Tanınmış qələm adamı Təranə Dəmirin sayca doqquzuncu kitabı işıq üzü görüb. Özünün xüsusi ənənələri olan “Maarif” nəşriyyatında nəfis şəkildə tərtib olunaraq, nəşr olunmuş kitabın redaktoru Qulu Ağsəsdir.
Qısa arayış: Təranə Dəmir – Dəmirova Təranə Ağaqardaş qızı – 1970-ci il dekabrın 16-da Sabirabad rayonunun Kolanı kəndində anadan olub. Kolanı kənd orta məktəbini medalla bitirib. 1988-1993-cü illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. AYB-nin və AJB-nin üzvüdür. 9 kitab müəllifidir. Şeirləri lap gənc yaşlarından dərc olunur. Dəfələrlə AzTv-nin müxtəlif proqramlarında qonaq olub. İndi də müxtəlif mətbu orqanlarda dərc olunur. Ailəlidir, iki övladı var.
Əlamətdar hadisə barədə sevincini Təranə xanım sosial şəbəkə hesabından: Təranə Dəmir – “Qulu Ağsəsin redaktorluğu ilə “Sərhədsiz sərhədlər ” işıq üzü gördü. “Maarif” nəşriyyatına və əməyi keçən hər kəsə dərin təşəkkürümü bildirirəm.” – məzmunlu paylaşım edərək, öz izləyicilərilə bölüşüb.
“YAZARLAR” olaraq, TƏRANƏ xanımı təbrik edir, qarışdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!
Uzun mətnləri sevmirəm. Mətnin əvvəlində hiss etdiyim həzzi sonunacan çəkib apara bilmirəm. Ya mətn gözdən düşür, ya yazan. Fikirlərim haçalanır. Mənim fikrimcə mətn konkret və qısa olmalıdı. Sitatlar, bir fikrin üstündə ilişib qalmaq, kimlərəsə istinad etmək, hadisələri və məsələləri dörd tərəfdən təhlil etməyə çalışmaq artıqdı zənnimcə. Yəni mən belə düşünürəm. Mənimçün mətn sirr olmalıdı. Oxucunun qənaətləri və gəldiyi nəticələr mətni işıqlandırmalıdı. Acı bağırsaq kimi uzanan mətnlər adamda oxu mədəniyyəti formalaşdırmır. Əksinə insanı qaranlığa çəkib aparır. Həddən artıq işıq da adamı yorur axı. Mətnçi fikirlərini bütün çılpaqlığı ilə ortalığa tökməməlidi. Oxucu tamarzı qalmalıdı. Oxucunu boş və mənasız fikirlərlə doyurmaq və iyrəndirmək olmaz. Təkrar edirəm ki, bu mənim fikrimdi. Sürət zamanında oxucunu dağdan, daşdan keçirmək olmaz. Kəsə getmək lazımdı. Mətn insanla danışmalıdı. Dili, qulağı, gözü olmalıdı mətnin. Mətn pıçıldamalıdı. Hay-küy salan mətnlərin ömrü çox az olur. Qorxaq doğulan mətnlər bu gündən sabaha keçə bilməz. Fikirlər mətn halına salınanadək sənindi. Yazdınsa cəmiyyətin, dünyanın. Amma hər yazı dünyəviləşə bilirmi? Sözün ucundan tutub ucuzluğa getməklə , fikirləri müəyyən qəlibə sığdırmaqla mətni uzunömürlü etmək olmaz. Poema, povest, roman , epopeya zamanı keçib artıq. Problemlər, qayğılar, informasiya bolluğu cəmiyyəti yorub . Düşüncələr bölünüb.Heç kim yolunu uzatmaq istəmir. Hamı kəsədən getməyə çalışır. 15 bəndlik şeirdəki fikirləri əslində bir bəndə də sığdırmaq olar. Təbii ki, bu da xüsusi məharət və ustalıq tələb edir. Eyni zamanda bir hekayəni bütöv roman səviyyəsinə qaldırmaq olar. Bir əliçiçəkli qadın tablosuna dünyaca fikirləri cəm edə bilərsən. Yetər ki, istəyəsən və bacarasan. Mətnləri köhnə paltardan çıxarmaq lazımdı. Sürət əsrinə uyğun , azad, konkret mətnlər doğulmalıdı. Zamanla ayaqlaşa bilməyən yazılar onsuz da ömrünü başa vuracaq. Biz istəsək də, istəməsək də. Əgər bu gün də 100 il əvvəlki yazılarda ilişib qalmışıqsa, irəliyə bir addım ata bilmiriksə , sıçrayış və novatorluqla razılaşmırıqsa bunun fəsadlarına da hazır olmalıyıq. Boynumuza alaq ki, gözəl və xırda mətnlər doğulur və bu gün meydan onlarındı. Boyası getmiş , nimdaş mətnlərdən çıxma zamanıdı.
