ZAUR USTAC – ÖVLADIYAM Zaur Ustacın “Övladıyam” şeiri Zaur Ustacın “Övladıyam” şeiri müasir Azərbaycan vətənpərvərlik poeziyasının ən təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. 2020-ci ilin 13 noyabr tarixində, Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı möhtəşəm Qələbədən dərhal sonra qələmə alınmış bu əsər təkcə poetik düşüncənin məhsulu deyil, həm də xalqın milli ruhunun, tarixi yaddaşının və mənəvi özünüdərkinin bədii ifadəsidir. Şeirin əsas ideyası Azərbaycan insanının öz kökünə, tarixinə, dövlətinə və milli-mənəvi dəyərlərinə sonsuz bağlılığını nümayiş etdirməkdir. Müəllif hər bənddə özünü Azərbaycanın müxtəlif tarixi, mədəni və mənəvi qatları ilə əlaqələndirərək “övladıyam” ifadəsini bir növ poetik manifest səviyyəsinə yüksəldir. Bu baxımdan əsər fərdi lirika ilə ictimai-vətəndaş mövqeyinin vəhdətini yaradır. Şeir ilk misralardan oxucunu qalib xalqın qürur hissi ilə qarşılayır: “Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam!” Bu misralarda müəllif özünü yalnız bir fərd kimi deyil, bütöv xalqın nümayəndəsi kimi təqdim edir. Burada “Müzəffər ordu” ifadəsi Azərbaycanın şanlı hərbi tarixinin və Qarabağ Zəfərinin simvoluna çevrilir. “Ərənlər yurdu” anlayışı isə xalqın qəhrəmanlıq ənənələrinin davamlılığını vurğulayır. Əsərin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycan tarixinin görkəmli şəxsiyyətlərinə ardıcıl müraciətdir. Şair Nəsimi, Babək, Şah Xətai, Nadir şah kimi tarixi simaları sadəcə xatırlatmır, onları milli xarakterin formalaşmasında iştirak edən mənəvi dayaqlar kimi təqdim edir. Bu yanaşma şeirin ideya yükünü daha da artırır. Müəllif göstərir ki, bugünkü Azərbaycan insanı keçmişindən güc alır və həmin tarixi irsin daşıyıcısıdır. Xüsusilə Nəsimi obrazının təqdimatı diqqəti çəkir: “Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü…” Bu misralarda sözə sədaqət, həqiqətə bağlılıq və mənəvi bütövlük ideyaları ön plana çıxır. Şair milli kimliyi yalnız hərbi qəhrəmanlıqla deyil, həm də mənəvi kamillik və ədalət anlayışları ilə əlaqələndirir. “Övladıyam” şeirində Azərbaycanın qədim odlar diyarı olması da xüsusi poetik çalarlarla ifadə olunur: “Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam!” Burada od və alov obrazları sadəcə coğrafi və tarixi atribut deyil, həm də xalqın xarakterini ifadə edən simvollardır. Mübarizlik, dözümlülük, enerji və həyat eşqi bu metaforalar vasitəsilə oxucuya çatdırılır. Əsərin digər mühüm cəhəti milli liderlik və dövlətçilik ənənələrinin vurğulanmasıdır. Şair Şah Xətai və Nadir şahın adlarını çəkərək Azərbaycan dövlətçilik tarixinin qüdrətini yada salır, müasir dövrdə isə ölkənin əldə etdiyi uğurları həmin tarixi xəttin davamı kimi təqdim edir. Bu yanaşma keçmişlə bu gün arasında möhkəm mənəvi körpü yaradır. Şeirin poetik quruluşu klassik aşıq və ozan poeziyasının ənənələrinə söykənir. Hər bəndin sonunda təkrarlanan “övladıyam” ifadəsi əsərin ritmini və emosional təsir gücünü artırır. Bu təkrar həm də müəllifin milli mənsubiyyət hissini gücləndirən əsas bədii vasitəyə çevrilir. Oxucu hər bənddə Azərbaycanın yeni bir xüsusiyyəti ilə qarşılaşır və həmin xüsusiyyətin “övladı” kimi təqdim olunan lirik qəhrəmanın mənəvi portreti tamamlanır. Sonuncu bənd isə şairin fəlsəfi dünyagörüşünü əks etdirir: “Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!” Burada