39 GÖZƏL DƏQİQƏ (esse) Bəzən insanın həyatında elə anlar olur ki, onların müddəti çox qısa olsa da, yaddaşda illərlə yaşayır. Həmin anlar nə böyük mərasimlər, nə də xüsusi planlaşdırılmış görüşlərlə bağlı olur. Onlar adi bir günün içində, gözlənilmədən, ard-arda baş verən hadisələrin yaratdığı mənəvi zənginlikdən doğur. Mənim üçün belə günlərdən biri 9 fevral 2024-cü il oldu. Cəmi otuz doqquz dəqiqə davam edən həmin zaman kəsiyi mənə kitabın, mütaliənin, sözün və insan münasibətlərinin nə qədər böyük dəyər olduğunu bir daha göstərdi. Səhər saat düz 9:00-da Bakı şəhərinin mənim üçün ən doğma və yaşamalı guşələrindən birində yerləşən mənzilimin qapısını bağlayıb küçəyə çıxdım. Hava sanki şəhərin adi günlərindən fərqlənmirdi. Küçələr öz axarında idi, insanlar gündəlik qayğıları ilə məşğul olurdular. Lakin mən bilmirdim ki, qarşıdakı otuz doqquz dəqiqə mənim yaddaşıma xüsusi bir gün kimi həkk olunacaq. Yolum prospekt üzərində yerləşən Azərbaycan Texniki Universitetinin tinindən keçirdi. Burada yazıçı Kəramət Böyükçölün yeni fəaliyyətə başlayan “Kerazon” kitab mağazasının yanından ötüb keçdim. Kitab mağazalarının açılması həmişə məndə xoş hisslər oyadır. Çünki kitab satılan məkanlar mənim üçün sadəcə ticarət obyekti deyil, mənəvi nəfəs yerləridir. Təxminən doqquzuncu dəqiqədə artıq demək olar ki, hər gün qəzet və jurnal aldığım, vaxtilə Yunus Oğuzun “Cığır” romanını da əldə etdiyim “Ensiklopediya”nın qarşısındakı köşkün önündə idim. Köşkün qarşısında iki gənc oğlan dayanmışdı. Onlardan biri növbə gözləyir, digəri isə aldığı bir ədəd siqareti köşkün pəncərəsinə zəncirlənmiş alışqanla yandırmağa çalışırdı. Elə həmin vaxt səliqəli geyinmiş, mehriban çöhrəli bir dayı ilə köşkün qarşısına eyni anda çatdıq. Üzündəki ifadə və davranışındakı səmimiyyət mənə xoş təsir bağışladı. Bir addım geri çəkilib nəzakətlə: — Buyurun, — dedim. Dayı dərhal irəli keçərək satıcıya müraciət etdi: — Bir “Ədalət”, iki “525″. Əslində mən də məhz “525-ci qəzet” almaq üçün köşkdə ayaq saxlamışdım. Dayının sifarişini eşidəndə istər-istəməz ətrafa boylandım. Çünki içimdə müəyyən bir təxmin yaranmışdı. Həqiqətən də yaxınlıqda dayanmış avtomobilin ön oturacağında Aqil müəllim oturub nəsə oxuyurdu. Bu mənzərə mənim zənnimi təsdiqlədi. Bilirdim ki, köşklərə hər qəzetdən cəmi bir-iki nüsxə verilir. Ani olaraq “525” arzusunun boşa çıxdığını anlayıb gecikmədən: — Mənə də bir “Təzadlar” verin, — dedim. Təbii ki, dayı da bu sözləri eşitdi. Bir anlıq yenə baxışlarımız qarşılaşdı. Sanki hər ikimiz kitabın, qəzetin və sözün dəyərini anlayan insanların səssiz anlaşmasını yaşayırdıq. Sonra hərəmiz öz yolumuza davam etdik. Maraqlıdır ki, dayı avtomobilə əyləşdikdən sonra Milli Məclis istiqamətinə deyil, “Ensiklopediya”nın yanından dönərək Azərbaycan Nəşriyyatına tərəf getdi. Mən isə əlimdə yenicə işıq üzü görmüş “Sevgi dolu şeirlər” kitabımın və “Yazarlar” jurnalının fevral sayının hərəsindən üç nüsxə olmaqla yoluma davam etdim. Hüseyn Cavidin