Nehir ve Kadın Kıyılardan öksüz kalmış Bu nehri birisi içti Çatlak çatlak sinesine gün sızıyor Unutulmuş evler gibi Darmadağın yatağından kadınların Otuz yıldır açılmayan sandığında dönüp duran Süt beyazı duvağından kadınların Dün bir hülya eğretiden bozma rüzgâr Açılmayan kapıları yarın diye yutturdular Bir gün sen de küf kokulu gömleğine bir adamın iliklenip yiteceksin Mağaranda bir ocaksın sahralarda yalpalanan sarhoş ılgım Köklerini korkuluk niyetine taşıyorsun kadın nebilsen bir bu nehre Itır akan otlarına bir koysan baş Hiç olmasaydı kış ne de ki çıplak ağaç Görür müydük mahsus saklanan sevişmelerini nehirli memleketlerin Budasalar ağaçları kuşa yazık Ve de bir tarın simine can havliyle gönül veren nice yiğitlere Devlet zoruyla bile aksın artık bu nehir Başka bir temennim kalmadı öteden beri soluğu bağbozumunda alanlardan…
Kestane Var olmadığın bir yerde Elin de orada sehpanın kenarına konmuş bir yaprak Gelişigüzel Kendine demokrat halkla Ulusların en güzelindesin İlkel ereğinin sesiyle Duvarlarına yaslanmadan yürü Gideceğin en uzak yere geri döneceksin İki savaş arasında Cebindeki kestaneler yeter de artar bile Yol yoldaşla baş edilir ancak Yazmazsam olmayacaksın Yazmazsam elin de olmayacak o sehpanın kenarında Kestane yiyişin de Ne de ki hayatın bağrından koparak tantanalı girişin koluma Baktın ki hazmedilmesi zor sessizliğimin Beni uçuruma it yol üstü.
Sevgiliden bozma Şehrin en utangaç ağacının Gölgesi yutmuştu dilimizi Dökmeden üzerimize kozalaklarını Ginkgomuz Kötü bir uykudan uyandık sen korktun Bakışların uzaklara savruldu masum uzaklara Bir oğlan çocuğu bacaklarından asılmıştı orda Bir kadın da çok üzmüştü seni sevgiliden bozma anne kılıklı Gök gümüş tepsi neresinden başlasaydık parlatmaya Soruyorduk kendimize Birileri düşünecek miydi bizi elli sene yüz sene sonra O ağaç altı yerle bir olmadan Fakat o an Bisiklet gıcırtısı ve bir kadın Öpülüyordu yeşilden kırmızıya elli metre ötede Ve sen başın eğik Biçilmiş taze ot kokuyordu gözlerinin ıslağı Peren perendi soluğumuz Bıraksaydın eğer Bir tutam saçımı kesip yüzüne serecektim Nerde nasıl yaşlanacaktık bilmeden Can veren bir yaz akşamı saat yediyi geçerken şimdi Kart çimenler mevsiminde rüzgâr esiyor yine Hala gözümün önünde süt dişlerinle gülümsüyorsun Kelepçelerin ağır gelmiyorsa İki kez kornaya bas sokağı dönmeden Elveda Angelo elveda…
Ölemeyenler Uyanın artık Son dansını izlediğiniz anılardan Söyleyin neden bu korku Oysaki biz gün ışığında duvak Alt edilmez gecelerde lale şurubuyduk Damlayan duvarlara Var olmayan bir dilde yazamıyorduk çünkü Bağırmasını da bilirdik Titreterek saray bekçilerini Bağrı yanık topraklarda Öcülere meydan okuyorduk küçükken Fakat şimdi Mutsuz kadınlardan korkuyoruz Açık sözlülüğümüz sessiz, saygılı Berisinde sınırların Fink atıyor polifonik ağıtları Mezarlık ziyaretçisinin Doğum kokuyor üst başımız Biliyoruz her son şiirden önce Vurdukça ölmeyen Başkaldıran yenilmez öfkelerde Elleri cebinde nankör halkların Yaralı çocukları taşıyacak bizi öforilerde
Vaxtla güləşənəm,bəxtlə döyüşən Eh, anam nə günə doğubdur məni… Mən öz dərdlərimi boğa bilmirəm, Dərdlərim bələkdən boğubdur mənı.
Demə ki, bu dağlar niyə dumandi, Elə dəyişməyib, zaman zamandi Nadan şərəfsizin şər donlu andı Bir divar küncünə sıxıbdir məni.
Varlının hər yerdə yanar çaxmaği, Yoxsulu sanarlar elin axmaği. Bə’zən bir haqlının haqsız çıxmaği Ocaqsız yandirib-yaxıbdır məni…
Ürəyim, bu qədər özünü sıxma, Yanğinlar çox olur, neyniyək,qorxma, Vicdan itgin düşüb, vicdana baxma Vicdan nağılları yıxıbdir məni…
Qəmgin Fəxrəddinəm, bax bu cahana, Nə haqqa güvənmə, nə də divana, Mö’minə baxanda, rəhmət şeytana… Böhtanlar boğaza yiğibdir məni…!
Mənimmiş
Eh, anam doğmadi pəhləvan məni, Dünyanin ən ağır daşı mənimmiş… Gölmə götürmədim,göz götürüncə, Gözlərin bulanan yaşı mənimmiş…
Gəzdim çəmənləri bülbülsayaği, Olmadı konlümün bir kəs dayağı, Sevincin bəxtimə düşməz ayaği, Kədərin, möhnətin başı mənimmiş…
Fərəhli günlərə qaldım tamarzı, Dünyadan nə qədər göturdüm nazi, Nə yayı gəlmədi, nə də ki, yazı Gərdişin payızı, qışı mənimmiş…
Çula bəzək vurdu zəri, zi’nəti, Könlüm bu dövranla barişmaz qəti. Tanrım, kimə verdin bəxti, qisməti, Bu paydan səbətin boşu mənimmiş…
Fəxrəddinəm, bezdim əlindən qəmin, Düzdü saçlarıma dağlarin çənın. İkirəng dünyanın dan üzü sənin – Zülmətdə qaralan qaşı mənimmiş…
Bəs hanı? Dostdan deyən-dastan deyən ey könül Sənə sarı gələn dostlar bəs hanı? Səndən ayrı bir qurtum su içmiyən, Səndən ötrü ölən dostlar bəs hanı?
Ağlım kəsmir qürub anı şən gələ, İnanmazdım bu dağlara çən gələ, Tikəsini bütöv taxıb çəngələ, Sənlə yarı bölən dostlar bəs hanı?
Dağ odur ki, vüqarını saxlasın, Bağban odur, bağın hər gün yoxlasın… İndi çagir,dəsmal tapsın, aglasın Şad günündə gülən dostlar bəs hanı?
Fəxrəddinəm, de hansı gül solmuyub? Heç bir çanaq axıracan dolmuyub… Dünya özü qədirbilən olmuyub Sorma, qədirbilən dostlar bəs hanı!
Qananam
Qafil, mənə irad tutma, qınama, Neynəmışəm axı, belə qınanam? Yüz sınaqdan alnıaçıq çıxmışam, Yüz sınaq da innən belə sınanam…
Yaltaq olub incəlmədim,şişmədim, Alçaq olub daban dibi eşmədim, Qanmazlıqdan bu günlərə düşmədim Səhv anlama ay duyğusuz, qananam.!
Gözlədiyim bir əlçatmaz sərabmış, Dost ülfəti iki qədəh şərabmış, Tək qalmışam, dünya yaman xarabmış, Vardı əzəl yüz qardaşım, on anam…
Fərq qoymadım nə varlı, nə yoxsula, “Həyat” kimi baxmamışam mən pula, Yeri gəlsə, qul olaram bir qula, Yeri gəlsə, Allahı da dananam…
Fəxrəddinəm, dərd daşımaq hünərmış, Dilsız qalan diləklərim dinərmi… Keçen günlər bir də geri dönərmi? İnanmıram… kaş bircə yol inanam…
Etiraf Bal kimi anları nəyə dəyişdik, Niyə belə düşdük uzaqdan uzaq? Öldü aramızda ən gözəl illər İnsan şüurunda vəhşətlərə bax…
Biz harda doğulduq, harda qocaldıq, Bir idi, bölündü ikiyə ürək… Bir parça çörəyi dastana saldıq… Hardan olsa, gələr bir tikə çörək.
Bəzən, düşündükcə ölürəm, nəsə, Bu bizə nə qışdır, nə də bahardır… Adam kasıblığı qəbul eyləsə, Vallah bu dünyada hər şeyi vardır..!
Uzun danışanlar qıssın səsini, Gəl çəkim həyatın xəritəsini; -Məsələn:-ağaclar, budaqlar varın, Budaqlar altında, bulaqlar varın, Yanında, dövrəndə uşaqlar varın, Canına “can” deyən dodaqlar varın, O köhnə divarda suvaqlar varın, O sakit axşamlar, sabahlar varın…
Can qıya bilmirik bu boyda cana, Daha nə lazımdır axı insana… Nə də ki, məzəli bir neyimiz yox, Nə elə gücümüz, nə heyimiz yox, Qəbrə götürəcək bir şeyimiz yox…
Saraylar min dəfə tərk edib bizi, Min dəfə dəyişib tini,dalanı. Əbədi əlində saxlayanmazsan, Adına yazılıb, sənin olanı…!
Hayana aparır bu yollar bizi? Hayana aparır bu pullar bizi? Yamanca çaşdırdı bu dollar bizi… ! Sonladı bu qayğı, bu qallar bizi…!
Ömür çox qısadır, ömür çox gödək Ulaq örkənitək, it zənciritək…!
