ZAUR USTACIN YAZILARI

ANA DİLİM
Bu şipşirin Ana dilim,
Həm də qutlu sancağımdır!
Min illərdir Ata Yurdun
Sərhədini bəlirləyir…
Ta Şumerdən üzü bəri,
Dədəm Qorqud öyüd verib,
Şah İsmayıl fərman yazıb,
Qoç Koroğlu nərə çəkib…
Ulu Babəkin fəryadı,
Füzulinin ah-naləsi,
Nəsimin şah nidası,
Bu dildədir!!!
Bu dil, Tomrisin dilidir;
Layla deyib,
Hökm verib…
Min illərdir Ata Yurdun
Sərhədinin keşiyində
Əsgər kimi durub, bu dil!!!
Ana dilim həm əsgərdir,
Həm də sərhəd!!!
Toxunulmaz bir tabudur!!!
19.02.2023. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC,

“Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,

şair-publisist.

ZAUR USTACIN ŞEİRLƏRİ

ZAUR USTACIN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC UŞAQ ŞEİRLƏRİ

PDF: >>>>> ZAUR USTAC “QƏLƏMDAR-2”

PDF>>> ZAUR USTAC “BB” KİTABI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ŞEİR BÜTÜN DÖVRLƏRİN ƏBƏDİ MÖVZUSUDUR

“Butov Azerbaycan” qazətinin əziz oxuculari, budəfəki söhbət iştirakçımız — tanınmış özbək şairəsi, tərcüməçi və jurnalist, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin üzvü Sənubər MEHMANdır.
Söhbətimiz ustad-şagird ənənələri, Azərbaycan və özbək şeiriyyatı, təsəvvüf ədəbiyyatı, şair ilə şəxsiyyət arasındakı baxışlar haqqında oldu. 

—Söhbətimizi poeziyaniz haqqında başlayaq. Şeirlərinizdə Mövlanə Rumi, Əhməd Yəsəvi, Baburəhim Maşrab kimi böyük ustadlarımızın işıqlı nəfəsi hiss olunur.
Belə bir şans hər şairə nəsib olmur.
Bu böyük və ilahi istedad yükünü daşımaq çətin deyilmi?

—Şeir bütün dövrlərin əbədi mövzusudur, niyə də olmasın…
Sualınız çox yerindədir — əslində, Sözün yükü çox ağırdır, çünki bu yük Sözün özü qədər qədim və qiymətlidir.
Amma, müdrik xalqımızda:
“Allah yerin dağlarına baxıb qış göndərir” — deyə müdrik bir atalar sözü var.
Böyük Yaradanımız söz demək cəsarətini və bacarığını verirsə, onu daşımaq üçün də güc verir.
Bundan əlavə, bu dünyada məsuliyyət gözləri ilə baxsan, ən asan işin belə olmadığına rast gələ bilərsən, insan hər zaman, hər hansı bir halda da olsa insan olaraq qalmağın özü nə qədər çətin və əziyyətlidir!
Amma insan hər zaman səbr və mətanət ilə özünü, özünün həqiqi qiymətini anlamağa çalışır.

—Ozod Şarofiddinov, Nəcmiddin Komilov kimi böyük ədəbiyyatşünaslar sizə öz yolunuzu tapmaqda necə kömək etdilər?
Onlarla keçən dövrlər, söhbətlər haqqında fikirlərinizi bölüşsəniz…

 
—20-ci əsr özbək ədəbiyyatının zirvələri olmuş — Özbəkistanın Qəhrəmanı Ozod Şarofiddinov, filologiya elmləri doktoru, professor Nəcmiddin Komilov haqqında danışmaq istəsək, onların nə qədər böyük Ustad, ensiklopedik bilik və yüksək təfəkkür sahibləri olduğunu söyləsək, bir suala cavab olaraq kitab yazmaq belə yetərli olmaz. Bu böyük ustadlarım ən əvvəl insanlıq elminin zirvələri idilər.
Kim ki, bu ruhani söhbətlərdən faydalanıbsa, şübhəsiz ki, ruhu işıqlanmış və təfəkkürü parlaq olmuşdur, bunlar arasında mən də bu uca varlıqların nəzərinə layiq görülməyimdən məmnun olaraq, bu sevgidən təəccüblənərək, özləri çağırmasalar belə getmişəm.
Doğrusu, deməliyəm ki, hər ikisi də mənim haqqımda özlərinin sevgi və etimad dolu məqalələri ilə — Özbəkistanın Qəhrəmanı Ozod Şarofiddinov müəllimi “Dünya Ədəbiyyatı” jurnalında, filologiya elmləri doktoru, professor Nəcmiddin Komilov müəllimi “Gülüstan” jurnalında yazıblar — amma mən hər ikisinin qarşısına getməkdən çox çəkinmiş və getməyə utanmışam, bu səbəbdən bu böyük ustadlarımdan dualar, səmimi sevgilər və gözəl bir yol arzuları ilə yazılmış ön sözlər mənim üçün miras qalmışdır.
Amma, aramızdakı bu ruhani münasibətlərdə heç bir dünya görüşü qarışmamışdır, yəni mən onların vəzifələrindən və ya mövqelərindən heç bir şəkildə maraqlanmadım, ya da şəxsi problemlərimi, məsələn, təhsil haqqını ödəyə bilmədiyim halda məktəbi tərk etməyim barədə onlara danışmadım.
Düzünü desəm, onların bu vəziyyəti hiss etmələrindən qorxmuşdum.
Mənim üçün onlar ədəbiyyatın, biliklərin yüksək səmasında yaşayırdılar və mən onların o yüksək səma üzərində qalmasını, yerin kiçik qayğılarına qarışmamalarını istəyirdim.
Bəlkə də, bu düzgün deyildi, bunu bilmirəm, çünki o vaxtlar çox gənc idim, həmçinin “qanla girən canla çıxar” — dedikləri kimi mən hələ də o cür təvazökar və utancaq idim.
Şeirlərimdəki azad və sərbəst ruh və insanı təbiətimdəki təvazökarlıq mənim üçün çox çətindir.
İlk sualın dəqiq cavabı burada ortaya çıxdı.

