəkdim – Nə şahid var, nə vəkil, nə də ittiham oxuyan qınayıcı. Yalnız bir güzgü… O da sınıq, lal.
Mən cavab verdim, günahsız günahıma – cavablarım uzandıqca uzandı. Ağlamadım – amma içimdə çırpınıb bir şey… sınandı. Dilimdə söz dondu, göz yaşım axdı. Qarşımda özüm – amma yad bir adam kimi dayandım… Heç bir yerdə özüm ola bilmədim. Ancaq özlüyümdə – hər kəsə çevrildim.
Gözümün sual işarələrini yaşlarım sildi apardı. Əlimdə – dəftər, sözlər belə çəkindi, Mən yazmadım – Sözlər yazılmaqdan boyun qaçırdı. Bu – musiqi, məclis deyil – məhkəmə iclasıdır.
Qanımda axan – sükut. Dırnağım altında yığılan həsəd – sükut qədər yumşaq, ağrı qədər iti. Mən özümü bağışladım.
Özümü məhkəməyə çəkdim… Qanun — VİCDAN, Təqsirkar — ÖZÜM. Bütün günahı çiynimə aldım, Öz qarşımda qaraldı üzüm…
ÖZÜMÜ UNUTDUGUM GÜN
Mən özümü unutduğum gün — güzgüm məni xatırladı. Adım — sükut oldu, Nəfəsim — şübhə.
Kölgəm məndən qaçdı, nədən yenə ardımca gəldi? Mən geriyə baxmadan irəli qaçdım, və zaman — məni yarıb keçdi.
Mən həqiqəti yalanlarda tapdım, yalanlarım məni xilas etdi. Çünki bəzən ən doğru söz — deyilməmiş olandır.
Mən ölü fikirləri diriltdim, yeni düşüncələri basdırdım. Yaşamağım — ölümə qarşı üsyan, Ölməyim — həyata hörmət idi.
Mən güldüm — göz yaşlarım gülüşümdən xəcalət çəkdi. Mən ağladım — qəhqəhəm sükuta çevrildi.
Mən yazdım — sözlər ox oldu, mən isə nişan. Mən susdum — və bu ən gurultulu fəryada döndü.
İndi mən yoxam — amma hər yerdə varlığım duyulur. Mən heç kim deyiləm — lakin hər ürəkdə adım anılacaq!
Səni — bağışlamaq üçün sevmişdim, bağışlanmaz bir yerdə tapdım özümü. Əllərim sənin üçün deyil, məhəbbətdə qalmaq üçün duaya açıldı. Gələndə yaralarımı sarıyarsan, — dedim, amma sən qəlbimi açıb böyük bir yaraya çevirdin. Dərman olmağını gözlədim, amma sən xəstəliyimə ad qoydun. “Ayrılıq” dedin. Və o adla daha da çox ağrıtdın…
Mən arzularımı sənin gözlərində gördüm, unutmaq üçün isə dodaqlarına baxdım. İlk öncə sən qəlbimi fəth etdin, axırda isə mən sənin eşqinin əsiri oldum.
Səni ağlayaraq dilədim — hər göz yaşımda bir parça məhəbbət, hər ahımda bir böyük həqiqət. Və indi — “Yaralarımı özüm sarıyaram”, deyə gedərkən ən ağır zərbən — “gecikmiş məhəbbətin” oldu.
SƏNİ ELƏ UNUDACAĞAM Kİ…
Səni elə unudacağam ki, gözlərin külə dönəcək, xatirən qaranlıq bir dənizdə dalğa-dalğa udulacaq.
Unutmayacağın tək şey, mənim səssiz çığırtım olacaq, külümün içində gizlənən alov hər gecə qəlbinə sancılacaq.
Adım — zamana vurulmuş bir yara, dodaqlarında çarəsiz bir heca. Unutmaq yox, unutdurmaq istəyirəm, amma mən elə bir fırtınayam ki, sənin dünyan dağılacaq, özünlə yanıb kül olacaqsan.
Səni unutmaq — bir qiyaməti səssizcə başlatmaq, bir ulduzun gecəni parçalaması kimi; səssiz, amma sonsuz sarsıntılarla…
Unutsan əgər, mənim unuduşumun yükünü daşıyarsan, üzləşərsən kölgəmlə, qaçışın yox, gizlənməyin boş.
Çünki mən — unutmağın ən qaranlıq cəhənnəmiyəm; səni elə unudacağam ki, sən əsla unuda bilməyəcəksən…
Xəyallarımı danışa bilmədim, sükutumun belə dili vardı halbuki. Amma mən — qorxdum suya pıçıldamaqdan, çünki su yalnız şəffaflığı deyil, qaranlığı da daşıyır.
