Zaur Ustacın “Heydər və Azad” essesində qəhrəmanlıq, vətən sevgisi və insan iradəsi Azərbaycan ədəbiyyatında vətən mövzusu, xüsusilə Qarabağ müharibəsi ilə bağlı hadisələr həmişə xüsusi yer tutmuşdur. Müasir dövrdə bu mövzunu bədii-publisistik dillə oxucuya çatdıran müəlliflərdən biri də tanınmış qələm adamı Zaur Ustacdır. Onun “Azərbaycan” jurnalının 2026-cı il fevral sayında dərc olunmuş “Heydər və Azad” essesi həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də qəhrəmanlıq salnaməsinin bədii söz vasitəsilə yaşadılması baxımından diqqətəlayiq publisistik nümunədir. Esse 1992-ci ilin 17 fevralında Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində baş verən faciəli hadisələr fonunda qurulmuşdur. Müəllif həmin dövrün ağır müharibə şəraitini, kəndin üzərinə çökmüş təhlükəni və insanların içində yaşanan qorxu ilə yanaşı, onların iradəsini və torpaq sevgisini təsirli şəkildə təsvir edir. Mətnin süjet xəttində iki gənc – Heydər Quliyev və Azad Rüstəmov dayanır. Müəllif bu iki obraz vasitəsilə müharibənin insan talelərinə necə təsir etdiyini, gənclərin vətəni qorumaq naminə necə fədakarlıq göstərdiyini göstərir. Esse yalnız döyüş səhnələrinin təsviri ilə məhdudlaşmır. Əksinə, müəllif hadisələrin arxa planında insan talelərinə toxunur. Azadın toyundan cəmi bir həftə keçməsi kimi faktlar müharibənin insan həyatına necə qəfil və amansız müdaxilə etdiyini göstərir. Bu detal oxucuya müharibənin yalnız cəbhədə deyil, ailələrdə, sevgilərdə və ümidlərdə də iz buraxdığını xatırladır. Zaur Ustacın publisistik üslubu məhz bu cür emosional məqamların üzərində qurulmuşdur. Essedə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri qəhrəmanlıq ruhunun təsviridir. Müəllif göstərir ki, say və texnika baxımından üstün olan düşmən qarşısında belə kənd müdafiəçiləri geri çəkilməyi düşünmürlər. Heydər və Azad obrazları burada təkcə iki fərdi qəhrəman deyil, bütövlükdə Azərbaycan gəncliyinin simvolu kimi təqdim olunur. Onların davranışları – yaralı halda belə döyüşü davam etdirmələri, kənd sakinlərini qorumağa çalışmaları – vətənpərvərlik ideyasını gücləndirir. Zaur Ustacın esse janrına xas olan xüsusiyyətlərdən ustalıqla istifadə etdiyi görünür. Mətn həm sənədli faktlara, həm də bədii təsvirlərə əsaslanır. Müəllifin dili sadə, lakin təsirlidir. Döyüş səhnələrinin təsviri, kəndin üzərinə çökmüş sükut, insanların həyəcanı və qorxusu canlı detallar vasitəsilə oxucunun gözündə canlanır. Bu xüsusiyyət esseyə həm tarixi sənəd, həm də bədii əsər kimi dəyər qazandırır. “Heydər və Azad” essesi yalnız iki gəncin qəhrəmanlığından bəhs etmir. Əsər bütövlükdə Qarabağ müharibəsinin acı reallıqlarını, xalqın mübarizə ruhunu və milli yaddaşın qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Belə əsərlər bir tərəfdən tarixə işıq salır, digər tərəfdən isə gələcək nəsillərə vətən sevgisi və fədakarlıq nümunəsi göstərir. Bu baxımdan Zaur Ustacın essesi Azərbaycan publisistikasında mühüm yer tutan nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. “Heydər və Azad” essesi müharibə mövzusunun publisistik və bədii vəhdətdə təqdim olunduğu təsirli əsərlərdən biridir. Zaur Ustac bu yazı vasitəsilə təkcə bir hadisəni xatırlatmır, həm də milli yaddaşı diri saxlayan, qəhrəmanlıq ənənəsini yaşadan bir ədəbi nümunə yaradır. Bu esse oxucuya bir daha xatırladır ki, tarix yalnız kitab səhifələrində deyil, insanların taleyində, xatirələrində və ədəbiyyatın gücündə yaşayır. “Heydər və Azad” məhz belə yaddaş abidələrindən biridir.