Bir ovuç torpağı götürdüm ələ, Ayrılıq sözünü gətirdim dilə. Özüm bilə-bilə sıxdım əlimi, Yenidən torpağı buraxdım yerə. Çırpınan ürək tək o gəldi mənə, Kimləri udmusan, ey qara torpaq? Əzizi-xələfi salmısan uzaq, Sənin qucağında, de, kimlər yatır? Şah ilə nökərə sən fərq qoymadın, Burda sən onları heç ayırmadın. Hər biri olubdur bir ovuç torpaq — Bunun üçün, ey insan, vuruşmaq nahaq. O bizim heç zaman olmayacaqdı, Onun üçün vuruşan uyuyacaqdır, Bir ovuç torpaq olana qədər, Bu dünya viranə qalana qədər. De, kimlərə dərman olubdu səndən, Göz yaşı axıdıb töksə sinədən? Bir yazıq ananın, bax, naləsindən Yoğrulub qaraya boyanan torpaq — Bəlkə də fəryaddan oyanan torpaq.
Yaz yağışı
Dünən yağış yağırdı — Sevimli yaz yağışı. Bu yağış isladırdı, Saf sevgini, baxışı. Ürəklərə yağaydı — Kaş ki, bu yaz yağışı İsladaydı qəlbimdə Olan gözəl naxışı. Bu naxış xatirədir, Yaz yağışından qalıb. Sular göydən düşdükcə, İnan, qəlbim üşüyür. O torpağa düşəndə Gözəl qoxu bürüyür. Yaz yağışı, bir dayan — Ürəyimdə nisgil var. Göydən düşən damcılar Xəyalları da yuyar. Yağ, aramla sən yağ ki, Dərin xəyala dalım, Gözlərimi yumaraq Xatirələrə dalım… Qoy küləklər gətirsin Cavanlığın ətrini, Bu qış ömrümə yağ ki, Bəlkə baharım gələ…
Mən dünyanı uduzmağa gəlmişəm
Mən dünyanı uduzmağa gəlmişəm, Payız fəsli ağlayaraq gəlmişəm. Bu gəlişlə sevincləri silmişəm, Bu dünyaya uduzmağa gəlmişəm. Mən sevgidə gözlərimi silmişəm, Ürəyimin səsini dinləmişəm. Həqiqətin kor gözümlə görmüşəm, Mən bu dünyaya uduzmağa gəlmişəm. Anlamırdım həyat belə qısadır, Gənclik ömrü yanmaq üçün puçadır, Nakam sevgi ömür təki qısadır, Ömrü boyu heç olmağa gəlmişəm. Mən dünyaya uduzmağa gəlmişəm. Bu dünyaya uduzan kim, udan kim, Fərəhindən qanadlanıb uçan kim, Mənim kimi röyalarda yatan kim, Zər də tutub oyunlara baxan kim, Həyatı ilə razılaşıb qalan kim, Arzusuna, niyyətinə çatan kim, Mən kimi xəyallarda qalan kim, Mən dünyada uduzmağa gəlmişəm.
Səsimə çox zaman hay verən yoxdu, Xəyala dalıram əlim üzümdə. Sanmayın tənhayam, ətrafım çoxdu, Nə olsun uzaqdı, yaddı gözümdə.
Arxaya baxıram, qaralan yoldu, Nə bir qaraltı var, nə səs-səmir var. Bu qədər yol gəldim, görən nə oldu, Axı ad, soyad var, keçən ömür var.
Bircə şey bəllidi mənə həyatda, Sağlamsan, sağsansa qədrin bilinir. Beyində, şüurda, dərin alt qatda, Köçən sıfırlanır, tezcə silinir.
Yaşa, qədrini bil, var olan canın, Geridə qalanı Yaradan bilir. Çıxar ləzzətini bu günkü anın, Çünki sabah gəlir, ayrı gün gəlir.
Demə ki mələyəm, yoxdu günahım, Təqsirim hər şeyə qarışmağımdı. Dünyaya gəldim ki, sizlərə baxım Gedişim uduzub barışmağımdı.
OIMASIN İstəmərəm gözüm dolsun, Məni görən kəs olmasın. Tanrım işdən halı olsun, Bəndə filankəs olmasın.
Zaman cəllad, vaxtımız dar, Yıxılanı həmən udar. İçinizdə bir qərib var, Qıymayın, o, pis olmasın.
Oxu, bülbül, borcun durur, Hər gün könlüm səni sorur. Məni səsin bəmi yorur, Qoy zil olsun, pəs olmasın.
Bəzən yatıb gec qalıram, Dolaşmaqdan həzz alıram. Cəhətləri səhv salıram, Qatı duman, sis olmasın.
Səhv böyüksə, yadda qalar, Yaddaş hər an yada salar. Astarı üz bilsən olar, Ağlın dəlintərs olmasın.
1lə 3ün cəmi dörddü, Nə bir bərkdi, nə üç sərtdi. On üç sözü kimə dərddi?! 13 sayda nəhs olmasın.
Murad, bəlli yaşın çatıb, Baş ağrıtma ara qatıb. Mən biləni hamı yatıb, Biz də yataq, səs olmasın.
DEMƏSƏ DƏ Səhər durub şükür eylə, canda təpər deməsə də, Keçmə ədəb sərhəddini, baxma, çəpər deməsə də.
Başın, beynin tədavüsü hərdən azca dincəlməkdi, Can da ətdən, sümükdəndi, ağrı kəsər, deməsə də.
Sazın, sözün aşiqi ol, gözün bundan zərər görməz, Ürək coşar, sağ ol deyər, qara ciyər deməsə də.
Hərdən tək ol, zümzümə et, köklə səsi lazım olar, Kimsə duyar xoşu gələr, buna əsər deməsə də.
Puldu şəxsi var eləyən, boş-boşuna gedib gəlməz, Bezər pulsuz ticarətdən, yoxdu səmər deməsə də.
Hamı səni sevə bilməz, Yaradana asi olma, Zəlil edər həyatını, səsin kəsər, deməsə də.
Yüz ölç, bir biç, ağıllı ol, hər yetənə qulaq asma, Ağlın səni lağa qoyar, səndən küsər deməsə də.
Kimlər gəldi, kimlər getdi, bu həyatdan bil, ay Murad Dünya sənə biganədi, xeyrinə şər deməsə də.
NECƏ GƏLDİM, NECƏ ÇATDIM BU YAŞA Necə gəldim, necə çatdım bu yaşa, Heç bilmədim necə keçdi bu ömür. Ürək istər yalan ola, dil çaşa, Niyyətimi dümağ olan saç demir.
Nə dünəndi, nə bu gündü olanlar, Belə olub, belə olur, olacaq. Növbəlidi boşalanlar, dolanlar, Dolu başı yandıranmaz olacaq.
Zaman gedir, tutanmırıq ipini, Alışırsan, qaynayırsan, daşırsan. Hərdən şeytan göz ağardır, təpinir, Birdən birə əlifini çaşırsan.
Şükr edirəm məndən sonra qalana, Təki Allah sıxıntıya salmaya. Vay o gündən dirənəsən dalana, Tərpənməyə çıxış yolun olmaya.
Vaxtım çoxdu olanları çözməyə, Səbir istər yada salım birbəbir. Qorxuram ki, ürək buna dözməyə, Bu yaşımda bəs eləmir tək səbir.
Necə gəldim, necə çatdım bu yaşa, Yaradana bir ömürlük borcum var. Yol gedirəm son mənzilə birbaşa, Bu enerjim nəyə çatar, qurtarar.
DÜŞÜNƏK Bu dünya xali deyil, Geridə qalanı var. İnsanı yığvalı deyil, Pis günə salanı var.
Yaşadığın silinmir, Yaddaş var ortalıqda. Yaxşılığın bilinmir, Nə xaliqdə, balıqda.
Həyat nehrənin tayı, Doldurur çalxalayır. Yaxşıya yaxşı payı, Pisi pisə calayır.
Bir nahaq söz deyilir, Susursan, can çəkilir. Hərdən haqqın yeyilir, Təpəndə turp əkilir.
Dəlidən dolu olmur, Hər kəs tayını tapır. Oğrunun yolu olmur, Girir, talayır, çapır.
Uzaq ol, yanan oddan, Bir addım çəkil dala. Görmüsənmi heç yaddan, Adama yanan ola.
Oxu məni, ay insan, Qəribliyə salma gəl. Nəsihəti heç zaman, Vermək olmur əlbəəl.
Sözlə adam sağalır, Çalış ürək sındırma. Əməlin yadda qalır, Unut, heç vaxt andırma.
Bu dünya xali deyil, Hər sifətdə adam var. Hamı ziyalı deyil, Cahil olan aldanar.
EVİMƏ Gəl qulaq as ürəyimə, bir qonaq ol can evimə, Pişvazın ruh gətirər, şöhrət ilə şan evimə.
Sənin yerin bir ayrıdır, bilirsən ki, ürəyimdə, İstəmərəm yad toxuna, güllü-gülüstan evimə.
Ay üzündən, gözəlim, ruhlanaram, zövq alaram, Həll edərəm qəliz olan müşkülü asan evimə.
Bir arzum var ürəyimdə, gəlsən demək istəyərəm, Qibləsi məlum olan Kəbəyə baxan evimə.
Ay Murad, tövbə elə, zamanın var, gəl yoluna, Yaradana ağır gedər, salsan əgər qan evimə.
QOŞMA Səbirli ol, bu dünyada düz yaşa, Düzsənsə, qəti qorxma sorğudan. Ağız açma nadürüstə, əyyaşa, Pənah umma fırıldaqdan, oğrudan.
