Qarabağ, Cəmilli kəndi, 29 oktyabr 1990-cı il.
Sağdan; kapitan Gülarə Musayeva, QXYK-nın sürücüsü Vahid, Ağcabədi polis şöbəsinin əməkdaşları, QXYK-nın xəzinədarı Ağa, Cəmilli kəndinin qəhrəman qızı Bəsti və “Azərbaycan ” qəzetinin müxbiri Fəridə Ləman.
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
VİDADİ BABANLI -99
(məqalə 2017-ci ildə yazılıb)
VİCDANLAR SUSANDA O SUSMADI…
XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Əməkdar incəsənət xadimi Vidadi Babanlının ədəbiyyatımıza verdiyi bir-birindən dəyərli roman bə povestlərlə,eyni zamanda şeirlərlə oxucular yaxından tanışdı.Vidadi Babanlının 9 dəfə ayrı-ayrı vaxtlarda yüksək tirajla çap olunan “Vicdan susanda”əsəri bu yazarın mövqeyini,cəmiyyətə baxışını və dünyagörüşünü təsdiqləyən zaman həqiqətləridi.Vidadi Babanlı sözün əsl mənasında tam şəxsiyyətdir, onun hədəf istiqamətində-həyatda və yaradıcılıqda heç bir büdrəmə yoxdur.
Yazımı “Vicdanlar susanda o susmadı” adlandırdım. Amma görəsən ömrün zirvəsində lövbər salmış yazıçının öz halal haqqını almasında bəzi vicdanlar niyə susur?!
-“Görünür,mənim xarakterim,ya xasiyyətim xoşlarına gəlmir.Ona görə də mənə heç bir ad verilməyib.Mən yaltaq və riyakar deyiləm,mədhiyyəçi deyiləm.Sözü üzə deyirəm və arxadan danışmıram.Mənim 6 romanım var-“Vicdan susanda”,”Müqəddəs ocaq”,” Gizlinlər”,” Ömürlük cəfa”,”Gecikmiş məhəbbət”və sonuncu”Zəmanə adamı”.5 povestim var,mənə nə üçün fəxri ad verilmədiyini deyə bilmərəm “.
Bağladı dilimi zamanın zəhmi,
Yüzdə bir sözümü deyə bilmədim.
“Əyil,keç”,dedilər “saqqal altından”,
Qürurlu qəddimi əyə bilmədim.
Bəli,məsələ aydındır.Amma,aydın olmayan məqamlar da var.Bunları kim çözməlidi,yoluna qoymalıdır?!Bilənlər bilir,bilməyənlər də bilsin.Bundan o yana nə qaldı ki?!.
AĞRI YUVASIDIR ANASIZ ÜRƏK..
Yazıçının bizə görünən və görünməyən tərəfləri var.Bəlkə də kimlər tərəfindənsə bəxtəvərlik alanda,onun ürəyi ahla köks ötürüb.Doğrudan da heç kimin iç dünyasını bir başqası onun özü kimi görə bilməz.Onun içindəki həsrət yuvasında sevgi də var,sevinc də var.Ağrı da var,acı da var.Bu ağrı,acılar bir ömür boyu qanadlarını tam açmağa qoymur,sıxır, ağrıdır ,incidir. Taleyin sərtliyinə,amansızlığına qarşı gələ bilməyib yumaq kimi bükülürsən.İçindən gələn suallar gözündə sellənə bilməyib,boğazında yumruqlanan qəhər səni göynədir.Nədir günahım,nədir suçum,nə?!
O,anasını itirəndə 2 aylıq idi…Bir baxın, zalım fələyin amansız oyunlarına.Ana sevgisi,ana nəvazişi,ana qayğısı,ana qucağının hərarəti, istisi,ana qollarının beşiyini görmədi,ana laylasını eşitmədi balaca Vidadi. Anan boyuna qurban,ananın gözəl balası,bal balası,arxası,dayağı ,gözlərinin nuru kəlmələrini eşidib gündə bir ilmə boyu böyümədi.Şirin-şəkər sözlərlə əzizlənmədi.Nənə-baba himayəsində,oğey ana məngənəsində böyüdü.Özü ilə bərabər içində anasının xiffəti ilə böyüdü.Açıb bükməsə də hər zaman gözü o müqəddəs varlığı axtardı,aradı.Şəklini belə göstərmədilər ki,uşaq ürəyinə salar.Amma bu mümkündürmü?!Qanında o varlığın qanı axır.Özü anasının fəryadını belə ifadə edir:-20 yaşım vardı,üçüncü kursda oxuyurdum.Rayona tətilə getmişdim.Qohumlardan birinin evinə getdim.Onlar mənim gəlməyimdən xəbərsiz idilər.Gördüm ki,ana oğlunun qarşısına xörək qoyub,onu sığallayır,əzizləyir.Analıq sevgisi ilə qayğı və nəvaziş göstərir.Bir anlıq o oğlanın yerinə olmaq istədim.İçimdə analı duyğular baş qaldırdı.Özümü evin arxasına güclə çatdırdım və hönkür-hönkür ağladım.
YARALI ÜRƏYƏ SEVGİ MƏLHƏMDİR
…Günlər ayları,aylar illəri əvəz etdi.Nənə-baba gənc Vidadının əlini başına yığmaq üçün elçiliyə getdilər.Mahalın iki gözəl qızı üçün ağız açıldı.Amma o yetim olduğu üçün qızı ona vermədilər…
Bəli,görəsən insanın yetim qalmağı onun özündən asılıdır?!Gözəl bir gündə Vidadi müəllim dostu,Zaqatala rayon partiya komitəsinin ikinci katibindən rayona qonaq gəlməsi üçün dəvət aldı.O,dostunun dəvətini yerə salmayıb Zaqatalaya yollandı.Onlar atlara minib dağlara qalxmalıydılar,birdən yadına düşdü ki,şeir dəftərini götürməyib.Yaxınlıqdakı evin eyvanından baxan qızları görüb soruşdu ki,mənə qələm,dəftər verə bilərsiniz?!Qızlardan biri dərhal qaçıb qələm,dəftər gətirdi.Qızın kim olduğunu, nə işlə məşğul olduğunu soruşdum.Dedi ki,Bakıda Tibb Universitetində oxuyur.Evləri “Muğan”mehmanxanasının arxasındadır.Atamın adı Məmməd Tahirdi.
Taleyin elə qəribə işləri var ki!Deyəsən bu xoşbəxt gələcəyə bir işarət idi.Vidadi müəllimin könlündə bir fərəh yarandı.
…”Zaqatala səfərindən bir neçə gün sonra Bakıya qayıtdım. Yenə bir dostumla görüşməli idim “Muğan”mehmanxanasının yanında.Birdən Zaqataladakı qızın verdiyi ünvan yadıma düşdü.Sanki kimsə əlimdən tutub həmin ünvana apardı.Bəli,özüdür ki,var,qapının üstündəki lövhədə Məmməd Tahir yazılmışdı.Zəngin düyməsini basdım və həmin qız qapını açdı.Heyrətdən ürəyim döyünsə də, özümü ələ aldım.O açılan qapılar xoşbəxt,İsti bir yuvaya açılan uğur qapısı oldu.Toqquşan baxışlar,döyünən ürəklərlə əl-ələ verib ömür yollarını qoşa addımlaya bildik!”