Soyadını bilmirəm. Heç özündən soruşmamışam da. Adıyla tanımışam ilk dəfə. Elə adıyla da möhürünü vurub dostluğa. Çox sual verməyi sevmir. Elə çox sual almağı da. Bir az sirlidi. Amma səsi özünü ələ verir. Mən də sərrafam bu sarıdan. Söz adamları haqqında yazdığım yazılar da belə doğulub. Təsvirlərim heyrət yaratsa da bu belədi. Bir sözün işığından tutub keçmişəm aydınlığa. Zülmət mənlik deyil. Bu dəfəsə bir az fərqli alınacaq söhbətim. Bu dəfə səsinin işığında özümü, ruhumu tapdığım bir insan haqda danışmaq keçdi könlümdən. Nədənsə bütün fərqlilər məni tapır deyəsən. Ya özüm fərqli görürəm dünyanı, içindəki insanları. Həmişə işıqlı tərəflərindən baxmaq istəyimdəndi bəlkə insanların iç dünyasına ? Bəlkə də.. Əvvəlcə icazəylə bir şeirimi səsləndirdi, sonra yenə, yenə…Baxıb gördüm ki, şeirlərim dil açıb bu adamın səsində. Nöqtəsinəcən, vergülünəcən, nidasınacan. Bütün hisslərim, duyğularım hopub bu səsə. Düşündüm ki, həddən artıq həssas adamdı bu səsin yiyəsi. Bir işıqlı tərəfini kəşf etdim. Sonra öyrəndim ki, sevdiyi şeirlərə və dəyər verdiyi insanlara Tanrının gözüylə baxır. Təmənnasız və heç nə ummadan. Gözü toxdu dünya malından. Bu da bir işıqlı tərəf dedim. Əməyinə yerində və ürəkdolusu dəyər verməyəndə bir köşədə sakitcə oturar. Bütün həssas adamlar ki, qırılqandı deyə fikirləşdim. Beləcə inana-inana, öyrənə-öyrənə , işığından tuta-tuta daha bir dostu kəşf etmiş oldum özlüyümdə. Asif Babanı. Bəlkə də çoxlarına tanışdı bu ad. Bəlkə də onu illərlə tanıyıb hiss etməyənlər, duymayanlar var. Bu yazıdan sonra təzədən kəşf olunacaq onlarçun Asif Baba. Bilmirəm. Bəlkə də. Hər insan özünü qısa müddətdə ələ verməz. Amma tez zamanda öyrəndiyim, iç dünyasına bələd olduğum insanlar da var. Nə yaxşı ki, az da olsa var. Sadə, təvazökar , özündənnarazı, tərifə qaçmayan, ədalətsizliyə və haqsızlığa üsyankar, həmişə sözünə və özünə güvənən Asif Baba da qısa zaman çərçivəsində tanıdığım , doğmalaşdığım və güvəndiyim həmin o azlardandı. Yazıya qısa giriş etdim. Çünki bir başa mətləbə keçmək Asif Babaya haqsızlıq olardı. Onu bir neçə aydı ki, tanıyıram . Amma əgər məni bu yazını yazmağa vadar edirsə, demək onunla uzun bir yol yoldaşı olmuşuq. Bu qısa vaxtda özü də bilmədən , hiss etdirmədən onu müşahidə etmişəm, qıraqdan izləmişəm. Müəyyən qənaətlərə gəlmişəm. Səsləndirdiyi poeziya nümunələrin saf -çürük edə -edə öyrənmişəm ki, ürəyincə olmayan şeirləri özününküləşdirə bilmir. Nəyinsə və kiminsə xatirinə şeir söyləmək onluq deyil. Başa düşmüşəm ki, məqsədsiz dostluğa önəm verir. Məqsədi yalnız insan olmaq və insan qalmaqdı. Fikirlərinin alt qatında gizlədir demək istədiklərini.Amma səsiylə ələ verir yaşadığı acıları. Həyatın bütün əzablarından keçmişəm deyir səsi. Özü dilinə gətirməsə də. Vaxtı ilə ədəbiyyat və incəsənətdə müəyyən iz buraxmış insanlarla yol yoldaşı olduğunu da, onlarla əməkdaşlıq etdiyini də hamı kimi özünü öyə-öyə dilinə gətirməz. Söz düşəndə danışar. İncəsənətə və sözə vurğundu. Onunçun diplom önəmli deyil. Əsas istedaddı , savaddı. Bəs dostu necə seçir? İstedadınla şəxsiyyətin birləşəndə olursan Asif Babanın dostu. Həddən artıq üsyankarlığı və hövsələsizliyi olmasa qızıl kimi adamdı. Ən qorxduğu şey dost itirməkdi. Dostu ələkdən keçirənlərdəndi axı. Torpağa, Vətənə , yurda bağlıdı. Bir də övladlarına. Səsiylə anladar duyğularını. Ürəyindən keçənləri səsindən duyarsan. Sürpriz etməyi sevər. Adamı sevindirməkdən xüsusi zövq alar. Dedim axı məqsədi insanlıqdı. Mükafat gözləməz. Bircə laqeydlik olmasın. Getdisə dönməz. Ona görə də hələ-hələ getməz. Hərdən sonda demək istədiyini əvvəldə , əvvəldə demək istədiyini sonda deyər . Bağışlaya-bağışlaya yadlaşar. Adam sərrafıdı. Bircə adına, səsinə , bir də Tanrısına sığınar. Heç kəsi yarı yolda qoymaz. Yarıyolda qalmağı da sevməz. Poeziya həyatının bir parçasıdı. Əlbəttə əsl poeziyadan gedir söhbət. Payızı şeirlərdən sevər. Qəribə darıxmağı var. Səsindən bilirəm. Bizim şeirlərimizin bir müəllifi də Asif Babadı. Ən az bizim qədər haqqı çatır sözümüzə. Ona görə də sözümü ona sevə -sevə etibar edirəm. Çünki bilirəm ki, onun kitabında əmanətə xəyanət yoxdu. Səsində qəribə yanğı var. Həsrəti, kədəri yaşamasa çatdıra bilməz. Sözü hərf-hərf, cümlə -cümlə səsinə köçürənlərdəndi. Tanrı səsinə bərəkət versin.