YÜZÜNCÜ YAZI – Söhrab Tahir – 100 Xalqın yaddaşından doğan böyük ədəbi abidə (Söhrab Tahirin “Ata” poema-eposu haqqında) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Qələmdarlar mövzusunda silsilə yazımın yüzüncü bölümü bu il – 2026-cı ildə anadan olmasının 100 illiyini qeyd etdiyimiz bütöv Azərbaycanın böyük şairi Söhrab Tahirin (Azərazər) ədəbiyyat tariximizdə fundamental hadisə sayıla biləcək, üç cilddə toplanaraq çap olunmuş böyük həcmli “Ata” kitabı (poema-eposu) haqqında olacaq. Bütün Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biri olan Söhrab Tahir ədəbiyyat tariximizdə həm mübariz ruhlu şeirləri, həm də milli düşüncəni ifadə edən monumental əsərləri ilə seçilən sənətkarlardandır. Azərbaycanın güneyində doğulub, quzeyində müxtəlif sahələrdə təhsil alan, dövlətimiz tərəfindən ən yüksək titullara layiq görülən Azərbaycan Xalq şairi Söhrab Tahirin (Azərazər) bu iki misrası çox məşhurdur: İki bölünməkdən elə qorxmuşam, Çöpü də ikiyə bölmərəm daha. Yurdsevər, mübariz şairin yaradıcılıq kredosuna çevrilmiş bu sətirlər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində onun təkzibolunmaz missiyasının nədən ibarət olduğunu özündə ehtiva edir. Onun üç cilddə çap olunan “Ata” poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatında təkcə bədii əsər deyil, həm də xalqın qədim yaddaşını, tarixini və mənəvi köklərini özündə əks etdirən böyük bir poetik salnamə kimi dəyərləndirilir. “Ata” poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatında iri həcmli poetik əsərlərdən biri hesab olunur. Şair bu əsəri üzərində uzun illər çalışmış, 1991-ci ildən başlayaraq təxminən 14 illik zəhmətin nəticəsi kimi tamamlamışdır. Bu müddət ərzində o, müxtəlif tarixi mənbələri, arxiv sənədlərini, elmi araşdırmaları, xalq yaradıcılığı nümunələrini öyrənmiş, nəticədə xalqımızın qədim dövrlərdən gələn həyat tərzini, adət-ənənələrini və mənəvi dünyasını bədii dillə canlandırmışdır. Poema-eposun əsas mövzusu türkdilli tayfaların və Azərbaycan xalqının qədim tarixi, onların yaşam tərzi, qəhrəmanlıq ənənələri və mənəvi dəyərləridir. Şair əsərdə eramızdan əvvəlki dövrlərdən başlayaraq xalqın keçdiyi tarixi yolu, mübarizə ruhunu və milli kimliyini poetik lövhələrlə təqdim edir. Bu baxımdan “Ata” yalnız ədəbi əsər deyil, həm də milli kimliyin, dövlətçilik düşüncəsinin və tarix şüurunun bədii ifadəsidir. Söhrab Tahir bu əsərdə xüsusi olaraq ana dilinin təmizliyinə və saflığına diqqət yetirmişdir. Poema əsasən sadə xalq danışıq dilində yazılmış, burada ərəb və fars mənşəli sözlərin istifadəsi minimuma endirilmişdir. Bu xüsusiyyət əsəri həm dil baxımından dəyərli edir, həm də oxucuya qədim türk düşüncəsini və ruhunu daha aydın hiss etdirməyə imkan yaradır. Şair əsəri qədim türk şeir formalarından biri olan qoşma üslubunda qələmə almışdır. Bu forma əsərin poetik ritmini, xalq ruhunu və dastanvari xarakterini daha da gücləndirir. Beləliklə, “Ata” həm klassik şeir ənənələrinin davamı, həm də müasir dövrdə yazılmış monumental bir dastan kimi diqqəti cəlb edir. Poema-epos yazılarkən yalnız bədii təxəyyülə deyil, həm də tarixi faktlara və elmi mənbələrə əsaslanılmışdır. Şair Azərbaycan, Türkiyə, Orta Asiya, Rusiya, İran və Avropa alimlərinin araşdırmalarından, müxtəlif arxiv materiallarından istifadə etmişdir. Bu isə əsərin bədii dəyəri ilə yanaşı, tarixi etibarlılığını da artırır. Söhrab Tahir özü qeyd edirdi ki, bu əsəri yazmağa onu xalqın mənşəyi və tarixi ilə bağlı verilən suallar, həmçinin xalqımızın tarixinin bəzən təhrif olunması faktları sövq etmişdir. O, uzun illər şamanizm, zərdüştilik, qədim dastan və əfsanələr, xalq deyimləri və söyləncələr üzərində araşdırmalar aparmış, bu materialları poetik formada təqdim etmişdir. Şairin sözlərinə görə, əsərin yazılmasına güclü təsir edən məqamlardan biri də Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev tərəfindən söylənilən bir fikir olmuşdur. O, bir məclisdə alim və yazıçılara müraciətlə belə demişdi: “Bu xalqın tarixini siz yazmasanız, bəs kim yazacaq?” Bu çağırış Söhrab Tahirin yaradıcılıq düşüncəsində yeni bir mərhələ açmış və şair xalqın qədim tarixini poetik dillə ifadə edən böyük bir əsər yaratmağa qərar vermişdir. Beləliklə, “Ata” poema-eposu milli tarixə və mədəniyyətə həsr olunmuş monumental bir poetik abidə kimi meydana çıxmışdır. Söhrab Tahir bu əsəri Azərbaycan Respublikasının Milli Ordusuna və onun Ali Baş Komandanına ithaf etmişdir. Bu isə əsərin yalnız tarixi deyil, həm də güclü vətənpərvərlik ruhuna malik olduğunu göstərir. Poema xalqın qədim köklərini, mübarizə əzmini və milli qürurunu ifadə etməklə yanaşı, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsaslarını da poetik şəkildə əks etdirir. Söhrab Tahirin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Məşhur şairlər və ədəbiyyat xadimləri onun poeziyasını mübariz ruhlu, milli düşüncəli və dərin fəlsəfi məzmunlu yaradıcılıq kimi dəyərləndirmişlər: -Məmməd Araz onun şeirinin gücünü yüksək qiymətləndirərək “Söhrab Tahir nadir şairdir” demişdir. -Bəxtiyar Vahabzadə isə gənc yaşlarında onun poeziyasını kəşf etdiyini və bu şeirlərin dərin təsir bağışladığını bildirmişdir. -Nəriman Həsənzadə isə “Ata” poema-eposunu Azərbaycan ədəbiyyatında “ədəbi hadisə” adlandırmışdır. Bu fikirlər göstərir ki, Söhrab Tahir təkcə bir şair deyil, həm də milli poeziyada özünəməxsus məktəb yaratmış sənətkardır. “Ata” poema-eposu Azərbaycan xalqının qədim köklərini, mədəniyyətini və mənəvi dünyasını bədii dillə ifadə edən böyük ədəbi abidədir. Bu əsər tarix, mifologiya, folklor və poeziyanın vəhdətindən yaranmış bir sənət nümunəsidir. Burada xalqın minilliklər boyu formalaşmış həyat fəlsəfəsi, qəhrəmanlıq ruhu və mənəvi dəyərləri poetik lövhələrlə canlandırılmışdır. 2026-cı il Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Söhrab Tahirin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlamətdardır. Bu yubiley münasibətilə onun yaradıcılığına yenidən nəzər salmaq, xüsusilə “Ata” poema-eposunun əhəmiyyətini dəyərləndirmək böyük önəm daşıyır. Söhrab Tahirin üç cilddən ibarət “Ata” kitabı – poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatının nadir və monumental əsərlərindən biridir. Bu əsər xalqımızın qədim tarixini, milli ruhunu və mənəvi dünyasını poetik dillə ifadə edən böyük bir ədəbi abidə kimi qiymətləndirilməlidir. Şair bu əsərlə göstərir ki, xalqın tarixi yalnız tarix kitablarının səhifələrində deyil, həm də poeziyanın yaddaşında yaşayır. “Ata” poema-eposu məhz belə bir yaddaş kitabıdır. Bu kitab keçmişdən gələcəyə uzanan, milli kimliyi qoruyan və nəsillərə ötürən böyük bir ədəbi mirasdır. Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun. Ustadlara rəhmət. 12.03.2026. Bakı.