Tutummu özümü, yoxsa buraxıb getsəmmı sularla birgə? Amma içimdə zaten bir ömür axıb duran bir çay var — adı hüsran, adı sükut, adı: “danışa bilmədiklərim.”
Suya demədim, göyə də hayqırmadım… çünki yuxumun yozumu yox idi — bəlkə də taleyi belə yox idi, ya da vardı, amma mən o qapını heç döymədim.
Sular eşitməsin istədim ürəyimin içindəki o qara qorxuları. “Bəsdir” dedim, bir ömür yalnız içimdə axıb getsin göz yaşlarımla bərabər.
Çünki bəzi yuxular yalnız içimizdə böyüyər, yalnız içimizdə ölər və yalnız içimizdə daşar…
AH, SƏNƏ BİR SARILSAM…
“Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri.”
(Özdemir Asaf)
“Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri.” * Bir anlıq toxunuşla qırılmadan öncə içimdəki o dərin boşluq yoxa çıxsa, zamanın axışı dayansa və həmişə səninlə qalsam, bir ömür boyu o istiliklə.
De, nə olar, bir an daha ver mənə, içimdəki tənhalıqda boğulmadan, bir sarılmanın gücüylə bütün qaranlıqları yıxım…
Ah, sənə bir sarılsam indi, işıqsız gecələrdə itmiş xəyallarım sənə toxunuşla oyansa və bir daha heç yatmasam.
Bir tək sarılmağınla bütün incikliklər silinsə, içimdə buz tutmuş ürəyim bir azca isinib çözülə bilsə.
Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri və bir daha yalnız qalmasam…
Bütün dünyaya səni danışardım, bir tək sarılmağınla yenidən doğulsam.
Müəllif: Cahangir NAMAZOV, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü
Muhamməd Rahal 1992-ci il 18 martda doğulmuşdur. Beynəlxalq Media Səfiri Dünya Poeziya Federasiyası – Cesarte təşkilatının Beynəlxalq Koordinatoru Tərcüməçi Ərəb və beynəlxalq jurnalların baş redaktoru
Bu sayımızda oxucularımızı Əlcəzairin uzaq şərqinə — Tébessa vilayətinə bağlı Bir əl-Atər şəhərinə aparırıq. Burada yaşayan və yaradıcılığı ilə geniş tanınan şair Məhəmməd Rahal haqqında söz açırıq. O, akademik elmi fəaliyyətlə bərabər, rəssamlıq, irs araşdırmaları və nəğmə yaradıcılığını birləşdirən çoxşaxəli sənət adamıdır. Onun poetik nümunələri 33 dünya dilinə tərcümə edilmiş və beynəlxalq səviyyədə maraqla qarşılanmışdır.
Ənənəvi Əlcəzair Geyimi: Nəsilləri Birləşdirən Mədəni İrs
Cənubi Əlcəzairin geniş səhralarında, qızılı qumlar üzərində əsrlərin ruhunu daşıyan bir geyim yaşayır — melhafa. Bu qadın libası yalnız gündəlik ehtiyac məhsulu deyil, həm də kimlik və yaddaşın parlaq ifadəsidir. Melhafa rəngləri, toxunuşu və incə işləmələri ilə Səhra qadınının səbri, zərifliyi və həyat tərzi haqqında susaraq danışan bir irs nümunəsidir.
Sahra Geyimlərinin Əsas Növləri
Melhafa — qadın geyimi
Melhafa iri ölçülü, yüngül parçadan hazırlanmış, bədən ətrafına xüsusi üsulla dolanan ənənəvi qadın libasıdır. Parçasının keyfiyyəti, rəng seçimi və bəzəyi onu müxtəlif Səhra bölgələrində fərqli edən əsas xüsusiyyətlərdəndir. Həm gündəlik, həm də mərasimlər üçün özünəməxsus növləri mövcuddur.
Bazin — kişilər üçün
Tuarəq tayfalarının kimlik və mərdlik rəmzi sayılan ənənəvi kişilər geyimidir. Qaşabiyya — kişilər üçün qış libası Yun və tük qarışığından hazırlanır, sərt Səhra qışında kişiləri soyuqdan qoruyan əsas geyim hesab olunur. Bu geyimlərin hamısı bölgənin tarixini, estetik ənənələrini və mədəni yaddaşını özündə yaşadır. Qandura, melhafa və kaftan kimi bəzi libaslar UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına da daxil edilmişdir.
Melhafa: İffət, Estetika və Yaşayan Simvol
Əlcəzairin cənub vilayətlərində — Tamanrasset, Adrar, Tinduf, İllizi və Beşar bölgələrində — melhafa qadın zərifliyinin ən mühüm göstəricisi hesab olunur. Yüngül, nəfəsalan parçalardan hazırlanan bu geyim Səhra qadınlarının çətin iqlim şəraitində belə rənglərə və həyata bağlılığını əks etdirir. Çəhrayı, indiqo, narıncı və qırmızı kimi canlı rənglər ən çox seçilən nümunələrdəndir. Melhafa bədəni tam örtür, lakin onun örtülmə tərzi, gümüş “xələl”lər və ənənəvi boyunbağılarla tamamlanan dəst qadının zövqünü və zərifliyini ön plana çıxarır.
Tarixdən Gələn Dərinlik
Melhafanın yaranması barədə müxtəlif rəvayətlər mövcuddur. Onun əsrlər əvvəl Səhra tayfalarının gündəlik məişətindən qaynaqlandığı, zamanla isə İslam və ərəb ənənələrinin təsiri ilə formalaşdığı bildirilir. Nəsillər boyu analardan qızlara ötürülmüş, toy və bayram mərasimlərinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Qeyri-Maddi İrs Statusu və Müasir Yenilənmə
Son dövrlərdə keçirilən mədəni tədbirlər və gənclərin təşəbbüsləri sayəsində melhafa yenidən diqqət mərkəzinə qayıdıb. Qırmızı Vaha bölgəsindən Naciya Bən Musa bu barədə belə deyir:
“Melhafa təkcə geyim deyil, sosial həyatın dərin simvolikasını daşıyan tam bir mədəniyyət mənzərəsidir. Toylarda, ənənəvi rəqslərdə sədaqət və mənsubiyyət rəmzi kimi istifadə olunur.”
Melhafa keçmişdə donub qalmamışdır — gənc dizaynerlər onu müasir modaya uyğun şəkildə yenidən işləyir. Tamanrassetli dizayner Xədicə Almaoui bildirir:
“Biz melhafanı sadəcə folklor kimi təqdim etmirik. Onu moda podiumlarına çıxarır, rəsmi tədbirlər və iş mühiti üçün də uyğun modellər yaradırıq. Bu, keçmişlə bu günü birləşdirən bir körpüdür.”
Turizm və Mədəniyyət Məkanlarında Melhafa
Xarici nümayəndə heyətlərinin bölgəyə səfərləri zamanı ən çox diqqət çəkən mədəni rəmzlərdən biri məhz melhafadır. Xüsusilə Cənət şəhərində keçirilən və UNESCO tərəfindən qeydə alınan “Eyd Sbbiba” festivalında melhafa özünün mədəni dəyərini daha aydın göstərir.
Tərcümə və təqdimat: Cahangir NAMAZOV, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü.
Biz bilirik ki, sükut nə sözlərin manipulyatorudur, nə də işgənəçi. O, hörmət oyadan ağrıya bənzəyir; biləyimizin çayı, damarlarımızın dənizi kimidir. O, bizi müşahidə edən və bizə saf enerji qaytaran dosta oxşayır; sümüklərə işləyən pası yumşaldan bir yağlayıcıdır, kölgəyə çevrilənədək. Çox vaxt detektiv rolunu oynayır: “kukla”nın ipini toplayır, zamanı yükləyir və peşmanlıqları ilə birlikdə geri qaytarır, rejissorun əfsanəvi səhnəni çəkdiyi kimi onu dəyişdirir. Yazıçı, əzab, ağrı və gözlənti ilə söz arasında həqiqi bir bağ yaranır, əgər işıq sehrli fənər kimi çıxış edirsə və onun intensivliyini tutub şeirə, nəqlə, fabula və şah əsərə çevirirsə. Qaranlıq qanımızın çırpınmasını hiss edir və bizi nigarançılıqdan uzaqlaşdırır; o, daxili vaxtımız, xarizmatik bir varlıq olur. Şübhənin sübhü qapını döyür; ən dərin çapıq cazibədar bir varlığa çevrilir; göy üzü bədənimizi və düşüncəmizin düyünlərini çılpaq göstərən bir ekranın işığını daşıyır. O gizli profilimiz, uzun müddət – hətta ictimai və mədəni mühitdə də – taxdığı “maskadan” nəhayət azad olur.
“İskelet”, hadisələrin vəhşiliyinə baxmayaraq, yavaş-yavaş yenidən çiçəkləməyə başlayır; sanki yabanı küləkdən döyülmüş, baltayla budaqları kəsilmiş ağacın qol-budaqları kimi. Söz bir ikonaya çevrilir, oxucularının qarşısına zərifliklə çıxır; onun baxışı aydındır, şəxsi izi, təbii istedadı vardır: incə texnika, qafiyələrin zərifliyi, həyatın ağırlığı, illər boyu şöhrətin zərbəsinə dözmək məcburiyyəti, həm də paxıllığın soyuqluğu. Zaman keçdikcə insan anlayır ki, yanlış ata bel bağlayıb, amma yenə də mübarizə aparmaq, məğlubiyyətdən sonra rinqdə ayağa qalxmağı bacarmaq lazımdır. Heç vaxt duyğularımızın etimadını satmamaq, “ölü” və keçici hüceyrələrdən qurtulmaq. Uzun illər boyu çəkilmiş pislikləri “tabuta” möhürləmək – zəriflik və təmkinlə. Zaman hər zaman düşmən deyil; o, sabahımızdır, bu günümüz və keçmişimizdir, həm də bir ata kimidir – əgər şeirə olan heyranlıq öz kimliyimizi yaratmaq istəyilə qarışırsa. Xəyal – yaradıcılığın rəng palitrasıdır; zamanla sevinclə sevilən bir tabloya çevrilir. O, sözdən qabaq doğulur və ona həyat verir. Onu qarşımıza alanda yeni hekayələrin qapısı açılır, sanki pəncərəni küləyə açıb otağı işıqla doldurmaq kimi. Xəyalın özü də qaranlıqdan qorxmur, əksinə, qaranlığın sinəsini yararaq ona nəfəs olur. O, bizə unudulmuş səsləri xatırladır: babamızın yorğun barmaqlarıyla tar çalmasını, bir ananın dizində yatarkən eşidilən ninni səsini, uşaqlıqda küləyə qarşı qoyulmuş çığırtımızı. Hər bir xəyal, sükutun qaranlıq bədənində doğulmuş işıqdır. O işıq sözə toxunduqda, şeir olur; musiqiyə qarışanda, ahəngə çevrilir; daşın üstündə dayananda, abidəyə dönür. Amma ən dərin xəyallar çox vaxt qovulmuş qaçqın kimidir: bizdən uzaqlaşmaq istəsə də, içimizdə gizlənərək yaşamağa davam edir. Onlar gündüzün işığında görünməsə də, gecənin ən tənha çağında birdən qarşımıza çıxır, bizi öz güzgümüzə baxmağa məcbur edir. Yazıçı üçün isə bu xəyallar – həm dost, həm də düşməndir. Dostdurlar, çünki bizə yazmaq üçün qanad verirlər; düşməndirlər, çünki gecələrimizi oğurlayır, qəlbimizi parçalayır, bizdən həmişə daha çox səmimiyyət tələb edirlər. Tarix – sadəcə daş kitabələrdə oyulmuş yazı deyil, o həm də insan ruhunun əbədi xəyallarında yaşayır. Bir millətin xatirəsi, əslində, onun gördüyü və qoruduğu yuxulardan ibarətdir. Əgər xəyal olmasaydı, qədim şəhərlərin qapıları yenidən açıla bilməzdi; şairlər öz səslərini gələcəyə əmanət edə bilməzdilər. Xəyal – zamanın dərinliyində gizlənmiş bir körpüdür: dünənlə sabahı birləşdirən, bizi özümüzə qaytaran gizli yol. O, bəzən susar, amma heç vaxt ölməz. Bir uşaq təbəssümündə, bir qoca baxışında, bir qadının dualarında yenidən boy göstərir. Elə bil, hər bir xəyal – tarixin öz qəlbindən bizə ötürdüyü səssiz məktubdur. Biz oxuduqca, o məktubun sözləri genişlənir: bir gün şeirə çevrilir, başqa gün musiqiyə, və bir gün gələcək nəsillərin yaddaşına hopur. Beləcə, tarix – keçmişin daş yaddaşı deyil yalnız; tarix – insan xəyalının heç vaxt sönməyən alovudur.
Maria Teresa Liuzzo, italyan şairəsi, yazıçı, jurnalist, tərcüməçi və nəşriyyatçı, “P. Benintende” Lirik-Drama Assosiasiyasının Prezidenti, “LE MUSE” ədəbi jurnalının baş redaktoru
Tərcümə: Cahangir NAMAZOV, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü.
Cahangir NAMAZOV, Furqət oğlu 1997-ci ilin 24 yanvarında Nəmənqan vilayətinin Pap rayonunda anadan olub. Özbəkistan Jurnalistika və Kütləvi Kommunikasiyalar Universitetinin tələbəsi. “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin və “Yazarlar” jurnalının redaksiya həyatı üzvü Özbəkistan üzrə təmsilçisi. Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi və ədəbiyyat portalının “Ədəbiyyat və incəsənət” saytı üzrə Özbəkistan müxbiri. Azərbaycan Jurnalistlar birliyinin üzvü. Turkiyə dövləti “SİİR SARNİCİ” elektron jurnalının Özbəkistan üzrə nemayəndəsidir. Qırğızıstan Respublikasında təşkil edilən “Dünya talantları” beynəlxalq birliyinin üzvü, “Abay” medalının, “Beynəlxalq Əmir Teymur Xeyriyyə Cəmiyyəti Fondunun Usman Nasir, “Berdak Karagbay oğlu” xatirə nişanları”nın sahibidir. Türkiyənin “Güzel Alanya” mükafatı laureatı. Qırğızıstan Respublikası “Qırğız şair və yazıçıları” ictimai fondunun üzvüdür. Gənc yazarların ənənəvi seminarlarının iştirakçısıdır. Şeirləri “Müjdə”, “Flaşmob” toplularına daxil edilib. Yaradıcılıq nümunələri Kazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Keniya Azərbaycan, Türkiyə, Danqladeş, Nepal,Iran,Yunanıstan, Əlcəzair, Iran, İraq, Yunanıstan, Vyetnam, Serbiya, Hindistan, Rusiya, Makedoniya, Belçika, İtaliya, Çin, Koreya, İspaniya,Italya, Kosovo, Misir, Dubay, Kosovo, Pakistan Albaniya, Koreya, Almaniya, Venesuella, Avstraliya, Amerika dövlətlərinin qəzet –jurnallarnda, həm də Ədəbi internet saytlarında dərc olunub. 2021-ci ildə “İçimdə üsyanlar adlı şeir kitabı nəşr edilib. Həmmüəllifliktə “Müqəddəs yer” tarixi kitabı , “Günəşin nəfəsi” poetik kitabı Türkiyənin Beygenç nəşriyyatında, “Pain” adlı şeir və məqalələr kitabı Amerikanın “Amazon” saytında nəşr edilib. Onun tərcüməsində Türkiyənin “Baygenc” nəşriyyatında Özbək şair və yazıçılarının “Mujde” (2022) və “Gunce Yayinlari” nəşriyyatında “Soze Asik Gonuller” (2024) antologiyaları nəşr olunub. Koreya və Vyetnam “Lotus in the Land of the Calm Morning” antologiyasında bir sıra şeirləri ingilis və koreya dillərində çap olundu.” 2025-ci ildə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Hökümə Əliyevanın əziz xatirəsinə həsr olunmuş kitabda da onun məqaləsi dərc olunub. Beynəlxalq mətbuatda mütəmadi olaraq dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan şairlər, yazıçılar, jurnalistlər, tərcüməçilər, ədəbiyyatşünaslarla ədəbi-elmi söhbətləri dərc olunur.
ÖZÜMÜ MƏHKƏMƏYƏ ÇƏKDİM
Özümü məhkəməyə çəkdim – Nə şahid var, nə vəkil, nə də ittiham oxuyan qınayıcı. Yalnız bir güzgü… O da sınıq, lal.
Mən cavab verdim, günahsız günahıma – cavablarım uzandıqca uzandı. Ağlamadım – amma içimdə çırpınıb bir şey… sınandı. Dilimdə söz dondu, göz yaşım axdı. Qarşımda özüm – amma yad bir adam kimi dayandım… Heç bir yerdə özüm ola bilmədim. Ancaq özlüyümdə – hər kəsə çevrildim.
Gözümün sual işarələrini yaşlarım sildi apardı. Əlimdə – dəftər, sözlər belə çəkindi, Mən yazmadım – Sözlər yazılmaqdan boyun qaçırdı. Bu – musiqi, məclis deyil – məhkəmə iclasıdır.
Qanımda axan – sükut. Dırnağım altında yığılan həsəd – sükut qədər yumşaq, ağrı qədər iti. Mən özümü bağışladım.
Özümü məhkəməyə çəkdim… Qanun — VİCDAN, Təqsirkar — ÖZÜM. Bütün günahı çiynimə aldım, Öz qarşımda qaraldı üzüm…
ÖZÜMÜ UNUTDUGUM GÜN
Mən özümü unutduğum gün — güzgüm məni xatırladı. Adım — sükut oldu, Nəfəsim — şübhə.
Kölgəm məndən qaçdı, nədən yenə ardımca gəldi? Mən geriyə baxmadan irəli qaçdım, və zaman — məni yarıb keçdi.
Mən həqiqəti yalanlarda tapdım, yalanlarım məni xilas etdi. Çünki bəzən ən doğru söz — deyilməmiş olandır.
Mən ölü fikirləri diriltdim, yeni düşüncələri basdırdım. Yaşamağım — ölümə qarşı üsyan, Ölməyim — həyata hörmət idi.
Mən güldüm — göz yaşlarım gülüşümdən xəcalət çəkdi. Mən ağladım — qəhqəhəm sükuta çevrildi.
Mən yazdım — sözlər ox oldu, mən isə nişan. Mən susdum — və bu ən gurultulu fəryada döndü.
İndi mən yoxam — amma hər yerdə varlığım duyulur. Mən heç kim deyiləm — lakin hər ürəkdə adım anılacaq!
Səni — bağışlamaq üçün sevmişdim, bağışlanmaz bir yerdə tapdım özümü. Əllərim sənin üçün deyil, məhəbbətdə qalmaq üçün duaya açıldı. Gələndə yaralarımı sarıyarsan, — dedim, amma sən qəlbimi açıb böyük bir yaraya çevirdin. Dərman olmağını gözlədim, amma sən xəstəliyimə ad qoydun. “Ayrılıq” dedin. Və o adla daha da çox ağrıtdın…
Mən arzularımı sənin gözlərində gördüm, unutmaq üçün isə dodaqlarına baxdım. İlk öncə sən qəlbimi fəth etdin, axırda isə mən sənin eşqinin əsiri oldum.
Səni ağlayaraq dilədim — hər göz yaşımda bir parça məhəbbət, hər ahımda bir böyük həqiqət. Və indi — “Yaralarımı özüm sarıyaram”, deyə gedərkən ən ağır zərbən — “gecikmiş məhəbbətin” oldu.
SƏNI ELƏ UNUDACAĞAM KI…
Səni elə unudacağam ki, gözlərin külə dönəcək, xatirən qaranlıq bir dənizdə dalğa-dalğa udulacaq.
Unutmayacağın tək şey, mənim səssiz çığırtım olacaq, külümün içində gizlənən alov hər gecə qəlbinə sancılacaq.
Adım — zamana vurulmuş bir yara, dodaqlarında çarəsiz bir heca. Unutmaq yox, unutdurmaq istəyirəm, amma mən elə bir fırtınayam ki, sənin dünyan dağılacaq, özünlə yanıb kül olacaqsan.
Səni unutmaq — bir qiyaməti səssizcə başlatmaq, bir ulduzun gecəni parçalaması kimi; səssiz, amma sonsuz sarsıntılarla…
Unutsan əgər, mənim unuduşumun yükünü daşıyarsan, üzləşərsən kölgəmlə, qaçışın yox, gizlənməyin boş.
Çünki mən — unutmağın ən qaranlıq cəhənnəmiyəm; səni elə unudacağam ki, sən əsla unuda bilməyəcəksən…
Xəyallarımı danışa bilmədim, sükutumun belə dili vardı halbuki. Amma mən — qorxdum suya pıçıldamaqdan, çünki su yalnız şəffaflığı deyil, qaranlığı da daşıyır.
Tutummu özümü, yoxsa buraxıb getsəmmı sularla birgə? Amma içimdə zaten bir ömür axıb duran bir çay var — adı hüsran, adı sükut, adı: “danışa bilmədiklərim.”
Suya demədim, göyə də hayqırmadım… çünki yuxumun yozumu yox idi — bəlkə də taleyi belə yox idi, ya da vardı, amma mən o qapını heç döymədim.
Sular eşitməsin istədim ürəyimin içindəki o qara qorxuları. “Bəsdir” dedim, bir ömür yalnız içimdə axıb getsin göz yaşlarımla bərabər.
Çünki bəzi yuxular yalnız içimizdə böyüyər, yalnız içimizdə ölər və yalnız içimizdə daşar…
AH, SƏNƏ BİR SARILSAM…
“Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri.”
(Özdemir Asaf)
“Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri.” * Bir anlıq toxunuşla qırılmadan öncə içimdəki o dərin boşluq yoxa çıxsa, zamanın axışı dayansa və həmişə səninlə qalsam, bir ömür boyu o istiliklə.
De, nə olar, bir an daha ver mənə, içimdəki tənhalıqda boğulmadan, bir sarılmanın gücüylə bütün qaranlıqları yıxım…
Ah, sənə bir sarılsam indi, işıqsız gecələrdə itmiş xəyallarım sənə toxunuşla oyansa və bir daha heç yatmasam.
Bir tək sarılmağınla bütün incikliklər silinsə, içimdə buz tutmuş ürəyim bir azca isinib çözülə bilsə.
Ah, sənə bir sarılsam indi, qırılsa tənhalığımın sümükləri və bir daha yalnız qalmasam…
Bütün dünyaya səni danışardım, bir tək sarılmağınla yenidən doğulsam.
Şair Heo Yunjeong Koreyanın Sançxonq bölgəsində anadan olub. O, 1980-ci ildə “Hyundae Munhak” (“Müasir ədəbiyyat”) jurnalında şeirlərinin dərc olunması ilə ədəbi fəaliyyətinə başlayıb. Sonralar “Mack” adlı poeziya jurnalını təsis edib və 11 il ərzində onun nəşri və redaktəsi ilə məşğul olub. Hazırda o, PEN Koreya Mərkəzinin idarə heyətinin üzvü, Koreya Şairlər Assosiasiyasının Planlaşdırma Komitəsinin üzvü, həmçinin Koreya Yazıçılar Birliyinin Cənub–Şimal Mübadilə Komitəsinin üzvüdür. O, bir çox şeir kitablarının müəllifidir. Onların arasında “Boş səmanın bir küncü”, “Taclı ibisin sirri”, “Xırda çiçəklərin qapısında”, “Ulduzlar ölkəsi”, “İkiqat gavalı çiçəklərinin açdığı ev”, “Sorae kəndinin qadını”, “Yüz bir misralıq şeir” və başqa toplular var. Onun ədəbi yaradıcılığı çoxsaylı mükafatlarla qiymətləndirilib: 1-ci Baekja İncəsənət Mükafatı, 1-ci Sinsaimdang Ədəbiyyat Mükafatı, PEN Koreya Ədəbiyyat Mükafatı (2016) və 20-ci Koreya Yazıçılar Birliyi Mükafatı (2023).
13-cü Gün
Axtarış işığı – üzülmüş ülgüc kimi.
Günəş – konus papaqlı, öldürülmüş piano.
Qan ləkəsi – rəqs edən musiqi.
Dönüş nöqtəsi – tikanla püskürən kəsişmə.
Foto-kağız siqnal kimi ulayır, kameranın nağılı danışılır.
Md Ejaj Ahamed — 26 fevral 1990-cı ildə Hindistanın Qərbi Benqal ştatının Mürşidabad bölgəsindəki Mahendrapur kəndində anadan olub. O, ikidilli şair, yazıçı, redaktor, jurnalist, tərcüməçi, müəllim və sülh elçisidir.
Onun nəşr olunmuş elmi məqalələri: “Discovery and the Golden Peak of Improvement”, “Exploring New Trends and Innovations in English Language and Literature.” Nəşr edilmiş kitabları: “Swopno Tori”, “Bangla Sahitya o Cinemaya Goyenda Charitra”, “Maner Pandulipi”, “Hrid-Canvas”, “Antarer Kabyakatha”, “Paranta Sandhya”, həmçinin “Selected Bengali Poems for Humanity & Peace”. O, üç kitabın redaktorudur. Şeirləri 22 dilə tərcümə olunub. Hal-hazırda “Swapner Vela Sahitya Patrika” (“Xəyallar Salı” Ədəbiyyat Jurnalı) baş redaktorudur. O, çoxsaylı milli və beynəlxalq mükafatların, o cümlədən fəxri doktorluqların laureatıdır.
MÜHARİBƏNİN QUCAĞİ
Buludlar gəzirlər yerdən-yerə, Müharibələr tədricən dünyanı qucaqlayır. Qaçqınlar xəyalpərvaz bir sığınacaq axtarır, Barıt qoxusu havanı qucaqlayır, Xəstə Yer aciz-aciz baxır, ağlayır.
XƏTİRƏLƏR
Bulud-quşlar dolaşır göydə, Düşüncələrimin qanadında mən də uçuram. Ağlımın pəncərəsindən xatirələr boylanır, Həyat-gəmisinin dərslərində səyahət edirəm Və nostalji oluram.
DÜNYA
Dünya silah fabrikinə çevrilib, Silah səsləri göydə, havada əks-səda verir. Müharibə oyunları dünyanın hər yanında gedir, Barıt qoxusu hər tərəfə yayılıb. Silah yarışı davam edir, Silahlar sınaqdan keçirilir. İnsan həyatı dəyərsizləşib, Öldürmək fərqsiz hala gəlib, Sanki zəiflərin yaşama haqqı yoxdur.
Bəzi insanlar sülh istəmir, müharibə istəyir, Çünki müharibədə biznesləri artır, Pul gəlir; sülhdə gəlmir. Maska arxasında gizlənib İqtisadi və siyasi niyyətlər. Hökmlük yarışı qlobaldır. Dinin qığılcımı saxta fanus tək Göylərdə uçur. Kapitalizmin küləkləri Bütün dünyanı bürüyüb, Tədricən iqlimə çevrilir, sıxlaşır.
ZAMAN
Yer bu gün ağrı içindədir, Bədəni saysız xəstəliklə doludur. İnsan ağlı da xəstədir; Məzlumluq, istismar, zülm hökm sürür İnsanın ruh aləmində. Onlar ağlın yollarında sürətlə qaçır, Bir ölkədən digərinə rahatca hücum edir. İnsanlıq və harmoniya əsgərləri Zəifləyib, Onları dayandıra bilmir.
İnanıram — insanlıq və harmoniya əsgərləri Yenidən güclənəcək. Bədən-ruhlarda insanlıq işığı fotosintez edəcək, Onların yolunu kəsənlər məğlub olacaq. Nə qədər güc sahibləri çıxıb tarixdə, Amma zaman qanununa görə yıxılıblar; Tarixin DNT-si buna şahiddir. Zaman şəfa gətirəcək, Zamanın nefronları Dünyanı təmizləyib saflaşdıracaq. Yer insanlıq və harmoniyanın ətri ilə dolacaq.
DÜNYA NƏ OLARDI
Yol göydə gəzir, Bulud-oğlanlar, qızlar üfüqə tərəf gedir. Sərhədi təbəssümlə keçir, Sərhəd oturub laqeyd-laqeyd baxır, Quşlara heyrətlə baxır. Onlar da bir ölkədən o birinə uçur, Öz arzuları ilə asan-asan gedir.
Mən sərhəddə dayanmışam, Hər iki yanda insanlar dayanıb. Səmanın baxışları altında Dəmir məftil bizə göz vurdu. Xatirələr dərinlikdə toplanıb Ağılın kətanına çəkilirdi. Sərhədsiz dünyanın xatirələri Gözlərdə, dodaqlarda qaçışırdı. Tel-hasarın üzərinə Kədər buludu düşdü. Biz bir-birimizə baxdıq Sinəmiz dolu həsrətlə, Dodaqlarımızda sükut. Fikirləşdim — kaş bu hasarlar olmasaydı, Dünya nə gözəl olardı.
ONLAR GEDİR
Göydə ulduzlar gedir, Altında qaçqınlar gedir, Matəm dünyası ilə Onlar bir-birinə baxır Təəccüblü gözlərlə.
Ay işığı mehə əl verib gedir, Qaçqınlar məftil hasar, su sərhədini keçirlər Bir parça arzuyla — Bir az xoşbəxtlik dadmaq üçün, Yaxud ölüm təqibindən qaçmaq üçün.
Bir çoxları sərhəddə ilişir, Bir çoxları yenidən vurulur, Bəzilərini su-qəbir udur. Min illərin yollarından keçənlər Vaxtsız olaraq “qayıdışsız ölkəyə” gedir.
QAÇQIN
Başında arzuların yükü ilə Qaçqınlar irəliləyir. Tarix arxaya baxır, Xatirə qabında üzür Saysız-hesabsız aciz insan şəkilləri.
Onlar öz vətənlərində arzulayırdılar Bir xoşbəxtlik yuvası qurmaq, Amma sülh içindəykən qəfil müharibə gəldi, Bir çoxunun canını aldı, Bəzilərini yoxsul etdi, Bəzilərini dilənçiyə çevirdi. Gələcəkləri oğru kimi döyüldü, Ümidləri, arzuları, xəyalları şüşə tək sındı.
Yenə də qarışqa kimi, yaşamaq istəyi ilə Məftil hasarlara tərəf addımlayır, Yerin sinəsində Müsibətli həyat tarixini yazırlar. Yolda yıxılsan, qalxmalısan — Onlar da bunu edir, qan içində belə. Məftil hasarda, su sərhədində döyülürlər, Sanki bu mavi planetdə yerləri yoxdur, Sanki onların dövləti yoxdur.