Gəlib doğdun xəzanımda günəş tək, Hayandaydın bu çağacan, yaz, görüm. Sənə qədər bir viranə bağ idim, Heç olmasa innən belə yaz görüm.
Kim saldı ki, güzarını mən sarı, Payız sarı, xəzəl sarı, gün sarı, Könlümdəki yaraları sən sarı, Heç olmasa innən belə naz görüm.
Zaman keçib, ömür -gün də yarıdı, Kim uduzdu , kim bəxtindən yarıdı, Qoy desinlər bu da onun yarıdı, Qoy ərisin ürəyimdə buz ,görüm, Heç olmasa innən belə yaz görüm.
Son vaxtlar isanların kütlə sözündən xoşu gəlmir nədənsə. Çoxluğu kütlə adlandırmaq nədənsə insanları , bütövlükdə cəmiyyəti qıcıqlandırır. Halbuki kütlə təfəkkürü dedikdə həmin o çoxluğu nəzərdə tuturuq –Burnunun ucundan kənarı görməyən, sözə dəyər verməyib Baləlilərə qulaq asan, Baboşlara, Ləmanlara qucaq açıb ümumbəşəri dəyərləri gözdən salan, günün çox sosial hissəsini sosial şəbəkədə mənasız adamların ailə dramlarına baxıb göz yaşı axıdan, ağzına gələn kommentlərlə gündəmi zəbt etməyə çalışan, ətrafına özü kimi minlərlə tamaşaçı yığan , həqiqətlərə yox, yalana çəpik çalan, kitab oxumaq mədəniyyətindən uzaq olan ,azərbaycan yazıçısını, şairini urvatdan salan toplum kütlə deyilsə bəs nədi? Tik-tokda bütün günü orasını burasını göstərən, ağzına gələni danışıb özünə reytinq qazananların ətrafında fırlanan çoxluğa kütlə deməyimizdən niyə narazıdılar axı? Kütləviləşmək adi hal alıbsa ,milli -mənəvi dəyərlər arxa plana keçibsə , musiqimiz, ədəbiyyatımız, mədəniyyətimi, incəsənətimiz yad ünsürlərə məruz qalıbsa, asilikdən, zadəlikdən çıxmışıqsa, keçmişimizi baltalayıb sabahımızı sual altına qoymuşuqsa , qapılarımızı taybatay nifrətə açmışıqsa , ürəyimizdəki sevgi hissini zərrə -zərrə əritmişiksə bunun günahı kimdədi? Əlbəttə səndə, məndə, onda, onlarda –hamımızda. Əsl sözün , əsl musiqinin başına döyə -döyə öz yolundan çıxarmışıq. Poeziyamız meyxana səviyyəsindən də aşağı düşüb . Klassik musiqilərimiz damlaların, nəfəslərin və adını çəkmək istəmədiyim yüzlərlə dırnaqarası müğənnilərin kölgəsində itib batır. Bütövlükdə dünyanı azdırmışıq. Gözəl amallardan , gözəl duyğulardan uzaqlaşa-uzaqlaşa özümüz olmaqdan çıxmışıq. Əcnəbinin mənfi hər nəyi varsa qarşımıza çəkmişik . Gözəlliklərdən uzaq düşmüşük. Ğözümüz rəngarəngliyi götürmür. Hər şeydə qara axtarırıq. Bəs niyə kütlə olmağı özümüzə ar bilirik? Çoxluğun içində olmayanlar da azlıqda əzab çəkir, əzilir, sıxılır. Yazıçımız, şairimiz küçə -küçə gəzib alıcı axtarır. Pinti şou əhlinı verilən dəyərin milyonda biri yazarlarımıza verilmir. Sözü bütövlükdə cəmiyyətdən küsdürmüşük. Bəs niyə kütlə anlayışı bizdə ikrah hissi yaradır? Axı iyrənc , mənasız selin axınında itib batmağı özümüz seçmişik. Günahkar bizlərik axı. Hər şeyi maddiyyata bağlamaqla günahı üstümüzdən ata bilmərik. Əcnəbi müğənnilərin konsertinə pul tapanlar, günün xeyli hissəsini kafedə, restoranda keçirənlər, mənasız və acı bağırsaq kimi uzanan serialları qarabaqara izləyənlər , şopinqlərdə və dükanlarda bunu geyinib onu soyunanlar ( siyahını istədiyiniz qədər uzada bilərəm) , əlbəttə kitab oxumağa vaxt tapmayacaq. “Yaxşı əsər yoxdu ” -deyib yaxasını qırağa çəkənlər də çoxdu. Zənnimcə ən zəif əsər belə nəyisə öyrədir insana, nəyisə təbliğ və təlqin edir. Lap qafiyədən kənara çıxan şeirlər də, modern adı altında yazılan ən ütüsüz poeziya nümunəsi də adama nəyisə qazandırır. Bapbalaca olsa da. Amma oxuyan, kitab almağa marağı olan kimdi? Robotlaşmış , soyuq, burnunun ucundan o yanı