“Cürətin varsa qalx, gəl Güneyə, görək silahlanan kürd qohumlarının qabağında mən dayanıram yoxsa sən?” – Əli Çağladan cavab…
Bildiyiniz kimi Güney Azərbaycan ərazisində bir həftədən artıqdır internetin kəsildiyi üçün mənim və yazıçı dostum Həmid Herisçinin vəziyyətindən nigaran qalanların sayısı az olmayıb. Onlara Arazın Culfa sahilindən Azərbaycan internetinə qoşularaq səslənirəm ki, bizdə salamatlıqdır. Amma birbaşa əsas məsələyə qayıtmaq istəyirəm; son günlər bir neçə sayt və sosial media səhifəsi qəribə bir tamaşa qurmağa çalışıb, xəbərimiz olmayıb. Həmin yazılarda başlıqlar sensasiya qoxuyur, cümlələr isə fakt deyil, şübhə üzərində qurulur. Guya haradansa uzanan əllər var, guya kimlərsə gizli şəkildə ədəbi mühiti idarə edir, guya hansısa böyük oyun oynanır. Hamımızın kim olduğumuz göz önündədir və hamı da hamını yaxşı tanıyır. Demək, sanki 199 nəfərin imzasının mürəkkəbi hələ qurumayınca sancısı bu sifarişçiliklə məşğul olub əleyhimizə yazı yazanların canından çıxmayacaq!.. Onlar fakt gətirə bilmədikləri üçün suallar uydururlar. Arqument tapmadıqlarına görə şayiə yayırlar. Sonra da həmin şayiəni “ictimai müzakirə” adlandırırlar. Bu prinsip çox köhnədir. Çox köhnə… Tarix boyu istedadsızlıqla üzləşən adamların ən sevdiyi üsul həmişə bu olub; tənqidi yazı yazmağı bacarmayıb böhtan yazmaqla gündəmə gəlmək istəyənlər, hələ tənqidlə təxribin fərqini bilmirlər. Aylar öncə Güneydən AYB-yə gələn məktubların hamısı tənqidi müraciət idi, təxrib deyildi və o adamı öz ədəbi sferamıza layiq görmədiyimiz üçün hörmətlə müraciət etdik. Lazım olursa həmin adamın ətrafının mənə yazdığı söyüşləri də paylaşaram ki, xalq onların necə hörmətsiz olduğundan xəbərdar olsun. Şəxsi qalmaqallara keçmək istəmirəm. Nə isə… Mənim haqqımda yazılan yazıda bir neçə dəfə yaşım vurğulanır. Əslində onu yazan bilməlidir ki, mənim 21 yaşım yox, 23 yaşım var. Demək yaşımı bilməyən şəxs mənim hara bağlı olduğumu bilir, maraqlıdır! Sanki 21 yaş yaxud 23 yaş insanın düşünməsinə, yazmasına və ya ədəbi mühitdə görünməsinə manedir. Maraqlıdır ki, eyni adamlar gənclərdən danışanda həmişə “gənclərə yol vermək lazımdır” deyirlər. Amma həmin gənclər onların qurduğu dar çevrədən kənara çıxanda və onları tənqid edəndə ki, illərdir ədəbiyyata heç bir xeyriniz dəyməyib, birdən-birə o gəncin varlığı problemə çevrilir. Bunu anlamırlar ki, ədəbiyyatda yaş məsələsi yoxdur və ədəbiyyat heç kimin dədə malısı deyil. Məni xalq yazıçımız Anar müəllim Rzayevin otağına çəkib aparan və həqiqəti sübut etmək istəyən güc yazılarımdakı istedadım idi. Onlara səslənirəm ki, Anar müəllimi də rahat buraxın, bizi bu işə layiq görübsə, onun başını aşağı etmərik; necə ki, ədəbi materiallar hazırlamışıq, Ədəbiyyat qəzetində yayırıq, kitablar çapa hazırlamışıq və tezliklə xalq şairimiz, Güney Azərbaycan ədəbiyyatı komissiyasının sədri Sabir Rüstəmxanlının təşəbbüsü ilə “Təbriz-Bakı” jurnalını yenidən quracağıq və bunların hazırlanma məsuliyyətinin bir çoxu da mənim boynuma düşür. Azərbaycan ədəbiyyatına kiçik bir vəzifə kimi əlimdən gələni əsirgəməyəcəyəm. Onsuz da hər şey göz önündədir. İllərdir Güneydə yaşayan ədəbiyyatçı soydaşlarımı saytlarda tanıtdırıram, antologiya toplayıram, vaxtilə birinci dəfə Güneydən Qarabağa yazılan şeirlər və hekayələr antologiyasını “Öncə vətən” adı altında çıxartmışam. O zaman, hörmətli dostumuz Nərgiz xanım İsmayılova məndən xahiş elədi ki, şeirlər kitabımı Bakı şəhərində çap edək. Mən də “əvvəl güneyli soydaşlarımızı çap edək və sonra mən çap olmasam da problem deyil” dedim. kitabın adını ona görə “Öncə vətən” qoyduq ki, biyuqrafiyamda öz yaradıcılığımdan öncə, vətənimdə olanların