XALQ ŞAİRİ SƏMƏD VURĞUNLA GÖRÜŞ VƏ YA ASPİRANTURA ƏVƏZİNƏ SABİRABADA GETDİ
Xalq şairi Səməd Vurğun hər kəsə qarşı diqqətli idi.Mənim də iki şeirimi oxuyub bəyəndikdən sonra “Gəncliyin səsi” almanaxına verib çap etdirdi.
Universitetin son kursunu əla qiymətlərlə başa vurdum.Rayonlara təyinat məsələsinə baxılacaqdır. Qərara aldım ki, məsləhət üçün Səməd Vurğunun yanına gedim.Daha doğrusu şəhərdə qalmaq istəyirdim.Katibə mənim gözlədiyimi ona xəbər verdi.Məni yanına çağırdı,nə istəməyimi soruşdu.Təyinatla bağlı söhbəti açıqladım.Fikrimi açıqlayandan sonra mənə dedi ki, həyatı bilmirsən. Yazıçı üçün həyat biliyi lazımdı.Yaxşı olar ki,gedib rayonda işləyəsən. Bu sözləri eşidəndə sanki ürəyimdə bütün ümidlərim qırıldı.Davamınca dedi ki,get Sabirabada,indi orada böyük quruculuq işləri gedir. Onu da qeyd edim ki,özü həmin vaxt “Muğan”poemasını yazırdı.Dedi ki,səni maarif şöbə müdirinə tapşıraram.Deyinə-deyinə universitetə qayıtdım.Bir neçə gün sonra bizi rektorun otağına çağırdılar, təyinatla gedəcək tələbələrin siyahısını oxudular.Rektora yaxınlaşdım ki,bəs siyahıda mənim adım çıxmadı.Rektor dedi ki,səni aspiranturada saxlayırıq,ona görə adın çıxmadı.Dedim ki,Səməd Vurğunun yanında olmuşam,Sabirabada getməyimi məsləhət görür.Çoxları buna güldü ki, Sabirabada getməyi aspiranturadan üstün tutur…
SABİRABAD SƏRGÜZƏŞTLƏRİ
Beləliklə gənc kadr Sabirabada yollandı.Şəraitsizlik,çətinliklər tezliklə onu yordu.Bu yerdə içini tökməyə qələmi və duyğuları kara gəldi.İçinin hirsini, hikkəsini vərəqlərə tökdü.Şeir tezliklə dillər əzbəri oldu və xəbər məktəb müdirinə çatdı.Şikayətlər bununla da bitmədi,Maarif şöbəsinə də çatdırıldı.
Mənə dedilər ki,yerli əhali səndən şikayət edir.Artıq bu işlərdən sonra təbii ki,həmin kollektivə qayıtmaq istəmirdim.Bakıya qayıtmağım üçün Maarif müdirinə ərizəmə qol çəkməsini xahiş etdim.Səməd Vurğunun tapşırığı bu yerdə köməyimə çatdı və mən şəhərə qayıtdım.Məni oxumaq üçün M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstituna oxumağa göndərdilər.
BİR QUCAQ KÖNÜL İNCİLƏRİ
2017-ci il,fevral ayının 12-də görkəmli yazıçının ziyarət edənlər bizlər idik- Fəridə Ləman, Məhəbbət Dəmirçiyeva,Sultanxanım Nəsibova,Solmaz Kosayeva və Venera Əsgərova.Bu,bir ürək görüşüydü,səmimiyyət görüşüydü,böyüyünə,ağsaqqalına ehtiram görüşüydü.Onun da könlünü şad etdik, bizə də xoş oldu.
Əziz dostlar, bu məqalədə Vidadi Babanlının yaradıcılığından söhbət açmadım,bir qədər fərqli bir yazı oldu.Sonda bu ŞƏHANƏ KİŞİNİN öz şeirindən bir bəndlə həmin günün unudulmaz xatirəsini yekunlaşdırıram.
Gəl öpüm ləkəsiz açıq alnından,
Ey mənim ərköyün,şəhanə könlüm.
Sən düzə düz dedin,əyriyə əyri,
Gətirmədin dilə bəhanə,könlüm!
13.02.2017
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
A DÜNYA
Sevinə bilmirəm, gülə bilmirəm,
Tökülüb dərdlərin başa,a dünya.
Zülmün kösövləri köksümdə yanır,
Ayağım dolaşır daşa,a dünya.
Oyunbazlar torba salır başlara,
Baxan yoxdur gözlərdə qan-yaşlara.
Həsədim var göydə uçan quşlara,
Yorma sən özünü boşa,a dünya.
Dolaşıb yolların əriş,ağacı,
Nadanın başına qoyurlar tacı.
Sərçə təriflənir,baxır turacı,
Haqsız təriflərdən haşa,a dünya.
Torpağın nəfəsi kəsilib daha,
Fəqirlik ölkəyə səs salıb daha.
Nəyə əl vurursan bahadan-baha,
Gəlmir bu işlərin xoşa,a dünya.
Bax, tülkülər quyruq ilə oynayır,
Sifarişlə buyruq ilə oynayır.
Fitnə-fəsad əməlindən doymayır,
Əl uzanıb başdan huşa,a dünya.
Kənardan baxırıq yaxşı nə varsa,
Baxmazlar,başına dünya daralsa.
Bulanıq suların əgər durulsa,
Sən də bir gələrsən cuşa,a dünya.
Dəyişirlər yerlə göyün yerini,
Ölü dəbdə,sayan yoxdur dirini.
Bilən yoxdur amalsızın sirrini,
Gəlməyəsən bədə tuşa,a dünya!
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
17 dekabr şair Osman Sarıvəllinin doğum günüdür!
“AĞACIN GÖYÜ DƏRDİN ALEM”…
Bu məqaləni 1995 -ci il dekabrın 9-da yazmışdım.
Allah rəhmət eləsin, böyük şair-Osman Sarıvəlli!
Bəzən böyük qardaşım Qurban düşünür, söylənirdi: – mən çoban, qardaşlarım çoban, quzuçu, babamız, hətta babamızın babası – hamısı çoban, quzuçu, muzdur…
İnsafdırmı, bu nəsildən heç olmasa bircə oxumuş adam çıxmasın? Ancaq o zaman ailəmizdə məndən başqa yaxşı oxumağa münasib oan elə bir uşaq da yox idi. Düzünü deyim, məni Molla Əhməd babanın evinin yanına toplaşıb müxtəlif kənd oyunları oynayan uşaqların yığnağı maraqlandırmırdı.
Bir neçə il qeyri-müntəzəm Quran dərsi aldıq. Sonralar kəndimizin uşaqlarına qoşulub II Şıxlı – Dəllər kənd məktəbinə gəldik. Süleyman əfəndi Qayıbov, Osman əfəndi Qayıbov və bu sayaq layiqli müəllimlər bizə dərs deyirdi. Dərsə qarşı imkansızlığım – ev işləri, mal-qoyun azarı olsa da əlifbanı, yazı-pozmağı ilk dəfə II Şıxlı kənd məktəbində öyrəndim.