—Sizə görə təsəvvüfün tərifi nədir?
Təsəvvüf şeirləri yazmaq prosesi zamanı hansı mənəvi halı hiss edirsiniz?

 —Təsəvvüf əslində ruhun şeiridir.
Onun içində ruh belə poetik yüksəlişlərdə yer və dünyadakı kiçik kədərləri rədd edir.
Təsəvvüfün tərifi ilə yaşamaq, əslində bütün ömrü şairanə bir əhval-ruhiyyə ilə yaşamaqdır.

—Hər bir şairin, yazıçının ruhunun şairləri olur. Sizin ruhunuzu şairləri kimlərdir?

—Mən özbək ədəbiyyatının demək olar ki, bütün klassik şairlərini və Şərq ədəbiyyatının, Azərbaycan
ədəbiyyatının böyük klassikləri Məhəmməd Füzulinin, fars-tacik ədəbiyyatından Həfiz Şirazi, Bədreddin Hilolinin qəzəllərini, bu günün ən yüksək Ruhiyyə səviyyəsində yüksək məqamlar yazan bütün şairləri diqqətlə oxuyuram.
Bundan əlavə, Qərb ədəbiyyatından Jorj Sand, Xulio Kortasar, Emili Dikinsonun və Yaponiya şairi İsakova Takubokunun heykəlləri, klassik və müasir yapon şairlərini, Yasunari Kawabata’nın nazik təbiət tərənnümlərini, ispaniyalı şair Federico Garcia Lorcanın cazibədar heyrətlərini sevirəm.
Həmçinin, Azərbaycan müasir şairləri Romiz Ravşan və Səməd Vurğunun gözəl tərcümələrini də axtarıb oxuyuram.

—Şair və şəxsiyyət kimi həyatınızdakı ən vacib qərarlar nə olub?

 —Hər bir insanın öz həyat prinsipləri olmalıdır, mənim üçün!
Prinsipi, qətiyyətli xarakteri və müəyyən sərhədləri olmayan insanın heç vaxt öz mənəvi kimliyi olmaz!
Məni hər zaman tarazlıqda saxlayan qüvvə bu inamdır!

—Yaradıcı və şəxsiyyət kimi həqiqəti axtarmaq, söz və mənanı dəqiq göstərmək sizin üçün nə qədər vacibdir?

—Məhz bu sualınıza beşinci sualda özüm bilmədən cavab vermişəm (!!!)
İlahi, yüksək inamı və qətiyyətli prinsipi olmayan yaradıcı insanın mənəvi kimliyi olmaz, çünki mənəvi kimlik olmadığı halda, o yaradıcı özü-özlüyündə itir.
Söz və mənası mənim üçün can və bədən kimi bütöv bir anlayışdır!

—“Bəzi şeylər kitablardan öyrənilmir.
Onları ustaddan öyrənmək lazımdır,” deyilir.
Buna necə fikriniz var?

—Doğrudan da elədir — kitablardan öyrənilməyən, yalnız görməklə və yaşamaqla başa düşülən acı həyat həqiqətləri vardır.

—Əmir Qobus deyir ki: “Yüksək dərəcələrə yalnız başdan keçirilən çətinliklərlə nail olunur.”
Sizə görə, şair və şəxsiyyət üçün yüksək dərəcə nədir?

—Mənim fikrimcə, həqiqətən Şair və Şəxsiyyət olmaq üçün ən yüksək dərəcə, hər hansı bir vəziyyətdə də özünün sadə bir insan olduğunu və ona verilən bütün mükafatların Allahın neməti olduğunu unutmamaqdır!
Yəni ən yüksək dərəcə bu təvazökarlıqdır!

