olaylar.az xəbər verir ki, tanınmış yazıçı Yunus Oğuzun yeni elmi-publisistik əsəri – “Türk” etnonimi və törələri” kitabı artıq çapdan çıxıb. Əsər “Yazarlar” nəşriyyatı tərəfindən oxuculara təqdim olunub.
Yeni nəşrdə müəllif “türk” adının mənşəyini, tarixi inkişaf yolunu, qədim türk toplumlarının mənəvi-mədəni dəyərlərini və “törə” sistemini geniş araşdırır. Kitab həm akademik yanaşma, həm də oxunaqlı dil üslubu ilə seçilir.
Yunus Oğuz bu əsərində qədim mənbələr, etnoqrafik materiallar və müasir araşdırmalar əsasında türk kimliyinin formalaşmasını fərqli bir aspektdən təqdim edir.
Təklifinizi, şikayətinizi bizə yazın. Sizi dinlərik. 055 634 88 31
İrəvanın ictimai-siyasi, mədəni həyatında iştirak edən qadınların, zülmətdə tək-tək sayrışan ulduzların öz yaradıcılıqları ilə quberniyanın ədəbi siması olan “Bürhani-həqiqət”-də görünməsi zamanı üçün böyük hadisə idi. Mövhumatın, cəhalətin qatı hökm sürdüyü bir şəhərdə onları jurnalla əməkdaşlığa həvəsləndirmək, xanımların ədəbi düşüncələri ilə xalqı tanış etmək, əslində jurnalın sahibi – müdir və mühərriri Əli Məhzunun adına, şəxsiyyətinə böyük inamın göstəricisi idi. Əli Məhzun cəmiyyət həyatında yaradıcı qadınların da jurnalda iştirakına, ədəbi mühitdə tanınmasına çalışırdı. Cavan olmasına baxmayaraq (“Bürhani-həqiqət”i nəşr edəndə 31 yaşı vardı) xalqın içində müəllim, şair, ədib kimi böyük nüfuza malik idi. Odur ki, qadın yazarlar həm əsərlərinin işıq üzünə çıxmasından fərəhlənir, həm də onunla ideya birliyi nümayiş etdirməyə cəsarətlənirdilər.
Şöhrət xanım, Səri xanım, Nigar xanım, Əbdülhəqq Mehrinnisə, Fatma-Müfidə xanım, Rəmziyyə xanım kimi şair qadınların adlarının, əsərlərindən nümunələrin jurnalın səhifələrində dərci əlbəttə ki, Əli Məhzunun gördüyü işlərin bəhrəsi idi. Jurnalın əksər saylarında “Türk-islam xanımlarının asarından (əsərindən) bir nümunə” başlığı ilə qadınların yaradıcılığından nümunələr təqdim olunub. İnanmaq çətindir ki, həmin dövrdə, bəlkə bir qədər də ondan əvvəl tipik bir müsəlman şəhəri olan İrəvanda kövrək qanadlı düşüncələrini, həyati yaşantılarını ifadə edən sənətkar qadınların adları, yaradıcılıqlarından nümunələr bu gün ədəbiyyat, sənət aləminə bəlli olsun. Onları üzə çıxaran, əsərlərindən seçmələri saralıb xəzana dönmüş səhifələrində yaşadan yalnız “Bürhani-həqiqət”dir. Qadın yazarların əsərlərindən nümunələrə diqqət edək:
Vəcdinin bir qəzəlinə nəzirə
Sanır könlüm ki, dağlardan mənə imdad qabildir, Mənim alamıma dağlar üçün fəryad qabildir. Rücusu əslinə mümkün olursa münkəsir canım, Mükəddər, münkəsir bir qəlbi qılmaq şad qabildir.
Z.Şöhrət
Eşqin qarşısında məğlub olub, acılar yaşayan, sonda da həyatıyla vidalaşan bir qızcığazın kədərindən aldığı təəssüratını şair xanım Əbdülhəqq Mehrinissə belə ifadə edir:
Bir qız ki, tanırdım
Münqəlib xaka bu baharında, Duruyor təzəlik məzarında. Gəzinirkən onun cüvarında, Bir təəssürlə mən tək-tənha. Sanıram qəbrdən çıxıb nagah, Olacaq şövq ilə mənə həmrah.
Zərif təbiətli, incə ruhlu Səri xanım “Mənzumə”sində pərişan qəlbinin yaşantılarını, qızılgülün qanla dolu qönçəsinə bənzədir. Bahar çiçəklərinin də könlünü açmağa gücü çatmadığını, pərvanətək eşqin oduna yandığını belə izhar edir:
Fələk dilxahım üzrə dönmədi, bərgəştə dövrandır, Nəhali-nazənimdən cüda, halım pərişandır. Mənim könlüm qızılgül qönçəsivəs dopdolu qandır Açılmaq ixtiyar etməz, əgər yüz min bahar olsa.
Fatma xanımın “Qadınlar haqqında bəzi əfkar” əsərində qadın qəlbinin fəlsəfi düşüncələri, qadın nurunun, gülüşünün həyatın özü qədər qüdrətə malik olduğu təsvir edilib:
“Bəşər – zən olmasa doğmaz”, demək deyildir bu Zülami – dərd-bəla aləmə qılınca qülüv, Qadın gülər, görür adəm o üzdə nuri-fəlah, Demək budur ki, bu aləmdə varsa, nisvandır.