Osman Sarıvəlli (tərcümeyi-halından).
Azərbaycan poeziyasının özül daşlarından biri olan, bəşəri şair Osman Sarıvəllinin mənzilinə redaksiyadan bir neçə nəfərlə getdik. Yolumuzu şairin böyük oğlu Afər müəllimin evindən saldıq.
Ay el uşaqları, xoş gəldiniz, həmişə siz gələsiniz. Sonra isti xatirələrə sığındıq, xatirələrlə ovunduq. Afər müəllim hər şeyi o qədər gözəl ,ardıcıllıqla danışırdı ki, sual verməyə ehtiyac duyulmurdu.
I Xatirə
Şeir, sənət yolunun çətinliklərinə görə atam bizi ədəbiyyatdan uzaqlaşdırdı. Amma ikinci qardaşım, fəlsəfə elmləri doktoru Rafiqdə şer yazmaq təbi var.
Mən ədəbiyyatçı olmasam da, onun bəzi işlərinə köməklik göstərirdim, son vaxtlar ona daha çox köməklik göstərən xalam oğlu şair Eldar Nəsibli idi. Günlərin bir günü atam mənə dedi ki, nə yaman arıqlamısan, gəl sənə putyovka düzəldim get Krımda dincəl. Anan dedi ki, atan özü də çox arıq idi, bir dəfə sanatoriyaya gedib gəlməklə, yaxşıca kökəlmişdi. Anamın bu sözündən sonra gedib-gəlib soruşdum ki, nə oldu atamın dediyi putyovka? Daha səbrim tükənmişdi. Qələmi götürüb onun yazı stolunun üstünə kağızda yazdığım bu sözləri qoydum:
Əzizim saman atı,
Gəl yorma yaman atı.
Bir gör neyləyirsən? – Putyovka amanatı.
Anam soruşur ki, a kişi, bəs o uşağın putyovkası nə oldu? Atam da deyib ki, stolun üstünə yazıb qoymuşam, oxuyar. Gəldim gördüm ki, mən yazdığım kağızın aşağı hissəsindən atam belə yazıb – “Saman atımn“ müəllifinə:
Əzizim saman atı,
Kökəldir saman atı.
Ata arpanı versən,
Şıllağı yaman atı.
II Xatirə
Əvvəllər kənd toylarında igidlər “dirə-döymə oynayır, güləşərdilər. Bu məhəllənin igidləri o məhəllənin igidlərinə doy gələndə camaatı onunla fəxr edərdi. Atam da yaxşı güləşən olub. Kənddə yaşıdları içində onun kürəyini yerə vuran yox idi. Bakıya gələndən sonra da deyirdi ki, yazıçı, şairlərdən çoxunu güləşdə yıxmışam, ən çox da Süleyman Rəhimovu, Səməd Vurğunun isə qolundan tutan kimi çıxırdı. Bircə Dəmirçioğlu Süleyman Rüstəmə gücüm çatmırdı…
III Xatirə
Atam olduqca torpağa bağlı adam idi. Çox təəssüf ki, o cür ola bilmədik. Boş vaxtlarını Mərdəkandakı bağımızda əkib-becərməklə məşğul idi. Bir dəfə Qubadan 30-a qədər şitil gətirtmişdi. Onların hamısını zəhmətlə torpağa basdırdı, bir də gedib gördük ki, hamısını oğurlayıb aparıblar. Amma nədənsə bağlar da bizi çəkmədi…
IV Xatirə
Bir dəfə Səməd əmi bizə gəlmişdi. Nahar vaxtı idi. İki ov itini də gətirib həyətə bağlayıbmış. Anam xoş-beşdən sonra gətirib süfrə açdı. Pəncərənin qabağında oturan Səməd əmi əti yedikcə sümüklərini ıtlərə atırdı. Bu mənzərəni gözaltı seyr edən atam dedi: – a Səməd, sən deyəsən elə itləri yedirtməyə gəlibsənmiş.
Ocağın nəfəsi
“Şeir yazmağa nə zamandan başladığım tarix yadıma düşmür. Aşıq məclislərinin, eləcə də,şair ürəkli Tükəzban xanımın şirin bayatılarının təsiri ilə heç bir savadım olmadığı zaman da kiçik mahnılar, qoşmalar, bayatılar söyləyirdim. Seminariyada oxuduğum illərdə də (1920-26) tez-tez aşiqanə şeirlər yazırdım.
Mənim ilk şeir məktəbim, şeir müəllimim əsasən xalq yaradıcılığı, aşiqanə dastanlar, Vaqif, Vidadi kimi el ruhunda yazmış şairlər olmuşdu.
OSMAN SARIVƏLLİ (tərcümeyi-halından).
Beləcə Vaqif, Vidadi ruhlu el şairinin ocağını isindirən, işığını yandıran övladları – Solmaz xanım və Seyranla (oğlu Babək Türkiyədə, Rafiq isə Moskvada yaşayır) görüşmək, yaddaşlarında qorunan atalı-analı günlərinin şirinliyini bir daha yada salmaq üçün onun öz mənzilinə gəldik. Mənzilin bayır tərəfində – küçədə bir qovaq ağacı var. O acacın budaqları küçədəki işıq dirəyindən asılmış gecə lampasına sarılıb. Qovağın dibi ilə hər dəfə böyük şairimiz Osman Sarıvəlli indiki İslam Səfərli küçəsi 21-də yerləşən mənzilinə üz tutub. Görəsən ucalığa yönəlmiş bu pilləkənlərin doğma nəfəsə, doğma üzlərə açılan qapısında hansı şeirin misrasını fikirləşib, hansı bir əsərin adını qoyub şair. Elə biz bu ocağa ona görə tələsirdik ki, o hissləri keçirən şairin xatirələri övladlarının dili ilə söz açsın.
Osman Sarıvəllinin oturduğu stol. Stolun üstündə hər şey öz qoyduğu kimi xəyala dalıb. Qeyd kağızları, kitablar, təqvim, təsbeh, o kağızlara hopmuş şair ürəyinin misraları, kəlmələri, nələri və nələri…
Bu evə kimlər gəlməyib, kimlər gecələməyib. Stolun üstündə Osman Sarıvəllinin Aşıq Şəmşirə həsr etdiyi “Aşıq ürəkli şair, şair ürəkli aşıq kitablarını görürəm. Seyran müəllim kitaba baxışlarımı tutub deyir: “Səməd əmi Aşıq Şəmşirə qayğı göstərməyi, onun yaradıcılığının çap olunub işıq üzü görməsinə köməklik göstərməyi atamdan xahiş etmişdi. Ümumiyyətlə, atam aşıq ədəbiyyatını, xalq yaradıcılığını çox sevirdi. Aşıq Şəmşir də bu evin əziz adamlarından biri idi. O hər dəfə Bakıya gələndə bizdə gecələyirdi.
Atam Aşıq Ələsgərin həyatı haqqında da yazıb. Onun iki sazı vardı,birini İraq-Kərkük şairi Əbdüllətif Bəndəroğluna bağışladı.Özü də gözəl saz çalırdı.