Çaylar çıxıb yatağından, düz axmır, Qismətdi, neyləyək, sözünə baxmır, Kor dünyadı tutduğunu buraxmır, Nədi səni dinc qoymayan, ağrıdan?!
Murad dinməz, dünya gözəl dolansa, Sevinc, fərəh üst-üstündən qalansa. Üzdə gülüş, gözdə nifrət yalansa, Nə gözləyim ağıllıdan, doğrudan.
Bu dünyada sözlər çoxdur, gözəl anam, İnan ki, yenə yetmir sevdiyimi anlatmağa. Sənin istiliyinlə mən dünyamı isidirəm, Həyatdakı ilk cənnətim sən özünsən, canım anam.
Əllərimdən tutanda, məni qucaqlayanda, Gülümsəyib baxanda qorxularım yox olur. Mehriban baxışınla yoluma nur ələnir, Sənin saf işığınla yollarım çiçəklənir.
Şəfqətli əllərinlə saçlarımı oxşadın, Beşiyimi yelləyib layla deyib qorudun. Mənim üçün həyatda həm güldün, həm ağladın, İndi başa düşürəm cənnət uzaqda deyil, qəlbində gizlənirmiş. Həyatdakı ilk cənnətim, qəlbimin ilk limanı…
01.08.2023.
İkiqat xoşbəxtlik
İki qızım – iki gözüm . Ruhumun, qəlbimin iki yarısı. Biriniz sakit liman, birinizsə od-alov, Fərqli olsanız da siz, Qəlbimin ən saf yerindəsiniz.
İki qızım – iki mələyim, Siz mənim sevincim, qürurumsunuz, Səmadakı sonsuz ulduzumsunuz. Sevgiylə döyünən qəlbimsiniz siz. Yaxşı ki, varsınız siz hər ikiniz!
İki qızım – iki qanadım. Qəlbinizə dolsun xoşbəxtlik nuru. Sevinciniz yayılsın səmaya doğru, Siz varsınız – dünya mənə doludur! Mən sevgimlə işıq olaram sizə.
16.04.2025.
Xoşbəxtlik rəsmi
Fırçamı alıram əlimə, rənglər gülür mənimlə, Günəş sarı, bulud mavi – hər toxunuş sevinc verir. Quşlar uçur kanvasımda, çiçəklər rəqs edir, Hər fırça toxunuşu “Xoşbəxtlik!” deyir.
Dünyanı rənglərlə gülümsədirəm, Yayılır hər küncə xoşbəxtlik anı. Fırçam toxunduqca izlər danışır. Ürəyimdən gələn sevinci paylaşır!
Palitramda gözəl həyat, sevgi, ümid, Xoşbəxtlik daşıyır hər nöqtə, hər xətt. Rənglər danışdıqca, gülümsəyirəm, Hər anı sevgiylə yaşayıram mən! 25.10.2025
Mən ümidlə yol gedirəm
Bu həyatın yükü ağır, Addım-addım yol gedirəm. Ömrün buludlu günlərin Gülümsəyib yad edirəm. Mən şükür edib hər günümə, hər anıma, Bir məqsədlə, bir ümidlə, Xoş arzuyla yol alıram. Yol gedərkən mənə baxıb Addımımın ağırlığın, Gözümdəki qəm qüssəni, Qəlbimdəki həyəcanı, Beynimdəki hesabları heç görməyən, Həsəd çəkən insanlara Gülümsəyib yol gedirəm. İnanaraq addımlayıb İşıq gələn səmtə doğru, Mən ümidlə gələcəyə yol gedirəm.
15.07.2014.
İstəyirəm
İllər əvvəl mən atamı itirdim. Yox, mən onu itirmədim! Dünya, sən onu aldın məndən. İndi bir xahişim var səndən, Gəl, çarxı fırladıb geriyə dönək, Uşaqlıq ilimə səyahət edək. Sual verəcəksən hansı illərə? Hansı arzu,istəklərə? İstəyirəm, istəyirəm yenə qapımız döyülsün, Atam gəlsin evimizə. İstəyirəm uşaq olum, qucağina alsın məni. İstəyirəm mən arada küsüm ondan, O da məni əzizləsin, Mənə arxa – dayaq olsun. Bilirəm, ey dünya, Bu bir istəkdir. Arzular, istəklər bitmir dünyada. Şikayət etmirəm mən sənə, dünya. Əksinə, təşəkkür edirəm sənə. O təmiz ürəkli, mərd insan üçün Gözəl atam üçün borcluyam sənə.
15.05.2025
Ana qəlbli güclü qadın
Azərbaycan Uşaqlar Birliyinin sədri, uşaq hüquqları müdafiəçisi Kəmalə Ağazadəyə həsr edilib
Qadınsan, bir ordu tək qüvvətlisən. Mərhəmət ən böyük gücündür sənin. Bu güc sənin zehnindədir, sevgindədir, Gözəlliklə dolu olan sənin o saf qəlbindədir. Ana qəlbli güclü qadın!
Həyatın sərt küləklərinin sındırdığı körpələrə, Qorxu dolu anlarında “ana”, “nənə” sözlərini Cəsarətlə deməsinə nəfəs oldun, arxa oldun. Taleləri dəyişən bir möcüzəsən, Ana qəlbli güclü qadın!
Sən divar quraraq, ümid tikirsən, Qaranlıq gecəni aydın edirsən. Axan göz yaşını sən gizlədirsən, Gülüş paylayırsan, ümid verirsən. Ana qəlbli güclü qadın!
Qaranlıq gecənin laylasıdır sənin səsin, Dua kimi taleləri isidəndir sənin əlin. Sənin adın körpələrin taleyinə yazılandır, Sənin əlin hər uğurda çiyinlərdə görünmədən daşınandır. Ana qəlbli güclü qadın! 25.01.2026
Novruz nəğməsi
Boylanır çiçəklər çöllərə sarı, Süzülür səmadan bahar nəfəsi. Günəş dan yerində nur kimi gülür, Aydın sabahlara yol salır ümid.
Sular pıçıldaşıb daşlara dəyir, Atlanır od üstə saf niyyətimiz. Qışın kədərini əsən yel qovur, Torpağın səsiylə oyanır bahar.
Süfrə bərəkətli, səməni yaşıl, Tonqal ətrafına biz yığışmışıq. Cücərir məhəbbət qəlblərimizdə, Yenidən həyat həvəsi doğulur bizdə.
Sevgi, məhəbbətdir sədaqətimiz, Novruzla dirçəlir ümidlərimiz. Qədim nəğməsiylə bu ulu bayram, Birliyə, dostluğa səsləyir bizi.
01.03.2026.
Rəssam qızıma
Rəssam qızım, çək rəsmimi, Üzümdə kədər olmasın. Sən nuru çək, parıldatsın gözlərimi, O gözlərdə sevgi dolu ürəyimi.
Bir gözümdə bacını çək, o birində özünü, Hər fırça toxunuşun əks etdirsin ruhumu. Bir anlığa yox elə kədərin kölgəsini, Rənglərinlə canlandır həyatın nəğməsini.
Fırçanla can tapsın həyatın rəngi, Boya qəlbimdəki sonsuz ümidi. Mənim gülüşümü, səadətimi, Ruhumu hər xətdə əbədi əks et.
Həyatımın rəngi bir gün solarsa, Yaşayar ümidim rəsmlərində. 08.03.2026
Zaur Ustacın “Heydər və Azad” essesində qəhrəmanlıq, vətən sevgisi və insan iradəsi Azərbaycan ədəbiyyatında vətən mövzusu, xüsusilə Qarabağ müharibəsi ilə bağlı hadisələr həmişə xüsusi yer tutmuşdur. Müasir dövrdə bu mövzunu bədii-publisistik dillə oxucuya çatdıran müəlliflərdən biri də tanınmış qələm adamı Zaur Ustacdır. Onun “Azərbaycan” jurnalının 2026-cı il fevral sayında dərc olunmuş “Heydər və Azad” essesi həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də qəhrəmanlıq salnaməsinin bədii söz vasitəsilə yaşadılması baxımından diqqətəlayiq publisistik nümunədir. Esse 1992-ci ilin 17 fevralında Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində baş verən faciəli hadisələr fonunda qurulmuşdur. Müəllif həmin dövrün ağır müharibə şəraitini, kəndin üzərinə çökmüş təhlükəni və insanların içində yaşanan qorxu ilə yanaşı, onların iradəsini və torpaq sevgisini təsirli şəkildə təsvir edir. Mətnin süjet xəttində iki gənc – Heydər Quliyev və Azad Rüstəmov dayanır. Müəllif bu iki obraz vasitəsilə müharibənin insan talelərinə necə təsir etdiyini, gənclərin vətəni qorumaq naminə necə fədakarlıq göstərdiyini göstərir. Esse yalnız döyüş səhnələrinin təsviri ilə məhdudlaşmır. Əksinə, müəllif hadisələrin arxa planında insan talelərinə toxunur. Azadın toyundan cəmi bir həftə keçməsi kimi faktlar müharibənin insan həyatına necə qəfil və amansız müdaxilə etdiyini göstərir. Bu detal oxucuya müharibənin yalnız cəbhədə deyil, ailələrdə, sevgilərdə və ümidlərdə də iz buraxdığını xatırladır. Zaur Ustacın publisistik üslubu məhz bu cür emosional məqamların üzərində qurulmuşdur. Essedə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri qəhrəmanlıq ruhunun təsviridir. Müəllif göstərir ki, say və texnika baxımından üstün olan düşmən qarşısında belə kənd müdafiəçiləri geri çəkilməyi düşünmürlər. Heydər və Azad obrazları burada təkcə iki fərdi qəhrəman deyil, bütövlükdə Azərbaycan gəncliyinin simvolu kimi təqdim olunur. Onların davranışları – yaralı halda belə döyüşü davam etdirmələri, kənd sakinlərini qorumağa çalışmaları – vətənpərvərlik ideyasını gücləndirir. Zaur Ustacın esse janrına xas olan xüsusiyyətlərdən ustalıqla istifadə etdiyi görünür. Mətn həm sənədli faktlara, həm də bədii təsvirlərə əsaslanır. Müəllifin dili sadə, lakin təsirlidir. Döyüş səhnələrinin təsviri, kəndin üzərinə çökmüş sükut, insanların həyəcanı və qorxusu canlı detallar vasitəsilə oxucunun gözündə canlanır. Bu xüsusiyyət esseyə həm tarixi sənəd, həm də bədii əsər kimi dəyər qazandırır. “Heydər və Azad” essesi yalnız iki gəncin qəhrəmanlığından bəhs etmir. Əsər bütövlükdə Qarabağ müharibəsinin acı reallıqlarını, xalqın mübarizə ruhunu və milli yaddaşın qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Belə əsərlər bir tərəfdən tarixə işıq salır, digər tərəfdən isə gələcək nəsillərə vətən sevgisi və fədakarlıq nümunəsi göstərir. Bu baxımdan Zaur Ustacın essesi Azərbaycan publisistikasında mühüm yer tutan nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. “Heydər və Azad” essesi müharibə mövzusunun publisistik və bədii vəhdətdə təqdim olunduğu təsirli əsərlərdən biridir. Zaur Ustac bu yazı vasitəsilə təkcə bir hadisəni xatırlatmır, həm də milli yaddaşı diri saxlayan, qəhrəmanlıq ənənəsini yaşadan bir ədəbi nümunə yaradır. Bu esse oxucuya bir daha xatırladır ki, tarix yalnız kitab səhifələrində deyil, insanların taleyində, xatirələrində və ədəbiyyatın gücündə yaşayır. “Heydər və Azad” məhz belə yaddaş abidələrindən biridir.