yaradıcılığı öndə dayansın. Siz nə etdiniz? Bir gəncin heç bir imkanı olmadan bu işləri görüb, könüllücə kulis.az saytına güneydən müsahibələr verib, ədəbiyyat saytlarında Güney Azərbaycanlı ədəbiyyatçıları tanıtdırmaq istəyib və indi də Anar müəllimin təşəbbüsü ilə həmin gənc, “Ədəbiyyat qəzeti”nin güney Azərbaycan layihəsini təmsil edir və öz soydaşlarını bütöv Azərbaycan oxusun deyə əlindən gələni əsirgəmir. Əleyhinizə yazılan bu yazılarda başqa bir məqsəd də görünür. Orada elə bir atmosfer yaradılır ki, guya mən hansısa gizli təsirlərlə irəli çəkilmişəm. Halbuki həqiqət çox sadədir; mən istedadımın gücünə Əli Çağla olmuşam. Fikirlərimi açıq demişəm və Güney ərazisində diktator bir hakimiyyətdən gələn bütün təhlükələri göz önünə alıb danışmışam, danışacağam da. Mənə fəxrdir Səməd Behrəngi kimi ölmək… Mənə fəxrdir Mikayıl Müşfiq kimi ölmək. Mənə fəxrdir Əlirza Nabdil kimi həyat sürmək… Yazılan yazılarda dostum, yazıçı Həmid Herisçi haqqında da müxtəlif ittihamlar səsləndirilir. Onun fikirləri təhrif olunur, kontekstdən qoparılır və sanki siyasi mövqe kimi təqdim edilir. Sanki Həmiddən Təbrizdə müsahibə almağımız və Həmdin “Bakısız Təbriz, Təbrizsiz Bakı” deməyi İran hökümətinin xaricdə masa arxasında olan agentlərini çox incidib. Bunu bilsinlər ki, biz öz kimliyimizi belə adama etibar etmərik, özümüz qoruyarıq, necə ki, qorumuşuq… Həmid müstəqil düşünən bir yazıçıdır. Müstəqil düşünən yazıçıları hər zaman narahatlıq içində yaşatdırıblar. Yazıçı sual verər… Yazıçı düşünər… Yazıçı hadisələri fərqli bucaqdan görər… Fərqli fikrə, tənqidə dözməyi bacarmayanlar isə belcə demaqoqluqla məşğul olar Amma mən başqa bir məsələni də xatırlatmaq, bəlkə də daha doğrusu ifşa etmək istəyirəm. 5-6 il əvvəl, yeniyetmə zamanlarımda Leyla xanım Əliyevanın yazdığı “Issık göl” şeirini tərcümə etmişdim. Çox keçmədi ki, həmin tərcümə bəzi saytlarda indi mənim və dostum Həmidin əleyhinə yazılar sifariş etdirənin adı ilə yayımlandı. Bu hadisə mənə ədəbiyyat aləminin ən qaranlıq tərəfini, ən çirkin səhifəsini hələ ağzımdan süd iyi gələrkən göstərdi. Maraqlıdır ki, bu gün mənə dərs keçmək istəyənlərin arasında məhz belə ədəbiyyat qəhrəmanları da var. Plagiatın kölgəsindən çıxmayan adamların başqalarına dürüstlük dərsi keçməsi isə sadəcə ironiyadır. O şəxs deyir ki, Əli Çağla hardan maliyyələşir? O şəxs bilmir ki, Əli Çağla bir dəfə Bakıya gəlmək üçün bir il ayaqqabı dzaynerliyi eləyib pulunu toplayır və Bakıya gəlir ki, onun kimi adamların ədəbiyyata xəyanətini ortaya qoysun. İstərsə ona nəcə qan tər içində işlədiyimin və pul qazandığımın şəkillərini də göndərərəm. Bu yazılarda Güney Azərbaycan mövzusundan da istifadə edilir. Bəziləri bu mövzunu sanki şəxsi mülkiyyət kimi təqdim etməyə çalışır. Guya kim bu mövzuda onların istədiyi kimi danışmırsa və ətrafındakı güneyli ədəbiyyatçıları boykot etmirsə deməli günahkardır. Amma Güney Azərbaycan heç kimin şəxsi mülkü deyil. Güney Azərbaycan, bütöv Azərbaycanlıların doğma torpağıdır. Güney Azərbaycan 50 milyon insanın parçalanıb doğma bacı-qardaşından ayrı düşmüş taleyidir, dilidir, tarixidir, üstəgəl kimliyidir. Bu mövzu ilə bağlı danışan insanın əvvəlcə kimliyi araşdırılmalıdır. Mənim kimliyim bəllidir. Amma mənim əleyhimə yazılar yazanın kimliyini tanımayanlara tanıtdırdım ki, həmin adamın povestini oxusanız, dialoqlarda istifadə olunan kürd dilini necə yaxşı bildiyi göz önündədir. Vətənpərvərlik Xudafərinin o tayında dayanıb bu tayına söyüş verməklə deyil, Xudafərinin bax, bu tayında yumruğunu cibində düyünləyib hər dəqiqə təhlükələrdən özünü qorumaqla bəlli olur. Cürətin varsa, qalx, gəl Güneyə, görək indi silahlanan kürd qohumlarının