müəllif həyatın, zamanın və insan varlığının dərin mənalarına diqqət çəkir. Şeir yalnız vətənpərvərlik duyğularını deyil, həm də milli müdriklik ənənəsini tərənnüm edir. Bütövlükdə “Övladıyam” əsəri Zaur Ustac yaradıcılığında milli ruhun, tarixi yaddaşın və dövlətçilik düşüncəsinin parlaq ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini, mənəvi zənginliyini və milli qürurunu poetik dillə əks etdirir. Müəllif keçmişdən gələn irsi bu günün reallıqları ilə birləşdirərək oxucuda vətənə sevgi, tarixə hörmət və gələcəyə inam hissi formalaşdırır. Bu mənada “Övladıyam” təkcə bir şeir deyil, həm də Azərbaycançılıq ideologiyasının, milli kimlik düşüncəsinin və qalib xalq ruhunun poetik manifesti kimi dəyərləndirilə bilər. Zaur Ustac bu əsəri ilə müasir Azərbaycan vətənpərvərlik poeziyasına sanballı töhfə vermiş, milli ruhun bədii ifadəsində özünəməxsus poetik mövqeyini nümayiş etdirmişdir.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Ötən həftənin mədəni mənzərəsi Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizi ötən həftə ərzində baş vermiş iki mühüm mədəni hadisə üzərində qurmağa çalışacağam. Onlardan birincisi Azərbaycan hərb tarixinin ən hünərli oğullarından biri, Şah İsmayıldan bizə miras qalan qılınc və qələmi qoşa qanad kimi daşımaq ənənəsinə bütün ömrü boyu sadiq qalmış polkovnik rütbəli şair Ramiz Duyğun irsi, ikincisi isə Azərbaycan mədəniyyətinin canlı yaddaşı Maqsud İbrahimbəyovun qəhrəmanları, Rüstəm İbrahimbəyovun ideyaları və bütövlükdə İbrahimbəyovlar irsi haqqında olacaq: -Azərbaycan hərb tarixinin hünərli şair oğlu Hər xalqın tarixində elə şəxsiyyətlər olur ki, onların ömür yolu bir neçə peşənin, bir neçə missiyanın və bir neçə taleyin qovşağında formalaşır. Belə insanların fəaliyyəti təkcə yaşadıqları dövrün deyil, gələcək nəsillərin də mənəvi yaddaşına çevrilir. Ötən həftə Azərbaycan Respublikasının Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında keçirilən anım və kitab təqdimatı mərasimi məhz belə bir şəxsiyyətin – görkəmli şair, tərcüməçi, ssenarist, həkim, ictimai xadim, polkovnik Ramiz Duyğunun xatirəsinə həsr olunmuşdu. “Duyğunlu duyğular” kitabının təqdimatı ilə müşayiət olunan tədbir sadəcə bir anım mərasimi deyil, həm də Azərbaycan hərb və ədəbiyyat tarixində özünəməxsus iz qoymuş bir insanın həyat yoluna nəzər salmaq imkanı yaratdı. Tədbir iştirakçılarının çıxışları göstərdi ki, Ramiz Duyğunun adı təkcə poeziya ilə deyil, həm də vətənə xidmət, insanlıq və mənəvi məsuliyyət anlayışları ilə sıx bağlıdır. Mərasim şəhidlərin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başladı. Bu sükut əslində bir ömrün, bir xidmət yolunun və bir nəslin yaddaşının ehtiramla xatırlanması idi. Sonrakı çıxışlar isə Ramiz Duyğunun çoxşaxəli fəaliyyətinin müxtəlif istiqamətlərini işıqlandırdı. Kitabın tərtibçisi, tanınmış jurnalist, şair-publisist və Qarabağ müharibəsi veteranı polkovnik Mahir Cavadlı mərhum şairin həyat yolundan bəhs edərək onun Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan “Hünər” verilişində gördüyü mühüm işləri xüsusi vurğuladı. Həmin illərdə minlərlə azərbaycanlının taleyinə işıq salan bu fəaliyyət İkinci Dünya müharibəsində itkin düşmüş soydaşlarımızın məzarlarının tapılması istiqamətində əsl vətəndaşlıq nümunəsi idi. Ramiz