“Ədəbiyyat Qəzeti”ndə hörmətli Akif Abbasov un 4 hekayəsi verilib. Hekayələrin qısa təhlilini təqdim edirəm:
CƏMİ BİR İRAD
Hekayədə məktəb mühitindəki bürokratiya, formalizm və mənasız iradlar tənqid olunur. Direktor və inspektorun “cami bir irad” tapmaq üçün süni şəkildə qüsur axtarması müəllifin ironiyasını gücləndirir. Müəllimin işi ilə deyil, “protokol” və “kağız üzərindəki qayda” ilə ölçülən sistemin absurdluğu göstərilir. Hekayə həm təhsil sistemindəki mexaniki yanaşmanı, həm də insan amilinin itib getməsini tənqid edir. Sonda müəllimin “bir iradın tapılması” uğrunda yaşanan gülünc səylər satirik effekt yaradır.
DƏRMAN
Hekayədə iki gəncin Tofiqi aldatmaq üçün qurduqları ucuz, amma effektli yalan təsvir edilir. Onlardan biri “anam ağır xəstədir, bu dərmanı indi almalıyam, sən ver, pulunu gətirəcəyəm” kimi emosional bəhanə ilə Tofiqin mərhəmət hissini oyadır və ondan 20 manatı “qoparır”. Tofiqin sadəlövhlüyü, başqasının dərdinə inanmağa həmişə hazır olması onu aldadılmağa aparır. Hekayə insanın mərhəmətindən sui-istifadə edənlərin psixologiyasını və məişət fırıldaqçılığını realist şəkildə göstərir.
ƏTİN SÜMÜYÜ
Hekayənin mərkəzində İslam – savadlı, elmi işlərlə məşğul olan, fəlsəfə doktoru bir adam dayanır. Dostu Mansur ondan tanışının dissertasiyasını redaktə etməyi xahiş edir və qarşılığında 500 manat söz verir. İş bitəndə Mansur yalnız 400 manat verir, qalan 100 manatı isə “ətin sümüyü də olur” kimi yarızarafat, yarıciddiliklə əsaslandırır – yəni, guya hər işin “sümüyü”, yəni itməli hissəsi olur. Müəllif bu ifadəni metafora kimi quraraq cəmiyyətdə xidmətin dəyərinin kiçildilməsini, intellektual əməyin gözdən salınmasını yumoristik, amma acı ironiya ilə göstərir. Hekayə həm də dostluq münasibətlərindəki hörmət çatışmazlığını və “haqqı kəsmək” kimi sosial vərdişlərin tənqidini daşıyır.
HAZIR YEMƏK
Hekayədə Xudayarın hiyləgərliyi və gündəlik məişətdəki xırda fırıldaqlar yumorla təqdim olunur. O, qonşusu Məmmədağını özünə araq aldırmaq üçün “hazır yemək var, araq al, gəl yeyək” deyə aldadır. Məmmədağa arağı alıb gələndə isə süfrədə yalnız şor, göyərti kimi adi məhsulların olduğunu görür — yəni Xudayar heç bir “hazır yemək” hazırlamamış, sadəcə arağı “havayı” əldə etməyə çalışmışdır. Bu detal cəmiyyətdə yayılmış “qonaqlıq adı ilə nəsə qoparmaq” davranışının satirik tənqididir. Hekayə həm də Məmmədağanın sadəlövhlüyünü, Xudayarın isə mətbəx yox, məqsədini hazır saxladığını göstərir.
Müəllif: ADİLƏ NƏZƏR
Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