—Çox sayda yaradıcı mərkəz olaraq şəhərə meyllənir.
Yaxşı şair, yazıçı olmaq üçün şəhərə meyllənmək nə qədər doğrudur?

—Bir zarafatlı aksioma var, böyük istedadlar kənddə doğulur, şəhərdə ölürlər…
Demək istəyirəm ki, mərkəzin öz cazibəsi var, burada bütün istedadlar cəm olmuş və bu baxımdan bir növ yaradıcı mühitin qaynadığı yer olaraq tək bir yerdə yaradıcıları çəkən xüsusiyyətə malikdir.

—Mitskoviç deyir: “Bütün gün yaxşı yaşamaq, kitab yazmaqdan daha çətindir.”
Sizə görə, biz yaxşı insan olaraq yaşamağı və yaxşı kitablar yazmağı nə qədər bacarırıq?

 —Bu suala ümumi cavab vermək mümkün deyil, çünki yaxşı insan olaraq yaşamaq çox özünəməxsus bir prosesdir.
Bir vaxtın özündə kimisi çox yüksək bir həyat yaşarkən, onun yanındakı biri də ən aşağılıq və axmaqlığın ən ucuna çıxa bilər.

—Azərbaycan ədəbiyyatına maraqlarınız haqqında da danışsanız.
Azərbaycan ədəbiyyatından ən çox oxumağı sevdiyiniz şair və yazıçılar kimlərdir?

—Azərbaycan ədəbiyyatı mənim üçün hələ bir sirli dəniz, açılmamış xəzinə kimi durur. 
Azərbaycan klassik şairləri Məhəmməd Füzuli, İmaməddin Nəsimi və Bilal Nəzimi çox oxumuşam, xüsusilə Füzulinin otuzdan çox qəzəlini əzbər bilirəm, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının zəhmətli nümayəndəsi Yusuf Samad oğlunun: “Qətl günü” romanını (Usman Qoçxor tərcüməsində) oxuyaraq çox təsirlənmişəm.
Səməd Vurğundan gözəl tərcümələrini də axtarıb oxuyuram, Ramiz Rövşənin şeirlərini sevirəm, ən böyük arzum onları orijinalda oxumaqdır!

—Sizcə, Azərbaycan və özbək ədəbiyyatı arasında hansı ümumi xüsusiyyətlər və bənzərliklər var?
Bu iki xalqın ədəbiyyatı bir-birinə necə təsir edir?

—Bu iki xalqın kökü birdir, bizim Azərbaycanla dinimiz ortaqdır, ədəbiyyatımız ortaqdır, buna görə ədəbiyyatımız da ruhən bir-birini tamamlayan əkiz ədəbiyyatlardır.

Söhbətləşdi:
Cahangir NAMAZOV,
“Butov Azərbaycan” qəzetinin, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Azerbaycan Jurnalistlar birliyinin üzvü.

“XƏZAN” jurnalının fevral (2025) sayı

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın yanvar-fevral (2025) sayı çapdan çıxıb. Sayca 64-cü (cari il üzrə birinci) nömrə sayılan 104 səhifəlik jurnal poeziya, nəsr və publisistik məqalələrlə zəngindir.
Xatırladaq ki, jurnal 2016-cı ildən çıxır. İlk sayı 23 fevral 2016-cı ildə işıq üzü görüb. Davamlı olaraq hər iki aydan bir nəşr olunub. Yazıçı, şair marağı və çapa hazırlanan materialların bolluğu nəzərə alınaraq bir neçə dəfə əlavə nömrələr hazırlanıb. Deməli, bu nömrə ilə jurnal fəaliyyətinin 9 ilini başa vurmuş hesab olunur. Onuncu ildə də nəşrini ənənəvi şəkildə davam etdirmək planlaşdırılır.
Jurnalın PDF variantı martın birində “YAZARLAR.AZ” və “BEYDEMİR.RU” saytlarına yerləşdiriləcək.

Sizə təqdim olunan jurnalın bu sayının YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir:

1.Redaktor guşəsi
-“Həqiqət niyə çılpaqdır?”