heykəlinin yanındakı yeraltı keçiddən keçərək Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasına tərəf addımlayırdım. Otuz üçüncü dəqiqənin tamamında artıq kitabxanada idim. Özümlə gətirdiyim yeni nəşrləri qəbul şöbəsinin əməkdaşına təqdim etdim. Xanım təhvil-təslim aktını hazırlayana qədər bir neçə dəqiqə gözləməli oldum. Bu qısa müddətdə kitabxananın həyatı gözlərimin önündə canlandı. Bir neçə gənc oxucu yaxınlaşaraq götürdükləri kitabları qaytarır, yenilərini seçirdi. Onlardan biri Rövşən Abdullaoğlunun “Abaddon” kitabını qaytarıb “Əli və Nino” əsərini istədi. Kitabxana əməkdaşının: — “Əli və Nino”nun müəllifi kimdir? — sualına verilən cavabları dinləyərkən istər-istəməz söhbətin iştirakçısına çevrildim. Qeyri-ixtiyari olaraq gənc xanımdan Makulunun “Səttarxan” romanını oxuyub-oxumadığını soruşdum. — Xeyr, oxumamışam, — dedi. Mən də ona: — “Əli və Nino”dan sonra mütləq “Səttarxan”ı da oxuyun, — tövsiyə etdim. Bu zaman həm mənim təhvil-təslim aktım hazır oldu, həm də gənc xanımın sifariş etdiyi kitab gətirildi. O öndə, mən isə arxasınca kitabxanadan çıxdıq. Kitabxananın qarşısında dayanarkən onun filologiya fakültəsinin tələbəsi olduğunu düşündüm və soruşdum: — Yəqin ki, tələbəsiniz? — Bəli, Tibb Universitetinin birinci kurs tələbəsiyəm, — deyə cavab verdi. Bu cavab məni xoş mənada təəccübləndirdi. Çünki mütaliəyə maraq göstərən gənclərin yalnız humanitar sahələrdən deyil, bütün ixtisaslardan olması sevindirici haldır. Mən yenə eyni tövsiyəni təkrarladım: — “Əli və Nino”dan sonra Makulunun “Səttarxan”ını mütləq oxuyun. Sonra sağollaşdıq. Mən Mərkəz Parka daxil oldum. Parkın sakitliyi, səhərin təravəti və yaşıl mənzərələr insanı düşüncələrə qərq edirdi. Elə bu vaxt təxminən iyirmi-iyirmi beş yaşlarında bir xanım qəfil yaxınlaşdı. — Mən sizi tanıyıram. Sizinlə bir şəkil çəkdirmək olar? — dedi. Bu gözlənilməz müraciət qarşısında təbəssümlə: — Əlbəttə olar, — cavab verdim. Şəkil çəkdirəndən sonra marağıma hakim ola bilmədim. — Məni haradan tanıyırsınız? — soruşdum. Xanım bildirdi ki, yaxınlıqdakı orta məktəbdə ibtidai sinif müəllimi işləyir. Həm dördüncü siniflərə, həm də gələn il birinci sinfə başlayacaq şagirdlərə dərs deyir. Mənim şeirlərimi uşaqlara sevə-sevə öyrətdiyini söylədi. Bu sözləri eşidəndə kövrəldim. Bir şair, bir müəllif üçün bundan böyük mükafat varmı? Yazdığın misraların uşaqların yaddaşında yaşaması, onların dilində səslənməsi, müəllimlərin həmin şeirləri sevə-sevə tədris etməsi söz adamının əldə edə biləcəyi ən qiymətli mənəvi qazancdır. Həmin an danışmağa söz tapmadım. Sadəcə təşəkkür edib sağollaşdım. Parkın içi ilə “Beşmərtəbə” istiqamətində addımlayırdım. Birdən gözüm saatıma sataşdı. Saat 9:39-u göstərirdi. Dayandım. Bu otuz doqquz dəqiqə ərzində kitab mağazası, qəzet köşkü, kitabxana, gənc oxucular, tələbə qız, müəllimə xanım, kitablar, jurnallar, yeni nəşrlər və sözə olan sevgi bir-birinə qarışaraq mənə qəribə bir xoşbəxtlik hissi yaşatmışdı. Öz-özümə dedim: — İlahi, bu nə gözəl otuz doqquz dəqiqə… Bəzən insanın ömrünün ən dəyərli hissələri saatlarla, günlərlə deyil, cəmi bir neçə dəqiqə ilə ölçülür. Əgər həmin dəqiqələr kitabın, mütaliənin, müəllif əməyinin və insan sevgisinin işığı ilə doludursa, onlar adi zaman parçası olmaqdan çıxır, ömrün yaddaş kitabına çevrilir. 23.04.2024. Bakı