qabağında mən dayanıram yoxsa sən? Bu gün bəzi adamlar ekran arxasında böyük sözlər danışırlar. Uzun statuslar yazırlar. Başlıqlar düzəldirlər. Özlərini böyük mübarizə adamı kimi təqdim edib Həmidin və mənim əleyhimə çıxırlar. Amma tarixə müraciətimizdə belə qəhrəmanların ömrünün çox qısa olduğunu görürük. Çünki səs-küy tez sönür. Qalan isə yalnız həqiqətdir. Mənim bu yazılara cavabım çox sadədir. Mən nə gizlənirəm, nə də kiminsə kölgəsində yaşayıram. Kim istəyirsə, dediklərimi dinləsin. Razı deyilsə, tənqid etsin. Tənqidi mübahisə aparsın. Ona açıq yol buraxıram. Amma təxrib etməyinə icazə vermərəm… Və bunu da anlasın ki, şayiə yazmaq ədəbiyyat deyil. Böhtan yazmaq polemika deyil… Və ən əsası; başqasının sözünü, başqasının tərcüməsini oğurlayan adamın ədəbiyyatdan danışmağa mənəvi haqqı yoxdur…
“Azərbaycanlıların bir hissəsinin yaşadığı Cənubi Qafqaz, ümumiyyətlə, iki böyük türk qövmünün vətəni olub. Bunlardan biri Oğuz, ikincisi isə Qıpçaq türkləridir. Qıpçaq türkləri tariximizə daha çox ərmənlər kimi daxil olublar. Dinləri xristianlıq olduğu üçün onlardan qalan məbədlər xristian məbədləridir. Hər iki türk tayfasının böyük hissəsi İslamı qəbul edərək Azərbaycan xalqının etnogenezində iştirak edib, xristianlıqlarını saxlayanlar isə tədricən erməniləşiblər və bu proses 19-cu əsrin ortalarında başa çatıb. “Kitabı-Dədə Qorqud” dastanı həmən dövrü özündə əks etdirən möhtəşəm mənbədir. Həmin dastanda Qərbi Azərbaycan ərazisinin oğuzlaşdırılması — müsəlmanlaşdırılması prosesindən bəhs edilir. Fikir versəniz, “Kitabı — Dədə Qorqud”da oğuz türkləri ilə Qıpçaq türkləri arasındakı mübarizə təsvir edilir. Hardasa XII-XIII əsrlərdə İslamı qəbul eləmiş oğuzlar tərəfindən kafir kimi bilinən Qıpçaq türkləri sıxışdırılaraq çıxarıldı.Qıpçaqların bir hissəsi İslam dinini qəbul edərək Azərbaycan xalqının etnogenezində iştirak etsə də, digər hissəsi Şimalı Qafqaza daşınaraq bu gün erməni əlifbası adlanan əlifbanı da özləri ilə apardılar və Oğuz türkləri olan Xəzər xaqanlığını devirib, yerində Qıpçaq xaqanlığını yaratdılar.
XV əsrdən əvvəl ümumiyyətlə Cənubi Qafqazda erməni deyilən şey olmayıb. İndiki Eçmiədzin ərazisinin 1/3-ini və bir neçə ətraf kəndi 1431-ci ildə İranın Maku şəhərindən olan erməni Qriqor Makulu 540 min dinar Təbriz gümüş puluna alıb.Bu torpaqları o Qaraqyounlu hakimi Cahanşahın vaxtında Əmir Rüstəmdən alıb. 1441-ci ildə isə qalan hissə alınıb və 1443-cü ildə erməni dini kafedrası indiki Türkiyənin Aralıq dənizi sahillərindəki Sis şəhərindən bura köçürülüb. Bundan sonra bütün Cənubi Qafqazın erməniləşdirilməsi də Eçmiədzin kilsəsi tərəfindən aparılıb. Bu kilsə də türk-qıpçaq kilsəsi olub. Onların Qərbi Azərbaycan ərazisindəki türk-xristian abidələrini mənimsəməsi isə daha çox XVI-XVII əsrlərdən başlayıb.
Göyçə gölünün ortasında bir Sevan kilsəsi var, əslində, onun adı bütün mənbələrdə Sivəng məbədi kimi gedir. XVI əsrdə Eçmiədzin kilsəsi tərəfindən bu məbəddə “bərpa” işləri aparılıb. Təmirdən sonra erməni katolikosunun açılışa gəlişi münasibətilə kilsədə erməni xalqına və erməni kilsəsinə ziyanlı olan bütün arxiv, kitabxana və materiallar, o cümlədən Mesrop Maştotsun arxivi gölə tökülərək məhv edilib. Bu barədə erməni mənbələri özü yazır. Sual olunur, XVI əsrdə qriqorianlaşdırılan Sivəng məbədində hansı arxiv materialları vardı ki, onlar “erməni xalqına və erməni kilsəsinə” ziyanlı idi, həm də o qədər “ziyanlı” idi ki, ermənilər onları Göyçə gölünə töküb məhv ediblər? Görünür o kilsənin türk kilsəsi olması ilə bağlı kifayət qədər material varmış. Bu cür çox fakt göstərmək olar”.
Cənubi Azərbaycanda neçə milyon azərbaycanlı yaşayır?: 50, yoxsa 19…?