2.Publisistika
-Mahir CAVADLI – “Gecə döyülən qapılar” (Nəbi Xəzrinin yüz yaşına)
-Asya ƏHMƏDOVA – “20 Yanvar – Ümumxalq hüzn günü, yoxsa Müstəqillik uğrunda mübarizə günü?”
-Əli BƏY AZƏRİ – “Məhəmməd Əli yaradıcılığında Şərqlə Qərbin vəhdəti” (Şair Məhəmməd Əlinin 75 yaşına ərməğan)
-Ramiz İSMAYIL – “Məhərrəm Qasımlıdan Orxan Paşaya” (Aşıq yaradıcılığı barədə bir neçə söz)
-Ünbülbənü MUSAYEVA – “Tamara Sadıqqızının poetik dünyası”
-Əvəz KÜSKÜN – “Hər aşığın öz dövranı”
-Əli BƏY AZƏRİ – “Xosrov Natil – taleyini yazan şair”
-Mahir CAVADLI – “Neçə dövran görən şair” (Nizami Kolanılının yaradıcılığından)
-Əli BƏY AZƏRİ – “Ziyadxan Budaqdan on dördüncü budaq” (Şairin “Bax budur yaşamaq” şeirlər kitabı ilə baş-başa)
-Xuraman ZAKİRQIZI – “Ayaz İmranoğlunun “Komutan” romanı”
-Asya ƏHMƏDOVA – ““Həm də böyüklər üçün” (Əli Bəy Azərinin “Köhnə il hara gedir?” adlı uşaq hekayələri kitabı haqqında təəssüratlar)
-Lalə MAHMUDOVA – “Uzun gecə” (yada düşdü xatirələr)
-Nazliyəbanu BƏYMƏHMƏTOVA – “Xurşid Dəvranın “Pədərküş” şeirindəki tarixi həqiqətlər” (tərcümə Rəhman BABACANındır)

3.Poeziya
-Qüdsiyyə QÜDSİ – “Qəzəllər”
-Məhəmməd ƏLİ – “Payız ovqatı”, “Dağlarda qış”, “Günün mənzərəsi”, “Adsız şeirlər”, “Niyə gəlməz?”, “Köləlik”, “Yandırdı məni”, “Pəncərəmə çırpılan yağış” (şeirlər), “Ağacların dərdi” (hekayə)
-Orxan PAŞA (Məhərrəm QASIMLI) – “Vətəndən bir daş gəlsə”, “Özümlə könül söhbəti”, “Sazım”, “Halallıq”, “Səndən küsmüşəm”, “Közümü tapdım”, “Dəniz ovsunu”, “Başına döndüyüm”, “Bağrıma basdım”, “Yoxdu” (şeirlər)
-Tamara SADIQ – “Ay ata”, “Bilmədim”, “Giley”, “Analar”, “Məhv edirik dünyanı”, “Gileyliyəm bu dünyadan”, “Dərd”, “Sözün gücü”, “Küsəyənim necədir?”, “Boş qalıb”, “Yaman tələsirəm bu gediş üçün”, “Xocalım”, “Vətən” (şeirlər)
-Hafiz ƏLİMƏRDANLI – “Qəzəllər, qitələr, rübailər”
-Leylam LEYLAM – “Saldı dünyanı nəzərdən”, “Qəlbim dolu sevgiylə”, “Güldür”, “Xətainin qəzəlinə təxmis”, “Etmişəm”, “Əlican”, “Atlı Zeynəb” (şeirlər)
-Xosrov NATİL – “Ən uzun küçədi Təbriz küçəsi”, “Çox dəyərli dostlar”, “Camal Sureya”, “Qaşaltı”, “Kəndimiz” (şeirlər)
-Asya ƏHMƏDOVA – “Şəhidim”, “Dünya”, “Yağış”, “Ömrüm” (şeirlər)
-Nazlı İBRAHİMOVA – “Bir xəyal idi”, “Hələ nələr yarım qaldı”, “Məzar daşın cansız qalıb”, “Yaxşılara yaxşı da bax”, “Dərd çəkənin dərdi olur”, “Nədir bu gələn bəla?”, “Tut ağacı”, “Zaman ötür”, “Hədər”, “Mənim İlahə qızım”, “Heç yadından çıxarma”, “Axtarıram el-obamı” (şeirlər)
-Nizami KOLANILI – “Günahkar bilirlər səni, a dünya”, “Gəldim”, “Amandı”, “Sönüb od-ocağım, özüm yanıram”, “Sökülüb, dağılıb, virandı yurdum”, “Yandırır”, “O həsrət baxışlı gözünə qurban”, “Anamın laylası yadımdan çıxıb”, “Atanın qədrini sağ ikən bilək”, “Vətəndən uzaqda ölərəmmi heç?”, “Sevincdən yaş gəldi, ağladı gözüm”, “Gəlib bu halımı görmədin axı” (şeirlər)
-Natəvan ASLAN (MEHDİYEVA) – “Yandırır”, “Sarı tel üstə”, “Oğluma”, “Yolda düşünürəm”, “Bu çayın sahili”, “Ümid”, “Qorxu”, “Arxayınam, sevirsən”, “Döndü”, “Yenə bu payız” (şeirlər)
-Ziyadxan BUDAQ – “Nəsihət”, “Qoşma – ömrüm”, “Nə deyim sənə?”, “Anamın yoxluğu”, “Gəl”, “Ömürdən çox” (şeirlər)
-Samir İMANOV – “Azad insan”, “Biz bərabərik”, “Həyat”, “Mən və əlil arabam” (şeirlər)
-Əbülfəz ƏHMƏD – “Jurnalistə”, “Əsl şairə”, “Budaq Təhməzin Rafiq Odaya gileyi”, “Yaxşı yol”, “Ədalət”, “Üçmisralar”, “Dilbaz alimlərə”, “Çağdaş inkişaf”, “Nisgillərimin sonu”, “Dilçilik”, “Gördüm” (şeirlər)
-Zaur MƏZAHİR – “Ağsaqqal sözü”, “Dahi Məhəmməd Füzuliyə”, “Yaşıl dünya”, “Maqsud Şeyxzadəyə”, “Yaxşıdır”, “Gözün aydın, Azərbaycan”, “Kitab”, “Düz söz”, “Gündüz” (şeirlər)95
-Esmira GÜNƏŞ – “Xətrimə dəyən adam”, “Eşq olsun qonşulara”, “Yeni il (2025)”, “Küsüb ürəyim”, “Esmira Günəşin kitabları”, “Sürücü qardaş” (şeirlər)