görməyən kütlə formalaşmaqdadı. Acığınıza gəlsə də , lap tənbehə və təhqirə keçsəz də bu belədi. Fərqinə varmasaq da cəmiyyəti arxasınca aparmağa qadir mənfur qüvvələr yetişməkdədi. Özünə, mənəviyyatına sadiq çox az adam qalıb. Bir ovucuq deyəndə məhz bunu nəzərdə tuturam. Nağıla qulaq asa-asa əsl həqiqətləri ört -basdır etmişik. Bir həyat mexanizmimiz yoxdu. Qəribə pərakəndəlik var prinsiplərimizdə. Dağılmışıq, ya da dağıdıblar. Boynumuza almasaq da ancaq həyatın ən eybəcər tərəfinə qaçmağa çalışırıq . Yeniliyi sosial şəbəkədə dost axtarmaqda, çılpaq bədənini bütün dünyanın qarşısında nümayiş etdirməkdə , küçə mədəniyyətinin təbliğində , əxlaq normalarını aşmaqda, dedi-qodu tipli verilişlərdə ailə sirrimizi kütləviləşdirməkdə, bütün günü əlimizdə telefon onun -bunun problemlərini müzakirə etməkdə və sairə və ilaxırda görürük. Elə müasirliyi də. Dəbdən xəbərimiz olmasa da “zövqlü” olmaqda iddialıyıq. Yəni özümüzü elə aparırıq. Əsas məsələlər ( elm öyrənmək, kitab oxumaq, idarəçilik…) arxa plana keçib. Boynumuza düşən öhdəliklərdən qaça-qaça kütlə mədəniyyətini formalaşdırmışıq və özümüz də narazıyıq. Bu yolu özümüz seçmişik. Cəzasını da özümüz çəkirik. Ən böyük bəlamız da budu ki, özümüzə qıraqdan baxa bilmirik. Bir də gözümüzü açıb özümüzü həyatın dibində görəcəyik . Onda da çox gec olacaq.
Gecənin bir aləmi elə bil kimsə onu silkələyib yuxudan oyatdı. Gözünü açıb key-key ətrafa baxdı. Yuxuluydu hələ . Hələ dərk etmirdi heç nəyi. Gözlərini yumdu. Dili dodağı təpimişdi. Ağzı qupquru qurumuşdu. Hiss etdi ki, bərk susayıb. Ciyəri yanırdı lap. Başa düşdü ki, elə susuzluqdan oyanıb yuxudan da. Qaranlıqda çarpayının yanındakı tumbanın üstündəki stəkanı götürüb yuxulu-yuxulu ağzına apardı. Su -zad yox idi. Heyi də yox idi ki, mətbəxə keçsin. . İstədi gözlərini yumub təzədən yuxuya getsin. Gördü ki, yox, su içməsə yata bilməyəcək. Susuzluq yuxuya güc gəldi. Yavaş-yavaş yerindən durdu. Yalın ayaqlarını döşəməyə qoydu. Döşəmə buz kimi idi. İçi üşüdü. Vicələndi. Tez çəkələklərini ayağına keçirdi. Payız bir az tez düşmüşdü deyəsən. Oktyabrın ortaları olmasına baxmayaraq havalar çox soyumuşdu. Neçə gün idi yağış da səngimirdi. Havanın qarasına deyinə -deyinə mətbəxə keçdi. Özünə bir stəkan su töküb başına çəkdi. Gözü işıqlandı elə bil. Susuzluq aclıqdan da betərmiş sən demə. Yadına ac -susuz uşaqlar, küçə itləri, pişikləri düşdü. Darıxdı. Kefi pozuldu. Ürəyi yuxa idi. Elə başına nə gəlirdisə , ürəyi yumşaqlığından gəlirdi. Nə edə bilərdi. Əllini haqlamışdı artıq. Bundan sonra xasiyyətini dəyişməyəcəkdi ki. Olanı bu idi. Sakitcə pəncərənin qabağına keçdi. Ağacların xışıltısından hiss etdi ki, bayırda yüngülcə külək əsir. Şəhərsə yuxulu idi. Sanki şəhər qaranlığın içində dincini alırdı, yorğunluğunu tökürdü. Əlini, ayağını uzadıb yatmışdı elə bil. Sakitliyi sevsə də nədənsə bu günkü sükut heç xoşuna gəlmədi onun. Qəribə tənhalıq çökdü üstünə. Tez pərdəni bağladı, pəncərənin qabağından kənara çəkildi. Yatmaq lazım idi. Bir az da oyaq qalsaydı yuxulaya bilməyəcəkdi. Dirigözlü açacaqdı səhəri. Xasiyyətinə bələd idi. İçərinin soyuğu da canına hopmuşdu. Düşündü ki, belə getsə xəstələnəcək. Tez-tələsik mətbəxdən çıxdı. Dəhlizdən keçəndə yarımqaranlıqda gözü divardakı iri , bədənnüma güzgüyə sataşdı. Saçları dağınıq halda çiyninə tökülmüşdü. Çox solğun görünürdü bənizi. Gözlərinin altı qapqaraydı. Alaqaranlıqda üzünün ləkələri də aydın