DAŞLAŞMIŞ ZAMANIN DANIŞAN SƏSSİZLİYİ (Zaur Ustacın – “Daş oğul” essesi haqqında) Azərbaycan ədəbiyyatında bəzi əsərlər var ki, onların təsir gücü hadisələrin böyüklüyündən deyil, duyğuların dərinliyindən qaynaqlanır. Şair-publisist, tərcüməçi, naşir və ictimai xadim Zaur Ustacın qələmə aldığı “Daş oğul” essesi də məhz belə nümunələrdəndir. Əsər ilk baxışda sadə bir ziyarət səhnəsini təsvir etsə də, mahiyyət etibarilə analıq duyğusunun əbədiliyinə, söz adamının ölümsüzlüyünə və xalq yaddaşının gücünə həsr olunmuş dərin fəlsəfi düşüncə nümunəsidir. Müəllif oxucunu hadisələrin mərkəzinə aparmaq üçün xüsusi bədii üsula müraciət edir. Əsərin ilk cümlələrindən etibarən oxucu özünü Bakı şəhərinin müqəddəs məkanlarından biri olan Fəxri xiyabanın səssizliyində hiss edir. Burada daş, ağac, qərənfil və insan duyğuları bir-birinə qarışaraq xüsusi emosional mühit yaradır. Yazıçı məkan təsvirini sadəcə dekorasiya kimi təqdim etmir; Fəxri xiyaban əsərdə canlı obraz kimi çıxış edir və hadisələrin mənəvi fonunu formalaşdırır. Essenin əsas gücü onun mərkəzində dayanan iki obrazdan qaynaqlanır: daşlaşmış oğul və yaşlı ana. Bir tərəfdə xalqın yaddaşında yaşayan böyük şairin mərmər heykəli, digər tərəfdə isə onu dünyaya gətirən, böyüdən və şöhrətə aparan yolda mənəvi dayaq olan ana dayanır. Müəllif bu qarşılaşmanı adi görüş kimi deyil, zamanın, taleyin və insan ömrünün fəlsəfi dialoqu kimi təqdim edir. Əsərin emosional yükünü artıran mühüm məqamlardan biri də şairin anası Güllü ananın obrazıdır. O, burada təkcə bir insan deyil, ümumiləşdirilmiş Ana obrazıdır. Onun baxışlarında bütün anaların həsrəti, sevgisi və övladına bağlılığı cəmlənmişdir. Müəllif çox incə müşahidələrlə göstərir ki, ana üçün övlad heç vaxt böyümür, heç vaxt yaşlanmır və heç vaxt tam ayrılmır. İllər keçsə də, məşhurluq qazansa da, ömür yolu başa çatsa da, ana gözündə övlad yenə həmin körpə olaraq qalır. “Daş oğul” essesində ən təsirli məqamlardan biri “Balam…” kəlməsi ətrafında qurulan bədii-fəlsəfi yükdür. Müəllif bu bircə sözü bütöv bir həyatın, bir ömrün, bir taleyin xülasəsi kimi təqdim edir. Əslində, əsərin kulminasiya nöqtəsi də məhz budur. Burada söz artıq dil vahidi olmaqdan çıxır, analıq hisslərinin daşıyıcısına çevrilir. Müəllif göstərir ki, bəzən minlərlə kitabın ifadə edə bilmədiyini bir ana sözü ifadə edə bilir. Esse həm də böyük şair Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığına və şəxsiyyətinə verilmiş mənəvi ehtiram nümunəsidir. Müəllif onun adını sadəcə xatırlatmır, xalqın yaddaşında yaşayan söz adamı kimi təqdim edir. Yazıda şairin fiziki yoxluğu ilə mənəvi varlığı arasında maraqlı paralel