Ədəbiyyatımıza yaxşı hədiyyə (“Biçilmiş çiçəklər” haqqında) Mən gənc və istedadlı şairəmiz Şəfəq xanım Sahiblini çoxdan-poeziya aləmində ilk kövrək addımlarını atmağa başlayan çağlardan tanıyıram. Müxtəlif ədəbi məclislərdə, dərnəklədə çəkinə-çəkinə, sıxıla-sıxıla, utancaq, kövrək-kövrək oxuduğu şeirləri tək mənim yox, dinləyicilərin də diqqətini cəlb edib, onun gələcək uğurlarına inam doğururdu. İllər keçdi, Şəfəq xanım çətin, lakin şərəfli sənət yollarında cəsarətlə, mətinliklə addımladı və bizim ümidlərimizi doğrultdu. Budur ,indi mənim qarşımda onun iki kitabı var: “Könlüm susuz səhradır” (2002-ci ildə) və “Anasız günlərim”(2003-cü il). Bu kitabların birincisində Şəfəq xanım qələmindən çıxan lirik, sevgi, torpaq, vətən haqqında maraqlı düşüncələrdən doğmuş səmimi mənalı düşünməyə vadar edən şerləriylə uşaqlarımızın həyatından, müşahidə və maraq dünyasından xəbər verir. Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, şairənin məhəbbət mövzusunda yazdığı şerlər daha həyatı, daha mənalı, daha obrazlıdır. Oxucularımızda müəyyən təsəvvür yaratmaq üçün mən burada çoxsaylı nümunələrdən yalnız bir beyti xatırlatmaqla kifayətlənirəm. Mən özüm sussam da, danışmasam da Ovcunun içində danışdı əlim. Şəfəq xanım bu misralarla ədəbiyyatda izini qoyur. Və ana haqqında şerləri də beləcə təsirli və düşündürücüdür. Bu poetik parçalarda ümumiləşdirmə çox güclüdür və dünyada insan üçün ən əziz varlıq olan ananı itirən hər kəs bu şerləri özününkü bilib doğması üçün ağı deyib ağlaya bilər. Bu şerlərin gözəlliyi bundadır. Şəfəq xanımın birinci kitabında verilmiş uşaq şerlərini görəndə düzü, sevindim. Əvvəla, ona görə ki, uşaq şeri yazmaq uşaq aləminin min bir çalarını qələmə almaq, onlara nəyisə təlqin edib öyrətmək çox çətin və məsuliyyətli bir iş olduğundan hər şairə bu sahəyə girişmir və yazmağı bacarmır. Şəfəq xanım bu işə girişirsə, demək özündə bir güc və istedad hiss edir. İkincisi ona görə ki, ədəbiyyatımızın mühüm bir qolunu təşkil edən gələcəyimiz olan gənc nəsilin tərbiyəsində diqqət yetirmək hər bir qələm sahibinin qarşısında duran vəzifələrdən biri sayılmalıdır. Və Şəfəq xanımın bu sahədəki fəaliyyətini alqışlayıram.
İndi oxucularımıza təqdim olunan “Biçilmiş çiçəklər” kitabının əlyazmasını oxuyanda başa düşdüm və sevindim ki, Şəfəq xanımda uşaq ədəbiyyatına olan maraq ötəri gələn bir hiss deyildi. Şairənin uşaq yaradıcılığı mühüm bir qolunu təşkil edir. “Biçilmiş çiçəklər” toplusunda 100-dən artıq şeri və poeması toplanmışdı. Bu şerlərdə gənc oxucularımıza Vətənə, anaya, təbiətə məhəbbət və bağlılıq hissləri tərənnüm olunur. Şairə uşaq pisxologiyasını,təbiət hadisələrin dərindən bilir və müxtəlif həyat və təbiət hadisələrini poetik bir dillə izah edir və oxucunu onların barəsində düşünməyə vadar edir. Mən burada “Biçilmiş çiçəklər” kitabında tpolanmış şerləri ayrı-ayrılıqda təhlil etmək fikrindən uzağam, sadəcə bunu qeyd etməklə kifayətlənirəm ki, Şəfəq xanımın bu kitabı zəngin və tarixi ənənələrə malik Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı xəzinəsinə, balalarımıza yaxşı bir töhfədir və inanıram ki, şairəmiz öz adını gənc oxucularımızın yaddaşına həkk edə biləcək. Bu isə ən azı bir qismin hafizəsində, yaddaşında, yaşamaq deməkdir və şair üçün böyük xoşbəxtlikdir. Sənə bu çətin ancaq şərəfli yolda dözüm və uğurlar arzulayıram .