Sonra Seyran müəllim əlavə edir – Atam çox sadə insan idi. Bilmədiyi sözü çox vaxt məndən soruşardı. Biz tez-tez onunla dənizkənarına gəzintiyə çıxırdıq. Bir də görürdün ki, sözümüz çəpləşdi. Atamın ağsaqqal təcrübəsi ilə məni gənclik ehtirasım aramızda qızğın bir mübarizə yaradırdı. Və sonra anama deyəndə eşitdiyim sözlər məni qane edirdi – A Sayalı, bu Seyrandan mən çox şey öyrənirəm…
Otaqda qoyulmuş qara rəngli pianino da diqqətimdən qaçmır. Seyran müəllim onunla da bağlı maraqlı xatirə danışır. – Bu pianino atamın vaxtında hara qoyulubsa, orada da durur. Pianinonu təzə almışdıq. Fəhlələr gətirib onu evə qoyandan sonra, atam qapağı qaldırıb, “Sudan gələn sürməli qız xalq mahnısını ifa etdi. Onda qardaşım Babək də konservatoriyada oxuyurdu. Və çala-çala dedi – “Niyə görəsən, bizim milli xalq mahnılarımız notlara köçürülüb konservatoriyada tədris olunmur? Çox şükür ki, sonralar bu arzu reallaşdı.
Osman Sarıvəllinin kitab rəfində çox kitablar vardı, amma onun stolunun üstündə ona çox doğma olan adamların kitabları qoyulmuşdu. Onlardan biri də hörmətli nasirimiz, xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlının “Dəli “Kür“ romanı idi. Kitabın içinə bu sözlər yazılmışdı: “Qocaman Gəmi qayanın əzəmətini, Dəri Kürün coşğunluq və təmkinini qəlbində, şerində, həyatında yaşadan əziz Osman qağaya müəllifdən kiçik hədiyyə. İsmayıl Şıxlı.
10.9.68.
Mənzildən çıxmaq üçün ayağa durduq, bir daha evin döşəməsindən tavanına qədər göz gəzdirdik. Tavandan qalaq-qalaq qopub düşən suvaq qatlarında itən xatirələrin izini görürəm. Və Səbail rayon 42 saylı mənzil-istismar idarəsinə demək istəyirəm ki, bu günlərdə xatirə lövhəsi asılacaq Osman Sarıvəlli mənzilinə axışan adamlar şairin mənzilindəki uçuq-sökük yerlərə baxıb nə deyəcəklər?..
Bu evdə xalq şairi ədəbiyyatımıza incilər bəxş etmiş, dünyanın, dahiləri ilə üzbəüz oturmuş, Sofokldan, Puşkindən, Nekrasovdan, gürcü, tatar və digər xalqların ədəbiyyatlarından tərcümələr etmişdi. Bəs biz onun üçün nələr edirik?..
Pilləkənləri düşürük. Axşam saat 9-dur. Dönüb geri boylanıram. Qapının ağzında boy-boya dayanmış Seyranla, Solmazla bir daha baxışlarında sağollaşıram. Birdən Osman Sarıvəllinin öz əlləri ilə yazdığı tərcümeyi-haldan anası Tükəzban xanımın dediyi bayatı yadıma düşür:
Ağacın göyü dərdin alım,
Dibinin şöyü dərdin alım, Gözümü sənə dikmişəm, Tezcə böyü, dərdin alım…
Bəli, Osman Abdulla oğlu Qurbanov – Osman Sarıvəlli göy oldu, şöy oldu, böyüdü qol-budaq atdı, elinə-obasma şöhrət gətirdi. Və bir gün babaların, ataların keçdiyi köç yolundan müqəddəsliyə yol aldı.
«Dəli Kür» 21 dekabr, 1995-ci il
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
Fəridə Ləmanı ad günü münasibətilə təbrik edirik
Bu gün şair-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyinin üzvü, “Məhsəti” jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, “Məhsəti” Şairlər Məclisi İctimai Birliyinin qurucusu və ilk sədri Fəridə Ləmanın doğum günüdür.
“Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyi İdarə heyətinin sədri professor İlham Pirməmmədov, İctimai Birliyin bütün üzvləri, o cümlədən Qazax mahalının ziyalıları Fəridə Ləmanı ad günü münasibətilə təbrik edir. Ona uzun ömür, can sağlığı, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırlar.
Fəridə xanımın ictimai fəaliyyəti, yaradıcılığı “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyi tərəfindən həmişə yüksək qiymətləndirilib. 3 dekabr 2023-cü ildə “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyinin və Atatürk Mərkəzinin birgə təşkilatçılığı ilə Atatürk Mərkəzində Fəridə Ləmanının 70 illik yubileyi keçirilmişdir. Həmçinin Fəridə xanımın 70 illik yubileyi münasibətilə İctimai Birliyin mətbu orqanı olan “Dəli Kür” qəzetinin xüsusi jurnal buraxılışı nəşr olunmuşdur.
“Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyi yaranan ilk illərdən İctimai Birlikdə fəaliyyəti və 70 illik yubileyi münasibətilə Fəridə Ləman “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyi İdarə heyətinin qərarı ilə Xalq şairi Səməd Vurğun adına Diplomla təltif olunmuşdur.
2024-cü ildə “Qazax” Xeyriyyə İctimai Birliyinin dəstəyi ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevə həsr etdiyi “Onu zaman seçib” poeması (həm Azərbaycan, həm də ingilis dilində) çap olunub.
Hörmətli Fəridə xanım, biz sizinlə fəxr edirik.
Müəllif və mənbə: Səbinə Yusif
Təbrik edirik, əziz Fəridə xanım!
Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, “Məhsəti” jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, şair-publisist Fəridə Ləmanın doğum günüdür.
Fəridə xanımı ürəkdən təbrik edir, ona uzun sağlıqlı ömür və gələcək fəaliyyətində bol-bol uğurlar, sevinclər arzulayırıq!
Qısa arayış:
Fəridə Ləman 26 noyabr 1953-cü ildə Qazax rayonunun Kəmərli kəndində anadan olmuşdur. O, Kəmərli kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ADPU-nun Azərbaycan dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır.
O, 2008-ci ildə Həcc, 2009-cu ildə Kərbala ziyarətlərində olmuşdur.
Hazırda AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik institutunda baş elmi işçidir. Fəridə Ləman bununla yanaşı “Məhsəti” jurnalının təsisçisi və baş redaktorudur.
Fəridə Ləman bədii yaradıcılığa 1980-ci illərdən başlamışdır. O, “Tale adlı yazı varmış” (1991), “Suya danışılan yuxu” (1994), “Torpağın yaddaşı” (1995), “Azərbaycan Bədii Dilinin Epitetlər lüğəti” (1995), “Qazax mahalının şəhidləri” (1995), “Həsən ağa Qiyasbəyli” (1996), “Oğlundan qızından yarısa vətən (1996), “Əminə Dilbazi” (1999), “Ürəyimi sabahlara açıram” (2004), “Can Azərbaycan” ( 2006), “Sönməyən ulduzlar,” (2017), “Ocaq daşı” (2018), “Donmuş təbəssüm” (2019), “Tale adlı yazı varmış” (1992), “Mübarizim bir dünya” (2015), “Bülbül və qadın” (2017) və s. olmaqla 50-dan çox kitabın müəllifidir.