Bu dövrdə qadınların bir-birinin yaradıcılığını izləməsi, əsərlərindən aldıqları təəssüratları barədə poetik fikirlərini mətbuatda bölüşməsi İrəvanın ictimai-ədəbi mühitində yaradıcı xanımların kifayət qədər tanındıqlarını düşünməyə əsas verir. Əminə Süməyyə xanımın “Tərbiyəyi-ətfala aid üç hekayə” adlı əsərləri üçün şairə Rəmziyyə xanım tərəfindən inşa edilmiş beytlər” əsərindən gətirdiyimiz parçada dediklərimizin ifadəsi aydın görünür:
Ağlatdı bir az gərçi bizi “xovfi -məlamət”, Güldürdü fəqət sonradakı “qismi-zəkavət” Tərbiyəyi-ətfalə gözəl bir “model” oldu, Təbşir edirəm, bu əsərin bibədəl oldu.
Şairə Pəridə xanımın “Eşq və göz yaşları” poetik nümunəsində “şimdi sənsiz” deyib, varlığını çulğamış məhəbbətin romantikası duyulur:
Şimdi sənsiz təhəssüsatımda, Şimdi sənsiz bütün həyatımda, “Gülməyən bir ləbi-mərarət var” Ah, ruhumda bir dərin fəryad, Hissi-fikrimdə münkəsir bərbad, Yenə qəlbimdə həp məhəbbət var!
Öz “Təranə”sində təbiətin ecazını, gözəlliklərini, əsrarəngiz nəğmələrini sevdiyi ilə dinləməyi arzulayır Nigar xanım. Çünki o səsin içində məhəbbətin inlədiyini duyur:
Səninlə dinləyəlim, gəl təbiəti tənha Şu nəğməsaz olan əşcari, ruzigarı, yəmi, Bütün təranəyi-sevdanı, nəğməyi-ələmi, Ki eşqə olmada hərdəm nişanəyi-qura Bu bir ənini-təhəssür kimi məlalavər Bu bir yəmini-məhəbbət ki, dəmbədəm inlər…
Doğrudur, bu şeirlərin sadə təsvirində ritorika, primitivlik aydın görünür. Sənətkarlıq baxımından əsərin təsir gücü, müəllifin bədii imkanları zəifdir. Lakin XX əsrin əvvəllərində İrəvanın ədəbi mühitində ziyalı qadınların həyati müşahidələri və yaşamları ilə yaradıcılıq aləmində görünməsi bir ədəbi fakt kimi diqqəti çəkir. Başqa bir tərəfdən də bu şeirlərin hər biri həyatı aşiq baxışları ilə görən, duyan və sevən qadınların qəlb pıçıltıları olduğu üçün ruha xoş təsir bağışlayır.
Fatimə-Rasimənin qələmə aldığı “Yetimə bir qız” hekayəsi qadın müəlliflərin əsərləri arasında yeganə nəsr nümunəsidir. Əsər demək olar ki, kövrək notlar üstə köklənib. Müəllif, toyuna 10 gün qalmış yetim bir qızın gəlinlik paltarı olmadığından yaşadığı kədərini, səadətə qovuşacağı günlə bağlı arzularını ifadə edir. İmkansızlıq xoşbəxtliyinin qarşısında sanki keçilməz sədd kimi dayanıb, qızı naümid və pərişan etmişdir. Pəncərə qarşısına çəkilərək göz yaşı tökən qızcığaz toy günü gəlinlik libasını hardan tapacağını düşünür. Elə bu zaman qapı döyülür. Gələn xidmətçi qadın qoltuğundakı boğçanı qıza uzadaraq deyir: “– Xanım əfəndinin sizə və validənizə salamını təbliğ edirəm. O, sizin üçün həmən boğçadakı libası göndərdi. Lakin biçimi təbdil edilmək lazım. Xərci-məsafirinə sərf olmaq üçün bu paranı dəxi sizə verməyi əmr etdi”.
Ağ ipəkdən qədimi bir dəst libas qızcığazı bəxtəvər etmişdi. Amma həddən ziyada böyük olan bu libas qızın ölçüsünə və zövqünə görə yenidən tikilməliydi. Müəllif qızın bacarığına, qeyrətinə, əl qabiliyyətinə meydan verilən belə bir məqamda ağıllı, işgüzar, hətta “hünərvər modistlərin” belə, bacarmadığı işi zərif qızcığazın məharətlə gördüyünü açıqlayır. Təbiətən də incə ruhlu, yaradıcı təxəyyülə malik olan qız sanki qəlbinin gözəlliyini, sevincini sünbül kimi, gül kimi libasın üstünə düzür.
Bu kiçik hekayədə müəllifin fikrini duymaq çətin deyil. Sevinməyə, xoşbəxt olmağa haqqı çatan yetim bir qızcığazı ovundurmaq, arzusuna qovuşdurmaq əsərin əsas ideyasını ifadə edir. Haqdan gələn kömək kimi, xeyirxah bir qadının onun dadına çatması da bu ideyanı gerçəkləşdirən maraqlı bir detaldır. Bunlar həyat həqiqətləri də ola bilər. Lakin hekayənin nağıl süjeti əsasında işlənməsi daha təsirlidir…
Zənnimizcə, ötən əsrin ikinci onilliyində İrəvanın ədəbi, mədəni mühitinin inkişafına təsir etmiş “Bürhani-həqiqət” (1917) jurnalında görünən yaradıcı qadınlarla bağlı araşdırma-tədqiqatların aparılması bu gün daha aktual, həm də vacib mövzulardan biri olaraq elmi müstəviyə gətirilməlidir…
Səlim Babullaoğlunun “Maskalı adamların himni. İlyas Göçmənin şəkil dəftəri” /“Maskeli Adamların Marşı. İlyas Göçmen’in Fotoğraf Defteri” şeirlər kitabı İstanbulda, “Ketebe” nəşriyyatında işıq üzü görüb.