görünürdü. Əlini üzünə çəkdi .Bumbuz idi üzü. Sonra yataq otağına keçdi . Yuxusu əməllicə qaçmışdı . Təzədən yuxulamaq çətin olacaqdı.Amma yenə də yuxulamağa çalışacaqdı . Səhərə çox var idi hələ . Sakitcə yerinə uzandı. Yorğanı boğazınacan üstünə çəkdi. Üşüyürdü. Dişi dişinə dəyirdi. Başını da yorğanın içinə saldı. Nəfəsiylə isitmək istədi özünü. Bir müddət keçəndən sonra üşütməsi keçdi. Sakitləşdi bir qədər. Ürəyi sıxıldı yorğanın altında . Başını yorğandan kənara çıxardı. “Noyabr gəlməmiş istilik sistemini işə salmazlar. Nə veclərinə. Kimdi bizi düşünən?” Özü də bilmirdi kimin qarasınca deyinir. Sonra bayaqkı yuxusunu xatırlamağa çalışdı. Heçnə xatırlamadı. Bircə bulaqdan su içdiyi an yadına yadına düşdü. Özünə təsəlli verdi: “Su aydınlıqdı. İnşallah ki, səhərimiz işığa açılar”. Yenə gözlərini yumdu.Dəli kimi yatmaq istəyirdi. Yuxusuz qalanda bütün günü əsəbi olurdu. Ona görə də hər vəchlə çalışırdı ki, yuxulasın. Saymağa başladı. Anasından öyrənmişdi ki, yuxu qaçanda saymaq lazımdı. “Bir , iki, üç…on, on bir…..100” Saymaqdan yoruldu. Sayı da itirdi. Rəqəmlər qarışdı gözünün qabağında. “Yox e. Yaxşısı budu gözləyim. Haçan yuxu tutar ,tutar. Cəhənnəmə olsun. Özümü öldürməyəcəm ki”. Sonra anasını xatırlamağa çalışdı. Kölgə kimi gəlirdi həmişə anası xatirinə. Uzunsaçlı və əsmərbənizli qadın idi anası. Yəni belə xatırlayırdı onu. Bulaqdan səhənglə su gətirərdi. Başında ağ kalağayısı yellənərdi həmişə.. Uçardı havada .Sonra çiyninə düşərdi kalağayı..Uzun , şabalıdı saçları yol alıb çıxardı kalağayının arasından. Bikə elə bilərdi ko, dünyada anasından gözəl qadın yoxdu. Çox vaxt anasını ağlayan görürdü. Səbəbini bilməzdi. Uşaq idi deyə heç anası da ona heç nə deməzdi. Ağlayardı eləcə. Sakit, səssiz. O da anasına qoşulub ağlayardı o zaman. Onun ağladığını görüb anası tez göz yaşını silərdi. Gülümsəyərdi. Bilərdi ki, anası candərdi gülümsəyir. Qızına görə. Sonra qısılardı anasına. Hörüyünü oynadardı . Atasını çox da sevməzdi.. Davakar , diliacı adam idi. Həm də söyüşcül. Heç nədən söz-söhbət salardı evdə. Dostları da özü xasiyyətdə idi. Günün çoxunu dostlarıyla keçirərdi. Üstündən başından siqaret və içki qoxusu gəlirdi həmişə. Yadına gəlirdi ki, nənəsi (anasının anası. Atasının anasını görməmişdi. Deyilənə görə Bikə 3 aylıq olanda xərçəngdən dünyasını dəyişmişdi. Amma zəhmətkeş qadın imiş. Əri öləndən sonra 3 uşağını min əzabla böyüdübmüş. Anası həmişə ağızdolusu danışırdı ondan. Rəhmət oxuyurdu. İki bibisi vardı. Qonşu kənddə ərdə idilər. Arada anasına qoşulub onlara gedirdi. Bir az soyuq , azdanışan qadınlardı. Amma kiməsə pislikləri dəyməzdi. Onlar neyləsin ki, qardaşları zay çıxmışdı) həmişə deyinirdi atasının qarasınca. Onu tüfeyli, alkaş, avara adlandırırdı. Amma anası ayrılmırdı ərindən. Yəqin sevirdi. Ya da el gözünə dözüb otururdu. Görəsən atası ömründə bir dəfə anasına hədiyyə almışdımı? Heç olmasa bir dəstə çiçək, ya bir ətir- filan. Xatırlamırdı. Deyəsən anası da heç nə ummurdu heç kişidən… ..Bikə yenə saymağa başladı.. “Bir, iki, üç, dörd…on”. Yox e. Yuxum əməllicə qaçıb. Yaxşısı budu sakitcə uzanım. Özümə əziyyət verməyim” Sonra yenə anasının dalğalı , uzun saçları gəldi gözünün qabağına. Şabalıdı saçlarından xüsusi qoxu gəlirdi həmişə. Sonralar bu qoxunu heç vaxt, heç yerdə hiss etməmişdi Bikə. Amma əbədi burnunda qalmışdı o qoxu. Qəribə idi. Anasının surətini tam xatırlamasa da o qoxu onu həmişə təqib