QUCAĞINI GENIŞ AÇ… ( Gizir Pəncəli Teymurova həsr olunur.) Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq, Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq, Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq, O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi… Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…
Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda, Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada, “Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”, Komutanım öndədir, gül-çiçək düz yoluna… Sıra ilə gəlirik, yer ver girək qoynuna…
Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim, Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim, Dualarım qəbuldu, ağlamasın sevənim, Ana, sən də gözünün qorasını sıxma ha… “Oğul düşmən çəpəri”, qurban gedər torpağa… 12.04.2016. Bakı. Qeyd: Bu şeiri yayımlamaq arzusunda olan sayt və mətbuat nümayəndələrinə yayım hüququ verilir. Səninlə qürur duyuram, Azərbaycan gənci!
Lev Tolstoyun “İnsanlar nə ilə yaşayır” əsərinin fəlsəfəsi
Lev Tolstoyun “İnsan nə ilə yaşayır?” adlı qısa hekayəsi sadəcə fantastika əsəri deyil, həyatın əsas həqiqətlərinin dərindən araşdırılmasıdır. Bu əsərdə Tolstoy məhəbbət, şəfqət və insan varlığının mənəvi mahiyyəti mövzularını araşdırır. 1885-ci ildə yazılmış hekayə, Tolstoyun əxlaqi məsələlər və xristian məhəbbət idealı ilə getdikcə daha çox maraqlandığı sonrakı illərdə onun dini və fəlsəfi dəyişməsini əks etdirir. O, “İnsanların nə ilə yaşadığı”nı sadə, lakin universal bir dərs təqdim edir: məhəbbət bəşəriyyəti saxlayan əsas qüvvədir. Hekayə kilsənin yaxınlığında titrəyən və çılpaq bir adamı kəşf edən təvazökar ayaqqabı ustası Simondan bəhs edir. Ona yazığı gələn Simon, yoxsulluğuna baxmayaraq, sonradan Mikayıl adlı mələk olduğu ortaya çıxan adamı evinə gətirir. Mikayıl ölmək üzrə olan ananın ruhunu almaqda Tanrının əmrinə tabe olmadığı üçün göydən yerə atılmışdı.Yerə atılan mələyə insan varlığı haqqında üç əsas həqiqəti öyrənmək tapşırılır. Bu həqiqətlər insanların nə ilə yaşadığı, niyə yaşadıqları və onların yaşaması üçün nəyin vacib olduğu sualları ətrafında fırlanır. Müxtəlif personajlarla – çəkmələr sifariş edən eqoist centlmendən tutmuş mərhəmətli dul qadına qədər – bir sıra görüşlər vasitəsilə Tolstoy cəmiyyətin daha geniş mənəvi problemlərinin mikrokosmosunu təmin edərək materializm və altruizm arasındakı kəskin ziddiyyətləri göstərir. Tolstoyun “İnsan nə ilə yaşayır?” əsərindəki fəlsəfəsinin mərkəzində məhəbbətin insan təcrübəsi olması fikri dayanır. Hekayə irəlilədikcə bəlli olur ki, insanı saxlayan sərvət, status və ya rahatlıq deyil, sevgidir. “Kişilər özlərinə qayğı ilə deyil, sevgi ilə yaşayırlar” sitatı hekayənin əsas vəhyi kimi xidmət edir, empatiya, əlaqə və fədakarlığın əhəmiyyətini işıqlandırır. Əsər irəlilədikcə Tolstoy cəmiyyətin möhkəmlənmiş materialist dəyərlərini tənqid edir. Sifarişlə tikmə çəkmələr sifariş edən centlmenin xarakteri, var-dövlət və status üçün eqoistlik axtarışını təmsil edir. O, çəkməçi və dul qadın vasitəsilə ötürülən mesajdan tamamilə fərqli olaraq, mülkün və sosial vəziyyətin dəyəri diktə etdiyi dünyagörüşünü təcəssüm etdirir. Tolstoyun bu əsəri bütün insanların bir-birinə bağlılığını vurğulayır. “İnsan nə ilə yaşayır?” ideyası fərdi yaşamaqdan kənara çıxır. O, birinin rifahının hamının rifahı ilə bağlı olduğu kommunal varlığı müdafiə edir. Bu, çəkməçinin insan ehtiyaclarını dərk etməsi onun ticarətinin tranzaksiya xarakterini aşdığı qarşılıqlı əlaqədə təsirli şəkildə təsvir olunur. Hekayə oxucuları bizim həyatımızın bir-birinə qarışdığını və hərəkətlərimizin