Kitabda daxil edilən 40 şeir Türkiyəli fotoqraf İlyas Göçmənin 40 fotosuna yazılıb. Şeirləri türk dilinə Ömər Küçükməhmətoğlu çevirib. Kitabın redaktoru və giriş yazısının müəllifi Əli Oturaklı, seriya redaktoru Aykut Ərtoğruldur. Kitab üzərində Harun Tan, Əray Sarıçam, Nilgün Sönməz çalışıblar. Nəşriyyat rəhbəri Furqan Çalışqandır.
Bu, Səlim Babullaoğlunun Türkiyədə nəşr olunan ikinci şeir kitabıdır.
Səlim Babullaoğlu:
“Bu hadisədən məmnunam və “Ketebe” nəşriyyatına, kitab üzərində bütün çalışanlara, xüsusən Aykut Ertuğrula və Ali Oturaklıya minnətdaram. Eyni zamanda, dostlarımı – fotoqraf İlyas Göçməni və şeirlərin tərcüməçisi Ömər Küçükmehmetoğlunu təbrik edirəm.
Bu kitabı, daha doğrusu kitabdakı 40 şeiri mən 2007-2009-cu illərdə yazmışam. Ümumiyyətlə, kitabın ideyası, necə oldu ki, bu şeirləri yazdım, bütün bunlar haqqında kitabın sonundakı qeydlər bölümündə ətraflı məlumat var.
Kitabların, müəlliflərdən ayrı, müstəqil taleyi var. 18 il əvvəl yazılmağa başlayıb bu şeirlər. Ana dilimizdə 2 nəşri olub. “Mütərcim” nəşriyyatında, sonra isə “Parlaq imzalar”da. Zamanında maraqla qarşılanıb. İranda ayrıca çap olunub. Bu silsiləyə aid olan şeirlərin bir qismi İngiltərədə, Gürcüstanda, Rumıniyada, Ukraynada, Rusiyada və s. ölkələrdə həm ədəbi nəşrlərdə, həm də həmin ölkələrdə işıq üzü görmüş kitablarımda yer alıb. İranda ana dilimizdə ayrıca nəşr olunub.
Zamanında, hələ ana dilimizdə ilk dəfə çap olunanda kitab fərqli ədəbi nəşrlər, tənqidçilər tərəfindən maraqla qarşılanmışdı, haqqında xeyli yazılar yazılmışdı, həm burda, həm xaricdə. 2000-2010-cu illərin uğurlu şeir kitablarından biri kimi kult.az saytının sorğularında, deyəsən üçlükdə yer almışdı.
Dünya şeir tarixində bir fotoya və ya rəsm əsərinə yazılmış şeirlər var. Amma silsilə şəklində fotolara yazılmış şeirlər, bildiyim qədərilə yoxdur.
Söz vaxtına çəkər, 2016-cı ilin noyabr ayında İlyas Göçmənin Bakıda sərgisi, təəssüf, özü xəstəliyi səbəbilə səfərini təxirə salmışdı, Gənc Tamaşacılar Teatrında isə “Viziual poeziya” axşamı keçirilmiş, kitabın ikinci nəşrinin təqdimatı da olmuşdu.
Türkiyə nəşri bəlkə daha tez ola bilərdi. Çünki bu silsilənin türk dilinə daha əvvəl 2 başqa tərcüməsi vardı.
Amma olmadı.
Bu kitabın çapı ilə bağlı Türkiyənin 4 böyük nəşriyyatı ilə danışığım olmuşdu. İkisi nəşrə razılıq vermişdi. Mən “Ketebe”ni seçdim. Çünki, “Ketebe”nin poeziya ilə bağlı nəşrlərinin daha çox bəyənirdim.
Ümid edirəm, oxucusunu tapacaq…”
(Səlim Babullaoğlu İlyas Göçmənlə birlikdə. İstanbul)
Kitabın redaktoru Əli Oturaqlı yazır:
“Babullaoğlunun şeirində, həyatın adi halı sehrli bir şey olaraq ortaya çıxır. Bir simitçinin xəyalları, bir qazinin müharibədən sonrakı səssizliyi, “arxa küçə uşaqları”nın əzbəri pozan coşğusu, bir alma satıcısının torpağa olan sadiqliyi, hamısı bu şeirlərin qəhrəmanlarıdır. Şair o insanların zehninə girir, lakin onların içinə sızmaq üçün didaktik bir yol seçmir. Sadəcə zamanın kənarına ilişir, sadəcə o kadrdakı sükunətin nəbzini tutur. Buna görə bu kitabdakı hər fiqur, hər danışıq, hər daxili monoloq, eyni zamanda şeirin bir forma sınağıdır da. Sərbəst vəzn, qafiyəli misralar, vizual şeir, uşaq nağılının tərzi, ya da epik dillə hörülmüş marşlar…
“İlyas Göçmənin şəkil dəftəri”, sadəcə bir vizual-şeir çalışması deyil; eyni zamanda görmə biçimlərinə, yaddaşa, etik və estetik məsələyə dair əhatəli bir poetik təcrübədir. Şairin öz ifadəsiylə, bu 40 fotoşəkil ən az 40 imkandır; məkansal, duyğusal, zamansal, dil və metafizik müstəvilərdə açılan 40 ayrı şeir qapısı… Hər biri oxucunu həm xarici dünyaya, həm də öz daxili mənzərəsinə çağırır.