Duyğun yalnız qələmi ilə deyil, gördüyü əməli işlərlə də yadda qalmışdı. Onun müstəqillik dövründə müxtəlif güc strukturlarında mətbuat xidmətlərinə rəhbərlik etməsi, “Xalq Ordusu” və “Sərhəd” qəzetlərinin baş redaktoru kimi fəaliyyəti dövlətçilik və hərbçilik ənənələrinin təbliğində mühüm rol oynayıb. O, hərbi jurnalistikanın inkişafına xidmət edən, vətənpərvərlik ruhunu söz vasitəsilə cəmiyyətə çatdıran ziyalılardan biri idi. Veteranlar Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilovun çıxışında səsləndirdiyi fikirlər Ramiz Duyğunun hərbçi nüfuzunu bir daha nümayiş etdirdi. Yeni formalaşan milli Sərhəd Qoşunlarında xidmət etdiyi illərdə o, peşəkarlığı, prinsipiallığı və yüksək mənəvi keyfiyyətləri ilə həmkarlarının rəğbətini qazanmışdı. Çətin və mürəkkəb dövrlərdə onun nümayiş etdirdiyi mövqe əsl zabit məsuliyyətinin nümunəsi kimi xatırlanır. Mərhum şairlə uzun illər dostluq etmiş AMEA-nın müxbir üzvü, professor Südeyf İmamverdiyev isə onun şəxsiyyətinin fərqli tərəflərini diqqətə çatdırdı. Həkim kimi insanlara şəfa verən, şair kimi milli ruhu yaşadan, ictimai xadim kimi cəmiyyətə xidmət edən Ramiz Duyğun öz fəaliyyətində vətəndaşlıq mövqeyini hər zaman ön planda saxlayıb. Onun yaradıcılığı milli kimliyin, vətən sevgisinin və mənəvi dəyərlərin təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tədbirdə təqdim olunan “Duyğunlu duyğular” kitabı da məhz bu zəngin irsin qorunmasına xidmət edir. Kitabda toplanmış məqalələr, şeirlər, xatirələr və düşüncələr bir insanın həyat salnaməsindən daha çox, bütöv bir dövrün mənəvi mənzərəsini əks etdirir. Oxucu burada yalnız şair Ramiz Duyğunu deyil, həm də zabit Ramiz Məlikovu, vətəndaş Ramiz Duyğunu və insan Ramiz müəllimi tanıyır. Çıxış edənlərdən Ramiz İsgəndərli, Elşad Qoca, Ellada Umudlu, Sucəddin Abdullayev, Füzuli Kərimov, Mehman Süleymanov, Üzeyir Cəfərov, Salam Cavadlı, Mustafa Əliyev və Mahir Əbilovun xatirələri bir daha göstərdi ki, Ramiz Duyğun müxtəlif nəsillərin yaddaşında eyni dərəcədə hörmətlə yaşayan şəxsiyyətlərdəndir. Onun haqqında danışan hər kəs ilk növbədə insanlığını, dostluğunu, vətən sevgisini və qayğıkeşliyini önə çəkirdi. Tədbirin ən təsirli məqamlarından biri Akademik Milli Dram Teatrının xalq artisti Məleykə Əsədovanın çıxışı və Ramiz Duyğunun vətənpərvərlik ruhlu şeirlərini səsləndirməsi oldu. Poeziya ilə xatirənin qovuşduğu həmin anlarda zalda toplaşanlar sanki bir daha şairin mənəvi dünyasına səyahət etdilər. Mədəniyyət hadisələrinin çoxaldığı bir dövrdə belə tədbirlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki onlar yalnız bir insanın xatirəsini yaşatmır, həm də cəmiyyətin yaddaşını möhkəmləndirir. Tarixini unutmayan xalq gələcəyini daha inamla qurur. Ramiz Duyğun kimi şəxsiyyətlərin ömür yolu isə bu yaddaşın canlı səhifələridir. Ötən həftənin mədəni mənzərəsində diqqət çəkən bu tədbir bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı öz söz adamlarını, ziyalılarını və Vətən uğrunda xidmət göstərən övladlarını unutmur. Şair, həkim, jurnalist, tərcüməçi, ictimai xadim və polkovnik Ramiz Duyğunun ömür yolu milli-mənəvi dəyərlərə sədaqətin, vətən sevgisinin və xidmət fəlsəfəsinin parlaq nümunəsidir. Onun adı Azərbaycan hərb tarixinin hünərli şair oğlu kimi yaddaşlarda yaşayacaq, qələmin gücü ilə xidmətin şərəfini birləşdirən