Fəridə Ləman dəfələrlə yaxın İran və Türkiyədə dövlət tədbirlərində, 1998-ci ildə Müstəqil Azərbaycanın Qadınlar qurultayında, 1999-cu ildə Türk dünyası Qadınlarının ilk qurultayında (İstanbul), 2005-ci ildə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin VIII qurultayında (Ankara) nümayəndə kimi iştirak etmişdir.
Fəridə Ləman 1997-ci ildə “Sevil” Qadınlar Məclisi poeziya klubunun rəhbəri, 1998-ci ildə “Xatun” ədəbi Məclisinin sədri olmuşdur; 2001-ci ildə “Məhsəti” Şairlər Məclisini yaradıb; 2003-cü ildə eyni adlı “Məhsəti” jurnalını təsis edib, həmin jurnalın baş redaktorudur.
Fəridə Ləman Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Mərkəzinin idarə heyətinə üzv və Qadınlar Şurasına sədr seçilib (2007–2017).
İİR-nin Mədəniyyət Mərkəzinin İmam Rzanın doğum günü və Həzrəti Məsumə ilə bağlı keçirdiyi şeir müsabiqəsində qalib olmuş, Urmiyada şeir festivalında iştirak etmişdir (2007); Uluslararası Yunus Emre Kültür və sanat haftasında iştirakçı olmuşdur (6–10 may 2008).
Fəridə Ləman Azərbaycan diaspor himninin, Türk marşının (hər iki mahnı 2005-ci ildə Ankarada DAK-ın VIII qurultayında xalq artisti Lütfiyar İmanov tərəfindən səslənmişdi) və İctimai Televiziyanın himninin müəllifidir.
O, 2010-cu ildə Osmanqazi Universitetində 2-ci Ulusal simpoziumda və IV Uluslararası Kıprıs simpoziumda (Türkiyə) iştirak etmişdir.
2012-ci ildə Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimova həsr olunmuş “Mübarizli vətən” əsəri Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında səhnələşdirilmiş, teatrın özündə və sərhəd bölgələr — Gədəbəy, Qazax, Ağstafa bölgələrində əsgərlərin və rayon ictimaiyyətinin iştiraki ilə göstərilmişdi.
Fəridə Ləman 2013-cü ildə yaradıcılıq xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatına layiq görülmüşdür.
2014-cü ildə (14–17 aprel) Eskişehir Türk Dünyası Çocuk- Edebiyyatı Sempoziyumunun iştirakçısı olmuşdur.
2014-cü ildə Türkiyədə “Bayraklarda Hilalımız” Güldeste (Eskişehir) şeirləri işıq üzü görmüşdür.
2014-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər Fondunun dəstəyi ilə həyata keçirilən “Vətən sevgisi sərhəddə başlamır, sərhəddə bitmir” kitabında şeirləri dərc olunmuşdur.
Fəridə Ləmanın jurnalistlik fəaliyyəti də maraqlıdır. O, “Azad Azərbaycan” qəzetində Gəncə-Qazax bölgəsi üxrə xüsusi müxbir (1992–1993), “Gənclik” jurnalında korrektor, “Azərbaycan” qəzetində müxbir, “Azərbaycan qadını” jurnalında müxbir, “Xatun” jurnalında baş redaktor, “Məhsəti” jurnalında baş redaktor, “Azad Azərbaycan” qəzeti müxbirlər şöbəsinin müdiri, “Respublika” qəzetində müxbir və “Dəli Kür” qəzetində baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır.
Fəridə Ləmanın xidmətləri dövlətimiz tərəfindən dəyərləndirilmişdir. O, “General Həzi Aslanov” adına (fəxri diplom, 1995), “Xanqızı Natəvan” adına (diplom, 1995), “Araz” ali ədəbi mükafatı (1999), “Qızıl qələm” mükafatı (2000), “Həsənbəy Zərdabi” mükafatı (2000), “Əliağa Şıxlinski” adına diplom (2004), “Milli Heysiyyət” və “Qopuz” (2006) fəxri diplomları, Cəfər Cabbarlı mükafatı (2010), “General Əliağa Şıxlinski” yubiley medalı (2016), “Vətən naminə” medalı —(2016), “Səməd Vurğun Mükafatı” diplomuna layiq görülmüşdür.
Fəridə Ləman hım də Azərbaycan Prezidentininn Sərəncamı ilə 2019-cu ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası
Milli Məclisinin Mədəniyyət Komitəsinin təbrik məktubundan:
“Məhsəti” Şairlər Məclisi İctimai Birliyinin qurucusu və ilk sədri olmuş filoloq-alimi 70 illik yubileyi münasibəti ilə təbrik edir, möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları diləyirik!
Xanım şairin xəlqi duyğuların təcallası olan poeziya örnəkləri ilə yanaşı, hərbi-vətənpərvərlik mövzulu əsərləri də ona ün qazandırıb, O, şəhidlər haqqında kitablar yazıb, qəhrəman Vətən oğullarının səngər həyatını, döyüş yolunu uğurla ədəbiyyata gətirib.”
Çoxsaylı kitablar, məqalələr müəllifi olan əziz Fəridə xanımı yaradıcılıq uğurları və ad günü münasibəti ilə bir daha təbrik edir, ona gləcək fəaliyyətində daha böyük uğurlar arzulayırıq!
Müəllif: Nurlana Telmanqızı
Nurlana Telmanqızının yazıları
Mənbə: Sultan Əhmədova
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
SÜLEYMAN ABDULLANIN DİGƏR YAZILARI
365 gün şeir yazan “Şeir ağacı “-Təvəkkül Goruslu!
Bu yazıma tanınmış şair Təvəkkül Goruslunun “Şeir ağacı”şeiri ilə başlamaq istəyirəm.Təbii ki, bu şeirə qədər də onun çox sayda şeirləri və kitabları işıq üzü görüb.
Şeir ağacıyam bəndlər budağım,
Göylərə qol açıb misra qucağım,
Hecadı, vəzndi yaşıl yarpağım,
Məmnun olar gözlə barımı dərən.
Şeir ağacıyam sözlər çətirim,
Qışda da təzədi, tərdi sətirim,
Uzaqdan duyulur lətif ətirim,
Deyirlər “utanmaz varını verən”
Amma mən onun gündəlik həyat tərzinə uyğun olaraq məhz bu şeirindən başlamaq istədim.
Öncə onu deyim ki, Təvəkkül müəllimi bir şair kimi sosial şəbəkədən tanımışam.Ən çox da diqqətimi çəkən onun hər gün səhifəsində yeni bir şeir paylaşması olub.Sanki o bunu gündəlik həyat proqramına uyğunlaşdırıb,gözəl bir vərdişə çevirib.Sonra isə bu 365 günün məhsullarını nəfis bir kitab halında çap etdirib.