ARAŞDIRMA
İranda, xüsusilə Cənubi Azərbaycanda yayaşan azərbaycanlıların sayı barədə məlumatlar həmişə qeyri-dəqiq olub. Məsələn, SSRİ dövrünə aid nəşrlərdə İran azərbaycanlılarının sayı 7 milyon civarında göstərilirdi. Şayiə formasında dolaşan xəbərlərə görə, bu rəqəm 20 milyona yaxın idi. Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra İranda əvvəlcə 20 milyon, sonra 25 milyon, ardınca 30 milyon, nəhayət, 35-40 milyon azərbaycanlının yaşaması barədə məlumatlar yayıldı. Bugün iddia edilir ki, İrandakı azərbaycanlıların sayı artıq 50 milyon nəfərdir.
Bəs həqiqi vəziyyət necədir? İranda yaşayan azərbaycanlıların sayını müəyyən etmək mümkündürmü? Zənnimizcə, bunu edə bilərik. Amma bəri başdan vurğulayaq ki, əldə edəcəyimiz rəqəmlər təxmini, lakin reallığa yaxın olacaq. Bunun üçün İran ostanlarındakı demoqrafik vəziyyətə nəzər salmalıyıq. İranda 31 ostan var. Onları əlifba sırası ilə təqdim edirik:
1.Buşəhr ostanı: ərazisi – 22.743 km, əhalisi – 1.174.000 nəfər. 2.Cənubi Xorasan ostanı: ərazisi – 151.913 km, əhalisi – 786.000 nəfər. 3.Çahar-Mahal və Bəxtiyar ostanı: ərazisi – 16.332 km, əhalisi – 973.000 nəfər. 4.Əlburz ostanı: ərazisi – 5.833 km, əhalisi – 2.730.000 nəfər. 5.Ərdəbil ostanı: ərazisi – 17.800 km, əhalisi – 1.284.000 nəfər. 6.Fars ostanı: ərazisi – 122.608 km, əhalisi – 4.904.000 nəfər. 7.Gilan ostanı: ərazisi – 14.042 km, əhalisi – 2.546.000 nəfər. 8.Gülistan ostanı: ərazisi – 20.367 km, əhalisi – 1.893.000 nəfər. 9.Həmədan ostanı: ərazisi – 19.493 km, əhalisi – 1.756.000 nəfər. 10.Hörmüzgan ostanı: ərazisi – 70.697 km, əhalisi – 1.806.000 nəfər. 11.Xuzistan ostanı: ərazisi – 64.055 km, əhalisi – 4.725.000 nəfər. 12.İlam ostanı: ərazisi – 20.164 km, əhalisi – 591.000 nəfər. 13.İsfahan ostanı: ərazisi – 107.018 km, əhalisi – 5.136.000 nəfər. 14.Kirman ostanı: ərazisi – 183.285 km, əhalisi – 3.184.000 nəfər. 15.Kirmanşah ostanı: ərazisi – 24.998 km, əhalisi – 2.003.000 nəfər. 16.Kohgiluyə və Boyar-Əhməd ostanı: ərazisi – 15.504 km, əhalisi – 728.000 nəfər. 17.Kürdistan ostanı: ərazisi – 29.137 km, əhalisi – 1.614.000 nəfər. 18.Qərbi Azərbaycan ostanı – ərazisi – 37.437 km, əhalisi – 3.278.000 nəfər. 19.Qəzvin ostanı: ərazisi – 15.567 km, əhalisi – 1.284.000 nəfər. 20.Qum ostanı: ərazisi – 11.526 km, əhalisi – 1.300.000 nəfər. 21.Luristan ostanı: ərazisi – 28.294 km, əhalisi – 1.784.000 nəfər. 22.Mazandaran ostanı: ərazisi – 23.833 km, əhalisi – 3.302.000 nəfər. 23.Mərkəzi ostanı: ərazisi – 29.127 km, əhalisi – 1.436.000 nəfər. 24.Rəzəvi Xorasan ostanı: ərazisi – 118.884 km, əhalisi – 6.444.000 nəfər. 25.Simnan ostanı: ərazisi – 97.491 km, əhalisi – 715.000 nəfər. 26.Sistan və Bəlucistan ostanı: ərazisi – 180.726 km, əhalisi – 2.777.000 nəfər. 27.Şərqi Azərbaycan ostanı: ərazisi – 45.650 km, əhalisi – 3.925.000 nəfər. 28.Şimali Xorasan ostanı: ərazisi – 28.434 km, əhalisi – 868.000 nəfər. 29.Tehran ostanı: ərazisi – 18.814 km, əhalisi – 13.323.000 nəfər. 30.Yəzd ostanı: ərazisi – 76.469 km, əhalisi – 1.156..000 nəfər. 31.Zəncan ostanı: ərazisi – 21.773 km, əhalisi – 1.103.000 nəfər.
Qeyd: Cənubi Azərbaycanı təşkil edən Ərdəbil, Həmədan, Qərbi Azərbaycan, Qəzvin, Şərqi Azərbaycan, Zəncan ostanlarının ümumi ərazisi 139.938 km, əhalisi 12.630.000 nəfərdir. İranın ümumi ərazisi 1.648.195 km-dir. Cənubi Azərbaycan ərazi baxımından İranın 8.5 faizidir.
Cənubi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlıların təxmini sayı:
1.Ərdəbil ostanında əhalinin təxminən 95 faizi, yaxud 1.220.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 2.Həmədan ostanında əhalinin təxminən 60 faizi, yaxud 1.054.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 3.Qərbi Azərbaycan ostanında əhalinin təxminən 77 faizi, yaxud 2.524.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 4.Qəzvin ostanında əhalinin təxminən 52 faizi, yaxud 668.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 5.Şərqi Azırbaycan ostanında əhalinin təxminən 97 faizi, yaxud 3.807.250 nəfəri azərbaycanlıdır. 6.Zəncan ostanında əhalinin təxminən 90 faizi, yaxud 993.000 nəfəri azərbaycanlıdır.
Nəticə:
Cənubi Azərbaycanda təxminən 10.266.250 nəfər azərbaycanlı yaşayır.
İranın digər ostanlarında yaşayan azərbaycanlıların təxmini sayı:
1.Buşəhr ostanında əhalinin təxminən 2 faizi, yaxud 24.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 2.Cənubi Xorasan ostanında azərbaycanlı, demək olar ki, yoxdur. 3.Çahar-Mahal və Bəxtiyar ostanında əhalinin təxminən 18 faizi, yaxud 176.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 4.Əlburz ostanında əhalinin təxminən 39 faizi, yaxud 1.065.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 5.Fars ostanında əhalinin təxminən 14 faizi, yaxud 687.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 6.Gilan ostanında əhalinin təxminən 19 faizi, yaxud 484.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 7.Gülistan ostanında əhalinin təxminən 34 faizi, yaxud 625.000 nəfəri türkmən, təxminən 8 faizi, yaxud 151.440 nəfəri Xorasan türküdür. 8.Hörmüzgan ostanında əhalinin təxminən 0.5 faizi, yaxud 1.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 9.Xuzistan ostanında əhalinin təxminən 3.4 faizi, yaxud 161.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 10.İlam ostanında əhalinin təxminən 0.1 faizi, yaxud 600 nəfəri azərbaycanlıdır. 11.İsfahan ostanında əhalinin təxminən 11 faizi, yaxud 565.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 12.Kirman ostanında əhalinin təxminən 1 faizi, yaxud 32.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 13.Kirmanşah ostanında əhalinin təxminən 2 faizi, yaxud 40.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 14.Kohgiluyə və Boyar Əhməd ostanında əhalinin təxminən 7.2 faizi, yaxud 53.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 15.Kürdistan ostanında əhalinin təxminən 4.1 faizi, yaxud 66.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 16.Qum ostanında əhalinin təxminən 30 faizi, yaxud 390.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 17.Luristan ostanında əhalinin təxminıən 0.5 faizi, yaxud 9.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 18.Mazandaran ostanında əhalinin təxminən 2.5 faizi, yaxud 83.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 19.Mərkəzi ostanında əhalinin təxminən 21 faizi, yaxud 301.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 20.Rəzəvi-Xorasan ostanında əhalinin təxminən 5.5 faizi, yaxud 355.000 nəfəri Xorasan türkü, təxminən 0.3 faizi, yaxud 20.000 nəfəri türkməndir. 21.Simnan ostanında əhalinin təxminən 1.5 faizi, yaxud 11.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 22.Sistan və Bəlucistan ostanında əhalinin təxminən 0.1 faizi, yaxud 3.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 23.Şimali Xorasan ostanında əhalinin təxminən 50 faizi, yaxud 434.000 nəfəri Xorasan türkü, təxminən 5.3 faizi, yaxud 46.000 nəfəri türkməndir. 24.Tehran ostanında əhalinin təxminən 35 faizi, yaxud 4.663.000 nəfəri azərbaycanlıdır. 25.Yəzd ostanında əhalinin təxminən 0.5 faizi, yaxud 6.000 nəfəri azərbaycanlıdır.
Nəticə:
İranın digər 25 ostanında təxminən 8.820.600 nəfər azərbaycanlı, 940.440 nəfər Xorasan türkü, 691.000 nəfər türkmən yaşayır. Siyahıdan göründüyü kimi, Əlburz (39%), Fars (14%), Gilan (19%), Gülistan (42%), İsfahan (11%), Qum (30%), Mərkəzi (21%), Şimali Xorasan (55.3%) və Tehran (35%) ostanlarında əhalinin əhəmiyyətli hissəsi türklərdir. Bu ostanlardan yalnız Əlburz, Gilan və Mərkəzi ostanlarının Cənubi Azərbaycan ostanlarına birbaşa çıxışı var. Qum və Tehran ostanları isə Əlburz və Mərkəzi ostanları ilə həmsərhəddir. Gülistan, Şimali Xorasan və Rəzəvi Xorasan ostanları Türkmənistan və Əfqanıstan sərhədlərində yerləşir.
Qeyd:
Xorasan türkləri əslində azərbaycanlı və qızılbaş olsalar da, onları bəzən türkmən, bəzən isə özbək hesab edirlər. Lakin çox vaxt sadəcə Xorasan türkü adlandırırlar.
Beləliklə, İranda yaşayan türklərin ümumi sayı təxminən 20.718.290 nəfərdir. Onların təxminən 19.086.856 nəfəri azərbaycanlıdır. İran əhalisinin ümumi sayı 80.528.000 nəfərdir. Bu isə o deməkdir ki, İranda əhalinin təxminən 25 faizi türklərdir. Onların tən yarısı Cənubi Azərbaycanda, 20 faizi Tehran şəhərində, 30 faizi isə ölkənin müxtəlif vilayətlərində yaşayır.
Azərbaycan Cümhuriyyətinin (1918-1920) ilk bayrağının təsvir olunduğu xalçanın şəkli Xalçanın yuxarısında və aşağısında ərəb əlifbası ilə bu iki beyt yazılıb:
Zikr edər cinn, mələk, həm insan:
Yaşasun dövləti-Azərbaycan!
***
Hürr, azadə yaşatsun hamunu,
Həmhüquq olsun ər ilə nisvan (yəni: kişi ilə qadın eynihüquqlu olsun).
Yuxarıdakı beytin altında tarix qeyd olunub: 1345. (Bu, miladi tarixlə 1926-cı il edir).
Bayrağın üstündə “Azərbaycan bayrağı” yazılıb.
