1936-ci ildə Karp Likov Stalin rejiminə etiraz edir. Xanımı və uşaqları ilə tayqa meşələrinə gedir. Mənfi 40 dərəcə temperatura düşən bu ərazidə yaşamağa başlayırlar.
Akulina həkimsiz özü Dmitri və Agafyanı dünyaya gətirir. Onlar çovdar və kartof əkirlər. Ov edirlər. Heyvanların dərisindən özlərinə paltar tikirlər.
40 il Likovlar ailəsi dünyadan təcrid olunmuş şəkildə yaşayırlar. Onlar bilmirdilər ki, 2-ci Dünya Müharibəsi olub. Stalin ölüb. İnsan kosmosa uçub.
Geoloqlar 1978-ci ildə təsadüfdən onların yaşadığı yeri aşkarlayır…
Tarixdə “Teymur məğlub oldu” yazılmayıb Sıfırdan qurduğu “Böyük Teymurilər İmperatorluğu” ilə 3 qitəni titrədən, 27 sultanı diz çökdürən, 20 böyük yürüşün hamısında qalib gələn, heç birində məğlub olmayıb adını tarixə “Yenilməz Xaqan” kimi yazdıran Əmir Teymur yüzlərlə müharibə aparmışdır.
Sibirdə mənfi 40, Hindistanda 60 dərəcə istidə döyüşdü.İştirak etdiyi heç bir müharibədə məğlub olmadı, 4 milyon kvadrat kilometr ərazi ilə demək olar ki, bütün Asiyaya hökm etmiş, Avropanın bütün krallarından beyət məktubları almışdır. Osmanlının 3 dəfə mühasirəyə alaraq ələ keçirə bilmədiyi İzmiri, O, 7 gündə almışdır. Çingiz xanın çətin şərtlər üzündən geri döndüyü, İskəndərin 6 ildə ələ keçirə bilmədiyi Hindistanı 12 ayda fəth etmişdir. Halbuki tarix İskəndəri Böyük, Teymuru isə barbar adlandırmışdır.
Ancaq unutmayaq ki, tarixin heç bir səhifəsində “Teymur məğlub oldu” yazılmayıb.
Mən bir tərcüməçi kimi uzun illərdir bu peşə ilə məşğulam, bu peşənin çətinliklərini, tələb etdiyi dəqiqliyi, məsuliyyəti çox gözəl bilirəm. Zaman dəyişir, texnologiyalar sürətlə inkişaf edir. Bu gün tərcümə sahəsində çalışan bir şəxs olaraq bildirməliyəm ki, süni intellektin imkanlarından istifadə etməmək vaxt itkisi, enerji itkisi və bəzən də keyfiyyət itkisi deməkdir. Bəli, mən ChatGPT kimi alətlərdən bütün məqsədlər üşün, yəni informasiya əldə etmək, müxtəlif səpkili tərcümələr etmək və s. məqsədilə istifadə edirəm və bunu etməyə məcburam. Çünki bu alət mənim işimi daha sürətli, daha sistemli və HƏTTA DAHA KEYFİYYƏTLİ yerinə yetirməyə kömək edir. Amma bu o demək deyil ki, tərcümə süni intellekt tərəfindən edilir və mən sadəcə “copy-paste” edirəm. Əsla! Mətnin: -terminoloji düzgünlüyünü,
-üslub uyğunluğunu, -elmi və ya bədii baxımdan kontekstə uyğunluğunu, -insan tərəfindən başa düşülən formada redaktəsini yenə də mən edirəm. Süni intellekt alətləri mənim rəqibim deyil – əməkdaşım, yardımçımdır. Mən onu düzgün istifadə edirəm və nəticədə sifarişçi də, oxucu da keyfiyyətli tərcümə alır. Tərcümə sahəsində dünyada qəbul olunmuş və sınaqda keçirilmiş gündəlik fiziki yük bir tərcüməçi üçün 5-8 səhifədirsə (1500-2400 söz), 60 səhifəlik texniki və ya elmi mətni bir gün ərzində vaxtında, keyfiyyətlə yerinə yetirmək üçün bu alətlərdən istifadə labüddür. Bu, zəiflik deyil – zamana uyğunlaşmaqdır. Ancaq burada başqa bir məsələ də var. Bura digər peşə sahiblərinin, məsələn, yazıçıların, tədqiqatçıların, həkimlərin, hüquqşünasların və digər mütəxəssislərin bu cür xidmətlərdən geniş istifadə etmələrinərinə baxmayaraq, onlara qarşı heç bir mənfi reaksiya və hücum olmur. Amma tərcüməçilərə gələndə sanki dünya başımıza yıxılır, sifarişçilərin beyni çönür, həngamə başlayır, süni narazılıqlar yaranır, tərcüməçilərin ağır, gərgin əmək sərf etməklə istismar olunmaqlarından sanki zövq alan qeyri-adekvat davranış və şıltaqlıq nümayiş etdirməyə çalışırlar. İnsan beyninin 75%-i