Tanrı sizə hər şeyi ürəyinizin gözəlliyinə görə versin
Məncə, o, facebook dostlarımın ən xeyirxahıdır. “Sağlığında qiymət verin insanlara” şüarı ilə çox vaxt heç ağına-bozuna baxmadan elə hey hamıya dəstək olmağa çalışır. İnsan hamının könlünü xoş edə bilməz, buna can atanda daha çox öz qəlbi qırılar. Amma balıq üçün yox, xaliq üçün edirsə, əlbəttə, seçiminə sayğı duyulmalıdır… Doğum gününüzdə sizə bircə arzum var, Zaur bəy qardaşım: Tanrı sizə hər şeyi ürəyinizin gözəlliyinə görə versin. Elə öz şeirinizdəki kimi, dünyamızı çiçək görməyə, işığın qaranlıqdan daha güclü olduğuna inanmağa davam edin. Sağlıqla, hüzurla neçə gözəl yaşlara…
Dünyamızı çiçək görən Gözlər nə gözəl, nə gözəl… Ruhumuza şəfa verən, Sözlər nə gözəl, nə gözəl…
Gül əkənlər gül dərəcək, Qəlb deyəni dil deyəcək, Düz əyrini, düz görəcək, Düzlər nə gözəl, nə gözəl…
Ustac olub sözə məftun, Daim gülən üzə məftun, Qəlbdə qalan izə məftun, İzlər nə gözəl, nə gözəl…
Müəllif: Mətanət VAHİD, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın aparıcı elmi işçisi.
“ALL TOGETHER 9” adlı beynəlxalq antologiya “HAPPY VALENTINE’S DAY” adı altında Amazon platformasında nəşr olunub
Tanınmış alban şairi, tərcüməçi, jurnalist və naşir Kujtim Hajdarinin təşəbbüsü ilə “ALL TOGETHER 9” adlı beynəlxalq antologiya “HAPPY VALENTINE’S DAY” adı altında Amazon platformasında nəşr olunmuşdur. Kitabda dünyanın otuzdan artıq ölkəsindən olan şairlər sevgi və məhəbbəti tərənnüm edən şeirləri ilə iştirak etmişlər. Antologiyada Azərbaycanlı şairlər — Rəfail Tağızadə, Namiq Dəlidağlı, Nazilə Gültac və Zaur Ustacın şeirləri də yer almışdır.
ALL TOGETHER 9 – HAPPY VALENTINE’S DAY
Published on Amazon and you will find it in the following link. We thank all the participants for their engagement and great interest in exchanging experiences and creating bridges of intercultural connection. We wish you all endless success in their creativity.
ALL TOGETHER 9 – HAPPY VALENTINE’S DAY It was published on Amazon and you will find it in the links below. We thank all the participants for their commitment and great interest in exchanging experiences and creating bridges of intercultural connection. We wish you all endless success in your creativity.
Əziz dostlar! Yeni At iliniz bir daha mübarək , düşərli və uğurlu olsun. Bu il bütün dövrılərin ən böyük söz adamlarından biri, Böyük Səməd Vurğunun 120 illik yubiley ilidir. Əminəm ki, Səməd Vurğun ocağına böyük sevgisi, məhəbbəti və hörməti olan Prezidentimiz, Cənab İlham Əliyev bu mühüm ədəbi, mədəni və ictimai hadisəni öz Sərəncamı ilə rəsmiləşdirəcək. Bununla belə hesab edirəm ki, bütün Vurğunsevərlər üçün 2026-cı il “Səməd Vurğun ili” kimi tarixə düşəcək və bu il böyük ədəbiyyat adamı və ictimai xadimin 120 illik yubileyi həm ölkəmizdə, həm də onun hüdudlarından kənarda silsilə tədbirlərlə qeyd ediləcəkdir. Qeyd etməyi zəruri hesab edirəm ki, bu ilə öz dəyərli töhvəsini görkəmli rəssamımız Nəvai Metin təqdim edərək sosial şəbəkədə öz profilində paylaşıb. Düşünürəm ki, əgər Vurğunsevərlər tərəfindən dəstəklənərsə bu portret həm də “Səməd Vurğun ili”nin loqosu ola bilər. “Səməd Vurğun yaradıcılığı küll halında dünya görmüş, sinəsi xəzinə ağsaçlı müdrik bir qocaya bənzəyir. Bu qocanın sinəsindəxalqın nağıl və dastanları, atalar sözləri. məsəlləri, muğamı. aşıq mahnıları, üzərində iztirablı günlərin kədəri, xoşbəxt günlərin sevinci, fərəhi naxış bağlamışdır. Bu Qoca ağsaçlı Azərbaycan xalqının simvoludur, bəlkə də şairin qəhrəmanlarından Azər babanın özüdür. Azərbaycan xalqının “Avesta” dövründən bu günə qədərki tarixi-Nizami qüruru, Xaqani mübarizliyi, Füzuli kədəri, Nəsimi hikməti, Vaqif səmimiyyəti, Koroğlu qəhrəmanlığı, Sabir gülüşü bu böyük yaradıcılıqda öz əksini tapmışdır. Bu böyük yaradıcılığın epiqrafı şairin “Azərbaycan” şeiridir.”(Bəxtiyar Vahabzadə) Həmin şeiri və dostumuz Nəvai Metinin yeni çəkdiyi portreti Sizlər üçün təqdim edirəm. Çox keçmişəm bu dağlardan, Durna gözlü bulaqlardan; Eşitmişəm uzaqlardan Sakit axan arazları; Sınamışam dostu, yarı…
El bilir ki, sən mənimsən, Yurdum, yuvam, məskənimsən, Anam, doğma vətənimsən! Ayrılarmı könül candan? Azərbaycan, Azərbaycan!
Mən bir uşaq, sən bir ana, Odur ki, bağlıyam sana: Hankı səmtə, hankı yana Hey uçsam da yuvam sənsən, Elim, günüm, obam sənsən!
Fəqət səndən gen düşəndə, Ayrılıq məndən düşəndə, Saçlarıma dən düşəndə Boğar aylar, illər məni, Qınamasın ellər məni.
Dağlarının başı qardır, Ağ örpəyın buludlardır. Böyük bir keçmişin vardır; Bilinməyir yaşın sənin, Nələr çəkmiş başın sənin.
Düşdün uğursuz dillərə, Nəhs aylara, nəhs illərə. Nəsillərdən nəslərə Keçən bir şöhrətin vardır; Oğlun, qızın bəxtiyardır…
Hey baxıram bu düzlərə, Ala gözlü gündüzlərə; Qara xallı ağ üzlərə Könül istər şeir yaza; Gəncləşirəm yaza-yaza…
Bir tərəfin bəhri-Xəzər, Yaşılbaş? sonalar gəzər; Xəyalım dolanar gəzər Gah Muğanı, gah Eldarı, Mənzil uzaq, ömür yarı!