Öz doğma yurdumda qəribəm qərib, Qayğılar günümü yasa döndərib. Dərdli ürəyimi güneyə sərib, Üzümü dağlara tutub ağladım.
Getdiyim yollarda duman süründü, Can evim kədərə, qəmə büründü. Yenə gözlərimə anam göründü, Üzümü dağlara tutub ağladım.
Ayları, illəri yaşadım yalqız, Ömrün dərd yükünü daşıdım yalqız. Yadıma düşəndə ilk sevdiyim qız, Üzümü dağlara tutub ağladım.
Mən ki, yıxılmazdım, dərd məni yıxdı, Fikir məngənə tək canımı sıxdı. Kimə «qardaş» dedim, qara daş çıxdı, Üzümü dağlara tutub ağladım.
Qocalıq əl verib mənlə görüşdü, Elə bil üstümə dağlar sürüşdü. Cavanlıq çağlarım yadıma düşdü, Üzümü dağlara tutub ağladım.
9 mart, 2026
MƏNƏ QOCA DEMƏ…
İllər saçlarıma çoxdan dən salıb, Həsrətin canımı lap əldən salıb. Ürəyim cavandı, demə qocalıb, Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
Həyatım bir cənnət bağıdı indi, Ömrümün ən gözəl çağıdı indi. Deyirlər: «Bu dünya sevənlərindi», Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
Yanar bir ocağam, közümdən bilsən, İşığım sönməyib, üzümdən bilsən. Qəlbimdən keçəni gözümdən bilsən, Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
Göylərə çatacaq gur səsim də var, Bitib-tükənməyən həvəsim də var, Yüzü haqlamağa nəfəsim də var, Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
İpək saçlarını mənim üçün hör, Mənimlə birlikdə gözəl ömür sür. Nə olar, sözünü sən geri götür, Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
Dəmiri mum kimi əyər bu Vaqif, Həmişə haqq sözü deyər bu Vaqif. Vallah yüz cavana dəyər bu Vaqif, Mənə qoca demə, ay canı yanmış!
Çəliklə gəzməyin gəldi zamanı, Yayda da isinmir Vaqifin canı. Hanı, qız qaytaran günlərim, hanı? Üzümü dağlara tutub ağladım.
7 mart, 2026
HEÇ KİMƏ İNANIB, GÜVƏNMƏ VAQİF
Əvvəlki kişilər çıxıb getdilər, Mərdliyi, qeyrəti yığıb getdilər. Dünyanın «əlini» sıxıb getdilər, Heç kimə inanıb, güvənmə Vaqif!
Haramı halala qatan çoxdu çox, Hər gün ürəyinə batan oxdu, ox. Bir vaxt güvəndiyin atan yoxdu, yox, Heç kimə inanıb, güvənmə Vaqif!
Yalan söz ağızda bal dadır daha, İlan zəhəri də baldadır daha. Qardaş da qardaşı aldadır daha, Heç kimə inanıb, güvənmə Vaqif!
Yaman çoxalıbdı şeytan adamlar, Daha yoxa çıxıb, qeyrət, namus, ar. İndi nə sirdaş var, nə də ki, dost var, Heç kimə inanıb, güvənmə Vaqif!
Enişdə, yoxuşda dizinə güvən, Halal ocağına, közünə güvən. Özünə arxalan, özünə güvən, Heç kimə inanıb, güvənmə Vaqif!
4 mart, 2026
KİŞİ TƏK YAŞA…
Halal qazanırsan halal varını, Ağ çiçək sanırsan qışın qarını. Əymədin heç zaman dağ vüqarını, Qalan ömrünü də kişi tək yaşa.
Eşitdin hər kəsin qəm fəryadını, Tarixə yazmısan öz soyadını. Göylərə ucaltdın kişi adını, Qalan ömrünü də kişi tək yaşa.
Heç zaman yalana əl çalmamısan Yaltaqlıq eləyib alçalmamısan Bir gün də mənasız yaşamamısan, Qalan ömrünü də kişi tək yaşa.
Qaraya ağ deyib yarınmadın sən, Heç kimin boynuna sarılmadın sən. Sənin soykökünə, nəslinə əhsən, Qalan ömrünü də kişi tək yaşa.
Vicdanla görübdü hər işi Vaqif, Dərdli adamların dərdişi Vaqif, Sən kişi oğlusan, ay kişi Vaqif, Qalan ömrünü də kişi tək yaşa.
2 mart, 2026
KƏNDDƏ YAŞAYARAM QALAN ÖMRÜMÜ
Doğma kəndimizə çıxıb gedirəm, Şəhərin «əlini» sıxıb gedirəm. Mən şələ-küləmi yığıb gedirəm. Vurub qoltuğuma solan ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
Gülləri soluxan mən yaz kimiyəm, Pas atıb çürüyən dəryaz kimiyəm. Telləri qırılmış bir saz kimiyəm, Bu şəhər eylədi talan ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
Yadımdan çıxmadı bir an da kəndim, Yaşadı ürəkdə, həm qanda kəndim. Bu qərib şəhərdə bitib-tükəndim, Fələk qıra bilər hər an ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
Elə bil qəfəsdə yaşıyıram mən, Ürəkdə dərd yükü daşıyıram mən. Birtəhər çıxaraq bu cəhənnəmdən, Gedib söndürərəm yanan ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
Təzə arzu ilə, yeni nəfəslə, Canımda can olan sevdiyim kəslə, Üz tutub gedirəm böyük həvəslə, Şəhərdə saxlayıb yalan ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
Unuda bilmədim bir an dağları, Saxlayıb izimi o kənd yolları. Qaçmaq istəyirəm günəşə sarı, Qırx ildir bürüyüb duman ömrümü, Kənddə yaşayaram qalan ömrümü.
25 fevral, 2026
GƏLƏRSƏNMİ BİZƏ DE
Bir yaz günü biz görüşdük səninlə, Ay batanda tez öpüşdük səninlə. Beşinci gün oda düşdük səninlə, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Könlüm səni doğma sanır, yar sanır, Bu sevgini unutmayıb hey anır. Beşinci gün canım yanır, odlanır, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Mən bir vaxtlar cavan idim, nə dərdim, Nə bir kədər, nə də qayğı bilərdim. Beşinci gün sənə məktub göndərdim, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Qocalsam da gözlərində gözüm var, Kül altında qaralmayan közüm var. Beşinci gün sənə xəlvət sözüm var, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Bu sevgini oda yapdı ayrılıq, Qılınc kimi kəsdi, çapdı ayrılıq. Beşinci gün bizi tapdı ayrılıq, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Əlli ildir qəlbimdəsən hələ sən, Əlli ildir bənzəyirsən gülə sən. Beşinci gün sığal verib telə sən, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
Bu sevgimiz nağıl kimi bitiəcək, O xoş günlər ilim-ilim itəcək. Beşinci gün ömrüm sona yetəcək, Beşinci gün gələrsənmi bizə de?