Təvəkkül Goruslu ədəbi prosesdə öz yeri,öz dəsti-xətti olan qələm,söz sahibidir.Düşdüyü şəraitdən asılı olmayaraq poetik anlamda da sözünü cəsarətlə deyə bilir.Qələmin,sözün gücü və bu sözü deyənin şəxsiyyəti,məqsəd-məramı da o zaman aydın təzahür edir.Düşünürsən ki,şair bu sözü niyə deyir və bizə nəyi aşılayır?!
Onun şeirlərində həyatın təbii rəngarəngliyi,ahəngi var.O,həyatın,yaşadığı cəmiyyətin çalarlarını bədii düşüncəsinə,duyğularına hopdura bilib.Ona görə də şeirləri oxunur,sevilir.
Şair təxəllüsündən göründüyü kimi Vətən həsrətli yaradıcıdır.Onun şeirlərində sarı və qara rənglərin yansıdığı məqamlar var.O rənglərin içindən ağrı,kədər boylanır və hələ ki,boy alır.
Üstə basıb qarabağlı yaranın,
Dağın verib, saxladılar aranın.
Pozmaq üçün bütövlüyün Turanın,
Səni bizdən qopardılar, Zəngəzur!
Bəli indi gördük bu sarı,qara rənglərin kökü haradan gəlir.Bu rənglər zorən taleyimizə hopdurulmuş,ürəyimizcə olmayan rənglərdir.
Şair şeirlərinin birində “Dünyadır bu”- dedi.Amma bunu yana-yana,göynəyə-göynəyə dedi,sadə və səmimi:
Kimlər artır saray-saray,
Kimlər uçur təkdaş-təkdaş.
Kimə zülüm,kimə qolay,
Kimə sürgün,kimə ” beşdaş”…
Təvəkkül müəllimin şeirlərindən hiss olunur ki,o, yüksək mənəviyyata və intellektə sahib bir insandır .O,söz nümayişbazı və ” mən”…”mən” … deyən cızma-qaraçı hay-küyçülərdən deyil.Ədəbiyyatımıza,vətənimizə,el-obasına sözün əsl mənasında vətəndaş xidməti nədirsə onu edir:
Ay adam,ara ver,bir “mən” sözünə,
Yaxasını yırtıb bayıra tökmə.
Sakit ol,qışqırma,güvən özünə,
Öz mənin yüz biçim mənlə tikmə.
Şairin əli sanki hər zaman nəbzinin üstündədir,orada qanlar-qadaların dolaşdığı yaşadığı gerçək dünyanın qorxulu ürəyi döyünür .Şair dünyanı ,insanlığı qan tökməyə sürükləyənlərin “son məqam”larını yada salmağı xatırladır.
Dünyanı ölümə sürüyən kəslər,
Qan tutan gözünüz bəşərə asi.
İnsanlıq sizləri barışa səslər,
Durun ki, sizindi ölüm sırası.
Şair el-obasına bağlı ,onun təəssübünü çəkən bir vətən vətəndaşıdır.Amma tarixin sərt üzü,tərs sillələri var,ayrılıq adlı həsrət yolları var və bu yollarda keçə bilməyəcəyimiz çəhlimlər,qadağalar, yasaqlar qoyulub.Nə əlin yetir,nə üçün çatır…
Mənim ocaq yerim,mənim pir yerim,
Mənim xeyir yerim,mənim şər yerim,
Məni mən eyləyən səndə hər yerim,
Qalıbdı ,özümə qaytar,a kəndim.
Bəli, vətəndaş harayının poetik inkasıdır bu nümunələr.O şirinliyi,rahatlığı,dincliyi insan ancaq dünyaya göz açdığı məkanda tapır.
Müəllifin şeirlərində folklora,təbiətə,kainata,fəsillərə,oda,torpağa, suya və s.müraciətlərlə tez-tez rastlaşırıq.Bu bədii nümunələrin içindəki metaforik yanaşmalar orijinal və gözəldir .
Təbiət paltarın geyər, soyunar,
Suyun geyindiyin oldumu görən.
Canlı da,cansız da suda yuyunar,
Sonsuzdu su ilə həyatın sürən.
“Mənim fikirlərim su kimi çılpaq”- deyən şair ,sözləri, düşüncəsi,ruhu, duyğuları ilə axar sularda çalxanaraq durulanın,saflaşır.
Şeirlərində çox vaxt ədalət,haqq carçısına çevrilən şair ürəyini kağıza boşaltmaqla bir “təsəlli “tapır.Bu zalım cəmiyyətdə haqq-ədalət nə vaxt yerində olub ki?!
İşğaldan azad olan bölgələrimizə ayrı-ayrı təşkilatlar, qurumlar tərəfindən səfərlər təşkil olunur.Hər yerdə,hər işdə olduğu kimi buradakı ayrı seçkilik də müəllifə pis təsir edir.Şuşaya təkrar-təkrar ziyarətə gedənlər yenə gedir…
Özünüz yüz kərə,min kərə gedin,
Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi.
Torpağın,qaynadın ziyarət edin,
Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi.
Duyub sevincini gülərik birdən,
Sevin göz yaşların bilərik birdən.
Qəlbimiz tab etməz,ölərik birdən,
Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi.
Təəssüf….çox təəssüf… görünür oranın öz “adamları” var….
Təvəkkül Goruslu,zəhmətkeş, təəssübkeş bir qələm sahibidir.Onun yaradıcılığında Vətən,Bayraq, müstəqillik Torpaq,əsgər,Şəhid mövzusuna çox sayda müraciətlər var.
Titrəşir yerişindən orman,torpaq,dağ,dərə,
Vətən sənə güvənir,sən igidə,sən ərə.
Tanrı səni qorusun,əhsən sənə min kərə,
Azərbaycan əsgəri!
Bu gün ədəbiyyatda güclü bir poetik axın var.Bu axının içində öz dəyanətini saxlamaq sözün əsl mənasında məsuliyyət tələb edir.Təvəkkül müəllim də bu məsuliyyətin daşıyıcılarındandı.Allah ruhunuza, duyğunuza min bərəkət versin -“Şeir ağacı”!
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
Ay samovar
Neyləyəsən göz düsəndə,
Bir aləmsən köz düsəndə.
Çay dadından söz düsəndə,
Olmaz sənə tay, samovar.
Tüstün fikir dumanıdır,
Bir elin xoş gumanıdır.
Min bir dərdin dərmanıdır ,
İçirtdiyin çay,samovar.
Boş günün yox bircə dənə,
Çox doğmadır üzün mənə.
Fəridə də zümzümənə,
Qoşulubdur, ay samovar…
Ömür yolun uzun olsun, Rəfail!
Rəfaillə bir məktəbdə təhsil almışıq -Kəmərli kənd orta məktəbində.Bir yaş fərqimiz var,belə ki,o məndən bir sinif aşağı oxuyurdu.Rəfail çox dəyərli el-oba ağsaqqalı, dil-ədəbiyyat müəllimimiz Ağakişi İsmayılovin övladıdır.Onun bütün məziyyətləri müəllim ailəsində böyüdüyünü təsdiqləyirdi-nizam-intizamlı,tərbiyəli, məsuliyyətli və s.