Sıra dağlar, gen dərələr, Ürək açan mənzərələr… Ceyran qaçar, cüyür mələr, Nə çoxdur oylağın sənin! Aranın, yaylağın sənin.
Keç bu dağdan, bu arandan, Astaradan, Lənkərandan. Afrikadan, Hindistandan Qonaq gəlir bizə quşlar, Zülm əlindən qurtulmuşlar…
Bu yerlərdə limon sarı, Əyir, salır budaqları; Dağlaraının dümağ qarı Yaranmışdır qarlı qışdan, Bir səngərdir yaranışdan.
Lənkəranın gülü rəng-rəng, Yurdumuzun qızları tək. Dəmlə çayı, tök ver görək, Anamın dilbər gəlini! Yadlara açma əlini.
Sarı sünbül bizim çörək, Pambığımız çiçək-çiçək, Hər üzümdən bir şirə çək Səhər-səhər acqarına, Qüvvət olsun qollarına.
Min Qazaxda köhlən ata, Yalmanına yata-yata, At qan tərə bata-bata, Göy yaylaqlar belinə qalx, Kəpəz dağdan Göy gölə bax!..
Ey azad gün, azad insan, Doyunca iç bu bahardan! Bizim xalı-xalçalardan Sar çinarlar kölgəsinə, Alqış günəş ölkəsinə!
Könlüm keçir Qarabağdan, Gah bu dağdan, gah o dağdan; Axşam üstü qoy uzaqdan Havalansın Xanın səsi, Qarabağın şikəstəsi.
Gözəl Vətən! Mənan dərin, Beşiyisən gözəllərin Aşıq deyər sərin-sərin, Son günəşin qucağısan Şeir, sənət ocağısan.
Ölməz könül, ölməz əsər Nizamilər, Füzulilər! Əlin qələm, sinən dəftər, De gəlsin hər nəyin vardır, Deyilən söz yadigardır.
Bir dön bizım Bakıya bax, Sahilləri çıraq-çıraq, Buruqları hayqıraraq Nərə salır boz çollərə, İşıqlanır hər dağ, dərə.
Nazlandıqca sərin külək Sahillərə sinə gərək, Bizim Bakı – bizim ürək! İşıqdadır qüvvət sözü, Səhərlərin ülkər gözü.
Gözəl Vətən! O gün ki, sən Al bayraqlı bir səhərdən İlham aldın…yarandım mən. Gülür torpaq, gülür insan Qoca Şərqin qapısısan.
El bilir ki, sən mənimsən, Yurdum, yuvam, məskənimsən, Anam, doğma vətənimsən! Ayrilarmı könül candan? Azərbaycan, Azərbaycan!
1933-cü ildə yazılmış “Azərbaycan” şeiri Azərbaycan ədəbiyyatının incilərindəndir. Bu şeirdə şair öz vətəninin qədim tarixi, təbii gözəlliyi, nemətləri, xalqın xeyirxahlığı, açıqürəkliyi və qonaqpərvərliyini tərənnüm edib. “Bu şeir Vurğunun ideyasına görə həm də “Azərbaycan” epopeyasının proloqudur.”
Mən dünyadan incimirəm. Mən dünyanı edirəm aşkar. Çünki bu dünya ən saf ürəkləri Daim ən sonda xatırlayır…
Məni cəhd etdilər sındırmağa, Amma mən sındırılmaz: İnsan qəlbini sındırmaq mümkün, Lakin insanlığı yox etmək olmaz.
İçimdə neçə yol müharibələr etdim. Bayraqsız. Və heç cürə silahsız, yaraqsız Həlak oldu hər gün bir ümid, Hər gündə inamlar söndü…
Və hər gün yenə oyandım, Və yarıcan ümidlərlə, Əsirgəmədən sinəmi cıraraq, Ölməmişdən qabaq qəbrə girmişəm…
Mən sualam – Cavabsız sual, Səbəb bu, açəkili, qurğuşuntək ağır. O üzdən narahatam, ədalətsevərəm, Həqiqət – həmişə ən ağır əzabdır…
Neçə dəfə mənə: “Sus”, dedilər, Bizlərə tabe ol, təzimə alış. Öz yolunu atıb başqa iziiylə, Qul kimi yaşamaq ömür olmamış!
Alışmaq – qulluğun kiçikşəklidir, Yenə söylədilər: belədir dünya. Hər kəsin yolu var, yollar fərqlidir, O cür yaşamaqdan qoru, Xudaya!
Mən pis də deyiləm həddindən artıq, Yoxdur həddən artıq mələkliyim həm. Bilirəm, özümü səma saymıram, Amma… siz düşünən yer də deyiləm…
II
Mən ağlayıram, Amma bu ağlama deyil məğlubiyyət, Bu, sadəcə, oyanışdır. Göz yaşı paklanmasıdır ruhun, Ağlamayan qəlb — çürümüş kötükdür əlbət .
Ey dünya! Əgər bu gün qədrimi bilməsən, Sabah heç tapa bilməyəcəksən. Səni gözləyəcəm, sən gəlməsən, ey bəxt, Sabah, heç vaxt, məni görməyəcəksən…
Gözünə görünmərəm bəlkə, Nəzərə almazsan – ehtimal budur . Amma yox deyiləm, diriyəm hələ, Bütöv yer üzünə saçacağam nur…
Yanıram, səmaya dırmaşmaqdayam, Lakin kül olmaram, yalnız közəm – mərd. Yanaraq çevrilərəm ilahi nura, Məni böyütməkdə ilahi bir dərd… 04 yanvar 2026-cı il
SIFƏT
Yoruldum dəyişən, saxta üzlərdən, İnsan axtarmaqdan doydum, usandım. Getmir qulaqlardan yemək səsləri, Doydum, nağıllara bəsdir inandım.
Güzgülər peşiman dildə danışar, Sözsüzəm, dilsizəm, şəklim uğursuz. Gözlərimdən axar əriyən buzlar, Soyuq peşmanlıqdan içim tutur buz.
Mən insan axtardım hər bir sifətdə, Hər bir insanda da axtardım vicdan. “Həqiqət” deyənlər hamsı boşboğaz, Nə qədər doğru var, hamısı yalan?!
Barmaq arasından sızar ümidlər, Dəli küləklərtək fikrim davakar. Günbəgün yaxına gəlməkdə əcəl, Ölüm nöqtəsində oyun dayanar.