4.Nəsr
-Səbuhi RƏHİMLİ – “Fevralın ilk günü” (hekayə)
-Ayaz İMRANOĞLU – “Alagöz” (hekayə)
-Səadət SULTAN – “Saatın əqrəbləri”, “Yağışda islanmayan adam” (hekayələr)
-Səlahəddin HÜSEYNLİ – “Ayrım” (hekayə)
-Əvəz KÜSKÜN – “Yazın ilk bənövşələri” (hekayə kimi əhvalat)
-Kərim ŞÜKÜRLÜ – “İntihar”, “Sol ayağım” (hekayələr)

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

MƏHƏMMƏD ƏLİ YARADICILIĞINDA ŞƏRQLƏ QƏRBİN VƏHDƏTİ 

(şair Məhəmməd Əlinin 75 yaşına ərməğan)

Qloballaşan dünyada bir tərəfdən qırğınlar, müharibələr, soyuq savaşlar hər yeni günün mövzusuna çevrilib insan beynini zəbt edir, başqa şey düşünməyə imkan verməməyə çalışır, digər tərəfdən isə inkişaf etməkdə olan ölkələr, mədəni xalqlar bir-birinə yaxınlaşmaq, aradakı çəpərləri götürmək istəyir. Coğrafi cəhətdən alınmasa belə insanlar, xüsusən də yaradıcı insanlar buna cəhd göstərirlər. Get-gedə hiss-həyəcan, duyğu, emosiya aləmi zəka, ağıl, düşüncə, təfəkkür dünyası ilə yaxınlaşmaq əzmindədir, sanki birləşmək astanasındadır. Bu, cərəyan uzun müddət ayrılıq rəmzi kimi sayılan Şərqlə Qərbin vəhdəti deməkdir. Hər ötən gün bu vəhdət bir az da inkişaf etdirilir, yaxınlaşdırılır. Əlbəttə ki, qəlbi nurlu günəş işığı kimi bol olan sənətkarların, söz adamlarının sayəsində. Belə adamlardan biri şair Məhəmməd Əlidir. Özünü heç vaxt gözə soxmağa, yaradıcılıq nümunələrini yaymağa, təbliğatını aparmağa, geniş oxucu kütləsinin rəğbətini qazanmağa çalışmayan, heç cəhd də göstərməyən Məhəmməd Əli. Hansı ki, texnikanın inkişaf etdiyi bir dövrdə və əsas auditoriya olan məktəblərdə ümumiyyətlə şair və yazıçıların təbliğatının aparılmadığı bir zamanda bu məsələ çox vacibdir.

Gün həftəyə calandı,

Ay ötdü, il dolandı.

Faydalı keçən ömür

Məna ilə dolandı.

Sinəsi xalq folkloru ilə dolu olan nənəmdən (Allah ona qəni-qəni rəhmət eləsin, müəllimlərimlə bərabər onun rolu böyükdür. Bizdə anaya nənə, nənəyə qoca deyərdilər – Ə.A) uşaq vaxtı eşitdiyim, heç vaxt fərqinə varmadığım, lakin yaddaşımın hansısa qatında qoruyub saxladığım bu həzin nəğməni niyə məhz indi xatırladım? Özü də şair Məhəmməd Əlinin yetmiş beş yaşının tamam olması ərəfəsində! Şairin yaradıcılığı haqda düşünə-düşünə payız küçələri ilə gedə-gedə, ayağımın altındakı xəzəlləri tapdalaya-tapdalaya, beynimdəki fikirlər öz işini görür, ilməsinin hərəsini bir yerdən götürərək xəyalındakı xalçasını toxuyur. 