BƏNÖVŞƏ QOXULU SƏTİRLƏR (Bahar Bəxtiyarqızı və onun yaradıcılığı)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızı və onun yaradıcılığı haqqında söhbət edəcəyik. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında insanın daxili aləminə, psixoloji qatlarına və mənəvi axtarışlarına yönələn müəlliflər arasında Bahar Bəxtiyarqızının özünəməxsus yeri formalaşmaqdadır. Onun yaradıcılığı səs-küylü pafosdan uzaq, lakin dərin təsir gücünə malik səmimi düşüncələr üzərində qurulub. Bahar Bəxtiyarqızı oxucunu zahiri hadisələrə deyil, insanın öz daxilində yaşadığı duyğulara, suallara və ziddiyyətlərə diqqət yetirməyə çağıran müəlliflərdəndir. Bahar Bəxtiyarqızı 13 mart 1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Sabirabad rayonundan olan müəllif hazırda Bakı şəhərində yaşayır və yaradıcılıq fəaliyyətini burada davam etdirir. Orta təhsilini Bakı şəhəri 49 nömrəli İntellekt liseyində alan Bahar Bəxtiyarqızı uşaq yaşlarından ədəbiyyata xüsusi maraq göstərib. Sözə, düşüncəyə və insanın daxili dünyasına olan həssas münasibət onun xarakterinin və yaradıcılıq istiqamətinin erkən yaşlarından formalaşmasına səbəb olub. Müəllif 13 yaşından etibarən bədii ədəbiyyat oxumağa başlamış, paralel olaraq yazı ilə məşğul olmuşdur. Uzun illər yazarlıq fəaliyyəti Bahar Bəxtiyarqızı üçün daha çox şəxsi və daxili bir yaradıcılıq mərhələsi kimi davam edib. Bu illər ərzində o, hisslərini, düşüncələrini və müşahidələrini gündəlik qeydlər, esselər və bədii parçalar formasında qələmə alaraq öz ədəbi dünyasını səssiz, lakin ardıcıl şəkildə formalaşdırıb. Müəllifin oxucu ilə ilk rəsmi görüşü 2024-cü ildə baş tutub. Həmin ildə onun ilk kitabı — “Əlvida deməyə tələsmə” işıq üzü görüb. Bu kitab insanın daxili aləminə yönəlmiş, ayrılıqla barışa bilməyən hisslərin bədii ifadəsi kimi diqqət çəkir. Əsərdə sevgi və itki, gözləmə və ümid, yarımçıq qalan münasibətlərin yaratdığı psixoloji çarpışmalar ön plandadır. Müəllif oxucunu tələsmədən düşünməyə, hisslərini dinləməyə və bəzən “əlvida” deməyin çıxış yolu olmadığını anlamağa səsləyir. Duyğularla düşüncənin harmoniyasını qoruyan bu kitab oxucuda dərin emosional təsir yaradır. İlk qələm təcrübəsi olmasına baxmayaraq, “Əlvida deməyə tələsmə” qısa zamanda oxucular tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı və zamanla müəllifin ədəbi yolunda bir növ vizit kartına çevrildi. Bahar Bəxtiyarqızını tanıyanlar onu tez-tez “Əlvida deməyə tələsmə kitabının müəllifi Bahar xanım” kimi təqdim etməyə başladılar. Oxucuların bu səmimi sevgisi müəllifi daha da ruhlandırdı və yeni yaradıcılıq axtarışlarına sövq etdi. 2024-cü ildə Bahar Bəxtiyarqızı Avand Production tərəfindən təşkil olunan tədbirdə “Gənc yazar” nominasiyası ilə təltif olundu. Bu mükafat onun yaradıcılığına verilən ictimai və ədəbi dəyərin göstəricisi kimi qəbul edildi. Müəllifin ikinci kitabı — “Əslində mən kiməm?” Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığında daha dərin və fəlsəfi bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Kitab boyu səslənən bu sual insanın öz varlığı, kimliyi və mənəvi bütövlüyü ilə bağlı düşüncələr fonunda cavablandırılır. Əsərdə bəzən ağrılı etiraflar, bəzən isə ümidverici fikirlər oxucunu öz daxili aləmi ilə üz-üzə qoyur. Səmimi dil və psixoloji dərinlik oxucunu sadəcə müşahidəçi deyil, bu daxili dialoqun bir hissəsinə çevirir. “Əslində mən kiməm?” kitabı Bahar Bəxtiyarqızının ədəbi yolunda yeni bir mərhələnin əsasını qoydu. Bu əsər müəllifə təkcə oxucu sevgisi deyil, eyni zamanda ciddi ədəbi uğurlar da qazandırdı. Kitabın yaratdığı rezonans nəticəsində Bahar Bəxtiyarqızı 2025-ci ildə Ziyadar Mükafatı ilə təltif olundu. 2026-cı ildə isə Gənc Yazarlar Qurumunun təşkil etdiyi Milli Uğur Mükafatı çərçivəsində “İlin müəllifi” adına layiq görüldü. Ümumilikdə Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığında psixoloji mövzular, insanın daxili aləmi, mənəvi axtarışlar və duyğuların incə təhlili əsas xətti təşkil edir. Onun əsərləri oxucunu düşünməyə vadar edir, insanın özünə ünvanladığı sualları yenidən gündəmə gətirir. Müəllifin ədəbi dili səmimiliyi, sadəliyi və axıcılığı ilə seçilir ki, bu da yaradıcılığını oxucu üçün anlaşılan və təsirli edir. Bu ədəbi üslub və mövzu dərinliyi təsadüfi deyil. Bahar Bəxtiyarqızı yaradıcılıq fəaliyyəti ilə paralel olaraq öz üzərində sistemli şəkildə çalışmış, bilik və bacarıqlarını daim inkişaf etdirməyə xüsusi önəm vermişdir. O, müxtəlif seminar və kurslarda iştirak etmiş, diksiya və nitq mədəniyyəti üzrə təlimlər almışdır. Eyni zamanda bir çox tanınmış yazarların keçirdiyi seminar və təlimlərə qatılaraq ədəbi təcrübəsini zənginləşdirmiş, ədəbiyyat sahəsində nəzəri və praktiki biliklərini genişləndirmişdir. Hazırda Bahar Bəxtiyarqızı yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirir və üçüncü kitabı üzərində çalışır. Yeni əsərində də müəllif insan psixologiyasına, daxili ziddiyyətlərə və mənəvi axtarışlara sadiq qalaraq oxucunu daha dərin düşüncə qatlarına dəvət etməyi qarşısına məqsəd qoyub. Yazı prosesi davam edən bu kitabın onun ədəbi yolunda yeni və əhəmiyyətli mərhələ olacağı gözlənilir. Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığı sübut edir ki, ədəbiyyat təkcə söz sənəti deyil, həm də insanın özünü anlama yoludur. Onun qələmindən süzülən bənövşə qoxulu sətirlər oxucunu səs-küylü dünyadan bir anlıq uzaqlaşdıraraq öz daxili səsinə qulaq asmağa çağırır. Və məhz bu xüsusiyyət onun yaradıcılığını müasir ədəbi mühitdə fərqləndirən əsas cəhətlərdən birinə çevirir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
KİÇİK GƏLİN (hekayə) İsti yay günlərindən birinin ikinci yarısı idi. Bir neçə gün idi ki, Azərbaycanın hər yerində olduğu kimi, Bakıda da anomal istilər hökm sürürdü. Qızmar istilərdən təngə gələn sakinlər dənizkənarı bulvara axın etmişdilər. Sahildə , demək olar ki, adam əlindən tərpənmək mümkün deyildi. Kimiləri sahil boyu gəzinir, kimiləri də çoxu ağacların altında və fəvvarəyə yaxın qoyulmuş skamyalarda oturub söhbət edirdilər. Əyyubla Dəstəgül də oturanlardan biri idi. Neftçalanın Tatar Məhlə kəndindən olan bu cütlük üç ay idi ki, evlənmiş, on gün idi də ki, Bakıya, yaxın qohumlarının evinə qonaq gəlmişdilər. – Əyyub, dur gedək evə, – Dəstəgül qəfil dilləndi. – Nə oldu? Neçə gündür deyirdin, dənizə gedək, xoşuna gəlmədi? – deyə Əyyub gülümsədi.–Yox, dəniz xoşuma gəlir, amma çox səs-küydü, – Dəstəgül narazı halda dilləndi. – Əzizim, yarım saatdır gəlmişik, bir az da oturaq, gedərik, – Əyyub arvadını yola gətirməyə çalışdı. – Yox, gedək, həmdə, istidi. Dəsdəgül mızıldandı. – Əyyub cavab olaraq yenə nəsə demək istəyirdi ki… ,Bu vaxt orta yaşlı, arıq, qısa boylu, əynində qara kətan don və başında da eyni rəngdə ipək hicab olan bir qadın kitab dolu araba ilə onlara yaxınlaşdı. – Salam, uşaqlar. Oturmaq olar? – Əlbəttə, buyurun, – deyə Əyyub birinci dilləndi. — Çox sağ olun, Allah razı olsun, — qadın mülayim səslə təşəkkür etdi. – Ətrafdakı səs-küy az deyildi. — Bir də bu gəldi, — Dəstəgül dodaqaltı deyindi.