Bu kitabda fotoşəkillər danışmaz, amma şeir onları dilə gətirir. Şeirlər, nə sadəcə izah, nə də sadəcə müşayiətdir; hər biri özbaşına, müstəqil nəfəs alan, amma fotoşəkildən də ayrılmayan canlı orqanizmlərdir.
Bu kitab, bir fotoşəkil dəftərinin ötəsinə keçərək, modern şəhər insanının vizual yaddaşına, duyğusal qırılmalarına, etik sorğulamalarına şeirlə cavab verir. Şairin, zamanın içində unutduğumuz əşyaları, üzləri, jestləri, uşaqlıqları, müharibələri, sülhləri birər şeir süzgəcindən keçirərək yenidən qurması, kitabı sadəcə vizual bir arxiv deyil, poetik bir dirəniş mətninə çevirir.
Tərcümə müddətində və redaktə prosesində bu əsərin tərcüməçisi Ömər Küçükməhmətoğlu, hər zaman bizə dəstək oldu. Səlim Babullaoğlu, məhsuldar zəka və müdrik nəzakətiylə əlinizdəki kitabın son halına gəlməsində əhəmiyyətli töhfələr verdi. İlyas Göçmən isə 40 fotoşəkiliylə, necə ki şairimizə və tərcüməçimizə 40-dan çox perspektiv təqdim etmişsə, mənim də həyata qarşı olan perspektivimə 40-dan çox dərinlik əlavə etdi. Həmçinin bu şeirlərlə, türkcəmizdəki ortaq incəlikləri təkrar görmək, 40-dan çox qatın perspektivimə əlavə edilməsini nağılvari bir hala gətirdi. Çünki bu ortaq incəlikləri meydana gətirən bütün kəlmələr, rəhmətlik nənəmin mənə nağıl danışarkən istifadə etdiyi sözlər idi. İndi bu kitabın səhifələrini çevirməyə başladığınızda, yalnız şeirləri deyil, o fotoşəkillərin içindəki kadrxarici gerçəkliyi, hər sətrin arxasındakı etik sualı və hər şeirin içindəki görünməyəni də oxumağa hazır olun.
Çünki bu kitab, sadəcə baxmaqla qalmayanlar üçün yazıldı…”
(Səlim Babullaoğlu kitabın tərcüməçisi Ömər Küçükmehmetoğlu ilə, Bakı)
Səlim Babullaoğlunun yeni kitabı Türkiyədə “Ketebe” nəşriyyatında çap olunub
“Maskalı adamların himni. İlyas Göçmənin şəkil dəftəri” / “Maskeli Adamların Marşı. İİlyas Göçmen’in Fotoğraf Defteri” şeirlər kitabım İstanbulda, “Ketebe” nəşriyyatında işıq üzü gördü.
Kitabda daxil edilən 40 şeir Türkiyəli fotoqraf İlyas Göçmənin 40 fotosuna yazılıb. Şeirləri türk dilinə Ömər Küçükməhmətoğlu çevirib. Kitabın redaktoru və giriş yazısının müəllifi Əli Oturaklı, seriya redaktoru Aykut Ərtoğruldur. Kitab üzərində Harun Tan, Əray Sarıçam, Nilgün Sönməz çalışıblar. Nəşriyyat rəhbəri Furqan Çalışqandır. Bu Səlim Babullaoğlunun Türkiyədə nəşr olunan ikinci şeir kitabıdır.
Səlim Babullaoğlu: “Bu hadisədən məmnunam və “Ketebe” nəşriyyatına, kitab üzərində bütün çalışanlara, xüsusən Aykut Ertuğrula və Ali Oturaklıya minnətdaram. Eyni zamanda, dostlarımı- fotoqraf İlyas Göçməni və şeirlərin tərcüməçisi Ömər Küçükmehmetoğlunu təbrik edirəm. Bu kitabı, daha doğrusu kitabdakı 40 şeiri mən 2007-2009-cu illərdə yazmışam. Ümumiyyətlə, kitabın ideyası, necə oldu ki, bu şeirləri yazdım, bütün bunlar haqqında kitabın sonundakı qeydlər bölümündə ətraflı məlumat var. Kitabların, müəlliflərdən ayrı, müstəqil taleyi var. 18 il əvvəl yazılmağa başlayıb bu şeirlər. Ana dilimizdə 2 nəşri olub. “Mütərcim” nəşriyyatında, sonra isə “Parlaq imzalar”da. Zamanında maraqla qarşılanıb. İranda ayrıca çap olunub. Bu silsiləyə aid olan şeirlərin bir qismi İngiltərədə, Gürcüstanda, Rumıniyada, Ukraynada, Rusiyada və s. ölkələrdə həm ədəbi nəşrlərdə, həm də həmin ölkələrdə işıq üzü görmüş kitablarımda yer alıb. İranda ana dilimizdə ayrıca nəşr olunub. Zamanında, hələ ana dilimizdə ilk dəfə çap olunanda kitab fərqli ədəbi nəşrlər, tənqidçilər tərəfindən maraqla qarşılanmışdı, haqqında xeyli yazılar yazılmışdı, həm burda, həm xaricdə. 2000-2010-cu illərin uğurlu şeir kitablarından biri kimi kult.az saytının sorğularında, deyəsən üçlükdə yer almışdı. Dünya şeir tarixində bir fotoya və ya rəsm əsərinə yazılmış şeirlər var. Amma silsilə şəklində fotolara yazılmış şeirlər, bildiyim qədərilə yoxdur. Söz vaxtına çəkər, 2016-cı ilin noyabr ayında İlyas Göçmənin Bakıda sərgisi, təəssüf, özü xəstəliyi səbəbilə səfərini təxirə salmışdı, Gənc Tamaşacılar Teatrında isə “Viziual poeziya” axşamı keçirilmiş, kitabın ikinci nəşrinin təqdimatı da olmuşdu. Türkiyə nəşri bəlkə daha tez ola bilərdi. Çünki bu silsilənin türk dilinə daha əvvəl 2 başqa tərcüməsi vardı. Amma olmadı. Bu kitabın çapı ilə bağlı Türkiyənin 4 böyük nəşriyyatı ilə danışığım olmuşdu. İkisi nəşrə razılıq vermişdi. Mən “Ketebe”ni seçdim. Çünki, “Ketebe”nin poeziya ilə bağlı nəşrlərinin daha çox bəyənirdim. Ümid edirəm, oxucusunu tapacaq…”
İlyas Göçmənlə İstanbuldaÖmər Küçükməhmətoğlu ilə Bakıda
Azərbaycan və Özbək şairlərinin hər iki dildə çıxan antologiyasının daha bir təhsil ocağında təqdimatı keçirildi. Antologiya “Ədəbi və əbədi körpü” adlanır. Qalın üz qabığı, nəfis tərtibatla hazırlanan 336 səhifəlik kitab “Maarif” nəşriyyatı tərəfindən çap olunub. “İsmayıllı Yazarları Ədəbi İcyimai Birliyi” tərəfindən tərtib olunan antologiya Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Fondunun vəsaiti hesabına ərsəyə gəlib. Özbək dilindəki şeirləri Azərbaycan dilinə Şahməmməd Dağlaroğlu, Azərbaycan dilindəki şeirləri Özbək dilinə Şəhla Qasımova tərcümə edib, uyğunlaşdırıb. Kitabın tərtibatçısı Büllur Məmmədovadır. Kitaba Azərbaycan şairlərindən Maarif Soltanın, İbrahim İlyaslının, Adilə Nəzərin, Əkbər Qoşalının, Mövlud Teymurun, Şahməmməd Dağlaroğlunun, Murad Məhərrəmin, Turac Hilalın, Cəbrayıl Hüseynin, Rüstəm Məbudoğlunun, Mehriban İbrahimovanın, Özbək şairlərindən Abdulla Vəhşin, Münəvvər Osmanovanın, Mənzurə Bəxtiyarın, Sənubər Mehmanın, Nurxan Əlimirzəyevanın, Dilarəm Əbdürəhmanqızının, Gülzirə Şərifovanın, Nurbəy Babanəzərovun, Zilalə Xocaniyazovanın, İlham Nəbinin və Zilaləbanu Xalıqovanın şeirləri və qısa bibloqrafik məlumatları daxil edilmişdir. Növbəti təqdimat tədbiri 17 oktyabr 2025-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində keçirildi. Tədbirdə “İsmayıllı Yazarları Ədəbi İctimai Birliyi”nin sədri şair Şahməmməd Dağlaroğlu, yazıçı Əli bəy Azəri, Büllur Məmmədova, Kollecin bir qrup müəllim və tələbə heyəti iştirak etdilər. Şahməmməd Dağlaroğlu geniş məzmunda çıxış edərək tədbir iştirakçılarına layihə və onun ərsəyə gəlməsi barədə məlumat verdi, şeirlər səsləndirdi və tələbələrin suallarını cavablandırdı. Yazıçı Əli bəy Azəri Azərbaycan-Özbəkistan ədəbi əlaqələrindən, onun inkişafından danışdı, hər iki qardaş xalqın tarixi köklərindən, yaxınlığından bəhs etdi. Tələbələr arasından bir neçə nəfər şeirlər səsləndirdilər.
Kollecin müəllimi yekun sözü ilə çıxış etdi. Qiraətçi tələbələrə kitablar hədiyyə olundu. Tədbirin sonunda xatirə şəkilləri çəkildi.
Yeni nəşr: “Mahirə Nağıqızının bədii yaradıcılığı” adlı kitab çap olunub. Müəllifi Şakir Albalıyev olan kitabda şair-publisist, professor Mahirə Nağıqızının bədii yaradıcılığı əhatəli şəkildə təhlil edilib.
Kitabın redaktoru Nizami Cəfərov, rəyçiləri isə Muxtar İmanov və Seyfəddin Rzasoydur. Üç fəsildən ibarət olan kitabın I fəsli ana, vətən müqəddəsliyi və vətənpərvərlik duyğularının tərənnümü, II fəsli poeziyada təbiət mövzusu, dünya, həyat və insan haqqında fəlsəfi-poetik düşüncələr, III fəslində isə pedaqoji-didaktik səciyyəli şeirlər, xalq həyatını əks etdirən hekayələr təhlilə cəlb olunub.
Tanınan şair Mahirə Nağıqızının bədii irsini ədəbi baxımdan çeşidləyən müəllif onun həm də müəllim, pedaqoq və dəyərli bir alim kimi portretini yaratmışdır. İnanırıq ki, Mahirə Nağıqızının zəngin yaradıcılığı ilə bağlı yazılan bu kitab da diqqət oxucular tərəfindən maraqla qarşılanacaq.
Ramiz İsmayılın “Ömrün qışına doğru” kitabı haqqında qeydlər – o çox səmimidir
ALTMIŞ YEDDİNCİ YAZI
Salam olsun , dəyərli oxucum! Ramiz İsmayıl Azərbaycan ədəbiyyatının (həm sovet dövründə, həm də indi) azman simalarından biridir. Söhbətimizin mövzusu Ramiz İsmayılın yenicə işıq üzü görmüş “Ömrün qışına doğru” kitabı olsa da, onun dünyaya göz açdığı diyara, ocağa, adına qısa bir baxış təqdim edib, sonra yeni kitabına Allah mübarək eləsin yazacam. İnşəAllah!
Haşiyə:
Ramiz İsmayıl (İsmayılov Ramiz Məmməd oğlu) 1948-ci ildə Azərbaycanın dilbər guşələrindən biri olan, sazın, sözün, halal zəhmətlə yaşayan səmimi, saf insanların vətəni – Gədəbəy rayonunun Kiçik Qaramurad kəndində anadan olub. Ona Ramiz adı veriblər. Qaramuraddakı iki “RA“, adındakı “RA” ilə (QaRAmuRAd + RAmiz = SONSUZ GÜC) birləşərək ona sonsuz güc, qüdrət bəxş etmişdir. Ramiz İsmayılın bir fərd kimi istənilən sahədə uğur qazanmaq imkanı və potensialı olub. O isə ömrünü sözə həsr etdi. Əsl söz sərrafları bilir ki, bax, bu dildə – mənim ana dilimdə – yazıb, yaradan Ramizlərin içərisində ən çox sözə hörmət edən, sözün boyunu oxşayan, sözün nazını çəkən, sözlə səmimi davranan Ramiz İsmayıldır.
1965-ci ildən dövri mətbuatda şeirləri, hekayələri, povestləri ilə bu günə qədər fasiləsiz olaraq çıxış edən Ramiz İsmayılın “Payızda xatırla məni”, “Gözü yolda qalan var”, “Gədəbəyim” və digər kitabları ilə çıxdığı ömür yolunda artıq qış mənzilinə yetişdiyini hiss edir və ən yeni kitabını məhz belə adlandırır:
“ÖMRÜN QIŞINA DOĞRU”
Kitabın adı və başlıq təsiri “Ömrün qışına doğru” — bu başlıq artıq özü ilə müəyyən bir ruh halını, dövrü, metaforik üslubu gətirir. “Ömür” sözü canlı bir yolçuluğu, keçmiş zamanları, arzuları, yaşananları xatırladır. “Qış” isə məhrumiyyət, solğunluq, tənha ilham, düşüncə və introspeksiya çağırışıdır. Yəni, əsərdə şairin yaşlılıq mərhələsinə, düşüncələrinin həssaslaşmasına, yaddaşın yükünə, həyatın son yollarına yönəlmiş təmaslar olması ehtimalını yaradır:
İl ötür, yaş gəlir yaşımın üstə, Qırışlar iz salır qaşımın üstə, Canımı almağa bəhanə gəzir – Əzrayıl dolanır başımın üstə!
Ancaq yenə də üç “RA”-lı şair həyata təslim olmaq istəmir (olmur). Kitabın adına diqqət: “Ömrün qışı” və ya “Qışında” deyil, “Doğru”… Yolun daim açıq və gül-çiçək olsun, Ramiz İsmayıl! Bütün xəyallarınız gerçək olsun İnşəAllah!
Ömrün qışına doğru Bu cür titul həssas bir dövrə işarə edir — insana qarşılıqlı münasibətlər, itkilər, zamanla savaş, xatirələr və kədər kimi mövzular. Şair bu kitabında bəlkə də ömrün son yarısına — insanın yaşlanmasına, “buzların əriməsinə” qarşı iç dünyasının qışına çevrilən halına baxır:
Vaxt və yaddaş – keçmiş günlərə dönmə, xatirələrə bürünmə, yoxluq hissi.
Yalnızlıq və susqunluq – insanın zamanla danışmağa gücünün azalması, iç dünyaya çəkilmə.
Tənhalıq və əlaqə arayışı – insanın başqaları ilə olan bağlarının zəifləməsi, ancaq bu zəif bağların önəmi.
Mənəvi dərinlik və meditasiya – poetik düşüncələrə, mistik təsəvvürlərə meyl, insanın özü ilə ünsiyyəti.
Müqayisə və məzmun – gənclik və yaşlılıq arasında paralellər, həyatın verdikləri və aldıqları.
Üslub və poetik vasitələr
Kitaba,
Payızda ayrıldıq, istəməsək də Nə olar, payızda xatırla məni.
misraları ilə başlayan Ramiz İsmayıl qəlbinin dərinliklərindən süzülüb gələn, uşaqlığın, yeniyetməliyin, gəncliyin izlərini daşıyan bu şeirlərində bir üslub var. O da fərdilik. O şeirlərində də özüdür. Bəzən ədəbiyyat tənqidçilərinin “şair səmimi olmamalıdır” kimi qeydləri ilə rastlaşırıq. Bu da bir fikirdir. Kimin nə düşünməyindən asılı olmayaraq, Ramiz İsmayıl bütün mətnlərində səmimidir. O ki, qaldı şeirləri ola… O şair kimi səmimidir. Fərdi üsluba sahibdir:
Metaforalar və simvollar – qış, payız, səhər, axşam, dağ, qaya və s.
Sadə, lakin təsirli dil – ağır obrazlardan qaçaraq minimalistik formalarla dərindən hiss etdirmə.
Ritmik pauzalar, qısa misralar – şeirə nəfəs verən boşluqlar, suallarla qapalı misralar.
İç monoloq və nitq tonu – şairin öz düşüncəsi ilə oxucu arasında dialoq (“Ömür bircə an imiş, Göz açmamış bitdi ki…”).
Dil və əsas xüsusiyyətlər
Hiss olunan emosional dərinlik və səmimiyyət.
Oxucunu düşünməyə, xatırlamağa çəkən qatmanlı söz dünyası (dilimizin milyon illik yaddaşından süzülüb gələn fikirlər).
Zaman və insanlıq mövzusuna yeni, fərqli baxış bucaqları.
Formada təmizlik — çox bəzəkdən qaçma, duyğunu sözlərlə hiss etdirmə bacarığı.
Bütün şeir kitabında olduğu kimi, burada da çatışmazlıqlar ola bilər:
-Bəzi şeirlər çox qapalı obrazlarla yazılıbsa, oxucu üçün anlaşılmazlıq yarada bilər.
-Məsələn, ünvanlı şeirlər müəyyən təbəqə oxucuları ciddi narahat edə, diskomfort yarada bilər. Ancaq bu Ramiz İsmayıldır. Unutmayaq ki, o həyatda da, yaradıcılıqda da həddindən artıq səmimidir.
-Şeirlərin əksəriyyətində mövzu oxşarlığı repetitivlik hissi (təkrar-təkrar payız, qış, dağ, dərə, xatirə mövzları).
-Deyişmələr müasir oxucuya maraqlı gəlməyə bilər (halbuki BudaqbTəhməzlə – rəhmətlə anırıq – olan deyişmə ibrətamizdir).
-Bəzi şeirlərdə şairin dili, ifadə tərzi müasir oxucunu yora bilər (qəribə gələ bilər) — elə misralar ola bilər ki, şair bir fərd, insan kimi öz daxili ağrı-acısını yüklədiyi sözlərlə fikrini (əslində oxucunu yormaq, öz problemləri ilə yükləmək istəmədiyindən irəli gəlir) oxucuya tam çatdıra bilməz.
Bütün bu yuxarıda sadaladıqlarım təbii olduğu üçün və bir də həyat özü də təkrarlardan ibarət olduğuna görə elə də böyük “nöqsan”, “qüsur” hesab olunmur.
Ramiz İsmayılın “Ömrün qışına doğru”kitabı ömrün sonunda insanın duyğu-yüklənməsini, yaddaşla mübarizəsini, iç dünyadakı lal səsləri kəşf edən bir şeir toplusudur. Bu kitab şeir sevənlərə, yaşama və zaman mövzularına dərin məna verən oxuculara çox təsir edə bilər. Bəzi məqamlarda ibrətamiz və olduqca faydalıdır.
Ramiz İsmayılın bu il – 2025-ci ildə, Bakı şəhərində, “İmza” nəşrlər evinndə, 168 səhifədən ibarət olduqca nəfis şəkildə çap olunmuş “Ömrün qışına doğru” kitabı ilk olaraq bir şair taleyinin təcəssümü, sonra əmtəə məhsuludur. Bu kitaba məhz bu prizmadan baxdıqda hər şey (bütün pazl hissəcikləri) öz yerinə oturur və həyat öz axırında davam edir. Qışa isə hələ çox var, Ramiz İsmayıl! Böyük Allah Sizi qorusun! Yazın, yaradın!
Bu gün – 26 sentyabr 2025-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” zalında İsa Muğanna ocağının varisi gənc yazıçı Səma Mugannanın “Qeyb olan uşaqlıq” və “Həyatımdan parçalar” adlı kitablarının təqdimatı keçirilib. Tədbiri giriş sözü ilə açan Zaur Ustac qonaqları Muğannalar ailəsi adından salamlayıb. Sonra şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Tədbirin moderatoru Zaur Ustac Səma Muğannanın yaradıcılığı və təqdim olunan kitablar haqqında geniş məlumat verdikdən sonra sözü “Həyatımdan parçalar” adlı kitaba ön söz yazmış akademik Nizami Cəfərova verib. Nizami Cəfərov ümumilikdə Səma Muğannanın yaradıcılığı barədə ətraflı söhbət açaraq, Səmanın bu günə qədər yazdıqlarını geniş təhlil edib və prespektiv imkanlarının istiqamətlərini göstərib. Sonra “Qeyb olan uşaqlıq” kitabının ərsəyə gəlməsində xüsusi xidmətləri olan “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyi İdarə Heyətinin sədri professor İlham Pirməmmədova söz verilib. Professor İlham Pirməmmədov, şair Nazim Muğanlı, tənqidçi Əsəd Cahangir, Azərbaycanın əmək qəhrəmanlarından (Sosialist Əməyi Qəhrəmanı) Tərlan Musayeva, Arzu Nəbioğlu (şair Nəbi Xəzrinin oğlu) Səmanın yaradıcılığı barədə fikirlərini və babası İsa Muğanna ilə bağlı olan xatirələrini bölüşüblər. Sonra şair və yazıçılardan Nazim Əhmədli, Güllü Eldar Tomarlı, Kənan Hacı, Fuad Biləsuvarlı, Nəzakət Eminqızı çıxış edərək Səma Mugannanın