nadir ömürlərdən biri kimi gələcək nəsillərə örnək olacaqdır. -Rüstəm İbrahimbəyov və zaman Azərbaycanın mədəni həyatında ötən həftənin ən yaddaqalan hadisələrindən biri iyunun 19-da Heydər Əliyev Sarayında nümayiş olunan “Bizim Maqsud müəllim” tamaşası oldu. Bu səhnə əsəri təkcə teatr hadisəsi kimi deyil, həm də milli kino və ədəbiyyat tariximizin mühüm bir səhifəsinə yenidən baxış kimi diqqəti cəlb etdi. Tamaşanın mərkəzində xalq yazıçısı, dramaturq və ssenarist Maqsud İbrahimbəyovun yaradıcılığı dayansa da, əslində bu təqdimat tamaşaçını bütöv bir dövr, bütöv bir ədəbi mühit və İbrahimbəyovlar fenomeni üzərində düşünməyə sövq etdi. Azərbaycan mədəniyyətində İbrahimbəyov soyadı xüsusi yer tutur. Bu soyad təkcə Maqsud İbrahimbəyovun deyil, həm də onun qardaşı, dünya şöhrətli yazıçı, dramaturq, kinossenarist və ictimai xadim Rüstəm İbrahimbəyovun fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onların yaradıcılığı onilliklər boyu Azərbaycan insanının düşüncə dünyasını, estetik zövqünü və milli özünüdərkini formalaşdıran mühüm amillərdən biri olub. “Bizim Maqsud müəllim” tamaşasında “Uşaqlığın son gecəsi” və “Bizim Cəbiş müəllim” filmlərinin yeni interpretasiyası təqdim edildi. Tamaşaçılar bir tərəfdən tanış qəhrəmanları yenidən gördülər, digər tərəfdən isə onların talelərinə fərqli rakursdan baxmaq imkanı qazandılar. Səhnədə real vaxt rejimində aparılan çəkilişlərin nəhəng ekrana ötürülməsi kino ilə teatrı birləşdirən maraqlı bir eksperiment kimi yadda qaldı. Bu yanaşma müasir teatr dilinin imkanlarını nümayiş etdirməklə yanaşı, klassik irsin yeni nəsillərə çatdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Maqsud İbrahimbəyovun yaratdığı qəhrəmanlar Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşında çoxdan öz yerini tutub. Cəbiş müəllim, Davud, Rüstəm kimi obrazlar sadəcə ekran personajları deyil, müəyyən mənada milli xarakterin müxtəlif çalarlarının bədii təcəssümüdür. Onların həyat hekayələri bu gün də aktuallığını qoruyur, çünki insan taleyi, mənəvi seçim, vicdan və məsuliyyət kimi mövzular zamanın fövqündə dayanır. Bu əsərlərin yenidən səhnəyə qayıtması istər-istəməz tamaşaçını Rüstəm İbrahimbəyovun yaradıcılığı barədə də düşünməyə vadar edir. Çünki Azərbaycan kinosunun ən parlaq səhifələrinin əhəmiyyətli hissəsi məhz onun adı ilə bağlıdır. Rüstəm İbrahimbəyov uzun illər ərzində həm milli, həm də beynəlxalq kino məkanında öz sözünü demiş sənətkar idi. Onun ssenariləri insanın daxili aləmini, cəmiyyətlə münasibətlərini, zamanın yaratdığı mənəvi dilemmləri böyük ustalıqla əks etdirirdi. Rüstəm İbrahimbəyovun yaradıcılığının əsas xüsusiyyətlərindən biri zamanla dialoq qurmaq bacarığı idi. O, dövrün hadisələrini sadəcə təsvir etmir, onları insan taleyi prizmasından qiymətləndirirdi. Bu səbəbdən onun əsərləri müxtəlif nəsillər üçün maraqlı olaraq qalır. Çünki dəyişən yalnız zamanın dekorasiyasıdır, insanın daxili aləmi isə mahiyyət etibarilə eyni suallar qarşısında dayanır. “Bizim Maqsud müəllim” tamaşasının ən mühüm məziyyətlərindən biri də müəllifi qəhrəmanlarının içində axtarmasıdır. Səhnədəki aktyorlar obrazların xarakterlərini anlamağa çalışdıqca, əslində yazıçının öz dünyasını kəşf etməyə səy göstərirlər. Bu yanaşma tamaşaçıya sənətkarla onun yaratdığı obrazlar arasındakı görünməz bağları