— Həə… Söhbətinizə istəmədən qulaq qonağı oldum. Deyəsən Qızımız istidən şikayətlənir, — qadın yerini rahatlayıb mülayim səslə dedi. — Hə, — Əyyub gülümsədi. — Mən başa düşmürəm, bizim millət niyə belədir? — qadın eyni tonla sözünə davam etdi. — Necə yəni? — Dəstəgül başını qaldırmadan soruşdu. — Bax, qışda soyuq olanda yayın qızmar günəşini arzulayırıq, yayda isə “kaş qış gələydi” deyirik. Axı biz nə istəyirik? — qadın fikrinə aydınlıq gətirdi. — Düz deyirsiniz. Əyyub təsdiq etdi. — Deyəsən, yeni evlənmisiniz, — qadın hər ikisinə xitabən soruşdu. — Bəli, 3 aydır, — Əyyub cavab verdi. — Ərin səninlə necə davranır, qızım? Onunla xoşbəxtsən? — qadın bu dəfə bir başa Dəstəgülə müraciət etdi. — Bəli… — Dəstəgül utancaq halda dilləndi. Əyyub isə arvadının bu cavabından məmnun halda gülümsədi. — Şanslı kişisən, oğlum, — qadın üzündə xoş bir təbəssümlə dilləndi. — Şanslı kişisən ki, arvadın səndən razıdır. Unutma arvadından razı olan kişidən Allah da razı olar. İnşallah, hər zaman belə olarsan — arvadına mülayim davranar, onu incitməz, könlünü oxşayarsan. Daha mənim ərim kimi anlayışsız olmazsan… -Əriniz kimi?.. — Əyyub duruxdu. — Həə, oğlum… Mənim qollarımı da elə ərim bu hala salıb, — qadın dərindən köks ötüüb dilləndi. Bu sözlərdən sonra — Əyyubla Dəstəgül eyni anda— qadının qollarına baxdılar və hər ikisidə gördükləri qarşısında yerlərindəcə donub qaldılar. Qadının hər iki əlləri də biləklərindən yox idi. Eyni zamanda onlar qadının kitab dolu arabasınınn arxadan onun sol qoluna kəmərlə bağlandığına da yalnız indi fikir verdilər — Necə yəni… sizin qollarınızı əriniz?.. — Dəstəgülün boğazı düyünləndi. — Həə, qızım, — qadın acı təəssüflə başını buladı. — Bəs nəyə görə? — deyə Əyyub heyrətlə soruşdu. — Hə, indi sizə hər şeyi danışacağam… — qadın bunu deyib ağır-ağır danışmağa başladı. .: – Adım gözəldir, amma təəssüf ki, bəxtim — daha doğrusu, qarşıma çıxan insanlar — adım qədər gözəl olmadılar. Yəni onların qəlbləri gözəl deyildi 1977-ci ilin soyuq bir qış günü, Göyçayın Çaxırlı kəndində sadə və zəhmətkeş bir ailənin ilk övladı olaraq dünyaya gəlmişəm. 12 yaşıma qədər olan uşaqlıq illərim çox şən və qayğısız keçdi. Hamı kimi mən də, yeddi yaşımda məktəbə getdim. Bütün gün dərs oxuyar, qalan vaxtlarda isə qonşunun uşaqları ilə oynayar, bəzən də atamın dizi üstə oturar, onun danışdığı nağıllara və oxuduğu şeirlərə qulaq asardım. Birinci sinifdən etibarən dərslərimi yaxşı oxuyar, hər gün “5” alar, aldığım qiymətləri də sevinə-sevinə atama göstərərdim. Yazıq atam da sevinclə başımı sığallayıb: “Biz oxuya bilmədik, barı siz oxuyun, adam olun”, — deyərdi. Hə, siz demişkən, mənim doğulmağımdan 6 il sonra əkiz bacı-qardaşım — Həcər və Xəzər dünyaya gəldi. Onlarla həyatım təsvir edə bilməyəcəyim qədər rəngli idi. Anam evdar qadın idi. Atam isə mövsümlük işlərdə işləyir, zəhmətlə də olsa bizi dolandırmağa çalışırdı. Sizi əmin edirəm ki yoxsul olsaqda gülümüz çox xoşbəxt keçirdi.Ancaq təəssüf ki, xoşbəxt güllərimizin ömrü, bayaq qeyd etdiyim kimi, mənim 12 yaşıma — yəni 1989-cu ilə qədər oldu.Onda bir il idi ki, vaxtilə hallarına acıyıb torpaqlarımızda sığınacaq verdiyimiz erməni quldurları, indi üçüncü dövlətlərin köməyi ilə sığındıqları torpaqlara əl uzadır, eyni kənddə yaşadıqları, eyni məktəbdə oxuduqları, bir məclisdə iştirak etdikləri, evlərinə qonaq gedib çörək kəsdikləri, illərlə “dost, qardaş” dedikləri insanları indi sözün həqiqi mənasında düşmən gözündə görür, gördükləri yerdə bircə güllə ilə yerə sərirdilər. Şiddətli döyüşlər gedən Qarabağ torpaqlarında könüllü özünümüdafiə batalyonları yaradılırdı. Bu batalyonlara Azərbaycanın hər yerindən olduğu kimi, Göyçaydan, bizim kənddən də neçə-neçə qeyrətli oğullar qoşulurdu. Onlardan biri də atam oldu. O da “Vətənim dar gündədir”, — deyib yaradılan könüllü batalyonlardan birinə qoşuldu. Yazıq atam… Onda onun cəmi-cümlətanı 38, anamın isə 35 yaşı var idi. Atamın getdiyi həmin gün mən, bacım və qardaşım bir daha görməyəcəyimizi bilirmiş kimi, onun boynunu qucaqlayıb uzun-uzun ağladıq. Anam və atamla sağollaşmağa gələn qohum-qonşular bizi ondan çətinliklə ayırdılar.Anamla mən hər gün Azərbaycanın başının üstünü alan buludların tezliklə dağılması, müharibənin dayanması və atamın da hamı ilə birlikdə sağ-salamat evimizə qayıtması üçün ağlaya-ağlaya dua edirdik. Amma təəssüf ki, belə olmadı. Üç ay sonra atamın şəhid xəbəri gəldi. O, Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid oldu. Həmin gün elə bil dünya başımıza fırlandı. Gözəl o anları bir daha yaşayırmış kimi kövrəldi. -Anamla mənim fəryadım, ölümün nə olduğunu hələ tam dərk etməyən körpə bacı-qardaşımın göz yaşlarına qarışdı. Bəli, bizim də ürəyimizə əbədiyyən sönməyəcək bir od düşmüşdü, atam ölmüş, anam dul, biz isə yetim qalmışdıq. Sözlə təsvir edə bilməyəcəyim ağır günlərimizdə elə həmin vaxtdan başladım. Anam bizə baxmaq üçün mövsümlük işlərdə işləməyə başladı. Böyüdükcə biz də əlimizdən gələn qədər həyətdə, təsərrüfat işlərində ona kömək edirdik. Beləcə üç il keçdi. Mən 15 yaşıma gəlib çatdım. Doqquzuncu sinifdə oxuyurdum. Yay tətili idi.Bir gün axşamüstü anam işdən evə gəldi və onunla qonşu kənddən olan, həm də eyni tarlada işləyən Roza adlı bir qadının İradə adlı qohumunun oğluna qız axtardığını və məni ona ərə verəcəyini dedi. Mən həmin gün onun bu sözlərinə heç bir reaksiya vermədim, çünki anamın dediklərini hələ başa düşmür, tam mənasıyla dərk etmirdim. Ümumiyyətlə, ailə qurmaq nə demək idi? Yalnız yemək bişirməkdən, silib-süpürməkdən, yuyubyığışdırmaqdanmı ibarət idi ailə qurmaq? Bunu da bilmirdim. Ancaq sonralar başıma gələn fəlakəti bir gün mənə”Qızım, , ailə kiçik bir dövlətdir. Onu idarə etmək böyük məsuliyyət tələb edir. Sən hələ uşaqsan. Bu məsuliyyəti daşıya, bu yaşında gəlin ola bilməzsən”. Deyən Yaqut adlı qonşu qadının sayəsində yavaş-yavaş dərk etməyə başladım və bir gün anama ağlaya-ağlaya oxumaq istədiyimi, ərə getmək istəmədiyimi dedim. Anam isə əvəzində: “Sən bu evin böyük qızısan, mənə dayaq olmalısan. Qabil yaxşı oğlandır, yük maşını sürücüsüdür. Yayda otumuzu, qışda odunumuzu, dənimizi gətirər, bacıqardaşını oxudar, mənə də dayaq olar,” — deyib bu söhbəti bir daha açılmamaq üzrə bağladı.Bəli, artıq geriyə yol yox idi. Mən özümü indi məni itirib-axtarmayan bacı-qardaşımın xoşbəxt gələcəyinə qurban verəcək, anamı isə əslində asanlıqla həll edə biləcəyi bir neçə məişət problemlərindən xilas etmək üçün məktəb şagirdi olmalı olduğum yaşda bir evə gəlin, heç tanımadığım, üzünü yalnız toy günü görəcəyim bir kişiyə arvad, ən dəhşətlisi isə özüm uşaq olduğum halda kim bilir, neçə-neçə uşağa ana olacaqdım. Nəhayət, həmin gün gəldi. Bu söhbətdən düz 2 həftə sonra, iyun ayının ortalarında qonşu kəndə Qabil adlı oğlana ərə getdim. Evdən çıxanda anam mənə: “Çalış, getdiyin yerdə başımızı aşağı eləmə. Gəlinliklə çıxdığın bu evə yalnız kəfənlə qayıda bilərsən,” — deyib məni yola saldı. Beləcə biz Qabilin əmisinin jüquli markalı maşınında onların kəndinə yola düşdük. Bibimlə əmim arvadı da mənimlə getdilər. Kəndə -çatana qədər yol boyu əllərimlə üzümü tutub dayanmadan ağlayır, ölmək üçün Allaha dua edirdim. Oturduğum gəlin maşınının tabutum, geyindiyim ağ gəlinliyin