Orta məktəbdə oxuduğumuz illərdə onun bədii yaradıcılıqla məşğul olmasından xəbərsiz idim.Bakı mühiti ədəbi yaradıcılığın üzə çıxmasında bilavasitə vasitəçi olur,mətbuat,çap imkanları,müxtəlif tədbirlər və s.Bu mühit eyni zamanda insanları yaxınlaşdırır,doğmalaşdırır,isnişdirir…söz-sözə söykək olur.Onun söz dünyası əl-ələ tutmaq üçün qırılmaz bir halqa yaradır, mənəviyyatı cilalayır.Rəfail İncəyurd milli təəssübkeşdir,onun ünvanı zəhmətdir, and yeri Vətəndir,güvənci doğma Qazax mahalıdı.İncə dərəsinin təşnəsidir.Uşaqlığının həsrət yuvası,atalı-analı günlərin qım-qımalı,laylalı , bayatılı yaddaş xatirələri onu tez-tez yurda çəkir.Ayaq izlərini ot basmış,gözü yolda qalan ata evinə tələsir.Qəribliyin ağuşuna aldığı ev,həyət-baca indi yalnız acılı-şirinli xatirələrdən söz açır.:
Çoxdandı almırıq yol havasını,
Gəl orda darıxan Qazağa gedək.
Tale çox oldurur özü deyəni,
Gəl hərdən dartınıb yasağa gedək.
(Gedək)
Hərdən şəhər sıxlığından təngə gələn ruh adamı başını götürüb harasa getmək istəyəndə yenə “sığınacaq yeri” ata-ana evini görür.Təsəlli yeri,qəlbinin rahatladığı ocaqdır o yurd…
Başımı götürüb kəndə gedəcəm,
Beş-on duru adam tapmaqdan ötrü.
Neynim, çalışıram boz niyyətlərin
bəyaz əllərindən qopmaqdan ötrü.
(Bəlkə də)
Rəfailin şeirlərini gözdən keçirirəm,sözlər, misralar ürəyimə hopur və gözümün leysanına dönür.Çünki bu şeirlərdə yaşanmış insan taleləri var,aman Allah,bu “yoxluqlar”adamı necə yandırıb -yaxır.Bu qara yollar bitmir,tükənmir…
Kəndin ortasına düşüb gedirəm,
Yolların gördüyüm adamı yoxdu.
Bağı yerindədi, dağı yerində,
Hayıf ki, o dadı, o tamı yoxdu.
(Yoxdu)Hər günü imtahan,sınaq olan ömür,başın nələr çəkib,eh,bilsən nələr?!
70-i haqladım göz açammadım,indi sevinc yaşat yolu 100-ə var!
Səndən 70 yaş asılıb,
Nələr çəkən baş asılıb.
Kürəyimdən daş asılıb-
Onu ordan itir, gedək.
(Gedək)
Rəfail “Xəyal” şeirində yazır ki,
Oturub bir əsər yazacam bir gün,
Mən özüm olacam baş qəhrəmanım…
Əla,gərək çoxdan yazmağa başlayaydın, Rəfail.Yaşadığın ömür buna haqq verir.Ömür yolun uzun olsun, inşallah,yaxşı adam.Yaxşılıqlardan usanma,qocaldım demə,duman uca zirvələrə sinir…
Daha yoxuşlara dirənmir dizim,
Daha bənd-bərəni dolanmır izim.
Deyəsən, qocalıq yenir, əzizim,
Yadımdan çıxanlar yadıma gəlmir.
(Deyəsən)
Bu gözəl dünyanı yaradanın bir adı da Salamdı.Salam olsun gələn günlərinə,Salam olsun varlığına,Rəfail!
Adam varsa, dünya da var,-
kainata salam olsun.
Axan çaya, açan gülə,
solan ota salam olsun.
(Salam olsun)
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
“MƏN AYAĞA QALXACAM,YARAMA TORPAQ TÖKÜN”
Dünyanın ən şirin sözünü özünə təxəllüs götürüb şair Barat
Vüsal. Ürəyimizi sıxan həsrətin məngənəsindən, gözümüzü
yolda qoyan intizardan yaxa qurtarmaq istəyəndə haradasa
şirin bir vüsal axtarmışıq. Amma, əziz oxucu, axtarmışıq
dedim. Vüsala çatmağın çox keşməkeşli yolları var. Yusif
Züleyxasının, Kərəm Əslisinin, Məcnun Leylisinin, Qərib
Şahsənəminin, Abbas Gülgəzinin vüsalına tələsəndə nələr
olmadı,nələr?!Vüsalın yolu əzablardan, ağrılardan, acılardan keçir.
Elə Baratın poeziyaya gələn yolu da bu şirin əzablardan
keçib. Amma axırda şirin bir vüsala qovuşub, şeir yazıb, şair olub.
Özünün dediyi kimi, eyvanlarında qaranquş yuva qurub,
öz qaranquşları olanda, sevgisinə bənzəyən utancaq
bənövşədən dəstə bağlayıb köhləninin belinə qalxanda, köç
edən durna qatarını xatırlayanda can atdığı bu duyğular vüsal
imiş. Barat Vüsal yurd sevgisinə köklü bir şairdir. O, şair
ömründə, insan taleyində bütöv Azərbaycan vüsalını
yaşamaq arzusundadır.
Sənin kimi olacağam Azərbaycan,
Sənin kimi vüqarlı, sərt!
Sənin kimi uca, məğrur,
Cəsur, comərd.
Sənin kimi üzündə nur, gözündə nur,
Dərdi-sevinc, sevinci dərd,
Bəxti yüyrək, bəxti qara,
Ürəyində min bir arzu, min bir yara.
Sənin kimi çadırlarda yaşayacam,
Səngərlərdə al qanıma bələnəcəm,
Sənin kimi olacağam, ölənəcən,
Sənin kimi olacağam – Azərbaycan!
Baratın içində zaman-zaman közərən duyğu ocağından
ətrafına sıçrayan qığılcımlar sətirlərə, misralara dönür.
“Məni tanı” – deyir, “Yaxşı tanı. Çör-çöp yığıb Vətən ocağını
sönməyə qoymayan mənəm, öz ömrünü yurd ömrünə
calayan mənəm, Vətən dərdi ilə yaş-yaş yanan mənəm, heç
kimə baş əyməyən, heç kimə əl çalmayan, kərpic kəsib, ot
otlayıb yaşayan mənəm, yüz yol ölmüş bildiyin, amma
ölməyən mənəm”.
Mən öləndə görəcəklər,
Köksüm üstə ürək deyil,
Azərbaycan döyünürmüş!
Şairin ürək yerində Azərbaycan döyünən köksündən
böyük ümidlərlə, böyük arzularla Qələbə yolları keçir.
Amma bunun üçün təpərli ürək lazımdır. Dərdə sığal vermək
yox, dərdi döymək lazımdır. Bu itən, bu yanan Vətənin
dərdinin üzünə çəkdiyimiz yaddaş pərdəsini zalımcasına
yırtıb, həqiqətin gözünə baxmaq lazımdır. Göz dağımızdan
baxmaqla, danışmaqla bir iş çıxmaz. Və şair demiş:
Gözün umuduna qalası olsa,
Bir də o dağları görməyəcəyik.
