Etiket arxivi: QƏLƏM

www.USTAC.az

Qələmin yaddaşı və zamanın nəfəsi

May 17, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

Qələmin yaddaşı və zamanın nəfəsi
(Zaur Ustacın “QƏLƏM” şeiri haqqında)
     Müasir Azərbaycan poeziyasında milli yaddaşı, mənəvi kökü və çağdaş insanın texnoloji dünyadakı tənhalığını eyni poetik müstəvidə birləşdirməyi bacaran qələm sahibləri az deyil. Lakin tanınmış şair, publisist və nasir Zaur Ustac “QƏLƏM” adlı yeni şeirində bu mövzunu yalnız bədii-estetik səviyyədə deyil, həm də fəlsəfi və sivilizasion miqyasda təqdim etməyə nail olur. Bu əsər bir şeirdən daha artıqdır — o, insanlığın yaddaşı, sözün müqəddəsliyi və qələmin taleyi haqqında uğurlu bir poetik salnamədir.
     Şeir təsadüfi olaraq “Ələq” surəsinin “O, qələmlə yazmağı öyrətdi” ayəsi ilə başlamır. Müəllif qələmi sadəcə yazı vasitəsi kimi deyil, insanı insan edən ilahi bilik sisteminin başlanğıcı kimi təqdim edir. Burada “qələm” anlayışı həm dini-fəlsəfi, həm də mədəni anlam daşıyır. Şair demək istəyir ki, bəşəriyyətin bütün inkişafı — elm, ədəbiyyat, tarix, hətta texnologiyanın özü belə qələmin yaddaşından doğub.
     Əsərin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri qədim ilə müasir dövr arasındakı poetik körpüdür. Şeir“Silikon vadisinin neon işığında” başlayır, amma çox keçmədən gil lövhələrə, daş kitabələrə, qədim alimlərin titrəyən əllərinə qayıdır. Bu keçid təsadüfi deyil. Müəllif oxucuya xatırladır ki, süni intellekt, serverlər, rəqəmsal yaddaş və alqoritmlər nə qədər inkişaf etsə də, ilk fikir yenə insan ruhunda doğulmuşdur. Bu mənada şeir texnologiyaya qarşı deyil; əksinə, texnologiyanın mənəvi kökünü göstərir.
      Şeirin ən təsirli məqamlarından biri budur:
“amma heç bir algoritm
anasının laylasını yazan əlin yerini vermir.”
       Bu misralarda insanın duyğusal və mənəvi təbiəti ilə mexaniki düşüncə arasındakı fərq açıq görünür. Şair göstərir ki, informasiya ilə hikmət eyni anlayış deyil. Süni intellekt məlumat daşıya bilər, lakin ana nəfəsini, ruh ağrısını, insanın qəlb titrəyişini yarada bilməz. Burada müəllif klassik Şərq təfəkkürü ilə çağdaş texnoloji epoxanı qarşılaşdırır və nəticədə insan ruhunun üstünlüyünü önə çəkir.
     Şeirdə adları çəkilən İmadəddin Nəsimi, Üzeyir Hacıbəyli, Əl-Xarəzmi, Əl-Biruni, Nəsirəddin Tusi və İbn Sina kimi şəxsiyyətlər sadəcə tarixi simalar deyil. Onlar qələmin ölümsüzlük qazandırdığı ruhlardır. Müəllif burada mühüm bir həqiqəti vurğulayır: insan bədəni fanidir, lakin yazılmış söz qalır. Əgər qələm olmasaydı, bəşəriyyət hər səhər tarixini yenidən başlamağa məcbur qalardı. Bu fikir əsərin əsas ideya sütunlarından biridir.
       Şairin dilindəki publisistik güc də diqqətəlayiqdir. Əsər həm poetikdir, həm də düşüncəyə sövq edən ictimai mətn təsiri bağışlayır.“Bir kitab rəfdə susur, amma içində imperiyalar danışır” misrası bunun ən gözəl nümunəsidir. Burada kitab canlı tarix kimi təqdim olunur. Kitab susur, amma onun içində minilliklər nəfəs alır. Bu, qələmin və yazının sivilizasiya üçün nə qədər mühüm olduğunu göstərən yüksək poetik ümumiləşdirmədir.
      Şeirin son hissəsi isə xüsusi emosional atmosfer yaradır. Yağışlı Bakı gecəsi, bulvarda işıq dirəyi altında yazan şair obrazı müasir romantik poeziyanın uğurlu nümunəsidir. Müəllif burada özünü təkcə bir şair kimi yox, həm də minillik söz yaddaşının davamçısı kimi təqdim edir. Onun ruhunun“Hələbdə Nəsiminin yanında olması” isə Azərbaycan-türk poeziyasının mənəvi davamlılığını simvolizə edir.
      “Qoşa qanaddır: qılıncla qələm” misrası əsərin kulminasiya nöqtələrindən biridir. Bu fikir türk-islam tarixinin əsrlərlə formalaşdırdığı dövlətçilik və mədəniyyət fəlsəfəsini özündə daşıyır. Şair göstərir ki, millətləri yalnız silah deyil, söz də yaşadır. Hətta zaman keçdikcə qılınc paslanır, amma qələm tarixə çevrilir.
    Əsərdə diqqəti çəkən başqa bir cəhət isə dilin axıcılığı və obrazlılığın müasir nəfəsidir. Şair klassik poetik ruhu çağdaş terminlərlə birləşdirərək yeni estetik müstəvi yaradır. “Bulud yaddaşı”, “server”, “algoritm”, “data” kimi sözlərin poetik mətnə uğurla daxil edilməsi göstərir ki, Azərbaycan poeziyası artıq yeni əsrin dili ilə danışmağa qadirdir.
     Bu şeir həm də oxucuya mühüm bir mesaj verir: insan yalnız texnologiya ilə yaşaya bilməz. Ruhun qidası yenə sözdür, kitabdır, qələmdir. Zaur Ustacın “QƏLƏM” əsəri qələmin təkcə yazı vasitəsi yox, həm də insanlığın yaddaşı, vicdanı və mənəvi taleyi olduğunu xatırladır.
     Şeir bitir, amma onun verdiyi düşüncə bitmir. Çünki müəllifin dediyi kimi:
“Dünya durduqca yaşayacaq söz,
Yaşarsa, qələm!”
Bu misralar əslində bütün əsərin yekun fəlsəfəsidir. İnsan ömrü keçicidir, amma söz qalır. Söz yaşayırsa, millət yaşayır; qələm yaşayırsa, tarix susmur (Zaur Ustac – Qələm).