etmişdi. Heç bir ətir, çiçək qoxusu onu əvəz etməmişdi. Ta ki, oğlu Murad “Ana , saçların ana qoxuyur ” deyənəcən bu sualın cavabını tapa bilməmişdi. Demək anasının saçları da ana qoxuyurmuş. Bu qoxu bircə anaların saçından gəlirmiş. Anasını itirəndə 8 yaşındaydı. Bacısıyla baş-başa verib ağladıqları yadına gəlirdi bircə. Anasının nədən rəhmətə getdiyini də xatırlamırdı. Bir də nənəsinin səsi qulaqlarında qalmışdı. Qışqıra-qışqıra ah -nalə edirdi: –Balamı Sətdar öldürdü. Allah onun cəzasını versin. Əclaf , alçaq. Üz gözü cırmaq -cırmaq idi arvadın. Cırmaq yerlərindən qan gəlirdi. Bikəyə elə gəlirdi ki, bu qan deyil, nənəsinin ağrısı, acısıdı üzündən axır. Sonra adamların içindən atasını axtarıb tapmışdı gözü. Evin tinində oturub başını ovucları arasına aıb oturmuşdu. Yumulub yumağa dönmüşdü. Nədənsə heç onda da atasına yazığı gəlməmişdi. Anası ürək tutmasından dünyasını dəyişsə də həmişə ona elə gəlirdi ki, onun qatili atasıdı. Atasının əlində anasının qanı vardı. Hər halda o elə düşünürdü. Sonralar atası həqiqətən qatil olub həbsxanaya düşəndə də( dostuyla dalaşmışdı. Nənəsinin dediyinə görə ikisi də hallıymış. Mübahisələri düşüb və bıçağı dostunun ürəyinə sancmışdı. . Elə yerindəcə keçinmişdi dostu) ona elə gəlirdi ki, atası çoxdanın cinayətkarıdı. Yadındadı nənəsi bu xəbəri eşidəndə –Dünyadan bir şeytan azaldı. İndi o birin də( atasın deyirdi) tutub basarlar dama. Balamı çərlədib öldürdü. Cəzasını da Allah verdi–demişdi. Onda Bikənin 18 yaşı, bacısının 13 yaşı vardı. Amma ona elə gəlirdi ki, yaşı lap çoxdu. Rəna da bacısı yox, qızıdı. Yaşından tez böyütmüşdü həyat onu. Nənəsiylə olurdular. Anasından sonra nənəsi onları da götürüb gətirmişdi yanına. Ümid etməmişdi atalarına. Heç ataları da onların nənələri ilə yaşamalarına narazılıq etməmişdi. Arada ağlı başında olanda gəlib baş çəkirdi onlara . Onda da nənəsi dünyada qalmayan sözü deyirdi kişiyə. Amma Bikə həmişə hiss edirdi ki, atasını sevmir. Hətta anlayırdı ki, nifrət edir atasına. İndi də atasının adam öldürmək xəbərinə qətiyyən təəcüblənmədi və narahatlıq keçirmədi.. Heç vecinə də olmadı. Onsuz da onun gözündə atası çoxdan qatil idi. Anası öldüyü gündən.. Üç il çəkmədi heç . Atasını da türmədə öldürdülər . Onda da Bikə heç nə hiss etmədi. Nə ağladı, nə də üzüldü. Çiynindən yük götürüldü sanki. Onda universitetin axırıncı kursunda oxuyurdu. Bacısı universitetə hazırlaşırdı. Həkim olmaq istəyirdi bacısı. Bikə isə müəllim olacaqdı. Anasının arzusuydu. Əlaçıydı. Nənəsi “uçitel qızım”-deyib əzizlədikcə nazlanır, sevincindən yerə -göyə sığmırdı. Hərdən avtobusla Bikənin qaldığı yataqxanaya da gəlirdi əlisovqatlı. Bikı razı olmasa da gəlirdi. Nənəsini ana bilirdi. Onlarçun yaşayırdı nənəsi. Amma hər sözünü, sıxıntısını nənəsinə deməzdi. İfal çəkərdi. Çətinliyə düşəndə anasını arzulayardı. Onun yoxluğunu həmişə hiss edirdi. Amma bununla belə nənəsini də çox istəyirdi. Dünyada nənəsindən və bacısından yaxın heç kimi yox idi. Sonra nənəsi demiş “küçədən keçənin birini ” sevdi , evləndi. Nənəsi istəyirdi ki, Bikə onun tanıdığı biriylə ailə qursun. Qismət. Amma sonralar Eldarı da öz oğlu kimi sevib qəbul etdi. Allahtərəfi Eldar da nənəsinin hörmətini saxlayırdı həmişə. Sonra oğlu Murad dünyaya gəldi. Yaxşı ki, nənəsi Muradı gördü. O doğulan gün arvadın sevincinin həddi -hüdudu yox idi. Nənəsinə söz vermişdi ki, qızı olsa anasının adını qoyacaq. Amma qızı olmadı. . Yadındadı. Əvvəlcə nənəsinə verdiyi sözü tuta bilmədiyi üçün çox üzülmüşdü. Amma Muradı görəndən sonra bütün əzabları, ağrıları yadından çıxmışdı. Sonra… Sonrasını xatırlamaq istəmədi.. Sən demə qızlar analarının taleyini yaşayırmış. Eldarla cəmi 5 il xoşbəxt həyat sürdülər. Günlərin bir günü əri başqa qadına aşiq olduğunu və ondan ayrılmaq istədiyini deyəndə dünyası başına yıxılmışdı. Amma susmuşdu. Heç nə deməmişdi. Heç o qadının kim olduğunu bilmək də istəməmişdi. Axı nə dəyişəcəkdi? Ortada bir xəyanət vardı və onu hansısa bir qadınla aldatmışdılar. Sevgi filan da qalmamışdı arada. Heç hörmət də. Səhər gedib Eldardan əvvəl boşanma ərizəsi vermişdi məhkəməyə və tezliklə hər iki tərəfin razılığı ilə ayrılmışdılar. Beləcə Muradla ikisinin birgə həyatı başlamışdı. O gündən sevgi də ucuzlaşmışdı onunçun. Heç kimə inamı qalmamışdı. Yolunu bilirdi. Bundan sonra uşağıyçun yaşayacaqdı. Eldar əvvəllər oğlunu tez-tez görməyə gəlsə də sonralar bu görüşlər yavaş-yavaş səngidi. Daha sonra telefon zənglərinin sayı da azaldı. Bikə heç özünü o yerə də qoymadı. İşləyib uşağını saxlayırdı onsuz. Kiməsə ehtiyyacı yox idi Məqsədi və bircə arzusu oğluydu. Onu cəmiyyətə ləyaqətli övlad kimi böyüdəcəkdi. Böyütdü də. Xeyli sonra öyrəndi ki, Eldar ikinci həyat yoldaşından da ayrılıb və tüfeyli həyat sürür. Onu eşidəndən sonra ağrısı bir az xəfifləmişdi. Çiynindən yük götürülmüşdü illər əvvəl olduğu kimi. “Şükür bacım xoşbəxt oldu heç olmasa. Pis gözlərdən iraq” . ..Telefonu əlinə götürdü.İşığını yandırıb saata baxdı. Gecə 3 -dən keçmişdi artıq. 4-ə 15 dəqiqə işləyirdi. Bir az telefonla “oynayandan” sonra sakitcə tumbanın üstünə qoydu. Çantasını götürüb açdı. Ordakı həblərdən birini götürüb dilinin altına yerləşdirdi. Yoxsa yata bilməyəcəkdi. Yüz faiz əmin idi buna. Sol tərəfi üstə çevrildi. Ürəyinin döyüntülərini aydınca hiss edirdi . Yenə saymağa başladı.” Bir, iki…20..100…” Sonra… Sonra özü də bilmədiyi bir aləmə düşdü. Buludların üstüylə gedirdi. Ayaqları yerə dəymirdi. Amma gedirdi. Hər yan ağappaq idi. Tərtəmiz, çiçək kimi buludlar tökülmüşdü ayağının altına. Qadın çalışırdı ki, buludları ayaqlamasın. Havadan tuta- tuta yeriyirdi . Hərdən ona elə gəlirdi ki, göydə uçur. Qollarıyla havanı yara -yara həm də. Uzaqdan qulağına səs də gəlirdi arabir. Kimsə gülürdü, ya ağlayırdı?. Kəsdirə bilmirdi. Səs gah arxadan, gah da qarşıdan gəlirdi. Bikə bilmirdi ki, hansı səsə yüyürsün. Kişi səsi qadın səsinə qarışmışdı. “Burdan gəl, burdan” “Gözün ayağının altına baxsın. Dəyərsən” “Sətdarın evi yıxılsın . Balalarımı yetim qoydu” .”Bikə, Bikəəəə”. Var qüvvəsini toplayıb qaçırdı. Hiss edirdi ki, səslərdən qaçır. Dörd yanı səslə doluydu. Yuxuyla gerçəyin arasında vurnuxurdu Bikə. Hiss edirdi ki, yorulur. Ayaqları sözünə baxmırdı daha. Arxasıyca sürünürdü ayaqları. Özünü çəkə bilmirdi . Buludlar yoxa çıxmışdı. Hər yan tüstü içində idi. Boğulurdu . Elə bil kimsə xirtdəyindən yapışıb boğurdu onu. Çırpınırdı. Nə qədər edirdisə bu əlin arasından çıxa bilmirdi. Kimsə barmaqlarını bərk-bərk keçirmişdi Bikənin boğazına. Əl -qol atırdı yuxunun içində. Tamam gücdən düşdüyünü hiss etdi . . Saymağa başladı “Bir , iki …….üç……! ” Birdən hardansa işıq düşdü üzünə. Səslər kəsildi. Boğazını buraxdı o görünməz əl. Kimsə yaxasının düyməsini açdı. Bikə son gücünü toplayıb ciyərdolusu nəfəs aldı.. Üzündə , gözündə ilıq nəfəs hiss etdi: –Anamım saçları ana qoxuyur.