07 oktyabr 2025-ci il
Cahangir NAMAZOV
Azərbaycan dilinə uyğunlaşdıran: Şahməmməd Dağlaroğlu
Küçəyə çıxan kimi Borya əllərini bir-birinə sürtüb soruşdu: — Təəccüblənmədinmi? — Ya odur… ya da əkizidir, — dedi Gena qardan təmizlənmiş cığırlardan yeriyə-yeriyə. — Mən inanmıram. Biz onu döydükdən, maşın vurandan sonra da sağ qalması mümkün deyildi. Üstəlik, dərinliyi 50–60 metr olan uçuruma atmışdıq. — O deyil, o ölüb… — Kaş elə olaydı. — Əlbəttə, o deyil. — Sabahı gedib basdırmadıq axı! — Bunun üçün meşəni dolanıb, uçuruma getməli olardıq. — Görəsən, bizi tanıyıbmı? — O olsaydı, bizi mütləq tanıyardı, demədimmi! — Gena, ehtiyatlı olmalıyıq. Alekseyin kim olduğunu araşdırıb bilməliyik. — Düz deyirsən. Bir həftə sonra maşını barədə xəbər almaq üçün gələn Gena, çöldə gecə boyu yağan qarın basdığı cığırləri təmizləyən ustanı görüb kürəyi onun əlindən aldı: — Necəsiniz? Gəlin, mən edim. Şagirdiniz sizdən cavan… Qoy o işləsin. — Cavanlığı cavanlıqdır. Amma iki ayağı ağacdan yıxılıb sınmışdı. Soyuqda ağrıyır. Ona görə yazığım gəlir. Əvəzində əli qızıldır. İşə gələndən bəri özümə də bir az gəlmişəm. Nəfəs dərməyə macal tapmırdım. — Yaxşı, siz içəri keçin, mən qurtarım. Gena cığırləri qardan təmizlədikcə beynində müxtəlif fikirlər dolaşırdı. “Ayağı sınıb”, deyir… Bu, düşündüklərimə uyğun gəlir. İndi əsas məsələ haralı olduğunu bilməkdir. Axı özbək oğlana Aleksey adı qoymazlar… Gena içəri girib əllərini isindirmək üçün odun yığılmış sobanın yanına keçdi. Usta əzilmiş “Moskvich”in yanında idi. — Pis halda düşüb maşın, — dedi. — Hə. Gecə olub. Qarşıdan gələn maşının işığı gözünü alıb. Kənara çəkilim deyərkən böyük yük maşınına çırpılıb. — Çox pis. İnşallah, ölən olmayıb? — Harada… Maşının sahibi sükanla sıxılıb qalıb, elə yerindəcə keçinib. Arxadakı sərnişin ağırdır. Yanında oğlu da var imiş, o da indi reanimasiyadadır. Maşını mərhumun qardaşı gətirib. Düzəldib satacağam, ailəsinə pul lazımdır, deyir. Gena susdu. Belə anlarda hər söz artıq olur. Bir az sonra: — Deyəsən, bizim maşının işi də bitib, — dedi. — Dünən qurtarmışdı. Bu gün bir də gözdən keçirir. — Şagirdinizə afərin. Yaxşı oğlandır. — Heç soruşmayın. Qızıl oğlandır. Səsi-səmiri yoxdur. İçki içmir, siqaret çəkmir, yalnız işlə məşğuldur. — Heç kimsəsi yoxdur? — deyə Gena ehtiyatla soruşdu. — Bilmirəm. Yaxın tanışım Sergey var. Onu da elə o gətirib. Anası ilə yaşayırmış. — Haralı olduğunu bilmədiniz? — Nə fərqi var? O da bir insandır. Əsas odur ki, yaxşı adamdır. Bütün məsələ budur. — Əlbəttə. Gena artıq başqa sualın yersiz olduğunu anlayıb Ülmascanın yanına keçdi. — Zəng etmədiniz. Bu nəqliyyat sizi yormadı ki? — Buyurun. Zəng etmədim. Maşının ehtiyat hissələri daha beş-altı il rahat xidmət edər. Hər şeyə baxıb, yağlayıb yerinə qoydum. Sadəcə bir-iki hissəni bizdə olanlarla dəyişdim. Aparmaq olar. — Sağ olun. Bundan sonra Gena ilə Borya Ülماسcanı izləməyə başladılar. Bir neçə dəfə onun arxasınca bağ evlərinə də keçdilər. Qış olduğu üçün burada yaşayanlar köçmüşdülər, Ülmascan barədə soruşmaq mümkün olmadı. Amma Borya işdə olduğu gün on yaşlarında bir uşağı qucağına alan bir kişi gəlib şəhər kənarındakı bağ evinə, bir təbibin yanına aparmağı xahiş etdi. Oğlu balkondan yıxılmışdı. — Xəstəxanaya aparmırsınız? Hər halda həkim-həkimdir, etibarlıdır, — dedi Borya. — Həkimlər oğluma iki dəfə əməliyyat etdilər. Amma hələ yeriyə bilmir, — dedi ata. — Orada bir koreyalı qoca var imiş. Əsasən sümük sınığı, çıxığı ilə məşğul olan təbibdir, deyirlər. İş yerimdə bir nəfər məsləhət gördü. — Buyurun, əyləşin onda… Şəhər kənarındakı bağ evi Boryaya artıq tanış idi, çətinlik çəkmədi. Təbibin evinə isə böyük yoldan bir az içəri girmək lazım gəlirdi. — Baba, belə soyuqda meşədə yaşamaq çətin deyilmi? — dedi Borya qocanın xırda cüssəsinə baxaraq.
Lobar Rustəmova Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Tərcümə: Cahangir Mirzə
XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Əməkdar incəsənət xadimi Vidadi Babanlının ədəbiyyatımıza verdiyi bir-birindən dəyərli roman bə povestlərlə,eyni zamanda şeirlərlə oxucular yaxından tanışdı.Vidadi Babanlının 9 dəfə ayrı-ayrı vaxtlarda yüksək tirajla çap olunan “Vicdan susanda”əsəri bu yazarın mövqeyini,cəmiyyətə baxışını və dünyagörüşünü təsdiqləyən zaman həqiqətləridi.Vidadi Babanlı sözün əsl mənasında tam şəxsiyyətdir, onun hədəf istiqamətində-həyatda və yaradıcılıqda heç bir büdrəmə yoxdur. Yazımı “Vicdanlar susanda o susmadı” adlandırdım. Amma görəsən ömrün zirvəsində lövbər salmış yazıçının öz halal haqqını almasında bəzi vicdanlar niyə susur?! -“Görünür,mənim xarakterim,ya xasiyyətim xoşlarına gəlmir.Ona görə də mənə heç bir ad verilməyib.Mən yaltaq və riyakar deyiləm,mədhiyyəçi deyiləm.Sözü üzə deyirəm və arxadan danışmıram.Mənim 6 romanım var-“Vicdan susanda”,”Müqəddəs ocaq”,” Gizlinlər”,” Ömürlük cəfa”,”Gecikmiş məhəbbət”və sonuncu”Zəmanə adamı”.5 povestim var,mənə nə üçün fəxri ad verilmədiyini deyə bilmərəm “.
Axı ,”Bilmədim” şeirinizdə bu sualı gözəl cavablandırmısınız:
Bağladı dilimi zamanın zəhmi, Yüzdə bir sözümü deyə bilmədim. “Əyil,keç”,dedilər “saqqal altından”, Qürurlu qəddimi əyə bilmədim.
Bəli,məsələ aydındır.Amma,aydın olmayan məqamlar da var.Bunları kim çözməlidi,yoluna qoymalıdır?!Bilənlər bilir,bilməyənlər də bilsin.Bundan o yana nə qaldı ki?!.
AĞRI YUVASIDIR ANASIZ ÜRƏK..
Yazıçının bizə görünən və görünməyən tərəfləri var.Bəlkə də kimlər tərəfindənsə bəxtəvərlik alanda,onun ürəyi ahla köks ötürüb.Doğrudan da heç kimin iç dünyasını bir başqası onun özü kimi görə bilməz.Onun içindəki həsrət yuvasında sevgi də var,sevinc də var.Ağrı da var,acı da var.Bu ağrı,acılar bir ömür boyu qanadlarını tam açmağa qoymur,sıxır, ağrıdır ,incidir. Taleyin sərtliyinə,amansızlığına qarşı gələ bilməyib yumaq kimi bükülürsən.İçindən gələn suallar gözündə sellənə bilməyib,boğazında yumruqlanan qəhər səni göynədir.Nədir günahım,nədir suçum,nə?! O,anasını itirəndə 2 aylıq idi…Bir baxın, zalım fələyin amansız oyunlarına.Ana sevgisi,ana nəvazişi,ana qayğısı,ana qucağının hərarəti, istisi,ana qollarının beşiyini görmədi,ana laylasını eşitmədi balaca Vidadi. Anan boyuna qurban,ananın gözəl balası,bal balası,arxası,dayağı ,gözlərinin nuru kəlmələrini eşidib gündə bir ilmə boyu böyümədi.Şirin-şəkər sözlərlə əzizlənmədi.Nənə-baba himayəsində,oğey ana məngənəsində böyüdü.Özü ilə bərabər içində anasının xiffəti ilə böyüdü.Açıb bükməsə də hər zaman gözü o müqəddəs varlığı axtardı,aradı.Şəklini belə göstərmədilər ki,uşaq ürəyinə salar.Amma bu mümkündürmü?!Qanında o varlığın qanı axır.Özü anasının fəryadını belə ifadə edir:-20 yaşım vardı,üçüncü kursda oxuyurdum.Rayona tətilə getmişdim.Qohumlardan birinin evinə getdim.Onlar mənim gəlməyimdən xəbərsiz idilər.Gördüm ki,ana oğlunun qarşısına xörək qoyub,onu sığallayır,əzizləyir.Analıq sevgisi ilə qayğı və nəvaziş göstərir.Bir anlıq o oğlanın yerinə olmaq istədim.İçimdə analı duyğular baş qaldırdı.Özümü evin arxasına güclə çatdırdım və hönkür-hönkür ağladım.
YARALI ÜRƏYƏ SEVGİ MƏLHƏMDİR
…Günlər ayları,aylar illəri əvəz etdi.Nənə-baba gənc Vidadının əlini başına yığmaq üçün elçiliyə getdilər.Mahalın iki gözəl qızı üçün ağız açıldı.Amma o yetim olduğu üçün qızı ona vermədilər… Bəli,görəsən insanın yetim qalmağı onun özündən asılıdır?!Gözəl bir gündə Vidadi müəllim dostu,Zaqatala rayon partiya komitəsinin ikinci katibindən rayona qonaq gəlməsi üçün dəvət aldı.O,dostunun dəvətini yerə salmayıb Zaqatalaya yollandı.Onlar atlara minib dağlara qalxmalıydılar,birdən yadına düşdü ki,şeir dəftərini götürməyib.Yaxınlıqdakı evin eyvanından baxan qızları görüb soruşdu ki,mənə qələm,dəftər verə bilərsiniz?!Qızlardan biri dərhal qaçıb qələm,dəftər gətirdi.Qızın kim olduğunu, nə işlə məşğul olduğunu soruşdum.Dedi ki,Bakıda Tibb Universitetində oxuyur.Evləri “Muğan”mehmanxanasının arxasındadır.Atamın adı Məmməd Tahirdi. Taleyin elə qəribə işləri var ki!Deyəsən bu xoşbəxt gələcəyə bir işarət idi.Vidadi müəllimin könlündə bir fərəh yarandı. …”Zaqatala səfərindən bir neçə gün sonra Bakıya qayıtdım. Yenə bir dostumla görüşməli idim “Muğan”mehmanxanasının yanında.Birdən Zaqataladakı qızın verdiyi ünvan yadıma düşdü.Sanki kimsə əlimdən tutub həmin ünvana apardı.Bəli,özüdür ki,var,qapının üstündəki lövhədə Məmməd Tahir yazılmışdı.Zəngin düyməsini basdım və həmin qız qapını açdı.Heyrətdən ürəyim döyünsə də, özümü ələ aldım.O açılan qapılar xoşbəxt,İsti bir yuvaya açılan uğur qapısı oldu.Toqquşan baxışlar,döyünən ürəklərlə əl-ələ verib ömür yollarını qoşa addımlaya bildik!”
XALQ ŞAİRİ SƏMƏD VURĞUNLA GÖRÜŞ VƏ YA ASPİRANTURA ƏVƏZİNƏ SABİRABADA GETDİ
Xalq şairi Səməd Vurğun hər kəsə qarşı diqqətli idi.Mənim də iki şeirimi oxuyub bəyəndikdən sonra “Gəncliyin səsi” almanaxına verib çap etdirdi. Universitetin son kursunu əla qiymətlərlə başa vurdum.Rayonlara təyinat məsələsinə baxılacaqdır. Qərara aldım ki, məsləhət üçün Səməd Vurğunun yanına gedim.Daha doğrusu şəhərdə qalmaq istəyirdim.Katibə mənim gözlədiyimi ona xəbər verdi.Məni yanına çağırdı,nə istəməyimi soruşdu.Təyinatla bağlı söhbəti açıqladım.Fikrimi açıqlayandan sonra mənə dedi ki, həyatı bilmirsən. Yazıçı üçün həyat biliyi lazımdı.Yaxşı olar ki,gedib rayonda işləyəsən. Bu sözləri eşidəndə sanki ürəyimdə bütün ümidlərim qırıldı.Davamınca dedi ki,get Sabirabada,indi orada böyük quruculuq işləri gedir. Onu da qeyd edim ki,özü həmin vaxt “Muğan”poemasını yazırdı.Dedi ki,səni maarif şöbə müdirinə tapşıraram.Deyinə-deyinə universitetə qayıtdım.Bir neçə gün sonra bizi rektorun otağına çağırdılar, təyinatla gedəcək tələbələrin siyahısını oxudular.Rektora yaxınlaşdım ki,bəs siyahıda mənim adım çıxmadı.Rektor dedi ki,səni aspiranturada saxlayırıq,ona görə adın çıxmadı.Dedim ki,Səməd Vurğunun yanında olmuşam,Sabirabada getməyimi məsləhət görür.Çoxları buna güldü ki, Sabirabada getməyi aspiranturadan üstün tutur…
SABİRABAD SƏRGÜZƏŞTLƏRİ
Beləliklə gənc kadr Sabirabada yollandı.Şəraitsizlik,çətinliklər tezliklə onu yordu.Bu yerdə içini tökməyə qələmi və duyğuları kara gəldi.İçinin hirsini, hikkəsini vərəqlərə tökdü.Şeir tezliklə dillər əzbəri oldu və xəbər məktəb müdirinə çatdı.Şikayətlər bununla da bitmədi,Maarif şöbəsinə də çatdırıldı. Mənə dedilər ki,yerli əhali səndən şikayət edir.Artıq bu işlərdən sonra təbii ki,həmin kollektivə qayıtmaq istəmirdim.Bakıya qayıtmağım üçün Maarif müdirinə ərizəmə qol çəkməsini xahiş etdim.Səməd Vurğunun tapşırığı bu yerdə köməyimə çatdı və mən şəhərə qayıtdım.Məni oxumaq üçün M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstituna oxumağa göndərdilər.
BİR QUCAQ KÖNÜL İNCİLƏRİ
2017-ci il,fevral ayının 12-də görkəmli yazıçının ziyarət edənlər bizlər idik- Fəridə Ləman, Məhəbbət Dəmirçiyeva,Sultanxanım Nəsibova,Solmaz Kosayeva və Venera Əsgərova.Bu,bir ürək görüşüydü,səmimiyyət görüşüydü,böyüyünə,ağsaqqalına ehtiram görüşüydü.Onun da könlünü şad etdik, bizə də xoş oldu. Əziz dostlar, bu məqalədə Vidadi Babanlının yaradıcılığından söhbət açmadım,bir qədər fərqli bir yazı oldu.Sonda bu ŞƏHANƏ KİŞİNİN öz şeirindən bir bəndlə həmin günün unudulmaz xatirəsini yekunlaşdırıram.
Gəl öpüm ləkəsiz açıq alnından, Ey mənim ərköyün,şəhanə könlüm. Sən düzə düz dedin,əyriyə əyri, Gətirmədin dilə bəhanə,könlüm!
VƏTƏNDAŞ NİYƏ BANK MÜQAVİLƏSİNİ OXUYA BİLMİR? PROBLEMİN HƏLLİNƏ DAİR TƏKLİFLƏRİM
Dostlar, bankdan kredit götürərkən ən azı 30-35 səhifədən ibarət sənədləri orada sıx növbə şəraitində oxumaq mümkün deyil, məcbur qalıb imzalayırıq, sonra da düşürük problemə. Çünki buna heç bir şərait yaradılmır. Buna necə şərait yaradılmalıdır? Burada günahkar vətəndaşdır, yoxsa bank? Nə üçün o sənədlərin mətni, sənədlər paketi gizlədilir, bankın saytında yerləşdirilmir ki, vətəndaş öncədən, banka getməzdən öncə oxuyub tanış olsun? Əksinə, qızdır-basdıra salıb imza etdirirlər, sonra da başlayırıq çabalamağa. Onları bankda oxumaq mümkün deyil. Onda gərək hər bir müştəriyə ən azı iki saat vaxt ayrılsın. Üstəlik də, son zamanlar SİMA imza ilə elətdirirlər, evə çatanda telefona link gəlir, imzalanmış sənədləri açıb oradan oxuya bilirik. Narazılığımızı bildirmək isə artıq gec olur. Məsələn, mən bir dəfə 300 manatlıq keşbek kartı aldım, kartı bankomata salanda məndən sürpriz olaraq avtomatik 20+3 manat pul çıxıldı. Sən demə, sənədlərin içində Paşa həyat sığortası müqaviləsi də var imiş, guya mənim həyatım da sığortalanıbmış. Ha çığır-bağır elədim, sübuta yetirə bilmədim ki, mən bunu istəməmişəm. Dedilər ki, imza etmisən, bank mütəxəssisi də mənə guya bu barədə məlumat veribmiş… Bir sözlə, qanunda “qızdır-basdır imzalamalara” sövq etməyə görə məsuliyyət də nəzərdə tutulmalıdır. Bu cür problemlərin aradan qaldırılması üçün hansı tədbirlər görülməlidir? Uzun-uzadı yazışmalardan, şikayətbazlıqdan sonra heç nəyə nail olmadığımı görüb, banka yaxınlaşdım, bank mütəxəssisi ilə mənim aramda olan dialoqun “səs yazısını” mənə dinlətdilər. Bank mütəxəssisinin həmin səs yazısında “sığorta” məsələsi barədə danışdığını eşitdim, mat-məətəl qaldım, sanki yuxu görürdüm. Çünki mən belə bir “sığorta” haqda heç nə eşitmədiyimə varlığım qədər əmin idim, mənə sadəcə kartın sığortalanması (4 manat) barədə məlumatın verildiyi dəqiq yadımda idi, amma Paşa Həyat sığortası barədə məlumat mənə yuxu kimi gəlirdi. Hətta bu işlərdə böyük təcrübəsi olan yaxın qohumum da krediti alarkən yanımda idi. Həmin Paşa Həyat sığortası barədə bank mütəxəssisinin verdiyi məlumatın sonradan səs yazısınına əlavə olunması barədə məndə ciddi şübhələr yarandı.
Hamı müştəriləri “gərək oxuyub imza edərdin” ittihamı ilə qınayır, amma bu eybəcərliyin aradan qaldırılması yollarından danışan yoxdur.
Bu, tək-tük hadisə yox, sistem problemidir və açıq deyim ki, burada əsas məsuliyyət vətəndaşın yox, bankların üzərindədir.
Real vəziyyət: “oxu, amma oxuma”- 25–30 səhifəlik sənədi: sıx növbədə, ayaqüstə, psixoloji təzyiq altında, “tez olun, növbə var” atmosferində oxumaq obyektiv olaraq mümkün deyil. Hüquqda buna deyilir: formal razılıq, amma real məlumatlandırma yoxdur. Yəni imza var, amma şüurlu razılıq yoxdur.
Günah kimdədir: vətəndaş, yoxsa bank? Burada məsuliyyət əsasən bankdadır, səbəblər: a) Bank güclü tərəfdir, çünki bank hüquqi, maliyyə və texnoloji cəhətdən üstün mövqedədir, vətəndaş isə zəif tərəf sayılır. Müasir hüquqda bu prinsip var: zəif tərəfi qorumaq dövlətin borcudur. Bank məlumatlandırma öhdəliyini yerinə yetirmir. Məlumatlandırma o demək deyil ki, “kağız verdim, imzala”. Məlumatlandırma o deməkdir ki, aydın, öncədən, təzyiqsiz, seçim imkanı ilə izah edilsin. Qeyd etdiyimiz SİMA imza ilə: evə çatandan sonra sənədi oxumaq hüquqi baxımdan gecikmiş məlumatlandırmadır.
Sığorta “sürprizi” — tipik manipulyasiya. Paşa Həyat sığortası nümunəsi klassik “opt-out” fəndidir: mən istəməmişəm, amma sənədin içində gizlədilib, sonra da deyirlər ki, “imza etmisən” Bu artıq, sadəcə etik problem yox, istehlakçı hüquqlarının pozulmasıdır. Bir çox ölkələrdə belə hal aldadıcı kommersiya praktikası sayılır.
Banklar niyə sənədləri sayta qoymur? Çox sadə səbəblər var: oxunsa, imtina edən çoxalar, gizli ödənişlər ifşa olunar, “paketə salınmış” sığortalar işləməz, bankın qazancı azalar. Yəni bu, texniki yox, qəsdən edilən seçimdir.
Normal ölkələrdə bu necə tənzimlənir? Bir çox inkişaf etmiş hüquq sistemlərində: Standart müqavilələr bankın saytında MƏCBURİ yerləşdirilir Hər hansı bir cərimə tətbiq olunmadan, müştəriyə imtina üçün möhlət hüququ verilir (məsələn, 7–14 gün). Bu müddət ərzində sığortadan, əlavə xidmətlərdən səbəb göstərmədən imtina hüququ olur. “Gizli sığorta” avtomatik etibarsız sayılır.
“Qızdır-basdır” imzalama Bəli, qanunda ayrıca maddə olmalıdır: “Qızdır-basdır şəraitində imzalamağa sövq etmə” aşağıdakılarla xarakterizə oluna bilər: növbə təzyiqi, vaxt verilməməsi, sənədlərin öncədən təqdim edilməməsi, əlavə müqavilələrin ayrıca izah olunmaması. Bunun üçün bank cərimələnməli, müqavilənin mübahisəli hissəsi etibarsız sayılmalıdır.
Bu problemi aradan qaldırmaq üçün konkret tədbirlər
Məcburi öncədən açıqlama: Bank bütün kredit və əlavə müqavilələri saytında, PDF fayl formatında və sadə dildə yerləşdirməlidir.
Ayrı-ayrı razılıqlar: kredit – ayrı, sığorta – ayrı, paket xidmət – ayrı. Bunların “hamısı bir imza ilə” qadağan olunmalıdır.
İmtina hüququ: müştəriyə, imzadan sonra müəyyən müddət ərzində cəriməsiz imtina hüququ verilməlidir.
SİMA imza üçün qayda: imza yalnız sənəd oxunduqdan sonra, “oxudum və başa düşdüm” seçimi ilə mümkün olmalıdır.
Dostlar, bu yaşananlar fərdi problem deyil, kütləvi şəkildə hamının başına gələn sistem boşluğunun nəticəsidir. Burada vətəndaş günahkar deyil, banklar isə qanuni boşluqlardan sui-istifadə edir.
Yekun fikrim ondan ibarətdir ki, “oxumağa şərait yoxdursa, məsuliyyət bankda olmalıdır”, yaxud da müştəriyə, imtina üçün möhlət hüququ verilməlidir. Bütün bunlar hüquqi baxımdan tam əsaslı və haqlıdır.
Onu da qeyd edim ki, digər fəaliyyət sferalarında da “qızdır-basdır” imzalardan, hətta izahat, ərizə adı ilə ağ vərəqə imza etdirmək, “vaxt yoxdur, sonra yazarıq” fəndlərindən də istifadə olunur. Əməliyyata 1 saat qalmış cərrahiyyə stoluna qaldırılan xəstənin yaxınlarına imza etdirilən çoxsəhifəli razılıq müqaviləsi də bu cür “qızdır-basdır imza”lara aiddir. Bütün bunlara görə qanunvericilikdə məsuliyyət nəzərdə tutulmalıdır.
Azərbaycan ədəbiyyatında postmodernizm Kamal Abdullanın dramaturgiyası ilə təcrübə və konseptual yanaşma baxımından yeni mərhələyə keçdi. Onun pyesləri göstərdi ki, milli mətn yalnız tarixi irslə folklora sədaqət üzərində deyil, həmin irsin yenidən düşünülməsi, parçalanması və yeni formaya salınması ilə də inkişaf edə bilər. Bu dramaturgiya məhz bu səbəbdən milli köklərə bağlı olaraq dünya postmodern estetikası ilə qohum görünür. Kamal Abdulla ənənə ilə müasirlik müstəvilərini bir-birinə qarışdırır, sərhədləri silir, mətnin çoxqatlı gücünü açır və Azərbaycan dramaturgiyasına yeni düşüncə imkanları təqdim edir. Kamal Abdullanın “Beyrək” pyesində də postmodern ənənəyə sadiq qalaraq intertekstuallıq son dərəcə çoxqatlı, gizli və açıq mətniçi rabitələrlə qurulur. Əsərdə ilk nəzərə çarpan şey odur ki, Dədə Qorqud, Basat, Baybura, Banuçiçək kimi adlar oxucunu dərhal dastan dünyasına çəkir. Amma intertekstuallıq yalnız adların gətirilməsi deyil. Müəllif dastanı həm məzmun, həm də forma olaraq götürür, ona yeni mənalar verir. Yəni o, dastanı təkrar etmir, dastanın melodiyasını qoyur, sonra onu kəsərək başqa şəkillərə çevirir. Nəticədə qədim mətnin izi qalır, amma üstündə yeni, bəzən zidd mənalar yaranır. Pyesin öz mənbəyi olan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanına dönüşü postmodern estetikanın “mətnin mənşəyinə qayıdış” prinsipindən çox “mənbənin özünü parçalamaq” niyyəti kimi görünür. Müqəddimədə Qorqud atanın dilindən eşitdiyimiz nəsihətamiz cümlələr pyesdə xor tərəfindən həm sual olaraq qarşımıza çıxır, həm də cavab verilir : Ölən adam dirilərmi? Çıxan can geri gələrmi? Yox, yox, yox, yox…
Sanki müəllif “Sizcə, Dədə Qorqud doğrumu deyir?” deyə oxucudan soruşaraq əsərin əvvəlində şübhə vasitəsilə onları açıq sonluğa hazırlayır. Burada dastanın kodlarını yenidən şərh etməklə yanaşı, həmin kodların sabitliyini pozur, onları müxtəlif dövrlərdən, dillərdən, mifoloji qatlardan gələn digər mətnlər ilə qarşılaşdırılır. Dastan dili ilə dialoq üslubunun, adət və şəxsi arzuların bir arada olması, postmodern pastiş effektini yaradır: əsər yüksək mədəniyyətin simvolları ilə yanaşı, eyni zamanda xalq rəvayətlərinin ritmini saxlayır və onların bir-birinə qarşı necə qurulduğunu nümayiş etdirir. Burada vacib məqam odur ki, müəllif yalnız “müqəddəs” mətnlərə aid olan institusional əhval-ruhiyyəni, dəyərləri də çağırıb yenidən oxuyur. Beləcə, müəllif ənənəni qoruyur, ona sadiq qalır və ya onu sual altına alır. Bunu pyesin dekonstruktiv girişində görürük.Əsər Dirsə xan oğlu Buğac xan boyunda olan 3 rəngdə çadır, bəylərin bu çadırda olmaqlarına etirazı ilə başlayır. Oxucu üçün bu tanış mənzərədir, lakin mənzərənin iştirakçıları pyesdə Baybörə ilə Baybecandır. Boylardakı hadisələr dekonstruksiya olunaraq yeni baxış bucağına keçmişdir. Hadisələr Oğuz elində, lakin mifik zamanda baş verir. Sanki o Qara çadırda yaşananlar açılır, biz dastanda 3 otaq və kimlərin hansı otağa çağırıldığını görürdüksə, Kamal Abdulla, orada hansı dialoqların qurulduğu göstərir. Sanki bizi Oğuz elinə aparıb bir kənarda əyləşdirir, biz isə oradakı hadisələrə başqa bir rakursdan baxıb nəticə çıxardırıq. Müəllif hadisələri sadəcə bərpa etmir, əksinə onları parçalayır və yenidən qurur. Bu, folklorun ironik şəkildə təqdim olunmasına imkan verir. Oğuz elini tanıyan oxucu pyesdə qəhrəmanların birlikdə süfrə arxasındakı dialoqlarına şahid olub onların məişətini tanıyır, boşluqları özü doldurur. Pyesin əsas ideyalarından biri budur ki, müəllif miflə münasibətdə nə keçmişə bağlanan nostalji mövqeyə çəkilir, nə də onu tamamilə yanlış və yararsız elan edir. Mif həm möhkəm bir istinad nöqtəsi kimi görünür, həm də dərin qüvvə kimi dərk olunur. Yazıçı mifin qapısını açır, amma onu bağlayaraq bütövləşdirmək istəmir. Mif səhnəyə çıxır, dağılır, parçalanır, sonra başqa bir quruluşda yenidən birləşir. Bu, postmodern ədəbiyyatın miflə qurduğu ən açıq və dürüst dialoqlardan biridir: mifdən qaçmaq yox, onu müxtəlif istiqamətlərə axan, çoxmənalı bir qaynaq kimi qəbul etməkdir. “Yarımçıq əlyazma” romanı və “Casus” pyesi, bu əsərlə tamamlanaraq postmodern trioya çevrilir. Kamal Abdulla, Qorqud atanın romanda Nur daşı vasitəsilə, uyquya dalaraq hadisələri necə öncədən bildiyini göstərirdisə, iki pyesdə bu biliciliyi müxtəlif məkanlarda peyda olub sirlər açması ilə davam etdirir. “Beyrək” müəllifin folklorla münasibətinə də yeni təbəqə gətirir. “Yarımçıq əlyazma” folkloru bir mədəni kod kimi dekonstruksiya edirdisə, “Beyrək” həmin folklorun içindəki “boş yerlər”i araşdırır və onların üzərinə mətndə görünməyən yeni boşluqlar əlavə edir. Casus obrazını “Beyrək” pyesində də görürük. Xaosu təmsil edən obraz, bu dəfə onun rakursundan təqdim olunur. Bayburdla dialoqları, Beyrəyin dustaq olduğunu deyərək Oğuz elinin artıq kosmosdan xaosa doğru bir keçid yaşadığını simvolizə edir. Casusun kimliyi yenə də bilinmir. Lakin pyes Casus haqqında olan sualı dəyişməyimizə səbəb olur. Artıq Casus “kimdir?” yox, “nəyə xidmət edir?” sualı ortaya çıxır. Casus, xaosun özüdür. Romanla pyeslərdə onun varlığı, bəy və igidlərin yaxşı-pis, ağ-qara, daha dəqiq desək, kosmos-xaos tərəflərini ifşa edərək müqəddəs olanı sorğulamaq inkanı yaradır. Dramaturq, dastandakı hər boya aid müstəqil süjetləri əritməklə qəhrəmanları bir-birindən xəbərdar edir. Pyesdə Baybura və Beyrəyin dialoqlarında Beyrəyin Qanturalı ilə atası arasındakı söhbətləri bildiyini görürük. O da Qanturalı kimi özündən əvvəl duran, at çapmaqda özünü keçən yoldaş arzuladığını, lazım olarsa bunun üçün Trabzon elinə gedə biləcəyini deyir. İnisiasiya prosesi də elə burada başlayır. Lakin “Beyrək” pyesində inisiasiya da fərqli aspektdə təhlil olunmalıdır : “Beyrək bu inisiasiyanı hansı səbəbdən yaşadı?” Pyesdə baş verən hər şey həm realdır, həm deyil, həm mifdir, həm də yazının düzəltdiyi imitasiya. Oğuzların sözə, nizama və törəyə bağlılığı həm “Dədə Qorqud” ənənəsində, həm də Kamal Abdullanın pyesində bütöv bir dünyagörüşü kimi işləyir. Söz dünyanın yaranma aktı, nizam onun saxlanma forması, törə bu iki qatın insan həyatında təzahürüdür. Oğuz eli üçün söz məsuliyyətdir, eyni zamanda müqəddəsliyin bir formasıdır. Bu nizam pozulanda dünyanın tarazlığı titrəyir. Pyesdə də məhz bu sarsıntı hiss olunur. Burada nizamdakı Oğuz eli mifi, pozulan 3 törə (tutulmayan söz) isə xaosu təmsil edir :
Baybecanın Bayburda qızını vermə sözünü tutmur
Beyrək Kafir qızına verdiyi sözü tutmur