yaradıcılığından söhbət açıblar. Səmanı təbrik etməyə gələnlərin arasında tanınmış ziyalılardan şairlər Avdı Qoşqar, Dayandur Sevgin, müəllimləri Elnarə xanım, Səlminaz xanım, Nazlı xanım, Lalə xanım, Günel xanım, ailənin yaxınları Nigar Həsənzadə, Namiq İslamzadə, Könül xanım, Səbinə xanım və digər doğmalar da olub. Tədbirin gedişində Ülviyyə Orucova Səma Mugannanın əsərlərindən parçalar təqdim edib. Tədbirin fəxri qonaqlarından olan tanınmış qiraətçi Rəsmiyyə xanım məclisin abu-havasına uyğun olaraq Cəfər Cabbarlının “Ana” şeirini səsləndirib. Sonda söz Səma Mugannanın ailə üzvləri, həm də “Həyatımdan parçalar” romanının qəhrəmanları İsaya (qardaşı – babasının adaşı) və anası Sevinc xanıma verilib. Yekun olaraq Səma Muganna qonaqlara və xüsusi qayğıya görə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin rəhbərliyinə Muğannalar ailəsi adından təşəkkür edib, xatirə şəkilləri çəkdirib, arzu edənlər üçün kitablar imzalayıb. Tədbirin gedişində Səma Muganna bədii yaradıcılıq sahəsində qazandığı ardıcıl uğurlarına görə yazarlar cameəsi adından “Alqışnamə” mükafatı ilə təltif olunub. Tədbirdən fotolar:
“Mədəniyyət” kanalında İon Deakonesku və Jalə İsmayılla:
YAZARLAR olaraq, Səlim müəllimə Azərbaycan və dünya ədəbiyyatına göstərdiyi misilsiz xidmətlərinə görə təşəkkür edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!
Van Qoqun Teoya Məktubları – Alatoran Yayınlarından Yeni Bir Dərinlik – Azərbaycan dilində İlk dəfə nəşr olunur.
Alatoran Yayınları tərəfindən nəşr olunan “Van Qoqun Teoya Məktublar” kitabı, sənətsevərlər və ədəbiyyat həvəskarları üçün həm estetik, həm də mənəvi baxımdan zəngin bir xəzinədir. Bu məktublar yalnız məşhur rəssam Vincent van Qoqun şəxsi həyatına və sənətə münasibətinə işıq tutmur, eyni zamanda dövrün incəsənət mühitini, insan ruhunun eniş-yoxuşlarını və yaradıcı zəkanın tənhalığını bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur.
Kitab, Van Qoqun qardaşı Teoya yazdığı məktublardan ibarətdir. Bu məktublar Van Qoqun həyatının müxtəlif dövrlərini əhatə edir – yoxsulluqla mübarizə apardığı günlərdən tutmuş, rəssam kimi inkişaf etdiyi dövrlərə, psixoloji çətinliklərinə və sənətə olan həvəsinə qədər. Qardaşı Teo ilə olan yazışmalar, yalnız ailə münasibətlərinin deyil, həm də yaradıcı insanın daxili mübarizəsinin təcəssümüdür.
Bu kitab oxucuya nə verə bilər? Sənətkarın daxili dünyası ilə tanışlıq: Van Qoqun hər bir məktubu onun ruhunun bir aynasıdır. Oxucu, rəssamın iç dünyasındakı təlatümləri, ümidsizliklərini və eyni zamanda sənətə olan dərin inamını hiss edir.
Yaradıcı ruhun təkliyi və inadı: Bu məktublar oxucuya göstərir ki, böyük sənət əsərləri bəzən cəmiyyət tərəfindən anlaşılmadığı dövrlərdə doğulur. Van Qoqun tənha, lakin dönməz sənət yolçuluğu bir çox yaradıcı insan üçün gücləndirici və ilhamverici ola bilər.
Sənət fəlsəfəsi və estetika anlayışı: Məktublarda Van Qoqun rəssamlıqla bağlı düşüncələri, rənglərə və işığa yanaşması, digər rəssamlarla müqayisələri yer alır. Bu, sənət nəzəriyyəsinə marağı olan oxucular üçün qiymətli mənbədir.
Tarixi və mədəni kontekst: 19-cu əsrin Avropasında sənət dünyasının necə işlədiyini, rəssamların hansı çətinliklərlə üzləşdiyini bu məktublar vasitəsilə öyrənmək mümkündür.
Empatiya və insanlığa dair dərslər: Van Qoqun qardaşı Teoya yazdığı məktublarda dərin bir sevgi, minnətdarlıq və ehtiyac hissi var. Bu münasibət oxucuya ailə bağlarının, emosional dəstəyin və sədaqətin nə qədər önəmli olduğunu xatırladır.
Alatoran Yayınlarının bu nəşri, Van Qoqu yalnız rəsm əsərləri ilə deyil, həm də sözləri ilə tanımaq üçün nadir bir fürsətdir. Kitab həm ədəbiyyat, həm də sənət oxucuları üçün qapılar açır: hiss edən, düşünən, rəsm çəkən və gələcəyə ümid bəsləyən bir insanın əsl portreti.
Bu nəşr, Van Qoqun fırçadan çox qələm tutduğu anlarda da necə bir sənətkar olduğunu göstərir.
.jpg)