hiss etdirmək baxımından maraqlı həll kimi görünür. Tamaşanın nümayişində ölkənin tanınmış ziyalılarının, o cümlədən Polad Bülbüloğlu və Elmar Məmmədyarovun iştirakı da hadisənin ictimai əhəmiyyətini artırdı. Bu, bir daha göstərdi ki, klassik irsə müraciət təkcə mədəni tədbir deyil, həm də milli yaddaşın qorunması prosesidir. Bu gün Azərbaycan mədəniyyəti yeni çağırışlarla üz-üzədir. Qloballaşan dünyada milli kimliyi qorumağın yollarından biri də klassik irsin müasir təqdimat formaları ilə yaşadılmasıdır. “Bizim Maqsud müəllim” tamaşası məhz bu baxımdan əlamətdar hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. O, keçmişlə bu gün arasında körpü quraraq, klassik əsərlərin yeni nəfəs qazanmasının mümkünlüyünü nümayiş etdirdi. Ötən həftənin mədəni mənzərəsinə nəzər salarkən aydın görünür ki, zaman dəyişsə də, böyük sənət yaşayır. Maqsud İbrahimbəyovun qəhrəmanları, Rüstəm İbrahimbəyovun ideyaları və bütövlükdə İbrahimbəyovlar irsi Azərbaycan mədəniyyətinin canlı yaddaşı olaraq qalır. Çünki həqiqi sənət zamanın içindən keçərək gələcəyə yol tapmağı bacarır. Elə buna görə də Rüstəm İbrahimbəyov və zaman anlayışları bir-birindən ayrılmaz görünür: biri ömür boyu zamanı anlamağa çalışıb, digəri isə onun yaratdıqlarını yaşadaraq bu günə gətirib çıxarıb. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
ÜLYAHƏZRƏT Könül sarayımın sultanı sənsən, Qəlbimdə qurduğun taxtın mübarək! Ruhum təbəəliyi özü üstənib, Biətin mübarək, andın mübarək! * * * Zaman neçə kərə dayandı, durdu, Bircə təbəssümün min dünya qurdu, Baxışın isitdi viranə yurdu, Ocağın mübarək, odun mübarək! * * * Sözdən ilmə – ilmə toxunub tacın, Nəyim var, nəyim yox qoy olsun bacın, Bu yolda qurbanlıq özü Ustacın Məqamın mübarək, adın mübarək! 18.03.2020. Bakı.
Zaur Urtacın “Şehçiçəyim” şeiri saf və ülvi məhəbbətin poetik ifadəsidir. Şair sevdiyi insanı çiçəyə bənzədərək onu öz dünyasının ən qiymətli varlığı kimi təqdim edir. Şeirin ilk misralarında bu hiss aydın şəkildə görünür: “Tacısan dünyamda sən çiçəklərin, Köksündən bal süzən, tər Şehçiçəyim…” Burada sevgili bütün çiçəklərin tacı, yəni ən gözəli və ən dəyərlisi kimi təsvir edilir. Şair sevgilinin gözəlliyindən və cazibəsindən o qədər təsirlənmişdir ki, onun “nur ləçəklərinin sehrinə” düşdüyünü etiraf edir: “Sehrinə düşmüşəm, nur ləçəklərin, Əqli başdan alan, zər Şehçiçəyim…” misralarında sevginin insanı valeh edən qüvvəsi ifadə olunur. Bu məhəbbət sadəcə zahiri gözəlliyə deyil, mənəvi cazibəyə də əsaslanır. Əsərin ikinci bəndində müəllif sevgilinin əvəzsiz olduğunu vurğulayır. O yazır ki, ətrafında çoxlu çiçəklər açsa da, onun seçimi yalnız Şehçiçəyidir:
“Pərvanəyə dönüb, dövrəmdə uçar, Sərrafam, seçmişəm, dürr Şehçiçəyim…” Burada “dürr” sözü inci mənasında işlədilmiş və sevgilinin nadir bir xəzinə olduğu göstərilmişdir. Şeirin son bəndində isə həsrət və qovuşmaq arzusu ön plana çıxır. Şair bir anlıq vüsalın belə onun üçün böyük xoşbəxtlik olduğunu bildirir: “Bir kərə, bir anlıq olsa da, vüsal…” O, hətta sevginin sonu ölüm olsa belə, sevgilisinin qoynunda olmağı həsrətlə yaşamaqdan üstün tutur: “Sonu ölümsə də, gəl qoynuna al, Həsrətdə yaşamaq, zor Şehçiçəyim…” Nəticə etibarilə, “Şehçiçəyim” şeiri məhəbbətin gözəlliyini, sədaqəti və həsrətin yaratdığı iztirabları yüksək poetik dillə əks etdirən lirik əsərdir. Şair bədii təsvir vasitələrindən istifadə edərək sevgilinin həm gözəlliyini, həm də özünün ona olan dərin bağlılığını oxucuya təsirli şəkildə çatdırmışdır.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