Tam kamillik, müdriklik dövrünə çatan Məhəmməd Əli yaxşı bir ağsaqqal, aktual fikir və təfəkkür sahibi nurani baba, bənzərsiz deyimləri, təkrar olunmayan ifadələri ilə könül ovsunlayan istedadlı şair kimi tanınmış, bu gün də gözəl insani xüsusiyyətlərini özündə saxlayaraq yazıb-yaratmaqdadır.

Ən əsası, onun xoşbəxtliyi ürəyinin genişliyindədir, ədəbi mühitə xas olan paxıllıqdan kənardır, qibtə və həsəd hissləri isə onun təbiətinə ümumiyyətlə yaddır. Necə deyərlər, daima başını aşağı salıb ulu Yaradanın verdiyi təb, istedad müqabilində öz yaradıcılığı ilə məşğul olmuşdur. Şair bəzən əhatəsində baş verənlərə qarşı üsyanını lirik qəhrəmanın dili ilə Tanrıya üz tutmaqla bildirir, zamanın ağır yükünü çiynində çəkə bilmədiyindən giley-güzarını ona söyləyir:

Rəbbim, yaratdığın əşrəti-insan

Haqq yolunu azıb, şeytana dönüb.

Gözləri kor olub, ağlı da çaşıb,

İnsanlıqdan çıxıb, nadana dönüb.

Hər yanda qırğınlar, müharibə, qan,

Titrədir göyləri qalxan ah-fəqan.

Sanki son ömrünü yaşayır cahan,

Dünya çalxalanır, virana dönüb.

Bununla belə Məhəmməd Əli poeziyası onlarla nüfuzlu simanın və ədəbiyyatşünasın diqqətini çəkmişdir. Xalq şairi: Məmməd Araz, şairlər: Adil Cəmil, İlyas Tapdıq, Oqtay Rza və Fərqanə Mehdiyeva, ədəbiyyatşünaslardan: akademik  Teymur Kərimli, professorlar Vaqif Yusifli, Hafiz Əlimərdanlı və Nadir Məmmədli, söz adamlarından: Elxan Zal Qaraxanlı, Məhəmməd Ələkbərli, Əli bəy Azəri, Ramiz İsmayıl, Sabir Şirvanlı, Şahməmməd Dağlaroğlu, Vaqif Osmanov, Xəzər Miraj, Ayaz İmranoğlu, Hikmət Məlikzadə və başqaları onun yaradıcılığına müraciət etmiş, bənzərsiz fikirlərini, deyilməmiş ifadələrini, yeni poetik tapıntılarını alqışlamışlar.

Cəmiyyət elə düşünür ki, bütün ibarəli fikirlər səsləndirilmiş, deyilməli hər nə varsa dünyanın müdrikləri, eləcə də Azərbaycanın dahi klassikləri Nizami Gəncəvi, Xəqani Şirvani, Məhəmməd Füzuli, İmadəddin Nəsimi və başqaları tərəfindən deyilmişdir. Mümkün olanları da Azərbaycanın görkəmli şair və yazıçıları ədəbiyyatın qızıl dövrü sayılan XIX və XX əsrlərdə yaşayıb-yaratmışlar demişlər. Daha bundan sonra yeni nə demək olar?

Dilimizi, folklorumuzu ilk olaraq anamızdan (nənəmizdən) öyrənməyə başlayırıq. Burda yenə də nənəmin bir kəlməsini xatırlatmağa məcburam. “Dünya həmişə tuluq kimi çalxalanır, yağı yağ tərəfə ayrılıb üzə çıxır, ayranı aşağıda qalır”. (Biz tərəflərdə – Zəngəzurda keçi dərisindən hazırlanmış tuluqdan daha çox istifadə edərdilər, nəinki taxta nehrədən Ə.A) Sonralar bu hikməti Mirzə Ələkbər Sabirin yaradıcılığında gördüm. Yaxşı ki, Sabir bunu nəzmə çəkmiş, ədəbiyyata həkk etdirmişdir. Hərdən mənə elə gəlir ki, Sabir özü də bu hikməti folklor nənəsindən eşidib.

Bu da bir hikmətdir ki, hər dövrün özünün dillərdə dastana çevrilən Leyli-Məcnunu olub. Dillər əzbəri aşiq-məşuqu kimi qılınc vuran igid oğulların da şan-şöhrəti hər yana yayılıb. Onlarla bərabər düşünən beyinləri ilə seçilən söz adamlarının cəmiyyətdə rolu danılmazdır. Məhəmməd Əli də indiki dövrün düşüncəsi ilə xalqın fərqlənən şair oğullarından biridir. Təkcə təbiətin füsunkarlığını deyil, həm də onun fəlsəfəsini nəzmə çəkən şairin “Dağlarda qış” şeirinə bir nəzər salaq.

Dağlar bir-birinə qısılıb,

çəkib qar yorğanını başına.

Təpələr üşüməsin deyə,

onları basıb ağuşuna.

Günəşin şəfəqlərindən

parıldayır qayaların tunc libası.

Susub, gəlmir göylərdən

qartalların qıy sədası.