başqalarının həyatına dalğalı təsir göstərdiyini dərk etməyə dəvət edir. Mələk Mikayılın öyrəndiyi dərslər daha mərhəmətli bir cəmiyyətin inkişafında icmanın, xeyirxahlığın və paylaşılan insanlığın vacibliyini gücləndirir – Tolstoy bütün həyatı boyu daim müdafiə etdiyi ideya. “İnsan nə ilə yaşayır?” əsərində Tolstoy dərin bir fəlsəfi həqiqəti dilə gətirir: sevgi insan varlığının əsasını təşkil edir. Zəngin personajlar və təsirli hekayələr vasitəsilə o, oxucuları öz dəyərləri və hərəkətlərinin başqalarına təsiri barədə düşünməyə çağırır. Tolstoyun mesajı zamanı üstələyir, bizi empatiya, xeyriyyəçilik və məhəbbətlə səciyyələnən həyatı qəbul etməyə dəvət edir-bizə xatırladır ki, insanlığımızın mahiyyəti sahib olduğumuz şeylərdə deyil, bir-birimizə necə qayğı göstərdiyimizdədir Bəşəriyyət haqqında üç vacib dərsi öyrənmək üçün göndərilən Mikayıl, ilahi missiyası tamamlanana qədər Simon və ailəsi ilə birlikdə qalır. Hekayə boyu Mikayıl bu üç suala cavab axtarır və öyrənir:
-İnsanda nə yaşayır?
-İnsana nə verilmir?
-Kişilər nə ilə yaşayırlar?
Tolstoyun ilk dərsi insanların içindəki əsas qüvvəyə aiddir: sevgi. Mikayıl müşahidə edir ki, insanın əzab çəkməsinə, qorxusuna və ya yoxsulluğuna baxmayaraq, məhəbbət əbədi hərəkətverici qüvvə olaraq qalır. Simonun öz cüzi imkanlarına baxmayaraq, qəribə mərhəmət göstərməsi sevginin insan ruhunda olduğunu göstərir. Bu fədakar məhəbbət sadə insanı ilahi şəfqət alətinə çevirir. Burada Tolstoyun fəlsəfəsi xristian təlimlərindən, xüsusən də Əhdi-Cədiddə vurğulanan sevgi və bağışlama mesajından dərindən təsirlənir. Tolstoy deyir ki, sevgi olmasaydı, bəşəriyyət yaşaya bilməzdi. Bizi müəyyən edən və birləşdirən mahiyyətdir. Mikayılın cavab verməli olduğu ikinci fəlsəfi sual insana nəyin verilmədiyidir. Bu, gələcəyin sirridir. İnsanlara gələcəklərini bilmək və ya idarə etmək qabiliyyəti verilməyib, lakin onlar yaşamağa, işləməyə və ümid etməyə davam edirlər. Hekayədə varlı bir adam Simona bir il çəkəcək bir cüt çəkmə düzəltməyi əmr edir, ancaq ertəsi gün gözlənilmədən ölür. Bu, həyatın gözlənilməzliyi qarşısında insan planlarının puç olduğunu göstərir. Tolstoy vurğulayır ki, insanlar gələcək üçün planlar qursalar da, onların keçəcəkləri yolu yalnız Tanrı bilir. Həyatın qeyri-müəyyənliyini qəbul etmək və nəzarəti təslim etmək üçün təvazökarlıq Tolstoyun mənəvi mesajının əsas elementləridir. Mikayılın öyrəndiyi son və ən vacib dərs insan həyatını təmin edən şeydir. Cavab sevgidir. İnsanlar maddi sərvət, güc və ya statusla deyil, bir-birlərinə göstərdikləri sevgi və mehribanlıqla yaşayırlar. Varlı adam gözlənilmədən vəfat etdikdə məlum olur ki, dünya malları həyatı təyin etmir və saxlamır. Əksinə, Simon və onun həyat yoldaşı, öz mübarizələrinə baxmayaraq, Mikayıla göstərdikləri qayğı, insanları həqiqətən yaşadan şeyləri təcəssüm etdirir: xeyirxahlıq və empatiya qabiliyyəti. Tolstoyun hekayəsi onun xristian əxlaqını şərhindən çox təsirlənir. Sonrakı həyatında Tolstoy institusional dinə dərindən tənqidi yanaşmışdır. Əsər Məsihin təlimlərinin təbiətini əks etdirir, onun şəfqət, təvazökarlıq və maddi olandan daha çox ruhani olanı vurğulayır. Tolstoyun fikrincə, xilas dini ayinlərdə və ya ehkamlarda deyil, başqalarına məhəbbət və xidmətdə tapılır. Hekayə həm də Tolstoyun sərvət və sosial təbəqənin yaratdığı parçalanmalara qarşı tənqidini əks etdirir. Kasıb ayaqqabıçı olan Simon xristian fəzilətlərini təcəssüm etdirir, hekayədə görünən varlı müştərilər isə çox vaxt ruhən iflas etmiş kimi təsvir edilir. Tolstoy bu təzaddan istifadə edərək, maddi sərvətləri mənəvi yaxşılıqdan üstün tutan cəmiyyətin dəyərlərini şübhə