qurulur. Heykəl sussa da, onun yaratdığı söz dünyası danışmağa davam edir. Bu fikir Azərbaycan ədəbi düşüncəsində sənətkarın ölümsüzlüyü ideyasının müasir ifadəsi kimi səslənir. Publisistik baxımdan əsərin mühüm üstünlüklərindən biri də müəllifin sadə və anlaşıqlı dil ilə yüksək emosional təsir yaratmağı bacarmasıdır. Zaur Ustac ağır fəlsəfi mühakimələri mürəkkəb ifadələrə deyil, canlı müşahidələrə və həyat həqiqətlərinə söykəyir. Bu səbəbdən esse həm ədəbiyyatşünaslar, həm də adi oxucular üçün eyni dərəcədə təsirli görünür. “Daş oğul” eyni zamanda Azərbaycan milli-mənəvi dəyərlərinin təbliği baxımından da əhəmiyyətlidir. Əsərdə ana müqəddəsliyi, övlad sevgisi, sənətkara ehtiram, xalq yaddaşı və milli kimlik kimi anlayışlar bir-biri ilə üzvi şəkildə əlaqələndirilir. Müəllif oxucuya göstərir ki, xalqın böyüklüyü yalnız yaratdığı şəxsiyyətlərlə deyil, həm də həmin şəxsiyyətləri yetişdirən analarla ölçülür. Nəticə etibarilə, “Daş oğul” sadəcə bir esse deyil, analıq haqqında yazılmış mənəvi himndir. Bu əsərdə daş danışmır, amma susqunluğu ilə böyük həqiqətləri çatdırır; ana ağlamır, amma baxışları ilə bir ömrün tarixini söyləyir; şair görünmür, amma sözü ilə yaşayır. Zaur Ustacın bu əsəri Azərbaycan publisistikasında duyğu ilə düşüncənin, sənədiliklə bədii təsvirin uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən qiymətli nümunə kimi yadda qalır. “Daş oğul”un əsas mesajı isə çox sadə və eyni zamanda çox böyükdür: zaman insanları aparsa da, ana sevgisini, böyük söz adamlarının xatirəsini və xalqın yaddaşını məhv edə bilmir. Dünyanın ən böyük kitabı bəzən həqiqətən də bircə sözdən ibarət olur: – Balam… Ümumilikdə Zaur Ustacın “Daş oğul” essesi müasir Azərbaycan publisistikasında analıq duyğusunun, xalq yaddaşının və söz adamına göstərilən ehtiramın bədii-publisistik ifadəsi kimi diqqəti cəlb edən təsirli nümunələrdən biridir. Müəllif bu əsərdə təkcə Azərbaycan Xalq şairi Zəlimxan Yaqubın xatirəsini anmır, eyni zamanda ana məhəbbətinin zaman və ölüm üzərindəki mənəvi qələbəsini təsvir edir. 07.06.2026. Bakı.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
DAŞ OĞUL (esse) Fəxri xiyabanın səssizliyi bəzən min kitabdan artıq danışır. Ağacların kölgəsi altında dayanan ağ mərmər heykəllər, üzərinə qoyulmuş qərənfillər, dua pıçıltıları və nisgilli baxışlar burada zamanın özünü də susmağa məcbur edir. Elə həmin səssizliyin içində bir mənzərə vardı ki, onu nə foto tam göstərə bilər, nə də söz tam ifadə edə bilərdi. Bir tərəfdə daşlaşmış oğul dayanmışdı. Digər tərəfdə isə ömrünün bütün baharlarını, yaylarını, payızlarını yaşamış bir ana… Bu, adi görüş deyildi. Bu, torpaqla daşın, ömürlə xatirənin, analıqla əbədiyyətin görüşü idi. Azərbaycanın böyük söz ustadı, xalq şairi Zəlimxan Yaqubun doğum günü münasibətilə insanlar onun məzarını ziyarətə gəlmişdilər. Hər kəs öz ehtiramını ifadə edir, şairin misralarını xatırlayır, ruhuna dualar oxuyurdu. Ancaq həmin gün gələnlərin arasında elə bir qonaq vardı ki, onun varlığı bütün sözləri kölgədə qoyurdu. Bu, şairin anası – Güllü ana idi. Ana oğlunun heykəlinə baxırdı. Uzun-uzadı, səssiz-səmirsiz baxırdı. Sanki gözləri qarşısında duran mərmər heykəli deyil, bir zamanlar qucağında böyütdüyü körpəni görürdü. O körpəni ki, ilk addımlarını onun əlindən tutaraq atmışdı. O körpəni ki, sonralar sazın, sözün, elin-obanın sevimlisinə çevrilmişdi. Daş oğul susurdu. Ana isə ürəyində danışırdı. Bəlkə də həmin an xatirələr bir-bir gözlərinin önündən keçirdi. Uşaqlıq çağları, ilk şeirlər, ilk uğurlar, ilk ayrılıqlar… Bəlkə də zaman geri qayıtmışdı və ana yenidən oğlunun saçlarını oxşayırdı xəyalında. Sonra o, asta addımlarla heykələ yaxınlaşdı. Dodaqlarında oğlunun misraları vardı: “Baş yastığa gələndə…” Bu misra artıq şeirdən çox ananın nəfəsinə çevrilmişdi. O, oğlunun dizinin dibində əyləşdi. Dünyanın ən böyük kitablarını yazanlardan birinin qarşısında oturdu. Və həmin anda elə bir kitab yazdı ki, onu heç bir nəşriyyat çap edə bilməz, heç bir kitabxana qoruyub saxlaya bilməz. Bu kitab cəmi bir sözdən ibarət idi. Bircə kəlmədən. Ana ürəyinin, ömrünün, taleyinin, nisgilinin bütün yükünü bir sözə sığdırdı: – Balam… Bu söz nə müraciət idi, nə nida. Bu söz bir ömrün xülasəsi idi. O sözün içində laylalar vardı. Gecə yuxusuz qaldığı günlər vardı. Oğlunun sevincinə sevinən, dərdinə yanan illər vardı. O sözün içində həm ayrılıq, həm həsrət, həm də sonsuz məhəbbət yaşayırdı. Daş oğul yenə susurdu. Ancaq bəzən daşlar da danışır. Bəzən heykəllər də cavab verir. Bəzən bir xalqın yaddaşında yaşayan şairlər ölümün fövqünə yüksəlirlər. Çünki söz adamları torpağa tapşırılsalar da, unudulmurlar. Həmin gün Fəxri xiyabanda yalnız bir şair anılmırdı. Həmin gün analıq da ucalırdı. Ana sevgisinin zaman və ölüm qarşısında necə əbədi olduğunu göstərən müqəddəs bir səhnə yaşanırdı. Ağaclar şahid idi. Qərənfillər şahid idi. Daş oğul şahid idi. Və tarix də şahid oldu ki, dünyanın ən böyük kitabı bəzən yalnız bir sözdən ibarət olur: – Balam… 21.01.2024. Bakı şəhəri – Fəxri xiyaban.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
31.05.2026 -cı il tarixində “Təxəyyül Art Group”un təşkilatçılığı ilə “GÖZƏL İSMAYILLIM” adlı İsmayıllı, Basqal, İvanovka gəzintisi baş tutmuşdur. İlk növbədə səhər yeməyi Savalan restoranında təşkil olunmuşdur. Daha sonra İsmayıllıya gedilərək, qrupun çox istedadlı aşıqı – aşıq Elçinin əmisinin vaxtsız vəfatı ilə bağlı qrup adından başsağlığı verildi. Bunun ardınca İsmayıllı Dövlət Rəsm Qalereyasının direktoru – İkram İsmayılov ilə birlikdə Basqala gedildi. Basqalda iştirakçılar kəlağayı hazırlanan emalatxanada, kəlağayı ustası – Nizami usta ilə tanış oldular. Kollektiv xatirə fotosu çəkildi. Daha sonra isə “Məhsul” istirahət kompleksində yeni üzvlərlə birgə çay süfrəsi təşkil olundu. “Təxəyyül Art Group”un İsmayıllı səfərinin, qrupun şairləri Mayıl Məmmədli və Vüsal Ağanın ad günü şərəfinə tort hazırlanmışdır. İlk növbədə qrupun rəhbəri, xalçaçı rəssam Natiq Nəcəfzadə gələn iştirakçıları salamlayaraq, Mayıl Məmmədli və Vüsal Ağanı ad günləri münasibəti ilə təbrik etdi. Daha sonra isə çıxış üçün söz qrup müavini, rəssam, qrafik dizayner Vüsalə Yunusovaya verildi. O da öz ürək sözlərini bildirdi. Bunun ardınca sənətşünas – Şəhanə Mansırova, AZMİU-nun dosenti Gülağa Ələsgərov çıxış edərək öz təbriklərini çatdırdılar. Şair Zaur Ustac, Vüsal Ağanın, Sara Quliyevanın, Mayıl Məmmədlinin qələmindən çıxmış şeirlər söylənildi. Tort kəsildi. Qrupun rəqqası Yəhya Cəlilov və qızların ifasında “Arşın mal alan” filmindən rəqs ifa olundu. “Məhsul” istirahət kompleksinin administratoru – Elman Kazımova təşəkkürnamə təqdim edildi. Xatirə fotoları çəkildi. Elə bu minvalla Təxəyyül Art Groupun üzüvləri üz tutdular İsmayıllının İvanovka kəndinə. Orada oranın yerli sakinləri ilə tanış olub, onların adət və ənənələrini öyrəndilər. Kənd məhsullarından əldə etdilər. Bunun ardınca iştirakçılar ilə Aşıqbayramlıda yerləşən “Sahil ailəvi istirahət” mərkəzinə gedildi. Orada iştirakçılara sertifikatlar təqdim olundu və xatirə fotoları çəkildi. Göyçayda nahar yeməyi yeyildi və gözəl rəqslər olundu. Bununla da gözəl gündən bir xoş xatirə qalaraq hamı üz tutdu Bakıya.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Sevginin poetik təcəssümü və nəzirə ənənəsinin müasir təzahürü (Zaur Ustacın – “Desən” şeiri haqqında publisistik düşüncələr) Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu hər zaman öz aktuallığını qoruyub saxlamış, müxtəlif dövrlərdə müxtəlif poetik biçimlərdə ifadə olunmuşdur. Klassik irsimizdən başlayaraq müasir dövrümüzə qədər sevgi şeirləri insan ruhunun ən incə duyğularını, mənəvi dünyasının ən həssas qatlarını əks etdirən ədəbi nümunələr kimi dəyərləndirilmişdir. Bu zəngin ənənənin davamı kimi tanınmış şair və ədəbiyyatşünas alim Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeiri və həmin əsərə nəzirə olaraq qələmə alınmış Zaur Ustacın “Desən” şeiri xüsusi maraq doğurur. Nəzirə yazmaq Şərq və Azərbaycan ədəbiyyatında qədim və zəngin ənənəyə malikdir. Bu ənənə sadəcə bir şeirə cavab vermək deyil, həm də müəllifin öz poetik dünyasını, bədii düşüncə tərzini və yaradıcılıq imkanlarını ortaya qoyması deməkdir. Uğurlu nəzirə həm orijinal əsərin ruhunu qoruyur, həm də ona yeni məna qatları əlavə edir. Zaur Ustacın “Desən” şeiri də məhz bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Şeir ilk misralardan etibarən sevginin sədaqət və təslimiyyət fəlsəfəsini ön plana çıxarır: “Harda olsan gələrəm, Bircə dəfə gəl desən.” Bu iki misrada aşiq obrazının mənəvi bütövlüyü, sevgiyə sonsuz bağlılığı və sevdiyi insanın bir sözünə belə hazır olması ifadə edilir. Burada sevgi yalnız hiss deyil, həm də könüllü fədakarlıq kimi təqdim olunur. Şair sevgini insanın mənəvi seçimlərinin zirvəsi kimi dəyərləndirir. Növbəti misralarda bu bağlılıq daha da dərinləşir: “Gül qoynunda ölərəm, Bircə dəfə öl desən.” Bu ifadələr Azərbaycan məhəbbət lirikasında tez-tez rast gəlinən aşiqanə mübaliğənin müasir və səmimi nümunəsi kimi çıxış edir. Burada ölüm anlayışı faciə kimi deyil, sevginin müqəddəsliyi qarşısında könüllü fədakarlığın rəmzi kimi təqdim olunur. Şairin poetik düşüncəsində sevgi insanın varlığını aşan mənəvi dəyərə çevrilir. Şeirin ikinci bəndində müəllif sevgilinin sözünü müqəddəs məna daşıyan ifadə səviyyəsinə yüksəldir: “Ehtiyac yox öyəsi; Kəlmən Quran ayəsi…” Bu misralarda klassik poeziyanın təsirini hiss etmək mümkündür. Sevgilinin sözü ilahi hikmətə bənzədilir, onun danışığı mənəvi işıq mənbəyi kimi təqdim olunur. Burada müəllif dini-mənəvi simvollardan istifadə etməklə sevgiyə ucalıq qazandırır. Bununla yanaşı, “Çox sözüm var deyəsi, / Bülbül ollam, ol desən” misralarında sevginin ilhamverici gücü vurğulanır. Sevgili aşiq üçün təkcə məhəbbət obyekti deyil, həm də yaradıcılıq qaynağıdır. Şeirin son bəndi isə əsərin ideya yükünü tamamlayır: “Ruhum ruhunla qoşa, Sən de, verək baş-başa…” Bu misralarda artıq fiziki yaxınlıqdan deyil, ruhların vəhdətindən danışılır. Şair sevgini iki qəlbin, iki taleyin, iki mənəvi aləmin birləşməsi kimi təqdim edir. Buradakı səmimiyyət və sadəlik oxucunun diqqətini xüsusi şəkildə cəlb edir. “Qalan ömrü xoş yaşa, / Ustac qalar, qal desən.” Son misra isə şeirin ən təsirli poetik məqamlarından biridir. Müəllif öz təxəllüsünü bədii mətnə ustalıqla daxil edərək həm klassik ənənəyə sadiqliyini göstərir, həm də sevgidə qalmağın, sədaqətdə sabit olmağın mənəvi dəyərini vurğulayır. Burada “qalmaq” sözü sadəcə fiziki mövcudluq deyil, həm də sevginin, vəfanın və mənəvi bağlılığın davamlılığı mənasında işlədilir. Zaur Ustac müasir Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yaradıcılıq xətti ilə seçilən şairlərdəndir. Onun poeziyasında vətənpərvərlik, mənəvi dəyərlər, sevgi, insanlıq və həyat fəlsəfəsi əsas mövzulardan biri kimi çıxış edir. Şairin yaradıcılığı həm oxucu auditoriyası, həm də tədqiqatçılar tərəfindən maraqla qarşılanır. Zaur Ustac Azərbaycan ədəbiyyatında müasir nəzirə ənənəsini yaşadan müəlliflərdən biri kimi “Desən” şeirində həm klassik poetik düşüncəyə bağlılığını, həm də fərdi yaradıcılıq üslubunu nümayiş etdirir. Onun sevgi lirikasında emosional səmimiyyət, xalq şeirinin ahəngi və klassik poeziyanın estetik çalarları üzvi şəkildə birləşir. Nəticə etibarilə, “Desən” şeiri təkcə bir nəzirə nümunəsi deyil, həm də sevginin mənəvi böyüklüyünü, sədaqətin gücünü və insan ruhunun ülvi duyğularını əks etdirən poetik əsərdir. Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeirindən doğan bu bədii dialoq Azərbaycan ədəbiyyatında nəzirə ənənəsinin bu gün də yaşadığını və yeni poetik çalarlarla zənginləşdiyini göstərir. Şeirin əsas uğuru ondadır ki, müəllif sevgi hissini pafossuz, səmimi və oxucunun qəlbinə yaxın bir dillə ifadə etməyi bacarmışdır. Məhz buna görə də “Desən” sevgi lirikasının müasir nümunələri arasında özünəməxsus yer tutan poetik əsər kimi dəyərləndirilə bilər. 30.05.2026. Bakı.