Ağaclar gəlintək bəzənib,

budaqlarına sazaqdan mirvarilər taxıb.

Dağ kəli sola-sağa boylanaraq

keşik çəkir, şiş qayalara çıxıb.

Bulaqlar əvvəlkitək coşub çağlamır,

bürümür ətrafı şaqraq səsi.

Çayların zil səsi batıb,

Pəsdə oxuyur,

          güclə eşidilir nəğməsi.

Binə yerləri görsənmir,

yerlərini qar örtüb, boş qalıb.

Dağlar rahat uyusun deyə

təbiət sükut lövbərini salıb.

Görün nə qədər yeni deyim var. Düzdür, köhnə deyimlərdən də istifadə olunub, ancaq onlar da yeni formada deyilib. “Təpələr üşüməsin deyə”, “Ağaclar… budaqlarına sazaqdan mirvarilər taxıb”, “Dağ kəli… keşik çəkir”, “Çayların zil səsi batıb”, “Dağlar rahat uyusun deyə” və başqa yeni ifadələr hansısa şair tərəfindən deyilibmi?

Azərbaycanın gözəl sonet ustadı Mirəfsəl Təbib də öz poeziyası ilə Şərqlə Qərbin vəhdətinə çalışan şairlərdən biri olub. O, qeyd edirdi ki, “… bəşəriyyətdə yeni fikir yoxdur, qədim və hətta çox qədim fikrin yeni, müasir ifadəsi var. Həyat davam edir və təkrar olunur, insan və insanlıq haqqında fikirlər, mülahizələr yalnız zamana uyğun formada yeni şəkil alır”.

Məhəmməd Əliyə görə poeziya, elə ədəbiyyatın özü də zövq məsələsidir. Hər hansı bir əsər, poetik nümunə mininə xoş gələr, onuna yox! Mininə xoş gəlmək hələ ədəbiyyat demək deyil. Necə ki, sinifdə bir müəllimin fikri otuz şagirdin zövqündən üstün tutulur. Müəllim ölçüb-biçəndir, düşünəndir, şagirdlər isə ilk görünüşdə aldana bilərlər.

Yazda baş verən təbiət hadisələri ilə hamı rastlaşır. Birdən gün çıxır. Bir də görürsən ki, hardansa peyda olan qara buludlar günəşin qabağını kəsib hər yeri qaranlığa bürüdü. Yağış yağmağa başladı. Yağış birdən leysana çevrildi. Sel suları aləmi başına götürdü. Dağlardan üzüaşağı axan çaylar daşdı. Çaylar iri daşları qabağına qatıb üzüaşağı aparmağa başladı. O sahilə, bu sahilə çırpıb şaqqaşaraq səslər çıxartdı. Elə ki, düzənliyə çıxdı, çaylar yavaşıdı, bayaqkı əsib-coşmaqdan əsər-əlamət qalmadı.

Sadaladığım bütün bunlar Məhəmməd Əli yaradıcılığına xarakterikdir. Sözsüz ki, təbiətə qarşı çox diqqətli olan şairin poeziyasında ecazkar aləm ilk növbədə öz əksini tapıb. Şair çay aşağı axaraq bir-birinə dəyib şaqqıltı çıxardan daşların səsini qoç, kəl döyüşünə bənzədib, buynuzlar da bir-birinə dəyəndə şaqqaşaq səs çıxardır. Dağ, yamac aşağı axan çay sanki əzəmətli dağlardan güc alıb sürətlə axır, düzənliyə çatanda gücü zəifləyir. Məhəmməd Əlinin canlı bənzətmələri heç bir çağdaş Azərbaycan şairinin poeziyasında yoxdur.  

Beləliklə, onu demək mümkündür ki, füsunkar təbiətdən ilham alan şair ruhu adətən, gözəllik, sevgi üzərində köhlənir. Başdan-başa gözəl təbiətlə əhatələnmiş doğma yurdun ecazkar sehrinə düşən Məhəmməd Əli çoxşaxəli poeziyasında təkcə təbiət təsvirlərləri ilə qane olmamış, bir qəvvas kimi təbiət hadisələrinin dərinliklərinə baş vurmuş, onları dönə-dönə təhlil edərək mənalandırmağa çalışmışdır. Əksər hallarda bu, uğurla nəticələnmişdir. 

Payız barədə, demək olar ki, bütün şairlər yazmışlar. Sözün qüdrətindən bəhrələnən yaradıcı insanlar payızın qəribə hallara düşməsini yüzlərlə etüdlər, mənzərələr vasitəsilə göz önündə canlandırmağa çalışıblar. Şair Məhəmməd Əli də onlardan biridir.

Qərib quşlar apardı

İsti yayı özüylə.

Payız gəldi, – dağlardan

Enən köçün iziylə.