Zaur Ustacın “Şehçiçəyim” şeiri (Zaur Ustac – Şehçiçəyim) Zaur Ustacın “Şehçiçəyim” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında klassik məhəbbət lirikasının ənənələrini yaşadan, eyni zamanda fərdi duyğuların səmimi və poetik ifadəsi ilə seçilən əsərlərdən biridir. Şeir öz məzmunu, obrazlar sistemi və bədii ifadə vasitələri baxımından oxucunu romantik hisslərin dərin qatlarına aparır, sevginin ülvi mahiyyətini poetik dillə təqdim edir. “Şehçiçəyim” adının özü əsərin ideya yükünü müəyyənləşdirən əsas açarlardan biridir. Şeh təbiətdə təmizlik, saflıq, təravət və həyat rəmzi kimi qəbul olunur. Müəllif sevgilisini məhz “Şehçiçəyim” adlandırmaqla onu adi gözəllik ölçülərindən kənara çıxarır, təbiətin ən saf və zərif varlığı kimi təqdim edir. Şeirin ilk misralarından başlayaraq bu poetik yanaşma diqqəti cəlb edir: “Tacısan dünyamda sən çiçəklərin, Köksündən bal süzən, tər Şehçiçəyim…” Burada sevilən obrazı bütün çiçəklərin tacı, yəni ən ali və ən gözəl nümunəsi kimi təqdim edilir. “Köksündən bal süzən” ifadəsi isə onun mənəvi zənginliyini, sevgi və mərhəmət dolu təbiətini simvolizə edir. Şeirin əsas xüsusiyyətlərindən biri müəllifin məhəbbəti sadəcə hiss kimi deyil, insanı öz iradəsindən çıxaran, onun düşüncələrini və həyatını dəyişdirən güclü bir mənəvi qüvvə kimi təqdim etməsidir. Bu məqam xüsusilə ikinci misrada özünü göstərir: “Sehrinə düşmüşəm, nur ləçəklərin, Əqli başdan alan, zər Şehçiçəyim…” Burada sevgi bir növ sehr kimi təqdim olunur. Sevgilinin ləçəkləri nur saçır, onun cazibəsi isə aşiqin ağlını başından alır. Klassik Şərq poeziyasında tez-tez rast gəlinən bu motiv Zaur Ustacın qələmində müasir poetik çalarlarla yenidən səslənir. Şeirin ikinci bəndində müəllif özünün seçimini və sevgiyə sədaqətini vurğulayır: “Sağımda, solumda çox çiçək açar, Pərvanəyə dönüb, dövrəmdə uçar, Sərrafam, seçmişəm, dürr Şehçiçəyim…” Bu misralarda şair özünü sərrafa bənzədir. Sərraf qiymətli daşları tanıyan və seçən insandır. Müəllif də həyatında çox gözəlliklər görsə də, onların içərisindən ən qiymətlisini – “dürr”, yəni inci dəyərində olan Şehçiçəyini seçdiyini bildirir. Bu məqam sevginin təsadüfi deyil, şüurlu və dəyər əsaslı seçim olduğunu göstərir. Əsərin ən təsirli hissəsi son bənddə özünü göstərir. Burada aşiqin vüsal arzusu, həsrətin ağrısı və sevgi uğrunda hər cür fədakarlığa hazır olması poetik şəkildə ifadə olunur: “Bir kərə, bir anlıq olsa da, vüsal, Ruhuma rahatlıq verməyir xəyal, Sonu ölümsə də, gəl qoynuna al, Həsrətdə yaşamaq, zor Şehçiçəyim…” Bu misralarda sevginin dramatik tərəfi ön plana çıxır. Aşiq üçün xəyal belə təsəlli vermir, o, gerçək vüsal arzulayır. Hətta bu yolun sonu ölüm olsa belə, sevgidən vaz keçmək istəmir. Burada klassik Azərbaycan və ümumən Şərq məhəbbət poeziyasının fədakarlıq və sədaqət motivləri müasir duyğularla qovuşur. Dil və üslub baxımından “Şehçiçəyim” sadə, axıcı və musiqili quruluşa malikdir. Şair xalq şeiri ənənələrindən, klassik poetik obrazlardan və zəngin təşbehlərdən məharətlə istifadə etmişdir. “Bal süzən”, “nur ləçəklər”, “dürr”, “pərvanə”, “sərraf” kimi