kəfənim, getdiyim ər evinin də məzarım olduğunu düşünürdüm. Nəhayət, gəlin evinə çatdıq. Maşından düşüb həyətə girəndə, sonradan başıma gələcəklər əvvəlcədən ürəyimə dammış kimi yenidən ağlamağa başladım. Bizi elə qaynanam qapıdaca qarşılayıb evə apardı.Mən Qabilin, yəni sonradan cəlladım olacaq ərimin üzünü də elə həmin gün gördüm. Qabil arıq, qısa boylu, ciddi görkəmli, qonur gözlü, qarayanız bir kişi idi. O, məndən düz 12 yaş böyük idi. Mən Qabilin ikinci arvadı idim. Onun birinci arvadı 7 ay əvvəl evdə uşaq dünyaya gətirdiyi zaman ölmüşdü. Buna görə də ailəsi ona yenidən toy etməmiş, yalnız ailə üzvlərindən və yaxın qohumlardan ibarət kiçik bir yığıncaq təşkil olunmuşdu. Qaynanam bizi hər kəslə bir-bir tanış etməyə başladı. Qabilin özündən başqa üç qardaşı da var idi. Qabil üçüncü idi. Onun dördüncü qardaşı da bir ay əvvəl toysuz, vüsatsız evlənmişdi. Əmim arvadı ilə bibim məni sakitləşdirməyə çalışır, mən isə dayanmadan ağlayırdım. Hər kəs mənim sevindiyimdən ağladığımı zənn edirdi, ancaq bu heç də belə deyildi. Birdən qaynanam ərimin birinci arvadından olan Asya adlı yeddi aylıq qızını mənə göstərib, uşağa doğulduğu gündən bəri özünün baxdığını, böyüdükcə də mənə öyrəşdirəcəyini dedi. Əmim arvadı ilə bibim 2 saat oturduqdan sonra mənimlə sağollaşıb, yenidən kəndimizə qayıtdılar.Beləliklə, mən ərim Qabil, yeddi aylıq qızı Asya, qaynanam Firuzə, qaynatam Bayram, qaynım Yusif və eltim Baharla birlikdə yaşamağa başladım. Hər günü biri-birindən ağır, əzablı və çətin günlərim elə həmin gündən başladı. Eltim Bahar məndən 3 yaş böyük idi. Hər ikimiz də bütün ev işlərini görə bilsək də, yemək bişirməyi bacarmırdıq. Qaynanam yeməyin hazırlanma qaydasını bir həftə mənə, bir həftə də ona göstərərdi. Mən yemək bişirənə qədər o, o bişirənə qədər mən yeməyin necə hazırlanmasını unutardıq. İnsafla deyəndə, qaynanam buna görə bizə bir söz deməz, “Eybi yoxdur, ikiniz də hələ uşaqsınız, öyrənəcəksiniz,” — deyib səbirlə təkrar göstərərdi. Yusif də Bahara heç nə deməzdi. Amma Qabil məni buna görə incidip danlayar, təhqir edib söyər, bəzən də insafsızcasına döyərdi. Hər dəfə də qaynatam harayımı eşidib gələr, məni döydüyü üçün onu möhkəm danlayardı. İnsafla deyəndə qaynatamla qaynanam pis adam deyildilər, ancaq biz bir böyük kimi onların hörmətini saxlamalı, dediklərini qeyd-şərtsiz yerinə yetirməli, qoyduqları qaydalara riayət etməli idik. İki gəlin onların yanında başıaçıq gəzə, otura, hündürdən danışıb gülə, yemək yeyib su içə bilməzdik.Bəli, sözün həqiqi mənasında gedəcək heç bir yeri olmayan mən, evin çətin qaydalarına və az qala məni hər gün heç nəyin üstündə döyən ərimin 15 yaşımda cəhənnəmə çevirdiyi həyatıma uyğunlaşmağa çalışırdım.”Eltimlə mən səhər hamıdan əvvəl oyanar, axşam hamıdan sonra yatardıq. Bu müddətdə həm ev işləri görər, həm də ailəyə dolanışıq mənbəyi olan təsərrüfat işlərində kömək edərdik. Gün ərzində yalnız yemək yediyimiz və ayaqyoluna getdiyimiz zaman dincələrdik. Bu arada mən həm də yavaş-yavaş Asyaya baxmağa başlamışdım. Elə ilk gündən doğulanda anasını itirən bu körpə qıza qanım qaynamışdı. Onunla bağlı bir gün baş verən hadisə isə indidə ürəyimi göynədir.Gəlin getdiyimin birinci ayı idi. Bir gün günorta, evdə heç kimin olmadığı bir vaxt Asyanı qucağıma götürüb həyətimizdəki ucsuz-bucaqsız üzüm bağına getdim və orada, ağacların arasında evcik qurub onunla, bacı-qardaşımla olduğu kimi evcik-evcik oynamağa başladım. Bu vaxt ərim gəlib bunu gördü və məni belinin kəməri ilə möhkəm döydü. Onun əlindən məni “Ay bala, yazığı niyə döyürsən, onun özü hələ uşaqdır, evcik oynayan yaşdadır, nə bilsin uşağa baxmağı?” deyən Xavər adlı qonşu qadın aldı. Anam bir də iki ay sonra bacı-qardaşımla birlikdə məni görməyə gəldi. Ona vəziyyətim barədə ümumiyyətlə heç nə demədim, çünki bunun bir faydası olmayacaqdı. Evdən çıxanda “Gəlinliklə çıxdığın bu evə ancaq kəfənlə qayıda bilərsən” deyən anam nəinki məni evə geri qəbul etməyəcək, heç mənə qulaq asmayacaqdı da. Əyyubla Dəstəgül Gözəlin danışdıqlarını göz yaşları içində dinləyir, dinlədikcə də onu uşaq yaşında mənfəətə qurban verib gəlin köçürən anasına və cəlladı olan ərinə ürəklərində lənətlər yağdırırdılar. Beləcə, 5 ay keçdi. Gözəl gözlərini silib acı həyat hekayəsinin ardını danışmağa davam etdi. Noyabr ayının ikinci bazar gününün, gündüz saatları idi. Mən həyəti süpürürdüm. Birdən Maral adlı qonşu qadın ara çəpərə yaxınlaşıb işarə ilə məni yanına çağırdı. Maral anadan gəlmə eşitmə məhdudiyyətli idi, özü də milliyyətcə erməni idi. Əsl adı Liyda olan Maral qonşu kənddən idi. O, on il idi ki, Rizvan adlı sağlam bir oğlanla ailə qurub bu kəndə gəlin gəlmiş, bir oğlan, bir qız olmaqla iki əkiz uşaq dünyaya gətirmişdi, indi də üçüncüyə hamilə idi. Mən süpürgəni atıb onun yanına getdim. Çatan kimi Maral əllərini həyətimizdəki şirin nar ağaclarına tərəf uzatdı. Bəli, hər şey məlum idi — Maral yenə məndən nar istəyirdi. Onların da həyətində nar ağacı vardı, amma şirin deyildi. Buna görə də, o, hər dəfə məni görən kimi bizdən şirin nar istəyirdi.”Mən həmişə olduğu kimi, bu gün də ona iki şirin nar verdim. Maralın çəpərdən aralanması ilə mənə, gözləri hədəqəsindən çıxacaqmış kimi baxan Qabilin qəfil böyürdən çıxması bir oldu.”O, üzümə möhkəm bir şillə çəkdi və qəzəbli halda: ‘O erməni qadına niyə nar verdin bilmirsən ki, onlar bizim düşmənimizdir?’ – deyə soruşdu. Bəli, Maral erməni idi. Həmin vaxt cəbhədə cavan oğlanları bir güllə ilə şəhid edən, yaralayan, neçə-neçə soydaşımızı doğulub böyüdükləri doğma torpaqlarından, min bir əziyyətlə qurub yaratdıqları ev-eşiklərindən didərgin salanlar arasında bəlkə də onunda atası, qardaşları, ya da yaxın qohumları var idi. Amma Maral mənim üçün əvvəlcə eşitmə məhdudiyyətli bir insan, ailəsi kəndlərini tərk edəndə onu aparmağa gəldikləri zaman bir daha görməməyi və həsrətlərini ürəyində daşımağı gözə alaraq onlarla getməyib sevdiyi adamla və iki körpə balası ilə yaşamağı seçən sədaqətli bir qadın, fədakar bir ana idi. Bir də axı o, hamiləydi. İndi olanlarda nə onun, nə də bətnindəki körpənin heç bir günahı yox idi. Mən, üzümə dəyən şillənin təsirindən səndələdim. Bir əlimlə yıxılmamaq üçün ağacdan yapışdım, digər əlimlə də od tutub yanan üzümü tutdum. Qabilə isə cavab vermədim. O, bundan daha da hiddətləndi və ‘Gəl bura, indi sənə göstərərəm’ – deyərək, məni saçımdan sürüyüb həyətdəki odun kötüklərindən birinin yanına apardı. Hər iki əlimi kötüyün üzərinə qoydu və hərəsini bir nara görə dəryazla biləklərimdən kəsdi. – Nəə! Əyyubla Dəstəgül eşitdikləri qarşısında heyrətləndilər. -Aman Allah! Yəni o, sizin əllərinizi sırf Marala iki nar veriiniz deyəkəsdi?’ – Dəstəgül gözləri yaşlı halda soruşdu: – Hə, qızım, – Gözəl kövrək halda davam etdi, – o an nə ağrıdan qopardığım fəryadım qulaqlarımdan, nə də kəsilən əllərimin yerindən axan qan gözlərimin qarşısından getmir. Səsimə evdəkilər və yaxınqonşular yığışdı. Onlar da gördükləri mənzərə qarşısında dəhşətə gəldilər. Öz imkanları ilə birtəhər qanaxmanı dayandırdılar və məni tez xəstəxanaya çatdırdılar. Ancaq həkimlər nə qədər çalışsalar da, kəsilən əllərimi yenidən bərpa edə bilmədilər. Beləliklə, həmin gündən mənim həyatla əsl mübarizəm başladı. Mən elə xəstəxanadaca anamla qalmaq istəmədiyimi dedim. Buna görə də müalicəm qurtaran kimi məni Bakıya, uşaq evlərindən birinə göndərdilər. Həmin gündən də bir daha ailəmi görmədim. Qabili də həbsə saldılar. Məhkəmənin hökmü ilə o, qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma maddəsi ilə 12 il azadlıqdan məhrum edildi. Hökmü eşidən Qabil elə həmin günün gecəsi özünü yatdığı çarpayının başından asıb öldürdü. Bakıya gələndən 2 ay sonra hamilə olduğumu öyrəndim. Açığını desəm, bu xəbəri eşidəndə qanım qaraldı. Öz-özümə: ‘Mən əliləm, onu dünyaya gətirsəm, necə baxacağam?’ – deyə düşündüm. Ancaq mən canımın yarısını itirmişdim, buna görə də körpə balamın canına qıymamağa, onu dünyaya gətirməyə qərar verdim. 7 ay sonra gözəl bir qız balam dünyaya gəldi. Onun adını Həyat qoydum, çünki onun gəlişi məni sözün həqiqi mənasında həyata qaytardı. : Onunla üç il uşaq evində yaşadıq. 18 yaşımın tamamında isə oradan birlikdə, kimsəsiz insanların yaşadığı sığınacağa göndərildik. Dörd il sonra isə, yəni mənim 22, qızımın 7 yaşı olanda, öz istəyimlə sığınacaqdan çıxmaq istədiyimi bildirdim. Əvvəlcə sığınacağın köməyi ilə özümə taxta bir vaqon, bir az da əşya aldım. Dövlət tərəfindən mənə əlilliyimə, qızıma isə atasızlığa görə sosial müavinat təyin edildi.” -Beləcə, biz sığınacaqdan çıxıb taxta vaqonda tək başımıza yaşamağa başladıq. Bu arada mən ötən yeddi il ərzində əllərim olmadan necə hərəkət etməli olduğumu tam öyrənmişdim. Artıq mən də, hamı kimi yemək bişirir, paltar yuyur, ev təmizləyir, qısacası hər işimi görür, özümün və qızımın ehtiyaclarını çətinlik çəkmədən ödəyirdim. Namaz qılıb hicab örtməyə də elə həmin illərdə başladım. Əvvəl-əvvəl səcdəyə gedəndə əllərim olmadığı üçün ayaqlarım yuxarı qalxırdı. Zaman keçdikcə bütün çətinliklər kimi buna da öyrəşdim.Sonra özümə bir araba alıb, qızım məktəbdə olduğu zaman kitab satmağa başladım. Yəqin deyəcəksiniz ki, niyə məhz kitab? Bilirsiniz, balalarım, mən ali təhsil ala bilməsəm də çoxlu kitab oxudum. Uşaq evində də, sığınacaqda da bütün günüm kitab oxumaqla keçdi. İstədim ki, kitab sataraq özüm kimi bütün insanları da kitab oxumağa cəlb eləyim. Beləcə günlər həftələri, həftələr ayları, aylar illəri əvəzlədi. Qızım böyüyüb Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil aldı. Təhsilini tamamladıqdan sonra isə qrup yoldaşı Ədalətlə ailə qurdu. İndi 2 uşağı var, özü də işləyir. Mən də onula yaşayıram. “İndi harada evli kişi görürəmsə, ona arvadıyla mehriban davranmağı, ona qarşı anlayışlı olmağı, fiziki zorakılıq tətbiq etməməyiii nəsihət edirəm: “Bax, belə, balalarım,” – deyib Gözəl danışığını yekunlaşdırdı. -Siz qəhrəmansınız, Gözəl xanım, bəli, qəhrəmansınız… – bayaqdan Gözəlin danışdıqlarını ağlaya-ağlaya dinləyən və onun sözünü bitirdiyini görən Dəstəgül gözlərini silib, ağır-ağır danışmağa başladı. – Gör , nələr çəkmisiniz… Kiçicik yaşınızda gəlin olmusunuz, əllərinizi itirmisiniz, amma bununla belə yıxılmamısınız. — Hə, qızım, — Gözəl cavab olaraq yenidən dilləndi, — düzdür, bu yolda çox çətinliklərlə qarşılaşdım, amma… Əyyub bu yerdə sözə qarışdı: —Əvvəl Allahın, sonra da güclü səbrinizin, möhkəm iradənizin, əzmkarlığınızın və mübarizliyinizin sayəsində bütün çətinlikləri aşıb bu günə gəldiniz. — Hə, oğlum, — Gözəl təsdiqlədi, — bir də bayaq dediyim kimi… Həyatın sayəsində . Bəli mən bir heç uğruna əllərimi itirdim, amma əvəzində Həyat kimi bir qız, onun sayəsində də Ədalət kimi bir oğul və iki də nəvə qazandım.Nə isə, mən gedim, daha başınızı ağrıtmayım, — deyə Gözəl ayağa qalxıb getmək istəyirdi ki, Əyyub onu dayandırdı: — Gəlin, gedək çay içək. — Hə, gedək, susuzluqdan yanıram, — Dəstəgül ərinin sözünə qüvvət verdi və əlavə etdi: — Yəqin ki, Gözəl xala buralarda bir kafe tanıyır. — Hə, qızım, tanıyıram, gəlin gedək, — Gözəl dedi. Hər üçü də ayağa qalxıb iti addımlarla çay içəcəkləri kafeyə tərəf getdilər. Son
Bizim ədəbiyyat adamları nə zaman müsahibələrdə, verilişlərdə ədəbiyyat, ədəbi proseslər barədə danışacaq, görəsən? Bezmişəm daha – girib ədəbiyyat haqqında yox, yazıçının problemləri, həyatı, kişi-qadın məsələləri, mentalitet, dəyərlər barədə oxumaqdan. Ədəbiyyat barədə verilən suallara da cavabları çox primitiv qalır. Təsəvvür et: o qədər sual soruşursan, arada da ədəbiyyat barədə həmişə verilən suallar. Təkrarlanan cavablar, təkrarlanan əsərlər, təkrarlanan tənqidlər. Psixoanalitik ədəbiyyatda deyilir ki, yazıçı oxucunun mütaliə prosesi barədə çox danışmamalıdır. Oxucu ilə əsər arasındakı rabitəni demirəm, o başqa məsələdir; mütaliə isə fərdi prosesdir. Bizim yazıçılar oxucuların işlərinə də şiddətlə qarışırlar. Sonra müsahibədə yazıçıdan soruşanda ki, “ən sevdiyiniz yazıçı kimdir?”, Hüqo deyir.
Axundov olsaydı, bu mühitdən bezərdi; gərək öz cığırından başqa, yeni bir cığır da açardı. Görəsən bilirdi ki, öz cığırı da təqlidçiliyin zirvəsində olacaq? Ya da bilmirdi ki, “Nəsr və nəzm haqqında” məqaləsində Füzuli haqqında tənqid yazarkən gələcəkdəki vəziyyət dəyişməyəcək? ədəbiyyatda, ədəbi tənqiddə bizdən danışılanda niyə bu qədər təqlidçilik var? Məsələ ondadır ki, Azərbaycan yazıçısı nə zaman bu blokadadan çıxacaq? Dünyadakı ədəbi proseslərə də qiymət verməyə çalışacaq, müqayisəli ədəbiyyatdan istifadə edəcək və s. İndi bir-iki ad çəkəcəksiniz, bilirəm. Bir-iki nəfərlə olmur. Həmin o bir-iki nəfər də elmi dərəcələri ədəbiyyatşünaslıq üzərindədir deyə özlərini inkişaf etdirirlər. Mən ümumi inkişafdan danışıram.
Nə bilim, nəyi qınayım? Kimi qınayım? Niyə qınayım? Yazıçıları qınasam, ayrı dərddir. Vicdanım sızıldayır onları qınayanda. Normal qonorar almırlar, ayrıca ikinci işləri olur. Ədəbi mühit üçün addım atılacaq qurumlar yoxdur. Nəşriyyatlarla yazıçılar arasında münasibətlər o qədər də inkişaf etməyib. Özlərini neçə yerə paralasınlar? Ədəbi tənqid, ədəbiyyatşünaslıq, yazı sənəti, ictimai-siyasi polemikalar və s. Bəs onları başa düşdük, bu bayağı layihələr haqqında nə deyək? Onlara necə haqq qazandıraq? “Qadından yazıçı çıxmaz”, “kişi dominant olmalıdır”, “indiki gənclər tənbəldir” və s. Bunları da qəbul edirik və bu səfər sözü AYB-nin mətbuat katibinə yox, gənclərə veririk.
Ədəbiyyatımızda hazırda çox uğurlu gənc qələm sahibləri var. Həqiqətən, onları qiymətləndirmək lazımdır, amma müəyyən idealları, ya da üsyankar ruhları yoxdur. Ola bilər ki, o vaxt idealları olanlar müəyyən vaxtdan sonra yollarını dəyişdilər. Amma yollarını dəyişməyin səbəbi sistem dəyişmir deyə olmadı; gücləri ona çatdı deyə oldu. Hazırda onların fəaliyyətlərinin üsyankar olması çox da tələb edilmir, çünki vaxtında üsyankar olublar. İndi Həmid Herisçi AYB-yə üzv olanda da, Anara şeir yazanda da adama çox təsir etmir. Çünki onun müharibəsi bitdi. Onun haqqında feysbukda həmkarları bir yazı ilə tənqid etdi, proses bitdi. Düzdür, könül istərdi ki, insan idealları yolunda davam etsin. Amma yaxşısı ilə, pisi ilə budur – uzatmaq lazım deyil. Qısası, gücün çatana qədər idealların uğrunda mübarizə aparmalısan.
Sonda sözü sizə verirəm. Qayıdıb bircə yazmayın ki, sən nə edirsən?