Məhəmməd Əli az sözlə böyük məna ifadə etməyə çalışır və bacarır. Tər-təzə deyimlər zövq oxşayır, adamın ruhunu ovsunlayır. Elə bu şeirdə “dağlara yağan ilk qarla”, “bağlarda yetişən sərvət-barla”, “dəlisov küləklərin səsində”, “aşıb-daşan suların, sellərin ahəngində” payızın gəlişi təsvir olunur. Payızın gəlişi ilə saralmış, qızarmış yarpaqlar pürrəngi olur. Bir də Məhəmməd Əliyə görə payız iki fəsildir: günəşli günü yaydandır, çovğunlu günü isə qışdan. Şairin təbiətlə “canlı” təması bir çox gözəl poetik nümunələrin yaranmasına gətirib çıxardıb. 

Gölü əmək yarışlı,

Gah günlü, gah yağışlı.

Bir yanı qarlı, qışlı,

İki fəsilli payız.                

Şair Məhəmməd Əlinin yaradıcılığı rəngarəngdir. O, poeziyanın müxtəlif növlərində: qoşma, gəraylı, qəzəl, sərbəst və moderində nümunələr yaratmışdır. Klassik janra sədaqəti qoruyub saxlamaqla bərabər onun poeziyasında müasirliyə cəhd, yeniliyi nümayiş etdirmək elementləri açıq-aşkar görünməkdədir. Bayatı, rübai və dördlüklərində az söz ilə böyük mənalar ifadə etməyə çalışmışdır. Bu da dahi Nizami Gəncəvini “hər sözü az demək daha xoş olar” vəsiyyətinə əməl etməkdir. Şairin şeirlərinə və həm də özünün nəğmə olaraq yazdıqlarına mahnılar bəstələnib. 

Məhəmməd Əli ixtisasca mühəndisdir. Uzun illər öz ixtisası üzrə işləmiş, ölkənin inkişafında və yenidənqurmada öz dəqiq ixtisasının təhfəsini əsirgəməmişdir. Bu gün ədəbi mühitdə qələmini göydə qılınc kimi oynadan ixtisasca dəqiq elmlər mütəxəssisləri öz bacarıqları ilə seçilirlər. Onlar fəlsəfə üzrə ixtisaslı söz adamlarından sözə yanaşmaqda, ədəbi təsvirlərdə, mühakimələrində dəqiqlikləri ilə fərqlənirlər. Şərq dahiləri arasında Nəsrəddin Tusi də həmişə dəqiqliyi ilə seçilib və ona görə də məşhurdur. 

Şairlər, adətən, cəmiyyətdən şikayətlənəndə özlərinə qapanırlar, məsum uşaq kimi kövrək olurlar, tənhalıq hiss edirlər. Bu tənhalığı Məhəmməd Əli “Qar yağır” şeirində ifadə edib. Qar yağması da bir təbiət hadisəsidir.

Qar yağır.

Heç kim məni görməyir, duymayır.

Yaddan çıxmışam, unudulmuşam,

Bilmirlər ki, yoxam, varam.

Olmuşam gözdən, könüldən uzaq.

Atılmış buz heykəl,

Cansız qar adam.

Bütün dahilər ən gözəl əsərlərini tənha qalanda düşünüb ortaya çıxardıblar. Tənha qalmaq heç də unudulmaq demək deyil. Məhəmməd Əlinin yazdıqları, şair haqqında başqalarının yazdıqları haralardasa həkk olunub, qorunur, saxlanılaraq gələcək nəsillərə ötürüləcəkdir. Nə olsun ki, AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun əməkdaşları tərəfindən hələ incələnib dəyərləndirilməyib. Onsuz da hamı bilir ki, onlar siyahı və sifarişlə işləyirlər. Məhəmməd Əlinin isə heç kimin sifarişi ilə siyahıya düşməsinə ehtiyacı yoxdur. Onun yaratdığı gözəl poeziya nümunələri özü elə bir siyahıdır. Nə vaxtsa dəyərləndiriləcək, ana südü kimi öz halal qiymətini alacaq.

Martın ilk günü, baharın təbiətə hər havası ilə xoş bəvş etdiyi başlanğıcda şair Məhəmməd Əlinin 75 yaşı tamam olur. Əlbəttə ki, bu nisbi astronomik təqvim hesabıdır. Dədə Qorquddan üzübəri böyük bir epoxanı canında yaşadan söz adamının yaşını heç bir təqvim hesablaya bilməz. Bununla belə onun doğum gününü qeyd etmək borcumuzdur. Bu münasibətlə şair Məhəmməd Əlini səmimi qəlbdən təbrik edir, ona möhkəm can sağlığı, yeni poetik axtarışlarını davam etdirmək yolunda bol-bol uğurlar arzulayırıq.

Böyük hörmət və ehtiramla:

Əli BƏY AZƏRİ

Bir Azərbaycan yazıçısı

18.02.2025, Xırdalan şəhəri