ifadələr şeirin bədii dəyərini artırır və oxucunun təsəvvüründə canlı poetik mənzərə yaradır. Nəticə etibarilə, “Şehçiçəyim” məhəbbətin saflığını, seçilmiş insanın mənəvi gözəlliyini və aşiq qəlbinin sədaqətini tərənnüm edən uğurlu lirik nümunədir. Zaur Ustac bu əsərində sevginin həm işıqlı, həm də ağrılı tərəflərini incə poetik çalarlarla təqdim etmiş, oxucunu duyğuların zəngin dünyasına dəvət etmişdir. Şeir bir daha göstərir ki, həqiqi məhəbbət zaman və məkan sərhədlərini aşan, insan ruhunu ucaldan və ona yaşamaq gücü verən ən böyük mənəvi dəyərlərdən biridir.
Azərbaycan və Özbəkistan mətbu orqanları arasında yaradıcılıq əməkdaşlığına dair memorandum imzalanıb 12 iyun 2026-cı il tarixində Özbəkistan Respublikasının Sirdərya vilayətində nəşr olunan “Yangi Sirdaryo” və “Novaya Sirdarya” qəzetləri ilə Azərbaycan Respublikasında nəşr olunan “Yazarlar” jurnalı arasında yaradıcılıq əməkdaşlığı haqqında memorandum imzalanıb. Memorandum “Yangi Sirdaryo” və “Novaya Sirdarya” qəzetlərinin baş redaktoru Bəhram Yangiboyeviç Boymurodov və “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru Zaur Mustafa oğlu Mustafayev (Zaur Ustac) tərəfindən təsdiq edilib. Sənədin əsas məqsədi Özbəkistan və Azərbaycan arasında media, ədəbiyyat, mədəniyyət və humanitar əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi, iki ölkənin yaradıcı və jurnalist dairələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Memoranduma əsasən tərəflər: -yaradıcılıq və informasiya materiallarının qarşılıqlı mübadiləsini həyata keçirəcək; -mədəniyyət, ədəbiyyat, incəsənət, idman, iqtisadiyyat və ictimai həyat sahələrində əldə olunan nailiyyətlərin işıqlandırılmasını dəstəkləyəcək; -jurnalistlər, yazıçılar və mədəniyyət xadimləri arasında peşəkar əlaqələrin inkişafına töhfə verəcək; -seminarlar, təlimlər, dəyirmi masalar, konfranslar və media-turlar təşkil edəcək; -xalqlar arasında dostluq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş birgə layihələrin həyata keçirilməsini təşviq edəcək. Sənəddə həmçinin Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, Yazıçılar Birliyi və Özbəkistanın müvafiq yaradıcı təşkilatlarının iştirakı ilə ədəbi-mədəni görüşlərin, birgə media layihələrinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Tərəflər bildiriblər ki, bu əməkdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan arasında dostluq münasibətlərinin inkişafına, mədəni və informasiya məkanında qarşılıqlı əlaqələrin güclənməsinə, həmçinin iki ölkənin media qurumları arasında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına xidmət edəcək. Memorandum 12 iyun 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minib və Azərbaycan və Özbək dillərində iki nüsxədə tərtib olunub. Hər iki mətn eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
(Zaur Ustac – Ülyahəzrət şeiri haqqında) Müasir Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu daim aktual olmuş, şairlər bu əbədi duyğunu müxtəlif bədii çalarlarla ifadə etmişlər. Zaur Ustacın “Ülyahəzrət” şeiri də sevginin sadəcə hiss deyil, bütöv bir mənəvi hakimiyyət, könül səltənəti kimi təqdim edildiyi poetik nümunələrdən biridir. Şeir həm klassik Şərq poeziyasının eşq-fəlsəfi ənənələrini, həm də çağdaş lirikanın səmimiyyətini özündə birləşdirir. Əsərin adından başlayaraq müəllif oxucunu