altına alır. “İnsan nə ilə yaşayır?” xristian etikasına əsaslansa da, mesajı dini sərhədləri aşır. Tolstoy məhəbbəti inancından, mədəniyyətindən və şəraitindən asılı olmayaraq bütün insanları saxlayan universal qüvvə kimi təqdim edir. Hekayədə şəfqət və təvazökarlığa vurğu insan əzab və əlaqə ehtiyacının ortaq təcrübəsindən danışır.Tolstoyun fəlsəfəsi təklif edir ki, qarşılıqlı asılılığımızı dərk etməklə biz həyatın əsl məqsədini dərk etməyə yaxınlaşırıq. Tolstoyun “İnsanlar nə ilə yaşayır?” əsəri insan varlığının təbiəti haqqında dərin düşüncələri əks etdirir. Sadə hekayəçiliyi ilə bəşəriyyəti hərəkətə gətirən və saxlayan şeylərə dair dərin fəlsəfi anlayışlar təqdim edir. Sevgi, şəfqət və həyatın qeyri-müəyyənliklərini qəbul etmək Tolstoyun mənalı həyata baxışının əsasını təşkil edir. İnsan əzablarının və materializmin tez-tez hökm sürdüyü bir dünyada Tolstoyun hekayəsi sevginin gücünü və xeyirxahlığın əbədi əhəmiyyətini əbədi xatırladır.
У Олеси Михайловны был любовник. Ничего предосудительного, коли была она дамой незамужней, сорока пяти лет. Как говорится, ягодка опять. Любовнику её, Виктору, было сорок лет. Встречались они давно, шесть лет минуло, а к свадьбе дело не шло. Оно и понятно — у Виктора всё впереди, а у Олеси Михайловны закат занимается. Свои дети были взрослые, а родить детей Виктору она уже не могла, и потому о свадьбе говорить было глупо. Умом Олеся Михайловна это понимала, но думала о том, как несправедливо мир устроен: женщин после сорока как будто с корабля на берег списывают. Виктор времени даром не терял и помимо Олеси Михайловны, периодически с молодыми девицами встречался. Встречи эти были разовые и он исправно возвращался к постоянной, проверенной временем любовнице. Приезжал он к ней, когда хотел и когда ему было удобно, привозил подарки, накрывал столы и был очень доволен собой. Конечно, молодец-удалец, держит Олесю Михайловну столько лет в напряжении, ничего не обещает. И женщина верная, постоянная есть, и свобода полная. А что? Сама должна понимать, что не пара она ему для брака. Детей Виктор хотел гипотетически. Приятно было поговорить об этом с Олесей Михайловной, понимая, как ей это обидно слышать, наблюдать, как она всегда при этих разговорах меняется в лице, переживает, что вот-вот Виктор найдёт молодую жену и счастье её кончится. В тот день он нагрянул к любовнице как всегда неожиданно. А с кем ей быть-то? Какие дела у неё могут быть, важнее Виктора? Пробыл он у любовницы как всегда три дня, а когда уехал, села Олеся Михайловна в любимое кресло с чашечкой кофе и вдруг поняла, что самые счастливые минуты в её жизни — это когда Виктор уезжает. Он ухитрялся занимать собой всё пространство и время, нарушая её привычки и весь уклад жизни. Говорить ей с ним было особенно не о чем. Секс с ним давно не бередил чувства, а стал пресным и привычным. Вспомнился анекдот : “Дети, что надо сказать, когда гости уходят?” — “Слава Богу! “ Через неделю Виктор приехал с цветами и сказал : —Давай жить вместе, как муж и жена, можем расписаться, но учти, что как только встречу достойную мать для будущего ребёнка, не обессудь, сама понимаешь. Олеся Михайловна посмотрела на любовника материнским взглядом и ответила : — Спасибо тебе за всё и даже за это запоздалое и неказистое предложение, но больше ко мне не приезжай никогда. Оторопевший Виктор не успел ничего возразить и был мягко выпровожен за дверь. Олеся Михайловна сидела в кресле с чашечкой кофе и была счастлива, как никогда. Ей было даже смешно. Она вспомнила ещё одну фразу : ” Как жаль, что вы наконец-то уходите! “ Через три дня она летела в самолёте в Сочи.