Göylərdə yeri olmasa da Göylə gedər, Hamıya yuxarıdan aşağı baxar, Ona görə də gözü ayağının altını görməz. Tənqidi sevməz, tərifə qaçar. Bir çimdik sözü var, Ona görə də nə yazsa duzsuz çıxar. Özünü qaldırıb dağ başına qoyar, Alver edər sözlə, Söz verər, söz alar. Qoyduğu qanunlar pozulmaz, Pozuldusa, dünya dağılar, Hərdən öz qanunlarına ilişib yıxılar. Diqqətsizdi, amma diqqət mərkəzində olmağa çalışar. Tribunalar, mikrafonlar ona işləyər, Reklam acıdı, Hayana baxsan o çıxar. Ədalətsizdi deyə hər yerdə qapılar üzünə açıqdı.. Hamıdan , hər şeydən narazıdı, Yalan danışmaqda qoçaqdı. Ütülü geyinər ütüsüz danışsa da, Gah ordenə qaçar, gah ada Bəzi adı sözündən yekə şairlər, Qısır şairlər, bazar şairlər, kölgə şairlər…
Özü demiş “Ağzı kasıb evində bağlanmış turşu bankasıdı, ildə bir dəfə açılar”, Sözü urvatdan salanlardan deyil , Amma sözünə dil uzadanları elə sözüylə qamçılar. Tanrıdan qorxmaz, üsyanında da, küfründə də Ona sığınar. Sevgisi bir adamlıqdı, ( yenə özü demiş) Ona görə Eşqdə ikinci adam artıqdı . Sözün keşiyində dördgözlə dayanar, ( Eynəyinin arxasında gizlədər narahatlığını, Şəhid atalarından utanar ). Namaz qılmaz, Oruc tutmaz, (Allahı aldatmağı günah sayar) Amma namaz qılmaq olar ətəyində. Adamı neçə qat işıqdan keçirib salar ürəyinə, Hər kəs sağ çıxa bilməz söz kötəyindən. Hərdən tanımadığı ölkələrə, tanımadığı adamlara açar sirrini, Tanıdıqlarına etibar etməz. Gülüşündə gizlədər dərdini. Sual alar , sual verməz. Susa-susa sevər, Sevə-sevə susar. Sükutunun xofu basar adamı, Yüz pozar, bir yazar, Birdəfəyə qərar verməz. Bircə balasındadı canı, Canı sağ olsun. Milyonlara qoşulmaz heç vaxt, Təklərin içindən çıxıb axı. Qınamıram, İstəyir hər yerdə başı dik gəzsin, Üzü ağ olsun. Ayda, ildə bir dəfə gələr ilham pərisi, Sözü misqal-misqal xərcləyər, “Xəsis”likdi ən böyük günahı. “Tənbəldi ” bir az da, Nə şöhrətə qaçar, nə ada, Zamanla ayaqlaşa bilmir həyat tərzi. Qaraladıqlarını ağa köçürməz– Ağsəs Qulu, Qulu Ağsəs. Fərq etməz , Onsuz da hayana çevirsən eyni adamdı– Bir də .. Bir də Vətən boyda sevdası var könlündə, Onunçun hər yan Ağdamdı…
Kor adamlar ovuclarıyla gəzir dünyanı , Ona görə də gözləri arxada qalmır. Əlil arabasının kürəyindən qan damır , yollar üstündən keçir. Məzarlığa yolu düşənlər ləpirlərini şahid qoyub gedir sabah yolu azmasın deyə. Min ildi zamandan çıxmağa çalışır “25-ci saat”-ın yolçuları, Bəxtə , qismətə inananlar “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”-ndən baxır sevgiyə. Məhkumların azadlığı həbsxana hücrəsi boydadı, “Azadlıq ” küçəsindən başlayır bütün məhkumiyyətlər. Uşaqlar oyuncaq maşınlarla aşırlar sərhəddi, Atalar bu tayda ürəkləri tətikdə keşik çəkirlər. Vətən kişilərin çiyinlərində bütövləşir, Vətənsizlər qadın portmanatlarında “kişiləşir”.
ÖZÜMƏ
Bu bàyram səninçün şeir yazmadım, Utandım qələmdən, varaqdan nəsə, Utandım Allahdan, günahdan nəsə. Bu dəfə əliboş gəldim yanına, Məni yazmadığım sözə bağışla, Tanrıya bağışla, bizə bağışla. Bu bayram səninçün çiçək almadım, Bu bayram doyunca ağlatdım səni, Bu bayram boyunca ağlatdım səni, Ağla, gözlərinin yaşına dönüm, “Bayramın mübarək” – deyə bilmədim, Dayan ,heç olmasa başına dönüm. Mən səni köməksiz qoydum bu bayram, Şeirsiz, çiçəksiz qoydum bu bayram, Sənin həvəsinlə oynadım, qadın. Bu gün daşa döndüm, dəmirə döndüm, Sənə bircə çiçək qıymadım , qadın. Aldada bilmədim bu gün mən səni, Durub danışmağa sözüm olmadı. Utandım qələmdən, varaqdan bu gün, Lap elə Allahdan, günahdan bu gün , Səni aldatmağa üzüm olmadı. Bu bayram mən səni sözə tutmadım, Bu bayram mən səni baxışa tutdum, Küləyə, leysana, yağışa tutdum. Elə için -için göynədin , qadın. Bu bayram səninçün şeir yazmadım, Bu bayram səninçün çiçək almadım, Bu bayram öyrətdim sənə təkliyi, Bu bayram qapını döymədim, qadın.
***
Payız saçlarını açıb darayıb, Hər tərəf xəzəllə süstlənib yenə. Bulud gözlərini torpağa dikib, Günəş dağ dalında gizlənib yenə.
Xəzan rəngindədi çöllər, çəmənlər, Dərələr payızdı, yallar payızdı. Azalıb hər yandan ayaq səsləri, Küçələr payızdı, yollar payızdı.