sudur, onun bu gün süni intellekt imkanlarından daha geniş imkanlara malik ola bilməsi bu gün artıq şübhə altındadır. Mən 1980-ci ildən tərcümə ilə məşğulam. O dövrlərdə nə Google Translate, nə də ChatGPT var idi. Biz artıq zamanın sınağından keçmişik və o zamanlar da peşəkar şəkildə işimizi görməyə çalışırdıq. İndi isə bu resursları istifadə etməyimizə görə təzyiq altına alınırıq – bu, qəbul edilə bilməz! Bizim işimizin nəticəsi olaraq, süni intellektin imkanlarından istifadə edərək əldə etdiyimiz ilk məhsulun arxasında yenə də biz dayanırıq, süni intellekt yox. Sifarişçilərin, tərcüməçinin iş üslubuna, iş mexanizmlərinə müdaxilə etməsi, tərcüməçinin təqib olunması heç bir etik çərçivəyə sığmır. Bir o qalıb ki, həmin insanlar biz tərcüməçilərə yatmaq, yemək və s. rejimləri, hətta onlayn lüğətlərdən belə istifadə etməməyi də diktə etsinlər. Gəlin, işıq gələn yerə papağımızı tıxamayaq, inkişafın qarşısını almayaq. Bu, günün tələblərinə uyğun olaraq peşəkar tərcüməçilər də texnologiyalardan istifadə edirlər, bu heç də zəiflik deyil, sadəcə bir əməkdaşlıq formasıdır. Buna etiraz etməyi başqa bir şeylə müqayisə edə bilərəm: Evimizdə paltaryuyan maşın var, amma paltarlarımızı əllə tasda yumağa çalışmalıyıq. Evimizdə tozsoran var, amma hələ də evimizi süpürgə ilə təmizləməliyik. Ətçəkən maşınımız var, amma əti ağac toxmaqla əzməliyik. Telefonlarımızda WhatsApp və Messenger var, amma məktublarımızı əl ilə yazıb poçtla göndərməliyik. Bu cür müqayisələr çox ola bilər. Texnologiyanın inkişafını qəbul edək, ona uyğunlaşaq və hər zaman peşəkarlığımıza sadiq qalaq. Bizim işimiz sadəcə texnologiyanı düzgün istifadə etməkdir – texnologiya bizim köməkçimizdir, rəqibimiz deyil. Tərcüməçi zəhmətini kiçiltməyək – bu peşə həm çətin, həm də yaradıcı əməkdir. Hörmətlə,
Finlandiya Respublikasının keçmiş Prezidenti Tarja Halonen
O, iki dəfə Finlandiya Prezidenti olub. Və yenə də o, küçədə köhnəlmiş paltarda oturub başqalarının hər gün hiss etdiklərini hiss etməkdən çəkinmir…
Bu fotodakı qadının mərhəmətə ehtiyacı yoxdur. Onun mərhəmət “tökülməsinə” ehtiyacı yoxdur. O, yalnız iki şey istəyir:
-qəlbimizdən bir az insanlıq,
-və mühakiməyə öyrəşmiş insanlardan bir az aydınlıq.
Bu, Finlandiya Respublikasının keçmiş Prezidenti Tarja Halonendir. Onun adı burada yaxşı tanınmaya bilər, amma o, iki dəfə dövlət başçısı seçilib və liderlik illərində Finlandiya dünyanın ən uğurlu ölkələri arasında mövqeyini inamla möhkəmləndirib: təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə və infrastruktur sahəsində.
Finlandiya təkcə gözəl göllər və sakit şəhərlər deyil. O, həmçinin güclü, dünyaca məşhur şirkətlərin – Nokia, Wärtsilä, Polar-ın evidir.
Amma ən diqqət çəkən şey başqa bir şeydir.
Bu foto sosial media kampaniyasının bir hissəsidir. Həmin əsərdə keçmiş prezident ikinci əl paltarlar geyinmiş və saatlarla evsiz oturmuş, qaçqınların, evsizlərin və cəmiyyət tərəfindən tez-tez nəzərdən qaçırılan insanların reallığını heç olmasa bir anlıq yaşamağa çalışmışdır.
O, sadə, lakin dərin dürüst bir şey demişdir: “Mən qaçqın və ya dilənçi ola bilərdim. Prezident olmağım sadəcə taleyin işi idi.”
Və insan böyüklüyü də elə buradadır. Vəzifədə deyil. Vəziyyətdə deyil. Amma həyatla bağlı qalmaq, fərqli şəraitdə doğulsaydın kim ola biləcəyini heç vaxt unutmamaq bacarığında.
Bu dünya varlılar xeyriyyəçilikdən danışanda deyil, daha yaxşı bir yerə çevrilir. Amma güclülər vicdanlarını itirməyəndə.