Dünən (15.09.2024) son iyirmi beş ildən bəri hər ayın 15-də olduğu kimi AYB Mingəçevir bölməsinin yaradıcılıq günündə yenə də yazar dostlarımızla birlikdə idik. Bölmənin rəhbəri İsmayıl İmanzadə yazalarımızı salamlayıb, pedaqoji sahədə çalışan yazar həmkarlarımızı yeni dərs ilinin başlanması münasibətiylə təbrik edəndə sonra yaxın iki-üç həftə ərzində gənc xanım şairə Nərmin Eldənizqızının ilk şeirlər kitabının keçirilməsi nəzərdə tutulan təqdimat mərasimi və tanınmış şairə, bölmənin yetirməsi Nəcibə İlkinlə keçiriləcək görüşlə ilgili təklif və tapşırıqlarını açıqları. AYB Mingəçevir bölməsinin 25 illik yubileyiylə bağlı görülən işlərdən söz açdı. Bundan sonra isə adətən saatın əqrəbi istiqamətində əyləşən qələm sahiblərini növbəylə yazılarını oxumağa dəvət etdi. Ağabala Salahlı, Bəhman Gülövşəli, Mahir Musa, Ziyəddin Binəva, Namiq Zaman, Nicat Hunalp, Şamil Həsən, Elçin Məhərrəmli, Əhməd Əfsun, Eldəniz Cəfəroğlu… son günlər ərzində qələmə aldıqları yazılarını söz məclisinin iştirakçılarına öz qiraətlərində təqdim etdilər. MDU-nun dosenti, şair-tədqiqatçı Mehman Rəsulov, yazarların zarafatla “bölmə rəhbərinin müşaviri” adlandırdıqları ədəbiyyat sevdalısı Rəşid Rəsulov, tədbirə qonaq qismində qatılan tanınmış şəhər ziyalısı Qalib Ağayev və ədəbiyyat həvəskarı Bəxtiyar Qarabağlı öz çıxışlarında bölmənin önəmli fəaliyyətini qeyd etməklə, könül xoşluğuyla keçən anlardan məmnun olduqlarını dilə gətirdilər. Gənc şair Elvin Rəfaeloğlu ilin əvvəllərində haqq dünyasına qovuşmuş atası şair Rəfael Dəmiroğlunun bir neçə şeirini oxuyaraq məclis üzvlərini kövrəltdi. Ayrı-ayrı yazarlara,-illah da gənclərə həm həmkarları, həm də bölmə rəhbəri tərəfindən verilən tövsiyyələr də anlaşıqlı tərzdə qəbul olundu.
Sonda bölmə rəhbəri İsmayıl İmanzadənin oxuduğu iki şeiri də razılıq hissiylə qarşılandı. O, AYB Mingəçevir bölməsinin yeni simvolunu hazırlayan gənc yazarlara,-Elçin Məhərrəm, Nicat Hunalp və Şamil Həsənə minnətdarlığını bildirib, həmkarlarına uğurlar arzuladı. Tədbirin ayrı-ayrı məqamlarında, sonda isə mənzərəli bir məkanda foto-aparatın yaddaşına həkk olunan şəkillərsə unudulmaz söz məclisinin sevinc-fərəh dolu anlarına şahidlik etdi…