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

SƏNİ ELƏ SEVDİM Kİ!..

Zaur Ustacın “Buta”sı

Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDAB XANIMIN YAZILARI

GÜNNUR XANIMIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Vaqif İsaqoğlunun “Günahsız günahkar” kitabı

May 16, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

YÜZ YEDDİNCİ YAZI
Vaqif İsaqoğlunun “Günahsız günahkar” kitabı
Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizi həmişə aktual olan hərbi mövzulu yazılar üzərindən qurmağa çalışacağam. Bu mövzu aktual olduğu qədər də çoxşaxəli olub, demək olar ki, bütün həyatımızı öz ağuşuna alır. Xırda məişət problemlərindən tutmuş, böyük ictimai-siyasi məsələlərə qədər uzanan bu həyati əhəmiyyət daşıyan vacib məsələ zaman-zaman gündəmə gəlir. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı daim xalqın ağrılarını, cəmiyyətin mənəvi sarsıntılarını və milli ruhunu özündə yaşadan nümunələr ortaya qoyur (Kimin necə düşünməyindən asılı olmayaraq). Bu baxımdan tanınmış hərbi jurnalist, publisist, şair və yazıçı Vaqif İsaqoğlunun “Günahsız günahkar” hekayələr kitabı son dövr Azərbaycan nəsrinin diqqətçəkən və ictimai əhəmiyyət daşıyan əsərlərindən biridir. Ehtiyatda olan yüksək çinli zabit və qazi kimi Vaqif İsaqoğlu yalnız müşahidə edən bir yazar deyil, həyatın ən ağır həqiqətlərini yaşamış, müharibənin ağrılarını öz taleyindən keçirmiş bir ziyalıdır. Elə buna görə də onun qələmə aldığı hər bir hekayə oxucuda sənədli təsir bağışlayır, süni bədii təsvir yox, yaşanmış həqiqətin nəfəsini duyurur. Son dövrlərdə dünya ədəbiyyatnda da əsasən bu tip – real həyatdan götürülmüş mövzular işlənir və uğur qazanır. Azərbaycan ədəbiyyatının da gələcək inkişaf perspektivləri məhz bu istiqamətdə gözlənilir.
“Günahsız günahkar” sadəcə hekayələr toplusu deyil. Bu kitab vicdanın məhkəməsi, insanlıq dəyərlərinin sınağı, milli yaddaşın qorunmasına xidmət edən mənəvi manifestdir. Müəllif cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan insanları, onların daxili aləmini, mənəvi sarsıntılarını, haqsızlıq qarşısında yaşadıqları ağrıları böyük ustalıqla təsvir edir. Əsərin əsas gücü də məhz bu təbii və sarsıdıcı realizmdədir.
Kitabın diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərindən biri cəmiyyətdə kök salmış məmur özbaşınalığının və korrupsiyanın cəsarətlə ifşa olunmasıdır. Vaqif İsaqoğlu öz hekayələrində vəzifə kreslosunu şəxsi hakimiyyət vasitəsinə çevirən, insan taleləri ilə oynayan “kiçik allahlar”ın iç üzünü açır. Müəllif göstərir ki, bəzən günahsız insanlar məhz vicdansız sistemin içində “günahkar” elan olunur. Kitabın adı da bu acı həqiqətin bədii ifadəsidir. Yazıçı hadisələri pafossuz, şişirtməsiz təqdim edir və məhz buna görə oxucu hər sətrin arxasında canlı həyat həqiqətini görür.
Vaqif İsaqoğlunun yaradıcılığında vətənpərvərlik xüsusi yer tutur. Bu təsadüfi deyil. Çünki müəllif özü ehtiyatda olan yüksək çinli zabit və qazi kimi Vətən uğrunda xidmət etmiş, xalqın ağrılarını yaxından yaşamış bir şəxsiyyətdir. Onun yazılarında vətən sevgisi süni şüar deyil, həyat amalına çevrilmiş müqəddəs hiss kimi təqdim olunur. Xüsusilə “Anuş”, “Erməni”, “Mişel” kimi hekayələrdə erməni faşizminin insanlığa qarşı törətdiyi vəhşiliklər bədii dillə gələcək nəsillərə çatdırılır. Bu əsərlərdə müəllif təkcə keçmişi xatırlatmır, həm də milli yaddaşı qorumağın vacibliyini ön plana çəkir.
Yazıçının “Oğru” hekayəsi mənəvi aşınmanın ağrılı mənzərəsini yaradır. Professor Bədəlov obrazı vasitəsilə müəllif ziyalının cəmiyyətdə düşdüyü çıxılmaz vəziyyəti, mənəviyyatın maddi maraqlar qarşısında necə sıxışdırıldığını göstərir. Ömür yoldaşının xatirəsini yaşatmaq istəyən bir insanın kitablarını satmağa məcbur qalması yalnız bir şəxsin faciəsi deyil, bütöv bir dövrün mənəvi böhranıdır. Burada kitabların belə sahibinə dayaq ola bilməməsi xüsusi simvolik məna daşıyır.
“Qazi Həsən” hekayəsi isə kitabın ən təsirli və sarsıdıcı nümunələrindən biridir. Bu əsərdə Vaqif İsaqoğlu müharibədə qəhrəmanlıq göstərmiş bir qazinin sülh dövründə qarşılaşdığı mənəvi haqsızlıqları ustalıqla qələmə alır. Füzuli döyüşlərində erməni tanklarını məhv etmiş Həsən obrazı Vətən uğrunda canını ortaya qoyan minlərlə Azərbaycan oğlunun ümumiləşdirilmiş simvoludur. O, dövlətdən xüsusi imtiyaz istəmir, halal zəhməti ilə dolanmağa çalışır. Lakin qarşısına çıxan vicdansız sistem onun qürurunu tapdalayır.
Kapitanın qaziyə qarşı kobudluğu, onun qəhrəmanlıq nişanələrini “iki-üç dəmir-dümür” adlandırması, küçədə alver etmək üçün gündəlik pul tələb etməsi cəmiyyətdə mənəvi deqradasiyanın hansı həddə çatdığını göstərir. Çiyələk yeşiklərinə vurulan təpik təkcə meyvələrin yox, qazinin ləyaqətinin ayaqlar altına atılmasıdır. Ayaqqabının qazinin kürəyində təmizlənməsi isə insanlıq adına utanc doğuran mənəvi eybəcərliyin zirvəsi kimi təqdim edilir.
Ən sarsıdıcı məqam isə Həsənin ağlamasıdır. Müəllif göstərir ki, müharibədə tankları partladan, ölümün gözünə dik baxan qəhrəman fiziki ağrıdan deyil, mənəvi xəyanətdən sarsılır. Bu, sadəcə bir qazinin faciəsi deyil, cəmiyyətə ünvanlanmış ağır ittihamdır. Vaqif İsaqoğlu burada oxucunu qazilərə, şəhid ailələrinə qarşı daha vicdanlı və diqqətli olmağa çağırır. Ehtiyatda olan yüksək çinli zabit və qazi kimi müəllifin bu mövzunu xüsusi həssaslıqla qələmə alması əsərin təsir gücünü daha da artırır.
“Ana istəyi” və “Şəhid” hekayələri isə kitabın emosional zirvəsidir. Şəhid analarının yaşadığı sonsuz ağrı müəllif tərəfindən böyük ustalıqla təqdim olunur. “Məni də oğlumla birlikdə dəfn edin” deyən ana obrazı Azərbaycan qadınının müqəddəs analıq duyğusunun bədii simvoluna çevrilir. “Şəhid” hekayəsində ananın “İndi o təkcə mənim oğlum deyil, Azərbaycanın oğludur” sözləri fərdi kədərin milli qürur səviyyəsinə yüksəlməsinin ən ali ifadəsidir.
Vaqif İsaqoğlunun yaradıcılığının ən mühüm cəhətlərindən biri də gənc nəslin vətənpərvər, vicdanlı və mənəviyyatlı ruhda yetişməsinə xidmət etməsidir. Onun əsərləri sadəcə bədii mətn deyil, həm də mənəvi məktəbdir. Ehtiyatda olan yüksək çinli zabit və qazi kimi müəllif öz həyat təcrübəsini, gördüyü həqiqətləri gənclərə çatdırır, onları Vətənə sədaqətə, milli dəyərlərə bağlılığa çağırır. Bu baxımdan “Günahsız günahkar” kitabı təkcə ədəbi hadisə deyil, həm də ciddi ictimai-mənəvi əhəmiyyət daşıyan əsərdir.
Bu kitab oxucunu düşündürür, silkələyir, cəmiyyətin ağrılı nöqtələrinə diqqət yönəldir. Vaqif İsaqoğlu insanın vicdanını oyadan, onu haqqın və ədalətin yanında dayanmağa çağıran sənətkardır. Onun hekayələrindəki həyat həqiqətləri, milli ruh, vətən sevgisi və insan ağrısı Azərbaycan nəsrinin ən dəyərli keyfiyyətləri kimi özünü göstərir.
“Günahsız günahkar” – həqiqətin səsini susdurmayan, insanlıq dəyərlərini müdafiə edən, milli ruhu yaşadan bir kitabdır. Bu əsər bir daha sübut edir ki, Vaqif İsaqoğlu yalnız istedadlı yazıçı deyil, həm də xalqının ağrılarını qəlbində daşıyan böyük vətəndaşdır. Onun əsərləri xüsusilə gənc nəslin vətənpərvər ruhda yetişməsində, milli yaddaşın qorunmasında və mənəvi dəyərlərin təbliğində mühüm rol oynayır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
16.05.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

Vaqif İsaqoğlunun yazıları

ZAUR USTACIN YAZILARI

ƏLİ BƏY AZƏRİNİN YAZILARI

MƏHƏMMƏD ƏLİNİN YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Zaur Ustac – Xoşbəxtlər xöşbəxti

Mart 14, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

YÜZ BİRİNCİ YAZI
88 – Xoşbəxtlər xoşbəxti
(Anarın 88 illiyinə)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu bir ömrün 88 baharın yaşamış Azərbaycanın Xalq yazıçısı Anar haqqında olacaq. “8” rəqəmi xoşbəxtliyin, zənginliyin rəmzi-simvolu kimi assosasiya edir. Bu gün uzun və keşməkeşli bir yol keçərək iki səkkizi yanaşı ömür kitabının titul vərəqinə yazmağa nail olmuş azman söz adamının doğum günüdür! Bir “8” “xoşbəxt”lik olanda, iki “8” (88) təbii ki, “xoşbəxtlər xoşbəxti” olmalıdır. Anar bir qələm adamı kimi xoşbəxtdir (əlinə qələm almış hər bir yurddaşın nümunə götürə biləcəyi etalon şəxsiyyət kimi bu sahənin fəth olunmaz zirvəsi hesab olunur). 14 mart – 14 özü də məsumiyyəti simgələyir. Doğum gününüz mübarək olsun, Anar müəllim! Və bu yazı mənim bu qəbildən olan 101-ci yazımdır. Keçək mətləbə.

A N A R
      Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anarın ömür yoluna nəzər salanda insanın ağlına ilk gələn ifadələrdən biri də məhz budur: xoşbəxtlər xoşbəxti. Çünki hər yazıçıya nəsib olmur ki, həm böyük bir xalqın sevgisini qazansın, həm də yaradıcılığı ilə milli düşüncənin, milli yaddaşın qoruyucularından birinə çevrilsin.
       Martın 14-də ustad yazıçının 88 yaşı tamam olur. Bu yaş sadəcə təqvim göstəricisi deyil. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatında bütöv bir epoxanı ifadə edən ömür yolunun növbəti zirvəsidir. Bu gün də böyük enerji ilə yazıb-yaradan, düşünən, milli sözün keşiyində dayanan Anar müəllim Azərbaycan ədəbi mühitində canlı bir məktəbdir.
       Anarın həyat yolu Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının və ictimai düşüncəsinin inkişaf tarixinin ayrılmaz bir hissəsidir. O, yalnız yazıçı kimi deyil, həm də milli mədəniyyətin fəal təbliğatçısı, ictimai fikir adamı kimi tanınır.
     Onun qələmindən çıxan əsərlər Azərbaycan insanının mənəvi dünyasını, milli xarakterini, sevinc və ağrılarını, zamanın çağırışlarını əks etdirən dərin bədii salnamədir. Yazıçının hekayələri, povestləri, romanları (ssenariləri), dram əsərləri və publisistik yazıları uzun illərdir oxucuların düşüncə dünyasına təsir göstərir.
      Anarın yaradıcılığında diqqəti çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri milli yaddaşın qorunması və insanın mənəvi məsuliyyəti məsələsidir. Onun qəhrəmanları yalnız bədii obrazlar deyil, həm də dövrün mənəvi portretidir.
      Anar müəllimin son illərdə qələmə aldığı ən mühüm əsərlərdən biri geniş həcmli “Yaşamaq haqqı” tarixi-kulturoloji traktatıdır. Yazıçının öz sözləri ilə desək, bu əsər onun xalqına bir növ mənəvi vəsiyyətidir.
HAŞİYƏ
    Xalq yazıçısı Anarın “Yaşamaq haqqı” (1120 səhifə) tarixi-kulturoloji traktatı Azərbaycanın qədim dövrdən bu günümüzə qədərki tarixini əhatə edir. Əsərdə bütövlükdə ümumtürk tarixinə ekskursiya olunur. Qədim türk abidəsi olan Orxon-Yenisey kitabələrindən üzü bəri bir çox mühüm yazılı mənbəyə müraciət edən müəllif tarixi hadisələr, görkəmli şəxsiyyətlər, ictimai-siyasi xadimlər, maarifçilərimiz haqqında şəxsi mülahizələrini bölüşür.
     Xalqımızın millət olaraq formalaşması, özünüdərk prosesi hansı çətin mərhələlərdən keçib?
      Dil problemi, işğalçıların ana dilimizə təcavüz siyasəti, çar Rusiyasının xanlıqlarla müharibələri, Azərbaycanın ikiyə parçalanması, Şərqdə ilk demokratik cümhuriyyətin yaranışı, Sovet imperiyasının qurulması və Azərbaycanın İttifaqa qoşulması, Stalin hakimiyyəti, repressiyalar, kütləvi qırğınlar tariximizdə nə kimi izlər buraxıb?
      Əsrlər boyu Azərbaycanın başına gətirilmiş bəlalar ədəbiyyatımıza, incəsənətimizə necə sirayət edib?
     Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpasından sonra ermənilərin torpaqlarımıza təcavüzü və Qarabağın işğalı, 20 Yanvar, Xocalı faciəsi kimi qanlı-qadalı, ağrılı-acılı hadisələrin kökündə hansı məkrli niyyətlər gizlənirdi?
      Vətəndaş müharibəsi təhlükəsi və ölkədə vəziyyətin kritik həddə çatması, hakimiyyət çəkişmələri, belə bir vaxtda Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə dönüşü, bundan sonra respublikanın mədəni, iqtisadi, ictimai həyatında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanı hansı təhlükələrdən xilas etdi?
    Anar uzun illərin həyat təcrübəsinə və dərin mütaliəyə dayanan yazıçı baxışı ilə əsərdə bütün bu suallara cavab axtarır, Azərbaycan tarixinə müxtəlif rakurslardan işıq salır.
     Əsərdə Azərbaycanın tarixində, xalqın taleyində bu və ya digər şəkildə rol oynamış ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyəti də ön plana çəkilir. Cavad xan-Sisyanov qarşıdurması, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin millət qarşısında xidmətləri, ilk maarifçilərimiz Mirzə Kazımbəyin, Abbasqulu ağa Bakıxanovun, Mirzə Fətəli Axundzadənin, Həsənbəy Zərdabinin Azərbaycan mədəniyyəti üçün gördüyü böyük işlər, Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov kimi bəstəkarlarımızın milli musiqimizin inkişafındakı rolu barədə mülahizələr traktatda önəmli yer tutur. Təzadlı tarixi şəxsiyyətlərdən olan Mir Cəfər Bağırovun fəaliyyətinin bütöv, hərtərəfli əksi xüsusi maraq doğurur.
     Azərbaycandan kənarda baş verən hadisələrin tariximizə, millətimizin taleyinə təsirindən də söz açan müəllif əsərdə Avqust Putçası, SSRİ-nin dağılması, ölkəmizin müstəqillik qazanması, gənc suveren respublikaya kənardan təzyiqlər barədə fikirlərini bölüşür, məsələlərə tam yeni, fərqli aspektlərdən yanaşır.
      Bu monumental əsərdə Azərbaycanın qədim dövrlərdən bu günümüzə qədər keçdiyi tarixi yol geniş şəkildə araşdırılır. Yazıçı yalnız salnaməçi qələmdar kimi deyil, həm də milli taleyin düşüncəli müşahidəçisi kimi çıxış edir. Əsərdə Azərbaycan xalqının dövlətçilik ənənələri, mədəniyyət tarixi, milli kimlik məsələləri və müxtəlif ictimai-siyasi proseslər dərin təhlil olunur.
       Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri də traktatda Cənubi Azərbaycan məsələsinə ayrılmış bölmədir (günümüzdə olduqca aktualdır). Bu hissədə yazıçı bütöv Azərbaycanın taleyini, milli yaddaşın bölünməzliyini və xalqın tarixi birliyini xüsusi həssaslıqla təqdim edir. Anarın bu yanaşması onun yaradıcılığında milli düşüncənin nə qədər mühüm yer tutduğunu bir daha göstərir.
     Anar uzun illərdir Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə rəhbərlik edir və bu təşkilatın ədəbi həyatın mərkəzlərindən biri kimi fəaliyyət göstərməsində böyük rol oynayır. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan ədəbiyyatında yeni nəsil yazıçıların formalaşması, milli sözün qorunması və inkişafı istiqamətində mühüm işlər görülüb.
        Əslində, Anar müəllimin fəaliyyəti yalnız yazmaqla məhdudlaşmır. O, ədəbiyyatın təşkilatçısı, milli mədəniyyətin müdafiəçisi, gənc qələm adamlarının mənəvi dayaq nöqtələrindən biridir.
      Bir yazıçının xoşbəxtliyi nə ilə ölçülür? Şöhrətləmi, kitabların tirajı iləmi, yoxsa mükafatlarla?
      Anarın həyatına baxanda bu sualın cavabı aydın görünür. Yazıçı üçün ən böyük xoşbəxtlik xalqının yaddaşında yaşamaqdır. Onun əsərləri onilliklərdir oxunur, müzakirə olunur, yeni nəsillərin düşüncəsinə təsir göstərir.
      Məhz buna görə də Anarı “xoşbəxtlər xoşbəxti” adlandırmaq təsadüfi deyil. O, həm öz xalqının sevgisini qazanıb, həm də söz sənətində silinməz iz qoyub.
    Martın 14-də 88 yaşını qeyd edən ustad yazıçıya ən böyük təbrik onun yaratdığı əsərlərin hələ uzun illər yaşayacağına olan inamdır. Bu gün də böyük yaradıcılıq enerjisi ilə çalışan Anar müəllim Azərbaycan ədəbiyyatının canlı klassiklərindən biridir.
    Ustad yazıçıya sağlam ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni əsərlər arzulayırıq. Çünki onun qələmi yalnız bir yazıçının qələmi deyil — xalqın yaddaşını, tarixini, ədəbiyyatını və mənəviyyatını qoruyan sözün — mədəniyyətin qələmidir. O, sözün əsl mənasında xoşbəxt qələmdardır!
    Və bu mənada Anar həqiqətən də
xoşbəxtlər xoşbəxtidir. Bir daha təbriklər, ustad!
   Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik!
14.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ANARIN YAZILARI

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Əbülfəz Əhməd sözünün ışığında

Fevral 8, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

SƏKSƏN SƏKKİZİNCİ YAZI

Haqdan gəlib, haqqa gedən səyyah
(Əbülfəz Əhməd sözünün ışığında)
   Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu tanınmış şair; daha çox konkret ünvanlı tənqidi şeirlər müəllifi kimi tanınan Əbülfəz Əhməd barədə olacaq.
   Azərbaycan ədəbi-mənəvi düşüncə tarixində elə qələm sahibləri var ki, onların yaradıcılığı yalnız poetik zövq deyil, həm də mənəvi istiqamət, əxlaqi yol xəritəsi rolunu oynayır. Belə söz adamlarından biri də şair, Əbülfəz Əhməddir. Onun adı oxucular üçün təkcə poeziya ilə deyil, haqq, ədalət, ilahi sevgi və peyğəmbər əxlaqı ilə yoğrulmuş fikir dünyası ilə assosiasiya olunur.
     Əbülfəz Əhməd (Əbülfəz Əli oğlu Əhmədov) 1950-ci ildə Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndində dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıqdan zəhmətə, dürüstlüyə və halal əməyə bağlı mühitdə böyüyüb, formalaşan bu şəxsiyyət sonralar həm peşəkar fəaliyyəti, həm də mənəvi yaradıcılığı ilə seçilmişdir. İxtisasca inşaat üzrə iqtisad mühəndisi olan Əbülfəz Əhməd uzun illər Sumqayıtdakı 2 №-li Tikinti Trestində iqtisad üzrə şöbə rəisi vəzifəsində çalışmış, məsuliyyətli və prinsipial bir mütəxəssis kimi tanınmışdır.
    Lakin onun həyatının əsas məğzi yalnız peşə fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Əbülfəz Əhməd üçün söz – vicdanın, imanının və daxili kamilliyinin ifadə vasitəsidir. Onun poeziyası dünyəvi uğurlardan çox, mənəvi saflaşmaya, Haqqa aparan yolun aydınlaşdırılmasına xidmət edir. Bu baxımdan şairin yaradıcılığı oxucunu düşünməyə, öz daxilinə boylanmağa sövq edir.
   Əbülfəz Əhməd bir neçə sanballı kitabın müəllifidir. Onun “Ən gözəl adlar (Əsmaül-hüsna)” kitabı ilahi adların poetik və mənəvi izahını təqdim edərək oxucunu Allahın sifətləri üzərində düşünməyə çağırır. “Hz. Məhəmmədin (s.ə.v) kəlamları” adlı əsəri Peyğəmbərimizin hikmət dolu sözlərini bədii və publisistik ruhda oxucuya çatdırır. “Məhəmməd (s.ə.v) Peyğəmbərin vəsiyyəti – Ya Əli” kitabı isə İslam tarixinin və mənəvi irsinin mühüm məqamlarını sevgi və ehtiramla qələmə alır. Bu əsərlərin hər biri “Adiloğlu” nəşriyyatında (Bakı, 2011–2013) işıq üzü görmüşdür.
    Şairin poeziyasında səmimiyyət əsas xəttdir. Onun misralarında süni pafos yoxdur, əksinə, insanın özünü islah etməsi, xətadan dönməsi, haqq yola üz tutması açıq və aydın şəkildə ifadə olunur:
Adəmdən Xatəmə süzüldüm, gəldim,
Mən başdan – binadan düz oldum, gəldim.
Dinləyib Mustafa* kəlamlarını,
Haqq yola, düz yola düzəldim gəldim.
Bu misralar Əbülfəz Əhməd poeziyasının ideya mahiyyətini aydın göstərir: tövbə, islah, mənəvi dirçəliş və Haqqa dönüş. Onun şeirləri oxucuya hökm etmir, nəsihət vermir; sadəcə yol göstərir, işıq tutur.
    Əbülfəz Əhməd yaradıcılığı ilə sübut edir ki, şair olmaq üçün yalnız qələm deyil, təmiz niyyət, saf qəlb və doğru yol gərəkdir. O, həm həyatda, həm də sözdə düz olmağın mümkünlüyünü öz nümunəsi ilə ortaya qoyur. Bu baxımdan onun yaradıcılığı çağdaş oxucu üçün həm ədəbi, həm də mənəvi məktəbdir.
    Bu gün Əbülfəz Əhməd Azərbaycan mənəvi poeziyasının səssiz, lakin dərin iz buraxan simalarından biri kimi dəyərləndirilir. Onun sözü səs-küy yaratmaq üçün deyil, könüllərdə yer tapmaq üçündür. Əbülfəz Əhmədi öz tənqid üslubu olan satirik şair kimi də təqdim etmək olar, ancaq bu tamamilə başqa bir söhbətin mövzusudur. Əslində onun istənilən neqativ hadisəyə tənqidi münasibətinin əsasında vətənpərvərlik, yurdsevərlik, soydaşına, dindaşına, dildarına sonsuz hörmət və ehtiramı dayanır. Şair bütün yaradıcılığı boyu “böyük Allah bu xalqa, millətə bəxş etdiyi bu qədər gözəl nemətlər müqabilində xoşbəxtlik, firavan həyat, dostluq niyə yoxdur?” sualına cavab axtarır. Və məhz buna görə, bu ilahi missiya uğrunda dediyi hər söz, hər kəlmə yaşayır, yol göstərir, işıq saçır. Yolun da daim sözün kimi açıq-aydın və işıqlı-nurlu olsun, ustad sənətkar – Əbülfəz Əhməd! Adaşın Məhəmməd Mustafaya (s.) qonşu olarsan İnşəAllah!
    Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Növbəti yazılarımızda şairin “Ziyadar” mükafatına layiq görülmüş “Gəldim” kitabından seçdiyim nümunələr əsasında onun nə qədər vətənpərvər, yurdsevər bir ziyalı olması barədə ətraflı söhbət açmaq ümidilə sizdən ayrılıram. Hələlik.