Literary magazine “Yazarlar” published in Azerbaijan, led by Editor-in-Chief Zaur Ustac
With pride and esteem, we receive a certificate of appreciation from the literature magazine “Yazarlar”, published in Azerbaijan, led by the editor-in-chief Zaur Ustac, writer and journalist Jahongir Mirzo The magazine honored several newspapers and magazines leading in cultural journalism from all the countries of the world, among them the Masar Arabi newspaper for their contributions to the cultural bridge expansion All thanks and gratitude With great pride and honor, we receive the certificate of appreciation from the literary magazine “Yazarlar” published in Azerbaijan, led by Editor-in-Chief Zaur Ustac and writer-journalist Jahongir Mirzo. The magazine honored several leading newspapers and magazines in cultural journalism from around the world, including Al-Masar Al-Arabi, for contributing to building cultural bridges. All thanks and gratitude >>> Ədəbiyyat səfiri (link unavailable) https://yazarlar.az/2026/02/05/ed%c9%99biyyat-s%c9%99firi/
Qafqaz Müsəlmanlarının Müftisi Mirzə Hüseyn Qayıbzadə qızların məktəblərdə təhsil alması uğrunda mübarizə aparmışdı. O, qızları Nigar və Gövhər xanımı Tiflis Nücabə Qızlar İnstitutunda oxutmuşdu.
Nigar xanım 1889-cu ildə, Gövhər xanım isə 1903-cü ildə həmin institutu qızıl medalla bitirmişdilər.
ƏDƏBİYYAT SƏFİRİ MÜKAFATI “Yazarlar” jurnalı tərəfindən Zaur Ustacın anadan olmasının 50 illiyi münasibətilə təsis olunub. Mükafat Azərbaycan mədəniyyətinin (ədəbiyyat, jurnalistika, tarix, təhsil, incəsənət və s.) ümumi inkişafına töhfələr vermiş şəxslərə təqdim olunur (eyni şəxsin bir neçə dəfə təltif olunmasında heç bir məhdudiyyət yoxdur). Mükafat diplomdan və nişandan ibarətdir. “Yazarlar” jurnalı tərəfindən təqdim olunur. Laureatların siyahısı hər il “Yazarlar” jurnalının birinci sayında (yanvar nömrəsində) dərc olunur.
13.EVA Petropoulou Lianou 14.Dra Hc Maria Elena Ramirez 15.Niloy Rafiq 16.Kujtim Hajdari 17.Jansaya Utambetova (Bibimaryam) 18.Sanobar Mehmon 19.Lobar Rustamova 20.Sojiraxon Mamadaliyeva 21.Ne’matilla G‘aybullayev 22.Nosir Abbos 23.Boqiy Mirzo 24.Farida Afro‘z
Türk dünyasında Nasreddin Hoca, ortak kültürel hafızanın en güçlü figürlerinden biridir. Sadece Türkiye’de değil; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Tataristan, Başkurdistan, Uygur bölgesi ve Balkanlar dâhil çok geniş bir coğrafyada tanınır. Birçok yerde “Molla Nasreddin”, “Apendi / Afendi”, “Nasirdin Ependi”, “Nasreddin Efendi” gibi adlarla bilinir. Aşağıda Nasreddin Hoca’nın Türk Dünyası kültüründeki yeri, etkisi ve anlamı özetlenmiştir:
1. Ortak Türk Mizahının Simgesi
Türk toplulukları arasında mizah anlayışı benzer olduğu için Nasreddin Hoca fıkraları coğrafyaya göre değişse bile özünde aynı bilgelik ve espri bulunur.
Toplumsal eleştiri
Günlük hayatın pratik zekâ örnekleri
Güçlüye karşı zayıfın akılla üstün gelmesi
Bu temalar Türk halk edebiyatının ortak özellikleridir.
2. Kültürel Birleştirici Figür
Nasreddin Hoca fıkraları Türk dünyasında kültürel birlik göstergesi olarak kabul edilir.
Orta Asya’da Afendi hikâyeleri, Anadolu’dakilere çok benzer.
Ortak değerler: adalet, dürüstlük, pratik zekâ, insanı güldürerek düşündürmek.
Bu yönüyle Hoca, Türk milletinin tarihsel kültür bağlarını canlı tutan bir figürdür.
3. Sözlü Kültürün Bir Parçası
Türk boyları arasında yüzyıllarca sözlü olarak aktarılan Hoca fıkraları:
Köylü pazarlıklarından
Han, kervansaray, çarşı sohbetlerinden
Toy (şölen) eğlencelerinden
günümüze kadar taşınmıştır.
Her bölge kendi diline, ağız özelliklerine ve günlük hayatına göre Hoca’yı yeniden yorumlamıştır.
4. Bilgelik ve Nüktedanlık Arketipi
Türk kültüründe “bilge adam” ve “halk filozofu” tipi vardır.
Bu tipin en belirgin temsilcisi Nasreddin Hoca’dır.
Aynı arketip yine Türk dünyasında:
Keloğlan,
Apendi (Orta Asya),
Bektaşi fıkraları,
Uygur Nasirdin Ependi
gibi figürlerde görülür. 5. UNESCO ve Uluslararası Tanınırlık 2023’te Nasreddin Hoca’nın 800. doğum yılı UNESCO tarafından anma yılı ilan edilmiştir. Bu karar Türk dünyasının ortak başvurusuyla gerçekleşmiş ve Hoca’nın uluslararası bir figür olduğu yeniden vurgulanmıştır.
