YÜZ ALTINCI YAZI
YARALI CANIN FƏRYADI
(Gülnarə İsrafilin yeni şeirləri)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu olduqca səmimi, içdən gələn şeirlər olacaq. Elə şeirlər ki, müəllifi olduğu kimi təqdim edir və bu müəllifin heç vecinə də deyil… Bax, elə belə… Çox maraqlı…
Müasir Azərbaycan poeziyasında daxili sarsıntını, milli yaddaşı, qadın duyğusunun incəliyini və mənəvi axtarışları bir araya gətirən şairlərdən biri də Gülnarə İsrafildir. Onun şeirlərində həm Vətən ağrısı, həm qadın həssaslığı, həm metafizik düşüncə, həm də insan ruhunun qaranlıq və işıqlı tərəfləri poetik dillə ifadə olunur. Gülnarə İsrafilin poetik dünyası oxucunu yalnız misralarla deyil, həm də yaddaş, vicdan və hisslərlə danışmağa vadar edir. Təfərrüata keçməzdən əvvəl onu yaxından tanıyaq:
QISA ARAYIŞ
Gülnarə İsrafil, Gədəbəy rayonunun Qarıkənd kəndində doğulub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Torpaq adamlar”, “İki”, “Sirran” adlı şeir kitablarının müəllifidir. Onun bu yaxınlarda “Daşın bağrında bir daş” adlı şeir kitabı əski Azərbaycan əlifbası ilə öz ana dilimizdə Urmiya şəhərində işıq üzü görüb. 2002-ci ildən müxtəlif qəzet və jurnallarda çap olunur. “Düşünürəmsə varam”, “Zərrələr” adlı layihələrin müəllifidir. Hal-hazırda jurnalist olaraq fəaliyyət göstərir.
Şairənin “Əfəndim” şeiri milli parçalanmanın, tarixi ağrının və bütöv Azərbaycan duyğusunun poetik manifesti kimi diqqət çəkir. Burada coğrafiyalar artıq xəritə deyil, ruhun parçalarıdır:
“Məni soruşsan yaralı canam,
İrəvanam!
Paramparça Azərbaycanam!”
Bu misralarda bir xalqın bölünmüş taleyi, didərgin yaddaşı və mənəvi bütövlük arzusu yaşayır. Təbrizdən Borçalıya, Dərbənddən Qarabağa qədər uzanan poetik xəritə əslində milli kimliyin ruh xəritəsidir.
“Göylər saçlarımın duvağı” şeirində isə şairə qəmli ruhu işığa çağırır. Yağışdan sonrakı günəş, göy qurşağı, rənglər və işıq insan ruhunun qaranlıqdan çıxışına çevrilir:
“Bir göyqurşağıyla yallı oynayaq,
Çal, sakit havada cəngini mənə.”
Bu poetik ovqatda həm nikbinlik, həm də ruhun özünü təbiətdə bərpa etməsi hiss olunur. Şairə rəngləri sadəcə vizual element kimi yox, mənəvi şəfa vasitəsi kimi təqdim edir.
“Ruhumun qalxanı” şeirində sevgi artıq adi hiss deyil, insanın varlığını qoruyan müqəddəs qüvvəyə çevrilir:
“Ay ruhumun qalxanı, cismimin dəbilqəsi.”
Bu misra sevginin insanı necə qoruduğunu, ruhu necə sipərə çevirdiyini poetik güclə ifadə edir. Gülnarə İsrafil sevgini zəiflik yox, mənəvi dayaq kimi təqdim edir.
Şairənin “Birdən” şeiri isə insanın daxili dəyişmələrinin fəlsəfi poetikasıdır:
“Birdən öz içimdə məğlub oluram,
Birdən öz içimdə mətinləşirəm.”
Burada insanın ruh halının ani dəyişmələri, həyatın gözlənilməz çevrilmələri və daxili savaşları çox təbii şəkildə verilib. Şairə insanın öz daxilində həm məğlub, həm qalib olduğunu göstərir.
“Gəncliyin yuxusu apardı məni” şeirində nostalji duyğular üstünlük təşkil edir. Keçmişin uşaq yuxuları və zamanın axışı poetik bir həzinliklə təqdim olunur:
“Uşaq yuxularım dağılmamışdı,
Gəncliyin yuxusu apardı məni.”
Bu misralar insanın yaş artdıqca uşaqlıq təmizliyinə və gənclik hisslərinə daha çox bağlandığını göstərir.
“Könlünə ebru çək” şeiri sevginin estetik fəlsəfəsidir. Burada sevgi sadəcə hiss yox, həyatın bozluğunu rəngləndirən sənətdir:
“Boz ömrü rəngləyək, silim demə heç.”
Şairə münasibətləri səthi deyil, “dərinə yazmaq” istəyir. Bu da onun sevgi anlayışının dərin mənəvi qatlara bağlı olduğunu göstərir.
“Kağız” şeirində insan taleyi kağız metaforası ilə təqdim edilir:
“Hərdən misra-misra şeir yazılan,
Hərdən qəzəb-qəzəb əzilən kağız.”
Burada insanın həm yaradıcılıq, həm də həyat qarşısında əzilməsi poetik obrazla ifadə olunur.
“Özüm gedərəm” şeirində sevginin fədakarlıq tərəfi ön plana çıxır:
“Sən getmə, əzizim, özüm gedərəm…”
Bu misralarda sevən insanın öz ağrısını belə qarşı tərəfin rahatlığına qurban verməsi görünür.
“Gedən payız gələn ilə eynidir” şeirində həyatın təkrarlanan ağrıları, insanın zaman qarşısında yorğunluğu ifadə edilir:
“Bu həyatın bəlkə, özü bir yuxu?!”
Şairə burada həyatın mənasını sorğulayır və insanın öz daxilindəki boşluq hissini poetikləşdirir. Bu məqamda qısa bir haşiyəyə çıxmaq istəyirəm:
HAŞİYƏ
“Gülnarə İsrafilin şeirlərində lirik qəhrəman obrazı daha çox üstünlük təşkil edir. Bu lirik qəhrəman sevgi yolunun yolçusudur.
O öz sevgi yolunda “Mən”- dən “Sən”- ə doğru yol gedir və bu yolda xoşbəxtliyə ümid və çağrış da var, üzüntü də var, məyusluq da, anlaşılmazlıq da. Onun digər şeirlərindəki təzadlı hisslər, sevgi şeirlərində də öz əksini tapır.
“Yandırıb eşq oduna,
Qəlbimi şan-şan etmisən.
Şirinin qəmdən acı,
Qəmimi al-qan etmisən.
Nə məni öldürmüsən,
Nə də məni var etmisən.
Yaralanmış ürəyimi
hansı yana alım gedim?
Dəvətsiz qonaq olmuşam
bu sevgiyə, qalım, gedim?”
Qalsa yaxşıdır… Çünki sevgi ömrü tükənmir. Füzuli babamız demişkən:
“Ey Füzuli, çıxdı can,
çıxmam təriqi eşqdən,
Pərgüzari əhli-eşq
üzrə qılın mədfən mənə”.
Gülnarə İsrafilin şeirlərində sərbəst dil manerası ilə rastlaşdım. Doğrudur, çətin anlaşılan sözlər, ifadələr də var, amma bundan keçmək olar. Fəqət bir çox şeirlərində şeirə uyuşmayan sözlərə, ifadələrə nə deyəsən? Şair bir də baxsın “Mən adlı kim qaldı ki…”,”Boşluqda ulayan “mən”im”, “Sonsuzluq” şeirlərinə… Bu şeirlərdə fikir var, amma şeir yoxdur. Və birdə baxsan “Payız” və “Dirilim” şeirlərinə əsl şeir kimi şeir…
Gülnarə İsrafil! Sənin üç kitabının şeirlərini mən oxudum. Və sevindim ki, sən, əsl şairsən…Yoluna davam et!” Gülnarə İsrafil haqqında bu dəyərli fikirlər filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Yusifliyə aiddir.
Eldar Baxışa ithaf edilən “Öldürdülər şairi” şeiri isə sənət adamının cəmiyyət içində yaşadığı faciəni göstərir:
“Sağ olanda öldürdülər şairi.”
Bu misra təkcə bir şairin deyil, ümumən sənət adamlarının zaman-zaman yaşadığı mənəvi tənhalığın simvoludur.
“Tökül gözlərimdən” şeirində ölüm duyğusu, həyat yorğunluğu və insanın son həddə çatmış ağrısı hiss olunur:
“Ürəyim elə çox yanır ki, bu dəm
Ölümün ömrümə az vaxtı gəlib.”
Bu poetik ağrı oxucunu sarsıdır və insan ruhunun dərin qatlarına toxunur.
“Sübh mavi gəlinlikdə” şeiri isə romantik poetik tablo təsiri bağışlayır:
“Qışa doğru yeriyən,
Payız mənim ünvanım.”
Burada payız həm zamanın, həm də insan ömrünün metaforasıdır.
“Dirilim” şeirində sevgi yenidən doğuluşun səbəbi kimi təqdim edilir:
“Könlümə sevdadan qaynasın bulaq,
Günümü ruhuma əkim, dirilim.”
Bu şeir insanın sevgidə özünü yenidən tapmasının poetik ifadəsidir.
“Ey insan!” şeirində isə müəllif mənəvi oyanış çağırışı edir:
“Ey insan!
Elə sənin özünsən,
Nurdan doğmuş kainat.”
Bu misralar insanın ilahi mahiyyətini xatırladan fəlsəfi çağırışdır.
“Kiməm” şeirində şairə özünü və insan varlığını sorğulayır:
“Düşüncələr böyüdükcə,
bu dünyaya sığammıram.”
Bu artıq təkcə fərdi hiss deyil, müasir insanın mənəvi sıxıntısının poetik ifadəsidir.
“Səs çıxarma, yat, bala” şeiri müharibələrin ən ağır yükünü uşaqların daşıdığını göstərən təsirli bir etiraz poeziyasıdır:
“Yat iki məzar arasında,
səs çıxarma, yat, bala.”
Bu misralar oxucunun vicdanına toxunan ağır humanist çağırışdır.
“Kəpənək qadın” şeirində qadın obrazı həm incə, həm də yaralı təqdim olunur:
“Sən ey əlləri boş, kəpənək qadın…”
Burada qadının daxili sükutu, cəmiyyət içindəki yorğunluğu və mənəvi tənhalığı hiss edilir.
“Darıxmaq” şeirində həsrət duyğusu çox canlı poetik ifadə tapır:
“Bu darıxmaq o darıxmaq deyil hələ…”
Şairə darıxmağı adi hiss deyil, insanı içindən dağıdan mənəvi yanğı kimi təqdim edir.
“Odunçu” şeirində isə ekzistensial boşluq və ruhun işığa ehtiyacı ön plana çıxır:
“Qaranlığımı al odunçu,
yax odunla-işıqlat.”
Bu misralar insanın öz qaranlığından xilas olmaq istəyinin simvoludur.
“Zikr sevdiyim” şeiri mistik sevgi poeziyası təsiri bağışlayır:
“Əgər bu yuxudursa,
sonsuzluğu seçirəm!”
Burada sevgi artıq maddi yox, kosmik və ruhani məna daşıyır.
“Yarğısız infaz” şeirində sevginin insanı necə dağıda bildiyi göstərilir:
“özünün öldürdüyün?!”
Bu poetik sual həm sevgi, həm xəyal qırıqlığı, həm də daxili məhvin ifadəsidir.
“Payız” şeirində isə Azərbaycan kənd həyatının nostalji mənzərəsi yaradılır:
“bəzənib,
qışa gedir payız.”
Bu sadə, amma təsirli sonluq həyatın dəyişən ritmini poetik tabloya çevirir.
Gülnarə İsrafilin poeziyası müasir Azərbaycan qadınının ruh xəritəsidir. Onun şeirlərində Vətən də danışır, sevgi də, insan ağrısı da, Tanrı axtarışı da. Bu poeziya yalnız oxunmur — yaşanır, hiss edilir, insanın daxilində iz buraxır. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında belə poetik səsin varlığı sözün hələ də ruhu yaşatdığını sübut edir.
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
14.05.2026. Bakı.
Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var