Qazan xan törəni pozaraq Dədə Qorquda məsləhət etmədən Dış Oğuz bəylərini yağmaya çağırmır. Beləliklə, xaos Oğuz elinə gəlir, qurban olaraq da inisiasiya keçirən, mifdən yazıya keçidi təmsil edən Beyrəyi seçir. Beyrək və Banuçiçəyin inisiasiyası burada iki mərhələli şəkildə baş verir:
BEYRƏK
ON ALTI İLLİK ƏSIRLIK — TOY — ÖLÜM
BANUÇIÇƏK:
ON ALTI İLLİK YAS — TOY — BEYRƏYIN ÖLÜMÜ
Maraqlıdır ki, hər iki obrazı bu inisiasiyanı tamamlamaq üçün xaotik obraz iştirak edir. İnsanın Xaotik qarşılığı ibtidai təsəvvürdə şər mjqüvvələrin onu tanımaması, yan keçməsi və beləliklə mənəvi keçidini tamamlamaq üçün xaos aləmindən olan yerdəyişməsi deməkdir. Bu, pyesdə Beyrəyi əsirlikdən gələndə ozan qiyafəsində heç kimin tanımaması ilə simvolizə olunub. Nizama qayıdışı təmsil edən Toy mərasimində Beyrəyin yerində bəy obrazı Yalançıdır. O, Beyrəyin sağ-salamat toyu tamamlaması üçün seçilib. Banuçiçəyin xaotik qarşılığını isə Burla xatun rəqs zamanı seçir. Boğazca Fatmaya Banuçiçəyin yerinə “Dur sən oyna” deyərək onu qoruyur. Pyesdə xalq gülüşünün bu funksiyası postmodernizmin oyun texnikasını xatırladır. “Casus” pyesində də xaosun mərkəzi olaraq tanıdığımız yeddi oynaşlı Boğazca Fatmanın Banuçiçək kimi bir bəy qızının dayəsi olması, üstəlik toyunda onun yerinə oynaması, oxucunu oyun texnikasını xalq gülüşü ilə intertekstual əlaqədə təhlil etməyə imkan verir. Bu situasiyalar Baxtinin karnaval nəzəriyyəsində olduğu kimi, ciddiliklərin müvəqqəti olaraq alt‑üst edilməsi ilə kollektiv gülüş yaratması ilə uyğundur. Son inisiasiya mərhələsində Beyrəyin xaos aləminə kafir qızı ilə getdiyini görürüksə, onlarla səmaya süzülən Banuçiçəyin aqibəti bilinmir. Mətn öz köklərinə çox bağlı görünür, amma bu bağlılıq qarşılıqlı müstəqillik üzərində qurulub: hər folklor motivi mətnin içində ya qeyri-müəyyənləşdirilir, ya da təhrif olunur. Nizam mərhələsində Beyrək atasının “Get Banuçiçəyi gör” cümləsinə uyaraq mifə sadiq qalır. Banuçiçək obrazının inisiasiyadakı rolu da ənənəvi deyil. O, klassik sevdalı-qəhrəman modeli ilə verilməyərək inisiasiyanın yönləndiricisi kimi də iştirak edir. Baybecanın Bayburda verib tutmadığı söz Beyrəyi inisisasiyaya doğru aparır. Kafir qızının “bizdə yalançılara cəza verirlər” deməsi, sonda Beyrəyin xaos tərəfindən cəzalandırılacağına işarədir. Kamal Abdullanın pyesində inisiasiya daha çox özünə yol açan, amma heç vaxt tamamlanmayan transformasiyadır. Çünki postmodern məkanda nəticə deyil, proses məna daşıyır. Pyesin əvvəlində Beyrək, Qanturalı kimi Trabzona getmək istəyir, lakin Kafir qızı xaos aləmindəndir, “Elə bil, qorxa-qorxa” pyesindən də bildiyimiz kimi, xaosdakı ruh kosmosda qala bilməz. Qazan xanın da mifə xəyanət edib Qorqud atadan məsləhət almadan mifdən uzaqlaşması birliyi pozur. Birliyin olmadığı yerdə ikilik yaranır ki, bu da xaosla kosmosu təmsil edir. Mif və folklor elementləri inisiasiyanın materialı kimi istifadə olunur, amma onlar da dekonstruksiya olunur. Qədim motivlər tanınır, sonra isə onların əsl gücü və mənası sorğulanır. Beləliklə, inisiasiya həm xatırlanır, həm də tənqid edilir. Nəticə etibarilə, “Beyrək”də inisiasiya bitmiş, yekunlaşan mərhələ deyil. O, yarımçıq, çoxqatlı, davam edən bir axtarışdır. Qəhrəman və oxucunun bu axtarışda iştirak edərək açıq suallara cavab tapması əsərə canlılıq verir. Pyes boyu Beyrəyin inisiasiyası dastana sadiq formada davam etsə də sonu postmodern ənənəyə uyğun gəlir. Kafir qızı xaos aləmindən gələrək haqqa vasil olmuş Beyrəklə başındakı Banuçiçəyi bilinməzə aparır. İntertekstuallıq burada materialın gətirilməsi və mətn daxilində yenidən işlənməsi kimi təzahür edir. Beləliklə, Beyrəyin inisiasiyası yarımçıq qalır. Kamal Abdulla, Oğuz elinin, ölü olan zaman “ökür-ökür” ağlaması, qızların yanaqlarını yırtması kimi adətlərini dekonstruksiya edərək Beyrək və Banuçiçəyi yeni bir inisiasiya mərhələsinə aparır. Pyesin intertekstuallığı həmçinin “müəllifləşmə” mexanizmi qurur: Kamal Abdulla yalnız mətnlər arasında dialoq yaratmır, həm də bu dialoqun necə manipulyasiya olunduğunu göstərir. Beyrəyin taleyi dastandan götürülüb, amma dastanın özünün “müqəddəs mətni” kimi toxunulmazlığı dağıdılır. Bu, müəllifin folklorun arxetipik sabitliyinə qarşı modern şüurun qeyri-sabitliyini çıxarmasıdır. Dədə Qorqudun nizamı ilə postmodern xaos üz-üzə gəlir və heç biri tam qələbə qazanmır. Nəticədə ortaya mətniçi gərginliklə yaşayan yeni Beyrək çıxır. Beyrək öz yaddaşı ilə mifin yaddaşı arasında, öz taleyi ilə mətnin diktə etdiyi taleyin arasında sıxışıb qalır. Kamal Abdullanın “Beyrək” pyesi Azərbaycan teatrında folklor və qəhrəmanlıq motivlərini müasir səhnə dili ilə birləşdirən əhəmiyyətli əsərdir. Burada intertekstuallıq oxucunu bəzi məqamlarda seçici edir: mədəni kodları tanıyanlar əlavə ləzzət alır, tanımayanlar üçün isə məna qapalı qala bilər. Bu, pyesin həm açıq, həm də gizli ünsürlərə malik olmasını təmin edir, bəzilərinə «oyun», bəzilərinə isə «sınaq» olur.