Yenə də şair ana bətnində körpəmizə belə qənim kəsilən
yağıya dərs vermək üçün “Qələbə yolları ürəkdən keçir”
deyir:
Bağrımız başına basaq silahı,
Ürəyə qısılsın o silah gərək.
Ürəklə bu yurdun olub pənahı,
Zəfəri ürəklə qazanmaq gərək.
Baratın əlimdəki kitabı “Yolumuz eşqə bağlıdır” adlanır.
Heç bir mübaliğəsiz bu kitabı oxuyub qurtarmaq olmur.
Sözlərin, fikirlərin tutumu, məna yükü olduqca təsirlidir.
Məni dağ başından yerə tullayın,
Araza tullayın, Kürə tullayın.
Ağlamayın, gülə-gülə tullayın,
Məni o dağ başı çəkir özünə!
“Ağlamaq səsi“, “Mən ayağa qalxacam”, “Qara daş
haqqında ağı”, “Mərmi”, “Sahildə“”, “Koroğlu daşı“,
“Gözümün üstü“,“Palıd kökləri“ “Yurd üstündə yellənən
bayraq“və s. şeirləri onun iç dünyasından, vətəndaş
yanğısından xəbər verir.
“Mən ayağa qalxacam“ şeiri Vətən harayı, şair demiş,
əsgər andı, əsgər səsidir. Vətənin torpağını şama bənzədən
şair hər kəsi özünü oda vuran pərvanə olmağa çağırır.
Bəsdir
iniltilər, bəsdir sızıltılar:
Bəsdir deyib ağladım, yoxdu bir kəsim deyə,
Qoymaram borclu qalıb ruhum tələssin göyə.
Anamın göz yaşları bir yolluq kəssin deyə,
Mən ayağa qalxacam, yarama torpaq tökün.
Bəli, bütün dərdlərimizin dərmanı bu torpaqdadır. Ona
görə də şair deyir: “Bütün dərdləri yenən təzə dərman
tapmışam, Mən ayağa qalxacam, yarama torpaq tökün”.
Baratın poeziyası axtarışdı, təəssübdü, düşüncədi, fikirdi.
Nəticədə tutumdu, mahiyyətdi, mənəviyyatdı. Baxın, “Qara
daş haqqında ağı” şeirində Barat yollara atılmış, ya yolların
küncündə atılıb qalmış qara daşa təkcə bir daş parçası kimi
baxmır, oxucusuna tarix açır, mahiyyət söyləyir, ağı deyir.
Bu daş yüz düşmən başı yara bilərdi, bəlkə bu daşlar bir
vaxtlar kəsilmiş bir başdı, ya bəlkə qədim bir qaladan düşən
tarixi yaddaşdı, bəlkə bir igidin köhlən atıdı, ya doğrudan da
qara bir daşdı. Amma niyə bu qara daşın dərdinə ağlayan
yoxdu.
Taleyi üstündə bir duman gördüm,
Çox şeydən ötəri ağlağan gördüm.
İtə də, qurda da ağlayan gördüm,
Heç bu qara daşı ağlayan yoxdur.
Baratın dilindəki söz, fikir axtarışı gözəldir. “Mərmi”
şerində diqqətinizi belə bir ifadəyə cəlb etmək istəyirəm.
“Əsgər əllərinin yası”…“ çox mənalı seçimdir, sanki bütün
şeirin canıdır. Şeir bütün varlığı ilə həmin ifadədən gəlib
keçir. Anasının qırxından yarımçıq çıxıb xidməti borcunu –
Vətən, Torpaq borcunu hər varlıqdan üstün tutan əsgər,
Azərbaycan əsgəri sən Vətənin, Torpağın ölməzliyini
fikirləşirsən, sən düşmənin qəzəbini, hikkəsini özünə
tuşlayırsan, amma düşmən də oyaqdı. Budur mərmi düşən
vuran əllərini qoparıb, sənin dərdinə dərman olacaq dərmanlarsa
yoxdur, satılıb, ya bəlkə müştərisi üçün bir küncə
atılıb. Sənin dərdinə, sənin ölümünə şairin qələmi ağlayır,
şeiri ağlayır. İlahi, bu şeir dərmandımı götürün qoyun əsgərin
əlləri üstə. Bu əsgərin əlləri düşmənə uzanmışdı, bu əsgərin
niyyəti zəfərə tuşlanmışdı. Nə yazıq ki, əsgərin qopan əlləri
kimi qəlblərindən vicdanını qopardanlar da var.
Sənin boğazından kəsir bir alçaq,
Mənim boğazımdan kəsir bir alçaq.
O əsgər əlləri uzanmalıydı,
Hələ çox zəfərlər qazanmalıydı
Uzanan o namərd əllərinə bax,
“Qazanan” o namərd əllərinə bax.
Olsun namərdlərə ölüm, deyirəm,
Yığşırsın qoy hələ pul ətək-ətək.
Gəlin ay adamlar, gəlin, deyirəm,
Əsgər əllərinin yasına gedək.
Baratın kitabını oxuduqca bitkin, orijinal, özünəməxsus
fikirlər müşahidə etdim: “Sənin yox, özümün sonum
başlayır. Əgər ürəyimdən yıxılsan, Vətən“, “Baxtını devirib
yatırammazlar, Yığılan var üstə oturammazlar”, “Bir daş
ayağımız altında qalıb, Yağır başımıza tənə daşları”, “Söyüd
gövdəsinə güvənmək olmur, Aşır işlərimiz palıd kökündən“”,
“Dostları görəndə zəncir gəmirir, Düşməni şırvanıb keçirir
başa“, “Bu iti içimə kim bağlayıbdı”, Qələm böyüdəni
kiçiltmək olmur” və s.
Baratın nəğmə dolu ürəyinin bir neçə vərəqini aça bildim.
Çünki sənət eşqinə bağlı bu yolu getmək (“Yolumuz eşqə
bağladır”) çox mətləbləri açmağı tələb edir. Şair qardaşım,
bu fikirlər sənin çox dəyərli kitabından oxuduğum şeirlərin
olsa-olsa, beş-altısı haqqında ürək sözlərimdir. Deyəcəyim
sözlərin çoxu qabaqdadır. Sağlıq olsun. Bir torağay
uçuşunda, bir tütək səsində yenə sənin yaradıcılığına
dönəcəyəm.
Qırmızı qurşaqlı səməni də, çölə, çəmənə ətir saçan novruzgülü gülü də
dünyaya
gəldiyin 18 mart günündə bu yazı ilə birgə sənə hədiyyə
olsun. Şeirində təvəllüd gününlə bağlı bu günü heç kimə
verməyəcəyəm,- deyirsən. Biz də arzu edirik ki, ömrünün
bütün sevinci bu günü keçirdiyin günün sevinci qədər olsun.
Yandırın, a dostlar, bayram şamını,
Bu günü ömrümə naxış sayıram.
Qonaq çağırıram bu gün hamını,
Bu günü hamıya bağışlayıram,
Bu günü heç kimə verməyəcəyəm.
Müəllif: FƏRİDƏ LƏMAN
Aşıq Qurban: – Pərdəli gəzməyən
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
YAZARLAR.AZ
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru