3 aprel 2026-cı il. Dost gəlişi bayram oldu həmin gün. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natəvan zalında Özbəkistan, Qırğızstan və Tacikistandan gələn şair və nasirlərlə keçirilən görüş son günlərin ən yaddaqalan tədbirlərindən idi. Görüşdə”Turan ədibləri-3” antologiyası iştirakçılara təqdim olundu. Həmin topluya uğurlama yazmış AYB katibi, tanınmış şair, tərcüməçi, esseist Səlim Babullaoğlu tədbiri açaraq qonaqları salamladı.
O, bu görüşün və ərsəyə gələn antologiyanın türkdilli qardaş ölkələrin ədəbi əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsində əhəmiyyətini vurğuladı, yazıçı birliklərinin bu yöndə ardıcıl fəaliyyətini qeyd etdi. Tədbirin moderatoru, AYB-nin Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin sədri, ədəbi tənqidçi Əsəd Cahangir Turan ellərindən olan söz adamlarının, həmçinin azərbaycanlı yazarların bu topluda bir araya gəldiyini söyləyərək, antologiyanın işıq üzü görməsində redaktorlar və tərcüməçilər Mugimcan Nurboyev, Təranə Turan Rəhimli, Namiq Dəlidağlı, Nərgizaxon Ortiqova, Rəhmət Babacan və ümumən yaradıcı heyətin əməyini diqqətə çatdırdı. Qələm dostlarımız çıxış edərək qaşılıqlı ədəbi əlaqələrimiz və birgə layihələr barədə danışdılar. Hazırda İzmirdə yaşayan və çalışan dəyərli qələm dostumuz, şair, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, ədəbiyyatşünas Təranə Turan Rəhimli ilə görüşümüz tədbirin yaddaqalan anlarından idi. Təşəkkürnamələr təqdim olundu. Xatirə şəkilləri dost görüşündən yadigardır:
Dəyərli yazıçı, dramaturq, Əməkdar jurnalist Zemfira Məhərrəmlinin yubileyinə təbrik əvəzi Kosmonavtlarin dediyinə görə, kosmosdan baxanda qartala bənzəyən Azərbaycan bir nöqtə boydadır. Burda əslində hamı can deyib can eşitməlidir. Yer kürəsinin bir evi böyüklükdə Vətənimizdə hamımızın bir evin mehriban, həmrəy sakinləri kimi yaşaması öz əlimizdə deyilmi? Yazıçı, jurnalist, publisist Zemfira xanım Məhərrəmli insan beşiyi Yer kürəsini dar yer kimi təsvir edəndə onun bəşəri sevgisinə şübhə yeri qalmır. Yəni biz hamımız bir beşikdə böyümüşük, mərhəmətli olun, ey insanlar. Təsadüfi deyil ki, “dağ dağa rast gəlməsə də, insan insana rast gələr” atalar sözü bizim müdriklərin fikridir. Atalar sözlərimiz ulu Türkün milli-mənəvi dəyəri kimi bizi doğru yola səsləyən hikmət xəzinəsdi. Zemfira xanım yığcam, məna yükü cahanşümul “Dünya gör necə dardır…” hekayəsində iki nakam insan taleyinə Moskvada yaşayan Azərbaycan ailəsinin həssas münasibətini qələmə alınıb. Yazıçının duyğulu ürəyi hekayəni daha da maraqlı edib, düşünüb-daşınmaq, mənəvi durulmaq üçün çox incə məqamlara toxunulub. Özümü hekayədəki hadisələrin, söhbətlərin şahidi, iştirakçısı hesab etdim. Bəri başdan deyim ki, bu yazıçı təxəyyülünün, təhkiyəsini əzəmətidi. Duyğulanmaq, duyğulandırmaq özünəqayıdış, özünüredaktənin bir mərhələsidi. Yazıçı bunu bacarıb. Inaniram ki, hekayəni yazmağa başlayandan son nöqtəni qoyana qədər Zemfira xanımın gözləri nəmli olub. Ana ürəyidir, məhz belə də olmalıdır. Qürbətdə yaşayan (indi Moskva da qürbətdir), bir mehriban üz görəndə, ana dilimizdə şirin ləhcə ilə danşan həmsöhbət tapanda sevinən (özü də başqa xalqın nümayəndəsi) Sərvər və Ağgülün ailəsi soyuducu ustası Dimanın həyat hekayətini duyğusuz dinləyə bilməzdi. Armudu stəkanda limonlu, mürəbbəli çay süfrəsi, gülərüzlə qonaq qarşılamaq da xalqımızın mənəvi dəyərlərinin aliliyini göstərən bir mədəniyyət nümunəsidir. Zemfira xanım Dimanın və azərbaycanlı balası, körpə vaxtından avtomobil qəzasında hər iki valideynini itirən Ruslanın Ufadakı uşaq evində keçirdiyi mənəvi sarsıntıları çox kövrək hisslərlə qələmə almışdır, düşünürsən ki, nə yaxşı dünya mərhəmətli insanlardan xali deyil. Hekayədəki obrazlar – Ağgül, Sərvər, onların övladları Azər, Günel, Niyaz dayı, Məsumə xala, Dima, onun oğlu Iqor, Ruslan kimi insanlara bəlkə də hər gün rast gəlirik, ancaq onların daxili dünyasından xəbərdar deyilik. Yazıçı bu insanları bizə elə tanıdır və sevdirir ki, hamımızın doğmasına çevrilir. Hafiz Xarəzmiyə görə, ancaq məhəbbətlə yaşanan günlər ömürdəndir. Ağgül xanım da belə ömür yaşayır. Vətəndən uzaqlarda yaşayan bu Türk xanımı Vətənini, torpağını, ailəsini, iki övladını sevgiyə, mərhəmətə bələmiş xeyirxahlıq və zəriflik mücəssəməsidir. Zemfira xanım Ağgülün timsalında elə bir ana, ömür-gün yoldaşı, həssas qadın obrazı yaratmışdır ki, hamı ona qibtə edər. Mənə elə gəldi ki, Ağgül Zemfira xanımın prototipidir, rəssamların dili ilə desək, avtoportretdir. Ədəbiyyatın ən ümdə vəzifəsi milliliklə bəşəriliyin sintezini yaratmaq, insana diqqət, qayğı, sevgi hisslərini aşılamaqdır. Kimin sözünün qüdrəti buna çatırsa, onun yazdıqıarı uzunömürlü olur. Bu gün ən önəmli məsələ milli ruhdan uzaq düşməyən, əslinə, kökünə, kimliyinə sahib duran bəşəri insan yetişdirməkdir. Bu “Dünya gör necə dardır…” hekayəsinin müəllifinin əsas missiyasıdır. Ona görə də hekayədəki obrazların hamısı insanlığa nümunədir. Bu yazıçı təxəyyülünün əsas qayəsidir.
Sözdən istifadə edib tale dolu hekayələr yaradan, cəmiyyətdə maraq doğuran publisist yazılar yazaraq, zəhməti ilə bir çox ödüllər, fəxri adlar əldə edən bir söz ustası haqqında söz deməyin nə qədər çətin olduğu hər kəsə bəllidir. Bu insanın gözəl həyat yoldaşı, incə qəlbli ana, sadiq dost, etibarlı rəfiqə olduğunu bildikdə isə onun haqqında ən səmimi, ən xoş sözləri demək istəyirsən. Yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist, pedaqoqika üzrə fəlsəfə doktoru Zemfira Məhərrəmli Həsən bəy Zərdabi, “Qızıl qələm”, Beynəlxalq Rəsul Rza və Mahmud Qaşğari mükfatları və Şahmar Əkbərzadə ödülü ilə təltif edilib. Əsərləri bir çox dillərə tərcümə olunub. Oxucular bu yorulmaz yazarın əsərlərini həmişə həvəslə oxuyur, onun yeni yazılarını, yeni kitablarını səbirsizliklə gözləyirlər. Zemfira Məhərrəmli ədəbi mühitdə daha çox Qarabağ müharibəsindən bəhs edən əsərləri ilə tanınır, çünki Qarabağ mövzusu müəllifin yaradıçılığında əsas yer tutur. “Döyüşə qızlar gedir”, ”Qarabağda savaş var”, “Qarabağ müharibəsi, zərif talelər” kimi əsərlər həm ədəbiyyat tarixinə həm də Azərbaycanın tarixinə yazılacaq müasir və gələcək oxuçunun yaddaşına Qarabağ mövzusunu həkk edə biləcək əsərlərdir. Onu da qeyd edim ki, Zemfira Məhərrəmli öz əsərləri ilə kifayətlənməyib bir sıra yazıçı və şairin Qarabağ haqda yazdıqlarını təhlil edərək “Bədii düşüncədə Qarabağ” adlı maraqlı kitabı da oxuculara təqdim edib. Zemfira xanım öz peşəsinin ustasıdır desəm yanılmaram, çünki məhz öz sənətində zirvələri fəth etmiş insan başqalarının yaradıcılığına qibtə etmədən onların fəaliyyətini dəyərləndirə bilər. Zemfira Məhərrəmli bu işi də layiqincə yerinə yetirir. Elə bir yazıçı, şair tanımıram ki, Zemfira xanım onun yaradıcılığına ötəri də olsa göz yetirməsin, onu öz xoş sözləri ilə ruhlandırmasın. Bu yazıçının qələm dostlarına verdiyi dəyər, qiymət, ayırdığı vaxtdır. Məşhur filosof Artur Şopenqaur yazırdı: “Bizə yalnız hər şeyi bizdən daha aydın, daha dərindən anlayan və fikirlərimizi itiləşdirən yazıçı xeyir verir”. Bu baxımdan tam əminliklə demək olar ki, Zemfira Məhərrəmli oxucularına xeyir verə biləcək yazardır. Müəllifin hər yazısı oxucuya nəsə öyrədir, onu dərindən düşünməyə vadar edir. Deyirlər, müəllif yazdıqlarında az da olsa özünü yazır. Zemfira xanımın əsərlərində hardasa uzaqda, dərində bir mülayim, hadisələri həmişə təmkinlə, ağayana izah edib problemləri səbrlə həll edən bir obraz görünür. Məncə, bu, məhz müəllifin özüdür. Sanki Zemfira Məhərrəmlinin şəxsi keyfiyyətləri, zərifliyi, incəliyi, kubarlığı hətta gülüşü əsərlərinin səhifələrinə yansıyır. Zemfira Məhərrəmli 20-dən çox kitabın, bir çox elmi məqalənin müəllifidir. Hər yeni yazılan əsər ədəbi ictimaiyyət tərəfindən müsbət qarşılanır və böyük oxucu kütləsini ətrafında toplamağı bacarır. Rus filosofu və ədəbi tənqidçisi Vasiliy Rozanov qızlara yazıçıya, alimə ərə getməməyi tövsiyə edərək, “yazıçıdan, şairdən sənə dost olmaz”, – deyirmiş. Zemfira Məhərrəmli filosofun fikrinə itaət etməməklə onun düşüncələrini darmadağın etdi. O, qələmi əlindən bir an belə düşməyən, elmin zirvəsinə addımlayaraq ucalan bir insanla ailə qurdu və ona ömür boyu dost, yoldaş, sirdaş, həmkar oldu. Qulu Məhərrəmli və Zemfirə Məhərrəmli cütlüyü bir çoxuna örnək, nümunəvi ailə timsalı oldu. Zemfira xanımla ilk tanışlığım Yazıçılar Birliyində keçirilən bir tədbirdə oldu. Təsəvvür etdiyimdən də gözəl insan olduğunu dərhal anladım. Dəyərlərin, adət-ənənələrin nisbətən arxa plana çəkildiyi bir zamanda Zemfira Məhərrəmli kimi qadına rast gəlib onunla tanış olmaq o gün mənə xüsusi zövq bəxş etdi. Sonra qarşılıqlı ədəbi əlaqələrimiz bizi daha da yaxınlaşdırdı. Zemfira Məhərrəmlinin bir necə yazısını rus dilinə tərcümə edib rusdilli oxuculara təqdim etdim. Şəxsi münasibətlərimizdə hər ikimiz çox səmimi olduğumuz üçün sevincimizi, kədərimizi bölüşə və bir-birimizə dəstək ola bilirik. Özüm də qısa hekayələr müəllifi olduğumdan, Zemfira Məhərrəmli yaradıçılığının məhz bu aspekti mənim həmişə diqqət mərkəzimdədir. Lyudviq Feyerbax deyirdi ki, əsl yazıçılar bəşəriyyətin vicdanıdırlar. Zemfira xanımın bütün hekayələrində bu deyimin həqiqət olduğu hiss edilir və mən çəkinmədən ona əsl yazıçı deməkdən çox məmnunam. Zemfira xanımın kitablarına, hekayələtinə verdiyi adlar da maraqlı və bənzərsiz olur. Məncə dünyanın gərdişini, həyatın mənasını, insanın bu həyatda yerini dərindən dərk etməsən kitaba “Çox kiçikdir bu dünya” adını verə bilməzsən. Bu kiçik dünyanı hekayələrində, povestlərində əks etdirən yazıçımız hər dəfə oxucunun gözündə yüksəlir, ucalır və böyüyür, çünki səmimidir, zəhmərkeşdir, vətənpərvərdir və ən əsası isə dürüstdür. Zemfira Məhərrəmli yaradıçılığı ona görə sevilir ki, o real həyat hekayələri yazır. Və bu reallığın yeganə bəzəyi onun güclü yazıçı təxəyyülüdür. Yaxşı təxəyyül isə mütləq real hadisədən yaranır. Zemfirə Məhərrəmli yorulmadan yazır. O, əsərlərini oxucu üçün yazsa da, həm də özü olmaq üçün yazır və bu onda gözəl alınır, çünki hec kimə bənzəmədən ədəbiyyatın daşlı-kəsəkli yollarında öz fərdi yolu ilə irəliləyir. Dünyaya qışda gələn Zemfira Məhərrəmlinin xasiyyətində, davranışında, insanlara münasibətində həmişə qış soyuqluğu əvəzinə yaz təravəti, bahar ətri hiss edilir. Bütün fəsilləri bahara çevirib həyatdan, təbiətdən, insanlarla ünsiyyətdən zövq almağı bacarır bu gözəl insan. Yaşayın, sevimli Zemfira xanım! Sizə möhkəm can sağlığı, sağlam uzun ömür və yaradıcılıq uğurları arzu edirəm. Qoy ədəbiyyatımızdan Zemfira Məhərrəmli imzası əskik olmasın.
Yüksək mədəniyyət, mehriban davranış, xeyirxahlıq kübarlıqdan irəli gəlir. Kübarlıq isə zadəganlıq əlamətidir, əsilzadələrə xas olur. Sadə, təvazökar, işgüzar və zəhmətkeş xanımdır. Yazıb-yartmaq, maarifləndirmək onun həyat kredosudur. Ərsəyə gətirdiyi əsərlərin hər biri insanlığa, mənəviyyata xidmət edir. Ünsiyyətdə nəzakətli və iltifatlıdır. Məhz elə bu keyfiyyətləri onu həmişə diqqət mərkəzində saxlayıb…
Gözəl adı var- Zemfira. Adının mənası ciddi, şanslı, aktiv və diqqətli deməkdir. Bir vaxtlar işğal altında olan torpaqlarımız uğrunda döyüşən fədakar qadınlar haqqında ərsəyə gətirdiyi “Qarabağ müharibəsi: zərif talelər” kitabı bəlkə də, bu mövzuda qələmə alınan ən gözəl publisist yazılar toplusudur. İndiyədək on beşə yaxın kitabı işıq üzü görüb. Onların əksəriyyətində məhz Qarabağdan söhbət açılır. Bu xanıma hakim kəsilən milli qeyrət, düşmənə nifrət yazdığı əsərlərdə də öz əksini tapıb. Bu da onun böyük vətənpərvər olduğunun təzahürüdür…
Deyir ki:- “Mən Qarabağ Veteran Qadınlar Təşkilatının fəxri üzvüyəm. İllər öncə, ilk təsis konfranslarında mənə üzvlük biletini təqdim etdilər. “Haqqımızda yazan, bizi tanıdan sizsiniz”,-deyirdilər. Bu sözlər mənim üçün qürurverici idi. Bayramlarda, həyatımın hansısa əlamətdar günündə, bəzən isə çətinlikləri olanda zəng edirlər. Kömək edə biləndə sevinirəm. Bizim üçün xüsusi bir gün var. 8 Mart Qadınlar Bayramı günü biz şənlik keçirmirik. Bir qucaq al qərənfillə Şəhidlər Xiyabanına gedir, bu müqəddəs məkanda uyuyan şəhid qızlarımızı yad edirik…”
1991-ci ildən mətbuatda həm də hərbi mövzuda yazılarla çıxış edir. Dəfələrlə “qaynar” nöqtələrdə olaraq Qarabağ müharibəsinin dəhşətləri, torpaqlarımızın bölünməzliyi uğrunda çarpışan oğul və qızlarımızın hünərini əks etdirən silsilə cəbhə reportajları hazırlayaraq dərc etdirib. 2010-cu ildə “Tərəqqi” medalına, 2018-ci ildə AYB-nin Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatına layiq görülüb. 2018-2019-cu illərdə IX və X “The first” ödülləri ilə mükafatlandırılıb. Prezident mükafatçısıdır. 2003-cü ildə elmi iş müdafiə edərək pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə yiyələnib. Müəllifi olduğu bir sıra publisistik və bədii əsərləri ana dili ilə yanaşı rus, ingilis və türk dillərində çap olunub…
“Səmimi etiraf edim ki, ədəbi yaradıcılığımda bir telefon zəngi mühüm rol oynayıb. “Bakı” qəzetində işlədiyim zaman xalq şairi Hüseyn Abbaszadə mənə zəng etdi. 1997-ci ilin aprel ayı idi. Dedi ki, qızım mən sizin telefonunuzu xalq şairi Qabildən almışam. Onun əlində mənim ”Döyüşə qızlar gedir” kitabımı görübmüş. Sonradan bu kitabdakı sənədli hekayələrimi oxuyub və bəyənib. Böyük Vətən Müharibəsinin odlu yollarından keçən, sonradan “General” və “Qayıdanlardan biri” romanlarını qələmə alan yazıçımız məsləhət gördü ki, bədii yaradıcılığa başlayım. İnanın, məni əmin elədi ki, sizdə gözəl alınacaq. Ondan sonra bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başladım. “Ulduz”, “Azərbaycan”,”Yazıçı qadınlar” jurnallarında, “Söz”dərgisındə,”Ədəbiyyat”, “525-ci qəzet”, “Kaspi” və “Mir literaturı” qəzetlərində yazılarım dərc edilirdi.”- söyləyir.
Sadə, təvazökar, zəhmətsevər, işgüzar xanımdır. Məhsuldar işləməyi bacarır. Ərsəyə gətirdiyi əsərlərin hər biri mühüm tarixi hadisədir- insanlığa, mənəviyyata xidmət edir. Məhz, elə bu keyfiyyətləri onu həmişə diqqət mərkəzində saxlayır. Bir sözlə, yazıb-yartmaq, maarifləndirmək onun həyat kredosudur…
Deyir ki:- “Bəzən gənclərin “hüquqşünas olmaq istəyirdim, balım çatmadı, jurnalist oldum” kimi fikirlərinə rast gəlirik. Bu, günümüzün həqiqətləridir. Indiki Bakı Dövlətt Universitetinə qəbul olunduğumuz 1973-cü ili göz önünə gətirirəm. 50 yer uğrunda 1000-dən çox abituriyent mübarizə aparırdı. O vaxtlar test üsulu yox idi. 4 imtahanın hər birindən 4 qiymət alan neçə gənc bu fakültəyə qəbul oluna bilmədi. Bu müsabiqəyə qanı-canı ilə jurnalist olmaq istəyənlər qatılmışdı. Fəxr edirəm ki, Nəsir İmanquliyev, Şirməmməd Hüseynov, Qulu Xəlilli, Nurəddin Babayev, Nəriman Zeynalov, Famil Mehdi, Yalçın Əlizadə, Cahangir Məmmədli kimi müəllimlərdən dərs almışam. Qeyd edim ki, bu gün jurnalistikamızda ümid verən gənclər çoxdur. Bütün bunlara baxmayaraq, problemlər də qalmaqdadır. O zaman baş redaktorumuz Nəsir İmanquliyevin yaxşı bir sözü var idi. Deyirdi ki, yazını gərək elə yazasan ki, sim kimi cingildəsin. İndi isə dil qaydalarının pozulması yaralı yerimizdir. Özüm təmiz üslubun tərəfdarı olduğumdan bəsit, cılız, qrammatik qaydalara riayət edilməyən yazılara düşmənəm. Bu xüsusiyyətimə görə də inanın ki, bütün yazılarıma divan tuturam…”
Çox gözəl xanımdır. Onun yardımsevər, həssas, nəcib və incə olması bu gözəlliyə xüsusi rəng qatır. Bundan əlavə başqalarının qayğısına qalmaq və yaxşılıq etmək onun üçün əsl həyat nümunəsidir. Odur ki, xoş duyğularla yaşayan insanlara qarşı nəzakətli və mehribandır. İşlərini elə qurur ki, uğur yolunda gərəksiz maneələrlə üzləşmir. Problemsiz bir həyat onun ən böyük arzusudur. Xaraktercə zərif və cəlbedicidir. Cazibədarlığından necə istifadə etməyi bilən bu insanda uşaq səmimiyyəti var. Yalan danışmağı, bayağılığı, fiziki gərginliyi sevmir. Düşüncələrində müstəqil, fəaliyyətində azaddır. Bir sözlə, haqqında söhbət açdığım yazıçı-publisist Zemfira Məhərrəmli necə deyərlər, istiqanlı, insanpərvər xanımdır…
Tezliklə Azərbaycan xanımına xas olan ən gözəl xüsusiyyətləri özündə birləşdirən Zemfira xanımın 70 yaşı tamam olur. Onu yubileyi münasibəti ilə təbrik edir, möhkəm cansağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Boş yerə qəlb küsdürənləri, kimisə gözgörəsi aşağılayıb təhqir edənləri, hərzə-hərzə danışıb qan qaraldanları, yerli-yersiz dava-dalaş salanları ağlı kəsəndən heç sevməzdi. Qulaqbatırıcı səs-küy, ədəbsiz adamların yığnağı ona büsbütün yad idi. Məktəb illərindən hafizəsində ilişib qalan bir əhvalatı heç unutmur. Onunla həmyaş olan oğlanla dostluğa təzəcə başlasa da, bu xoş münasibətin ömrü çox az çəkmişdi. Futbol oyununu axırda cəng-cidaya çevirən uşaqları ayırmaq, barışıq yaratmaq əvəzinə, aranı daha da qızışdıran, söyüş söyərək onları bir-birini əzişdirməyə çağıran yaşıdından təəssüflənmədən uzaqlaşmışdı. Yeniyetməlik çağlarından həmişə kimsəsizin, zəifin, köməksizin yanındaydı. Haqsız yerə incidilənə, təklənib darda qalana qahmar çıxardı. İnsana gümharlıq gətirən idmanı həyatının ayrılmaz parçası sayırdı. İdman onun üçün həm də güc, qüvvə rəmziydi. Bəzən aciz oğlanları görəndə onlara acıyar, yazığı gələrdi. Bacarıqlı, üzügülər, nikbin idi. Atası məhz zirəkliyinə görə onu “oğul balam” deyə çağırar, o isə bu dəyərdən ləzzət alar, öyünərdi.
Neçə çətin sınaqdan üzüağ çıxmış, idman institutuna daxil olmuşdu. Tələbəlik həyatı daha maraqlıydı. Kənddəki evlərindən şəhərdə kirələdiyi mənzilə köçmüşdü. Üç-dörd gün idi ki yeni ünvanda yaşayırdı. Basketbol yarışından evə yorğun-arğın dönüb bir az dincəlmişdi. Sabahkı dərsləri ilə bağlı oxuyacağı ədəbiyyatı, dərslikləri əl altına düzürdü. Birdən hardasa lap yaxından zarıltı, inilti səsi eşitdi. Eyvana çıxıb ətrafa göz gəzdirdi, aşağı boylandı, yenidən otağa döndü. Bu dəfə qəzəblə çığıran kişinin qulaqbatırıcı səsi hönkür-hönkür ağlayan qadının səsini üstələmişdi. Qadına ünvanlanan nalayiq sözlər açıq-aşkar eşidilirdi. Biədəb söyüşlər bir deyil, iki deyildi. Qırılıb yerə tökülən qab-qacağın cingiltisi, döşəməyə çırpılan ağır əşyaların taqqıltısı divarın o üzündəki “dava meydanı”ndan xəbər verirdi. ‒ Vurma, ağrıdır axı! Yaxın durma, körpəni əzərsən, ‒ deyib yalvaran anaya isə rəhm eləyən, onun naləsini eşidən kimsə yox idi. Deyəsən kötəkdən balacalara da pay düşmüşdü. Çiynini ata-ata, zülüm-zülüm ağlaşan uşaqlardan biri hıçqıra-hıçqıra: ‒ Ata, nolar, bizi döymə, anamı vurma, ‒ deyərək imdad diləyirdi: Vəhşiləşmiş atanın söyüşləri yenə bir-birinə calanmışdı. Sanki hirs dağarcığıydı, qəzəb, nifrin püskürürdü. Xeyli uzun çəkən bu dava-dalaşın hələ də təsiri altındaydı. Az qalırdı ki, həmin dəqiqələrdə əzab içində qıvrılanların pasibanı olsun, onları qorusun. Sonra düşündü ki, bəlkə yad ailənin işinə heç qarışmasın, özləri yola gələrlər.
Bayaqdan otaqda var-gəl edir, heç cür aram olmurdu. Əslində heç vaxt, heç nə onu ruhdan salmazdı. Təkcə ədalətsizliyə, kiminsə haqqının tapdanmasına dözə bilmirdi. Fikrini məşğul edən, içini göynədən bu üzüntülü olay barədə düşünürdü. Çox yorulmuşdu. Yazı masasının arxasına keçdi. Başını əlləri arasına alıb sakitcə fikrə daldı. İşıq yaxşı düşsün deyə üstü kitab-dəftərlə dolu masanı pəncərənin önünə çəkmişdi. Handan-hana başını qaldırıb üzünü pəncərəyə sarı çevirdi. Saat xeyli irəliləmişdi. Şərqovuşan vaxt idi. Axşamın alatoranlığında başlayan şıdırğı yağış daha da şiddətlənmişdi. Şimşək çaxır, göyün üzü gah qaralır, gah da bozarırdı. Soyuq payız leysanının yaratdığı ovqat bir az öncə şiddətə məruz qalan ananın və körpə balaların haləti ilə üst-üstə düşmüşdü. Sanki ana təbiət də haqsızlığa etiraz edərək üsyana qalxmışdı. Öz-özünə düşündü: “İlahi, buludların fəryadı nə yaman olurmuş!” Bu leysan yağışı ürəyi dolub qubar bağlayan ananın sel kimi axıtdığı acı göz yaşlarına bənzəyirdi. Ertəsi gün dərsdən sonra yaxınlıqdakı marketdən çörək alıb evə gedərkən qonşuluqda yaşayan ahıl kişiylə liftin qabağında qarşılaşdı. Ayaq saxlayıb, təzəcə tanıdığı, ilk baxışdan xoş təəssürat oyadan ağsaqqala dünənki olayı danışdı. Qonşu qalın, çal qaşlarını çataraq: ‒ Sən binamızda təzəsən, oğul, bu, hələ harasıdır ki… Biz hər gün bu qırğın-mərəkənin içindəyik, bilmirik səs-küydən başımızı götürüb hara gedək. Kişi gənc olsa da, əyyaşın biridir, içib zəhərlənmədiyi gün yoxdur. Sərxoş olanda əjdahaya dönür. Sonra da düşür yazıq arvadın canına. Binəva qadını da, gül kimi balalarını da salır təpiyin altına, vur ki vurasan. ‒ Görəsən, bu dava-dalaşın bir çarəsi var? Başdan-ayağa zülmdür axı… ‒ Deyirlər, yad ailə qaranlıq meşə kimidir. Heç kəs göz-gözü görməyən, əlçatmaz məkana baş vurmaq istəmir. ‒ Amma, məncə, elə deyil. Hər şeyin bir sonu gərək. Günahsız yerə döyülüb-söyülənin haqqını qoruyan kimsə olmalıdır axı… ‒ Hə, elədir, bala, amma neyləyə bilərik. Yəqin heç kəs ağrımaz başına dəsmal bağlamaq istəmir ‒ deyib liftə mindi. Sonra da ucadan: ‒ Sən idmançı balasan, yəqin ki pilləkənlə qalxacaqsan…
Pillələri qalxıb mənzilə təzəcə çatmışdı ki, ağlaşma, qışqırıq, yalvarış səsinin yenə də binanı başına götürdüyünün şahidi oldu. Elə bil damarında qanı dondu. Bir an nə edəcəyini bilmədi. “Bu zillət nə vaxt bitəcək”, ‒ deyə dodaqaltı mızıldandı. Həyat təcrübəsi az olsa da, ömrün mizansız olaylarından təndürüst baş açmasa da, hələ bərkiməyən yumruğu ilə dünyanı sahmana salacağına inanırdı. Hüzur dolu, müsbət yüklü sözlərlə ünsiyyət qurmaq, xeyirxah ruhlu ovqat, xoş aura yaratmaq ən böyük arzusuydu. Onun fikrincə, qara ünsürlərdən təmizlənmiş həyat necə gözəl olardı, məhz onda dünyanı gözəllik xilas edərdi. Heyhat! Qonşu mənzildə dörd divar arasındakı ruhi əzab və üzüntülərsə bitib-tükənən deyildi. İşgəncə, dərd, iztirab yuvasıydı qapısını fələk vuran, kilidi açılmayan bu mənzil. Artıq özünü saxlaya bilmədi. Bir də gördü ki, çığırtı, qışqırıq səsi bürümüş qapının ağzındadır. Əvvəlcə yavaş, sonra yumruqla bərk-bərk döyəcləsə də, lənətlənmiş qapını açan yox idi. Birdən sanki möcüzə baş verdi. Qapı yavaşca açıldı. Saçı-başı pırtlaşıq, gözünün yaşı burnunun suyuna qarışmış oğlancığaz ürkək nəzərlərlə qapının arxasında gizlənmişdi. İçini çəkərək ağlayırdı. Otaqda vaqe olanlar isə olduqca qorxunc idi. Hər şey dağınıq vəziyyətdəydi. Boş araq şüşələri çarpayının altına səpələnmişdi. Əlindəki qayışla qarşısında diz çöküb yumağa dönən qadını döyərək, başına-gözünə zərbələr endirən üzü tüklü eybəcər varlığın görkəmi dəhşət saçırdı. Sanki başqalarına əzab, işgəncə vermək üçün doğulmuşdu. Döşəmədə sürünüb göz yaşı tökən, anasına can atan körpə qızcığazın burnundan qan süzülürdü. Bu ürək dağlayan mənzərəni görəndə artıq dözə bilmədi. Özünü “qəhrəman” sayan, əzazil vücuda sarı şığıdı. Köynəyinin yaxalığından yapışıb zərblə özünə sarı çəkdi. Qəfil hərəkətdən müvazinətini itirən kefli kişi qolunu kəlbətintək sıxan biləyin gücünü duymuş, gözləri qorxudan böyümüşdü. O, evinə girmiş şəxsə qıyqacı nəzərlə baxıb: ‒ Sən kimsən? ‒ deyə donquldandı. ‒ “Meydana girən kötəkdən qorxmaz” ‒ deyib atalarımız. Niyə anlamırsan ki, ailə insanın məbədidir. Yaramazlığından əl çəkməsən, bundan sonra qarşında məni görəcəksən, ‒ deyərək qapını çırpıb çıxdı.
Baki Modern Təhsil Kompleksində şagirdlərin biliklərə yiyələnməsi, dünyagörüşünün zənginləşməsi, ana dilimizlə yanaşı, xarici dillərin mükəmməl tədrisi, onlara Vətən sevgisinin, yurd məhəbbətinin aşılanması yönündə görülən tədbirlərdən söz açmağa dəyər. Ən yüksək insanı hiss olan vətənpərvərlik bütün ömür boyu bizi müşayiət edir, həyat yollarımızı işıqlandırır. Uşaqları, yeniyetmələri erkən yaşlardan yurda bağlılıq ruhunda tərbiyələndirmək,Vətən naminə fəaliyyətə ruhlandırmaq, qalib bir ölkənin övladları kimi yetişdirmək olduqca mühümdür. Bu fikirlər tanınmış yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist, Qarabağ mövzusunda əsərlər müəllifi Zemfira Məhərrəmli ilə bu təhsil ocağında keçirilən görüş zamanı səsləndirilmişdir. Məktəbin kitabxanasında düzənlənmiş görüşdə müəllimlər və şagirdlər müəllifin İstanbulda nəşr edilmiş “Zafer yolcuları” kitabı (tanınmış türk yazarı İmdat Avşarın tərcüməsində) ilə bağlı mülahizələrini söyləmişlər. Qeyd olunmuşdur ki, bu gün də ürək döyüntümüz olan Qarabağ müəllifin adı çəkilən Zəfər kitabının əsas mövzusudur. Bu əsər taleyimizə yazılan qanlı-qadalı Qarabağ savaşının başlanğıcından 44 günlük Vətən müharibəmizədək olan bir dövrü əhatə edir. Zemfira Məhərrəmlinin bu kitabında toplanmış bədii və sənədli hekayələrdə intizarında olduğumuz böyük Qələbəyə yetmək üçün çarpışan, canından keçən igidlərin hünərindən, hər birimizə böyük coşğu və sevinc bəxş edən möhtəşəm Zəfərimizdən bəhs edilir. Şagirdlər millətimizə xas olan yurd sevgisi, müdrik Sərkərdəmizin, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə əsgər və zabitlərimizin bir yumruqtək birləşərək göstərdiyi qəhrəmanlıq, hünərvər qazilərimizin, al qanı əzəli torpaqlarımıza səpələnmiş şəhidlərimizin rəşadətini vəsf edən şeirlər söyləmiş, müəllifin Azərbaycan, ingilis, türk və rus dillərində hekayələrindən parçalar səsləndirmişlər. Müəllif dəvətə görə və vətənpərvərlik mövzusunda maraqlı diskussiya üçün təhsil kompleksinin rəhbərliyinə, pedaqoji kollektivə, kitabxananın əməkdaşlarına və şagirdlərə minnətdarlığını bildirmişdir. Fotolar:
“YAZARLAR” olaraq, ZEMFİRA xanımı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!
Qələm dostum, tanınmış şair Nəzakət Məmmədliyə ithaf edirəm.
Heyva çiçəyi və ötüb keçənlər
(hekayə)
Uşaqlıq illəri Abşeronun dənizkənarı səfalı bağlarında keçmişdi. Özündən bir yaş kiçik bacısı və qonşu bağlardakı yaşıdları ilə birgə Xəzərin qırçın ləpəli sahilində, yalçın qayalar üstündə oturar, ətrafdakı füsunkar mənzərəni seyr edər, uşaq təxəyyülündəki xəyallarına bürünərdi. Ağsaçlı dənizin dalğaları üstündə uçuşan bəmbəyaz qağayılar, sahildəki balıqçı qayıqları, tənha əncir ağacı, səmadakı əlçim buludlar, qüruba enən günəşin rəngarəng şəfəqlərindən doğan göyqurşağı, qövsi-quzeh … ona olduqca sirli-sehrli görünərdi. Əsrar dolu, möcüzəli aləmdən, göz işlədikcə uzanan mavi ənginlikdən gözünü çəkə bilməzdi. Məktəb zamanı gələndə isə bu şirin xatirələri şagird dostlarına danışmaqdan yorulmazdı. Dərslərini yaxşı oxuyur, yüksək qiymətlər alırdı. Amma üçüncü sinifdə oxuyan bu ağıllı qızcığazın fotoşəkli heç vaxt əlaçıların lövhəsinə vurulmazdı. Səbəbini özü də təndürüst bilmirdi. Axı, oxusu, yazısı, riyazi biliyi, hazırcavablığı ilə sinifdəki uşaqların çoxundan fərqliydi. Bütün bunlar, birinci sinifdən onlara dərs demiş müəllimini nədənsə qane etmirdi. Daim özünə qarşı qısqanc münasibəti uşaq fəhmiylə hiss edirdi. İş elə gətirmişdi ki, müəllimin əkiz qızları da bu sinifdə oxuyurdu. O daha çox öz qızlarının “əla” qiymətlər almasına can atır, onları yerli-yersiz tərifləyib az qala göylərə qaldırırdı. Balaca qəhrəmanımız ədalətsiz yanaşmadan incik düşür, narahatlığını daim içində gəzdirirdi. Bu əsmər çöhrəli, iri, qara gözlü, nüfuzedici baxışları olan qızcığaz həm də dilli-dilavərdi, fikrini anlaşıqlı, sərbəst ifadə etməyi bacarırdı. Yaşı az olsa da, haqqı nahaqdan ayıra bilirdi. Sinifdə uşaqlara qarşı ayrı-seçkiliyi, onlara, elə özünə də fərq qoyulduğunu görəndə az qala nitqi tutulurdu. Atasını təzəcə itirdiyi üçün elə kövrək, köməksiz idi ki… O, iş vaxtı baş verən istehsalat qəzasından sağ çıxmamışdı. Bu erkən ölüm ailəni sarsıtmış, vaxtsız-vədəsiz itkidən doğan nisgil qız övladların sanki qol-qanadını qırmışdı. Bacısı kimi, o da tez-tez yaz buludu kimi dolub-boşalırdı. Axı, atası hər iki qızını çox sevirdi. Böyük qızına isə daha çox bağlıydı. Zarafat deyildi: kiçik qəhrəmanımız düz on ildən sonra doğulmuşdu. Ata-anasının gözünün ilk ovu, sevinc payıydı. May ayının ilk günləriydi. Hər yerdə 1 May ‒ Dünya zəhmətkeşlərinin həmrəylik gününə və nümayişə hazırlıq görülürdü. Məktəbdən bildirmişdilər ki, şagirdlərin bir qrupunu pioner sıralarına qəbul edəcəklər. Üçüncülərin siyahısında qızcığazın da adı vardı. Müəllimləri tapşırmışdı ki, sabah hər kəs məktəbə gül-çiçəklə gəlsin. Anasına bunu söyləyəndə etirazla qarşılaşmışdı: ‒ İndi gül dəstəsini haradan alaq? Çiçəksiz olmaz bəyəm? Bir-iki günə xəzələ dönəcək, ‒ deyib sınayıcı nəzərlərlə qızına baxdı. ‒ Yox, ay ana, müəllimimiz deyib ki, mütləq gül dəstəsi gətirin. Bizi pionerə qəbul edən, boynumuza qırmızı qalstuk bağlayacaq qonaqlara verəcəyik. Mətləbdən hali olan ananın qırışığı açıldı: ‒ Qonşu məhəllədəki bağbanın həyətində hər cür çiçək var. Deyirlər, qoca əsl gülüstan yaradıb orada. ‒ Sonra isə pulqabını açıb qızına əlli qəpik verdi: ‒ Ovcunda bərk saxla, bala, itirmə. Bağbandan çiçək alarsan. Qəpiklərə diqqətlə baxdı. İki iyirmi, bir on qəpiyi ovcunda bərk-bərk sıxıb, qonşu məhəlləyə yollandı. Bağbanın qapısının çaxçaxını vurub gözlədi. İçəridə görəcəyi çiçəkləri bir anlıq göz önünə gətirdi. Elə bu an ayaq səsləri eşitdi. Ucadan səslənən “Kimsən orda?” sədasıyla qonşu həyətdəki itlərin hürüşməsi bir-birinə qarışdı. Əlində su şlanqı və vedrə tutmuş, ayağına rezin çəkmə geymiş bağban qapıda göründü: ‒ Nə lazımdır, balaca? ‒ deyə xəbər aldı. ‒ Anam əlli qəpik verib, mənə gül satarsınız? Üzündə təbəssüm sezilən çalsaçlı bağban bu utancaq qıza və əlindəki qəpiklərə nəzər saldı: ‒ Axı, səndə otuz qəpikdir… Qızcığaz iyirmi qəpiyin birini itirdiyini indi başa düşdü. Ağlamsınaraq: ‒ Vallah, indicə ovcumdaydı, yəqin yerə düşüb, ‒ dedi. Bağban başını buladı. O, sıralanmış qızılgül kollarının arası ilə irəliləyib, balaca müştəriyə çiçək seçmək istəyirdi. Amma üstü ən gözəl butalar, qönçələrlə dolu kollardan yan keçir, elə bil, şux, təravətli çiçəkləri dərməyə əli gəlmirdi. Birdən nə fikirləşdisə, ətrafdakı heyva ağacının açıq çəhrayı çiçəklərə bürünmüş bir neçə budağını kəsib qıza verdi. “Pulu alın zəhmət olmasa”, deyib ovcundakıları bağbana uzadanda gözlərinə inanmadı. Əlində cəmi iyirmi qəpik qalmış, on qəpiyi də salıb itirmişdi. Həyəcandan əlləri titrəyirdi, sanki oğurluq üstündə tutulmuşdu. Düşünürdü ki, bağban baba yəqin onun pulu itirməsinə inanmır. Səsi titrəyə-titrəyə: “mən qəpikləri, həqiqətən, itirmişəm, məni bağışlayın,” ‒ dedi. Bağban üz-gözünü turşudub, ayırdığı heyva çiçəklərini saralmış qəzet parçasına bükərək onu yola saldı. Yol boyu gülləri sinəsinə sıxıb əzizləyirdi. Heyva çiçəkləri elə zərif və incə idi ki… Bəyazla çəhrayının qarışığından yaranmış bu əsrarəngiz gözəllik göz qamaşdırırdı. Evə çatanda anası artıq işə yollanmışdı, həmin gün ikinci növbədə çalışacaqdı. Gülləri divar-divara yaşadıqları qonşu qadına verib suya qoymasını xahiş elədi. Çəkinə-çəkinə: ‒ Kaş səhərədək çiçəklər elə bu gözəllikdə qalaydı, yoxsa onu danlayarlar. Anası səhər tezdən qonşunun gətirdiyi solğun çiçəkləri görəndə dodaqaltı mızıldandı: ‒ Axı, deyirdim ki, xəzələ dönəcək… Qızının müəllimi və şagirdlərlə birgə sahil bağına yollandılar. Müəllim təravətini itirmiş heyva çiçəklərini görəndə narazı nəzərlərlə qızcığaza baxıb dodağını büzdü. Sonra isə uşaqların gətirdiyi güllərdən bir neçəsini ona verdi. Musiqi ilə müşayiət olunan mərasim başladı. Pioner qalstuklarını qollarından asan məktəblilər and içib təntənəli şəkildə bu uşaq təşkilatının sıralarına üzv olurdu. Tanınmış simalar ‒ yazıçılar, alimlər uşaqları salamlayır, təbrik edirdilər. Sinəsi orden-medallı əmək qəhrəmanı saçlarına ağ bant vurmuş qızcığaza yaxınlaşıb bir şeir söyləməsini istədi. Cingiltili uşaq səsiylə söylədiyi “Vətən” şeiri hamını heyran etdi. Əmək qəhrəmanı məktəbli qızın başını tumarlayıb ona ağızdolusu “əhsən” dedi. Az öncə şagirdlərin ona verdiyi rəngarəng gül dəmətini qızcığaza bağışladı. Ağ qızılgüllərdən bağlanmış bu iri gül dəstəsini qucağında güclə saxlayırdı. Mərasimi işıqlandıran fotomüxbirlər onun orden-medallı əmiylə şəkillərini çəkdilər. Bu fotoların bəzədiyi qəzetlər ertəsi gün məktəbdə əldən-ələ gəzirdi. “Onu hamı tanıyacaq!” fikriylə qanadlanırdı. İndi müəllimi də ona tamam başqa nəzərlərlə baxırdı. Həmin günün sevincini uzun müddət yaşasa da, aradan illər keçsə də, atılmış heyva çiçəklərini hər dəfə kövrək hisslərlə xatırlayırdı.
Qanlı vuruşlar, sinələrə dağ çəkən savaşlar dünyanın harasında baş verməsindən asılı olmayaraq, insanların həyatını, xoş güzəranını əlindən alır, arzu və istəklərinin üstündən qara xətt çəkir. Hərb qovğaları şəhər və kəndləri viran qoyur, yurd yerləri doğmaların hənirtisinə həsrət qalır. Nahaq demirlər ki, müharibə qandır, qadadır. Müharibə – oğlu şəhid olmuş anadır, dul gəlindir, kimsəsiz, yetim qalmış uşaqlardır… Deməli, dəhşətli savaşlar düçar etdiyi iztirabları, fəlakətləriylə bütün xalqlar üçün eynidir.
Birinci Qarabağ müharibəsi illərində, həm də ucu-bucağı görünməyən sonrakı ağır, üzüntülü dövrdə savaş mövzusuna müraciət edən qələm sahiblərinin mənfur düşmənə nifrətlə yazdığı ədəbi-bədii nümunələrdə vətənpərvərlik ideyası, yurd sevgisi, xalqımızın erməni işğalçılara qarşı bitib-tükənməyən mübarizə əzmi önə çəkilib. Tanınmış şair, nasir, publisist Arzu Nehrəmlinin poeziya və nəsr nümunələrində olduğu kimi.
Arzu Kazım qızı Nehrəmli Naxçıvan Muxtar Respublikası, Babək rayonunun Nehrəm kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub, bu kənddəki orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib. Üzləşdiyimiz qanlı müharibə gənc Arzunun da ömürnaməsində ağır izlər qoyub. Yenicə qurulan ailənin taleyinə qəm buludu çöküb. 1992-ci ildə həyat yoldaşı, hərbi təyyarəçi, baş leytenant Yusif Vəliyevin idarə etdiyi döyüş maşını səmada düşmən mərmilərinə tuş gəlib. O,Vətənimizin azadlığı və bütövlüyü uğrunda qəhrəmancasına həlak olub, şəhadətə yüksəlib. 22 yaşlı Arzu xanım doqquzaylıq körpə qızı Zübeydəyə həm ana, həm də ata olub. Arzu Nehrəmlinin şəxsi taleyi milli dövlətçilik tariximizin bir parçası kimi diqqətçəkəndir. Şəhid xanımı həyatında üzləşdiyi bütün ağrı-acılara sinə gərib. Erkən gəncliyindən daim özünütəsdiqə can atıb, Bakı Dövlət Universitetində bakalavr, magistr və doktorantura təhsili alıb. Tarix üzrə fəlsəfə doktorudur. Kitab mədəniyyəti tariximizdən bəhs edən tədqiqatı ilə bağlı monoqrafiyanın, çoxsaylı elmi və publisistik məqalənin müəllifidir, 50-dən çox şeirinə musiqi bəstələnib.
O, həm də tanınmış idmançıdır, hələ uşaq yaşlarından idmanın basketbol və yüngül atletika növləri ilə məşğul olub. Naxçıvan diyarının qadınlardan ibarət yığma basketbol və yüngül atletika komandalarının, eləcə də BDU-nun basketbol komandasının heyətində oynayıb. Hazırda marafon qaçışı ilə məşğuldur.
Hələ orta məktəbdə oxuduğu illərdə ədəbiyyata həvəs göstərir, ilk şeirləri qəzetlərdə dərc edilirdi. Ömrünə-gününə yazılan kədərli hadisədən, sevdiyi insanı itirəndən sonra yaradıcılığında hüznlü əhval-ruhiyyə daha qabarıq görünürdü. 1997-ci ildə Arzunun “Əbədi sevgi” adlı ilk kitabı işıq üzü gördü və ədəbi cameənin marağına səbəb oldu. Gənc şairin poetik nümunələri barədə müsbət rəylər, resenziyalar yazılmışdı. “Tənha qu nəğməsi” və “Unutmağı öyrənirəm” adlı kitablarında da, elə adından göründüyü kimi, həsrət, hicran dolu şeirlər yer almışdı. Arzunun kədər, qüssə yükü çox ağırdı, lap ölümdən də betərdi. Amma nə qəm! Ürəyində uzun illərin nisgilini, iztirabını yaşadan bu qadının dağlar boyda qürur duyğusu, fəxr-fəxarət hissi də heç vaxt öləzimədi. “Vətən yolunda canını verənlər ölməzliyin zirvəsində dayanırlar” fikrindən bir an daşınmadı. Vətənin dərdini öz dərdi bildi. Vaxtilə yaralı qartaltək çırpınan Qarabağımız, param-parça olub düşmən tapdağında qalan Vətən torpağında qanı selə dönən əliyalın soydaşlarımızın ah-naləsi, igidliyi ilə öyündüyümüz oğul və qızlarımızın rəşadəti var.” Arzunun bir şeirində deyildiyi kimi:
Sənə dəyən, mənə dəyib keçibdir,
Qəddimi, belimi əyib keçibdir,
Bu nə ağrı-acı, bu nə biçimdir?
Yüz ildir, min ildir xəstənəm, Vətən.
Bağın, bağçaların dad gəzən yerdə
Necə çiçək açsın yad gəzən yerdə?
Kül altda ocağın od gəzən yerdə
Boğulum, kor olum tüstünə, Vətən.
Bu torpaqda həm də gənc yazar xanımın sevdiyi igidin, körpə qızının atası Yusifin, eləcə də yüzlərcə şəhidimizin ruhuna sayğı, bitib-tükənməyən hörmət var. Ən əsası, yurd yerlərimizi işğal zülmündən qurtarmağa çağırış var. Üzləşdiyimiz bəlaya laqeyd qalmayan Vətən qızının hay-harayı var:
Torpaq nalə çəkib, göy ağlayıbsa,
Hələ gəlin könlün yas saxlayıbsa,
Qınında qılıncın pas bağlayıbsa,
Girmisən Babəkin qəsdinə, Vətən!
“Səni belə görən Arzu neyləsin, dərd gəlib dərdinin üstünə, Vətən,” – deyən şair öz iztirabını doğma məmləkətinin qüssə-kədərindən aralı tutmur. Arzunun bu qəbildən olan şeirlərində yurdu sevmək və göz bəbəyi kimi qorumaq borcunun müqəddəsliyini, əzəliliyini, sanki and içdirmək missiyası var. Budur, müəllifin ən böyük uğuru! Uğurlarında dözümünün, iradəsinin və daha çox da ürəyinin payı var. “Yoluna davam et, uğur, ürəyim” şeirində olduğu kimi:
Elədən-beləyə dərdə yol açdın,
Üstü ələk-vələk, yağır ürəyim.
Nə bir üsyan etdin, nə də ki, çaşdın,
Sındın, əyilmədin, məğrur ürəyim.
Xanım yazar şəhadətə yüksəlmiş igid sevgilisini heç vəchlə unuda bilmir, torpaqlarımızın azadlığı, bütövlüyü naminə oddan-alovdan keçən, son nəfəsinədək döyüşüb canını doğma yurduna fəda edən Yusifi fəxrlə qəhrəmanlıq eposlarımızın məşhur isimlərinə bənzədir:
Çox erkən tələsdin nağıl olmağa,
Ay mənim qanadlı, ağ atlı gülüm.
Hələ gün doğmamış məsum üzümü,
Günaha batmamış ağartdın, gülüm.
Səni yola saldım yaz səhərində,
Müqəddəs naməyə döndün sonunda.
Dədəm qopuzunda, şah əsərində,
Xan Qazan, Dəli Domrul, Basatdın, gülüm.
Arzu Nehrəmli, sözün əsl mənasında, əndişəli, narahat dünyanın narahat adamıdır. Sən demə, həm də tale adlı yazı varmış. O, bəxtinə düşən alın yazısı ilə barışmasa da, taleyindən qaça bilmir. Şairin yaşadığı narahat ömür onun misralarından bəllidir. “Bəxtim, uduzmuşam səni” şeirində oxuyuruq:
Bəxtim, hələ çocuk ikən,
Oynayıb cızmışam səni.
Alnımdaca açıq ikən,
Karıxıb pozmuşam səni.
Ömrünün hər anı nahamar, enişli-yoxuşlu olan şairin əzablı tale ilə dialoqu, həm də savaşı bu gün də davam edir:
Qınamışam çoxu kimi,
Varmı kimi, yoxmu kimi,
Bir gecəlik yuxu kimi
Görməmiş, yozmuşam səni.
Haqqı-sayın da boynumda,
Böyümədi heç boyun da,
Bəxtim, tale oyununda
Artıq uduzmuşam səni.
Şəhid olmuş həyat yoldaşının ölüm xəbərini göylərdən aldığı üçün daim göylərlə əlləşən, mavi səmanı müqəddəs məkan bilən Arzu ölümü qınamır, qovuşmaq üçün ölməyə də razıdır:
Hər kəs üz tutduğu yerdəsən, gəlmə!
İnam yeri də sən, Pir də sən, gəlmə!
Harayla, mən gəlim, bir də sən gəlmə,
Burası beşgünlük həyatdır, gülüm.
Arzu deyir ki, “Zübeydə dünyaya gələndə zaman yaman qarışmışdı. Müharibə bütün həyatımızı çulğalamışdı. Qarabağ savaşının qaldırdığı tozanaq qarşıdakı üfüqləri də görünməz etmişdi. Gələcək aydın görünmürdü, sabahımızın necə olacağı bəlli deyildi. O qarışıq günlərin, qanlı müharibənin amansız güllələrindən biri də mənim ömrümə, qismətimə, taleyimə dəydi. Taleyimi parça-parça edən mərmilər balamın da uşaqlıq xəyallarını yaraladı”.
Xanım yazar dünyanın başına uçduğu, könlünü ovutmağa bütün təsəllilərin aciz olduğu o müdhiş günlərdə bu kövrək misraları qələmə almışdı:
Ehtiyatla tumar çəkin,
ey atalar,
balanıza sevginizi bir az ehmal
göstərməyə çalışın siz…
Ətrafdakı tumarsızlar,
bu tumara gümansızlar
görə bilər bu səhnəni.
Sınıq-sınıq, düyün-düyün,
param-parça o telləri sızlatmayın,
O tellərin yiyəsini için-için ağlatmayın!
Tarixin ən burulğanlı çağında gözünü dünyaya açan qızcığaz isə atasının – şəhid olmuş hərbi təyyarəçi Yusif Vəliyevin uğrunda canından keçdiyi doğma Vətən sevgisi ilə böyüdü, yaşa doldu. “Arzu gəzər məzar-məzar, ümid tapar, gün qazanar” söyləyən nisgilli ananın nəsihətləri ilə pərvaz elədi:
Bəri gəl, can bala, öp bu heykəli,
O sənin atandır, daşlaşıb burda.
Daş olub gözlərdə, qəlblərdə isə
Yüksəlib yenilməz ulu dağ boyda.
“Daşlaşmış heykəldir mərdliyin sonu” adlı şeirin bu misraları ana ürəyinin həm qüruru, həm də təsəllisidir. Şair məmləkətinə yiyə duran, yurd naminə canından keçən hər bir igidə üzünü tutub, ərənlərə “Vətən torpağını sıxdın köksünə, ürəyi yurd üçün dağılan insan” söyləyir.
Arzu Nehrəmli kədərlənəndə qüssənin içində özünü bəs deyincə boğan qadındır, anadır. Onun kövrək, həzin şeirləri, bəzən sərt, həqiqətin gözünə dik baxan söz yarağı bizi milli kimliyimizin, hafizəmizin unudulan məqamlarından agah edir, qəlbimizi sızladan ağrıları bir daha yada salır. Nə yaxşı ki, bu gün Vətənimizin bütövlüyünü bərpa etməyə qadir xalq kimi başımızı uca tutmaq bizə nəsib oldu. 44 günlük Zəfər savaşımızla haqq işimizi dünyaya bir daha çatdırdıq. Şükürlər olsun ki, biz bu möhtəşəm Qələbəyə “dəmir yumruğ”un gücü, xalq və ordu vəhdətinin qüdrəti, şəhidlərimizin və qazilərimizin əzəli torpaqlarımıza səpələnmiş al qanı bahasına nail olduq.
II TÜRK DÜNYASI ƏDƏBİYYAT VƏ KİTAB FESTİVALI DAVAM EDİR
AYB Mətbuat Xidməti: 5-11 iyun tarixlərində paytaxtın Hüseyn Cavid prospektində, AMEA-nın binasının önündəki parkda II Türk Dünyası Ədəbiyyat və Kitab Festivalı keçirilir.
Festival Beynəlxalq Türk Müəllifləri Birliyinin təşkilatçılığı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsi, AMEA, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti və Türk dünyası təşkilatlarının dəstəyi ilə gerçəkləşir.
Festivalda 50-dən çox nəşriyyat, 30-a yaxın xarici ölkə nümayəndəsi iştirak edir, həmçinin müxtəlif sahələrə dair nəşrlər, eləcə də rəngkarlıq və qrafika sənəti üzrə əl işləri təqdim olunur.
Festival çərçivəsində elmi konfranslar, şeir saatları, imza günləri təşkil edilir, filmlər nümayiş olunur. Tədbirlər hər gün bir ölkənin adı ilə (Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Özbəkistan və Macarıstan) adlandırılır.
Tanınmış yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist Zemfira Məhərrəmlinin “Zəfər yolçuları” kitabı İslambulda Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin “Turay” kitab yayın evində nəşr edilib.
Adı çəkilən əsər taleyimizə yazılan qanlı-qadalı Qarabağ savaşının başlanğıcından 44 günlük Vətən müharibəmizədək olan bir dövrü əhatə edir. Zemfira Məhərrəmlinin sayca 17-ci kitabında işğal illərində yaşadığımız iztirab və kədərdən, uzunillik mücadiləmizdən, intizarında olduğumuz böyük Qələbəyə yetmək üçün çarpışan, canından keçən oğul və qızlarımızın hünərindən, hər birimizə böyük coşqu və sevinc bəxş edən möhtəşəm Zəfərimizdən bəhs edən bədii və sənədli hekayələri toplanıb. Baş verən olaylar bu ədəbi örnəklərdə təkcə bədii boyalarla təsvir edilmir, həm də ağrılı və qürur doğuran tariximiz oxucu yaddaşına ötürülür.
“Zəfər yolçuları” kitabında Birinci Qarabağ savaşı dönəminə məxsus olan nəslə vurulmuş psixoloji zərbələr, erməni işğalçılarının törətdikləri ağlasığmaz vəhşiliklər, Vətən, hərb tariximizin sinəsində açılmış çalın-çarpaz şırımlar, həmçinin millətimizə xas olan yurd sevgisi, müdrik Sərkərdəmizin, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə əsgər və zabitlərimizin bir yumruq tək birləşərək göstərdiyi qəhrəmanlıq, hünərvər qazilərimizin, al qanı əzəli torpaqlarımıza səpələnmiş şəhidlərimizin, rəşadəti dolğun və əhatəli əks etdirilib.
Kitabı Türkiyə türkcəsinə tanınmış türk yazarı, şair-publisist İmdat Avşar çevirib.