xüsusi bir poetik mühitə daxil edir. “Ülyahəzrət” müraciəti adətən hökmdarlara, ali məqama sahib şəxslərə ünvanlanır. Lakin şeirdə bu titul siyasi və ya dünyəvi hakimiyyət sahibinə deyil, sevgiliyə verilir. Beləliklə, şair sevginin hökmranlığını, könül üzərindəki mütləq hakimiyyətini ön plana çıxarır. Şeirin ilk bəndində bu fikir aydın şəkildə ifadə olunur: “Könül sarayımın sultanı sənsən, Qəlbimdə qurduğun taxtın mübarək!” Burada “könül sarayı”, “sultan”, “taxt” kimi obrazlar klassik poeziyanın zəngin məcaz sistemini xatırladır. Şair qəlbini bir dövlətə, sevgilisini isə həmin dövlətin hökmdarına bənzədir. Maraqlıdır ki, bu hakimiyyət zorla deyil, könüllü şəkildə qəbul edilir: “Ruhum təbəəliyi özü üstənib, Biətin mübarək, andın mübarək!” “Təbəəlik”, “biət”, “and” sözləri siyasi və dini leksikadan gəlsə da, burada məhəbbətin mənəvi terminlərinə çevrilir. Şair öz ruhunun sevgiliyə könüllü şəkildə bağlandığını bildirir. Bu bağlılıq əsarət deyil, ali səadət kimi təqdim olunur. İkinci bənddə zaman və məkan anlayışları sevgilinin varlığı ilə yeni məna qazanır: “Zaman neçə kərə dayandı, durdu, Bircə təbəssümün min dünya qurdu…” Bu misralarda hiperbola sənətindən ustalıqla istifadə olunmuşdur. Bir təbəssümün “min dünya qurması” sevgilinin mənəvi gücünü göstərir. Şair üçün artıq zamanın axarı, dünyanın ölçüsü adi məntiqə tabe deyil. Eşqin yaratdığı duyğu reallığın sərhədlərini aşır. Bəndin davamında isə sevgili həyatverici qüvvə kimi təqdim olunur: “Baxışın isitdi viranə yurdu, Ocağın mübarək, odun mübarək!” “Viranə yurd” ifadəsi yalnız fiziki məkanı deyil, şairin daxili aləmini də simvolizə edir. Sevgilinin baxışı bu viranəliyi isidən, ona yenidən həyat verən müqəddəs bir ocaqdır. Burada od həm məhəbbətin hərarətini, həm də dirçəldici gücünü ifadə edir. Şeirin son bəndi sənət və fədakarlıq motivləri ilə diqqəti cəlb edir: “Sözdən ilmə-ilmə toxunub tacın, Nəyim var, nəyim yox qoy olsun bacın…” Şair sevgilinin tacının sözlərdən toxunduğunu deyir. Bu, həm poetik yaradıcılığa işarədir, həm də sevgilinin böyüklüyünün şair sözü ilə əbədiləşdirildiyini göstərir. Burada söz sadəcə ifadə vasitəsi deyil, dəyər yaradan sənət materialıdır. Bəndin kulminasiya nöqtəsi isə aşağıdakı misralardır: “Bu yolda qurbanlıq özü Ustacın, Məqamın mübarək, adın mübarək!” Şair özünü eşq yolunda qurban verməyə hazır olduğunu bildirir. Bu, klassik aşiqlərin fədakarlıq ənənəsinin müasir ifadəsidir. Burada müəllif təxəllüsünü mətnə daxil etməklə həm öz poetik imzasını qoyur, həm də hisslərinin səmimiliyini vurğulayır. “Ülyahəzrət” şeirinin əsas məziyyətlərindən biri onun dilinin sadəliyi ilə obrazlarının zənginliyinin vəhdət təşkil etməsidir. Şeirdə mürəkkəb fəlsəfi fikirlər yoxdur, lakin hər misra dərin emosional yük daşıyır. “Sultan”, “taxt”, “biət”, “ocaq”, “tac”, “məqam” kimi anlayışlar bir-biri ilə əlaqələnərək bütöv poetik sistem yaradır. Nəticə etibarilə, Zaur Ustacın “Ülyahəzrət” şeiri məhəbbəti könül səltənəti səviyyəsinə yüksəldən, sevgilini mənəvi hakimiyyətin zirvəsində təqdim edən təsirli lirik əsərdir. Şeir oxucuda həm klassik poeziyanın nəfəsini hiss etdirir, həm də müasir insanın sevgi etirafı kimi səslənir. Bu baxımdan “Ülyahəzrət” təkcə sevgi şeiri deyil, həm də könüllü sədaqətin, mənəvi bağlılığın və ülvi hisslərin poetik tərənnümüdür.