Bayrağın altında “Mir Fəsih” sözü oxunur. Bu, çox güman ki, şairin təxəllüsüdür.
1926-cı ildə Qarabağda – Şuşa şəhərində toxunmuş bu xovlu xalça Azərbaycan xalçaçılığında unikal hadisədir.
Ölkəmizin mədəniyyət tarixində ilk dəfə olaraq dövlət rəmzi – bayraq xalça üzərində əksini tapıb.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 21 iyun – 9 noyabr 1918-ci il tarixlərini əhatə edən ilk bayrağı xalq ustaları tərəfindən xalça üzərində əbədiləşdirilib.
Xalçanın yazıları və təsvirləri ərəb kalliqrafiyasının qaydalarına müvafiq şəkildə soldan sağa doğru toxunub. Bu sənət əsərinin üzərində onun hicri tarixi ilə 1345-ci ildə (miladi tarixi ilə 1926-cı il) toxunduğu qeyd olunub.
Türkçülüyün əbədi rəmzi olan mavi rəngli ara sahənin mərkəzində təsvir olunmuş qırmızı rəngli, ay-ulduz təsvirli bayrağın üzərində “Zikr edər cinnü-mələk həm insan. Yaşasın devletü Azərbaycan” və “Hür azade yaşatsun hamunu. Hem hüquq olsun er ile nisvan” misraları yazılıb.
Ölçüsü 178×129 olan xovlu xalça yundan toxunub.
“1926-cı ildə müstəqil dövlətçilik atributunu əks etdirən belə bir xalçanın toxunması böyük cəsarət tələb edirdi. Bu, o dövr idi ki, müstəqillik ideyalarını təbliğ edən, Azərbaycanı azad görmək istəyən ziyalılar təqib olunur, 1930-cu illər repressiyasına hazırlıq gedirdi.
Məhz belə bir dövrdə bu xalçanın toxunması onu göstərir ki, Azərbaycan xalqının müstəqil yaşamaq istəyini heç bir qüvvə boğa bilməyib. Müstəqillik ideyasının yaşadılması üçün xalçanın seçilməsi də təsadüfi deyil. Çünki xalça bizim milli sərvətimizdir, Azərbaycan xalqının dəyərlərini, həyat tərzini, tarixini özündə yaşadan qiymətli nümunədir”, – deyə məlumatda bildirilir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda şəxsi kolleksiyada saxlanılan bu unikal xalça nümunəsi 2013-cü ildə Hollandiyada şəxsi kolleksiyadan alınaraq ölkəyə gətirilib.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
SÖZÜN YADDAŞI, YAZARIN SƏSİ (Cahangir Namazovun “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı yeni kitabı haqqında ) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimiz ziya mənbəyi yeni kitab barədə olacaq. “Mücrü” nəşriyyatında işıq üzü görən bu kitabın özəlliyi-gözəlliyi ondadır ki, Azərbaycan yazarları haqqında olan bu kitabı Özbəkistandan olan gənc yazar dostumuz Cahangir Namazov tərtib edib. “Yazarlar” jurnalının beynəlxalq əlaqələr üzrə meneceri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, gənc qələm dostumuz Cahangir Namazovun böyük zəhmət bahasına, uzun zaman ərzində ərsəyə gətirdiyi bu kitabda müasir Azərbaycan qələm adamlarının, ziyalılarının müsahibələri toplanıb. Bu müsahibələr Azərbaycan yazarlarının, fikir adamlarının düşüncələrini özündə əks etdirir.
Azərbaycan ədəbiyyatı yalnız bədii mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də düşüncələrin, mövqelərin, talelərin, sözə verilən dəyərin canlı tarixidir. Bu tarixi yazanlar təkcə şeir və roman müəllifləri yox, həm də ədəbi mühiti toplayan, qoruyan, sənədləşdirən qələm sahibləridir. Cahangir Namazovun “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı kitabı məhz bu missiyanı daşıyan dəyərli toplulardandır. Bu kitab təkcə ayrı-ayrı yazarların fikirlərini əks etdirən müsahibələr toplusu deyil. O, çağdaş Azərbaycan ədəbi düşüncəsinin panoramını yaradan, yazıçı və şairlərin dünyaya, ədəbiyyata, zamana münasibətini oxucuya birbaşa təqdim edən canlı mənbədir. “Azərbaycan yazarları belə deyir” oxucuya müəllif mövqeyini zorla qəbul etdirmir. Burada əsas söz sahibinin – yazarın özüdür. Cahangir Namazov sual verən, dinləyən, toplayan, amma önə çıxmayan bir ədəbi vasitəçi kimi çıxış edir. Bu, publisistik mədəniyyətin ən düzgün yoludur: müəllif kölgədə qalır, söz isə ön plana keçir. Kitabda yer alan fikirlər ədəbiyyatın mahiyyəti, yazıçının cəmiyyətdəki rolu, sözün məsuliyyəti, milli kimlik, dil, oxucu problemi, müasir ədəbi proseslər və zamanın çağırışları ətrafında cəmlənir. Hər bir yazarın səsi fərqlidir, lakin bu səslər bir yerdə bütöv bir xor yaradır – Azərbaycan ədəbiyyatının düşünən səsi.
Bu kitabın ən mühüm cəhətlərindən biri onun sənədlilik funksiyasıdır. Zaman keçəcək, ədəbi zövqlər dəyişəcək, amma burada səslənən fikirlər öz dövrünün ruhunu daşıyan canlı şahid kimi qalacaq. Bu baxımdan “Azərbaycan yazarları belə deyir” gələcək tədqiqatçılar, ədəbiyyatşünaslar, gənc qələm sahibləri üçün etibarlı mənbədir. Publisistik üslub sadədir, oxunaqlıdır, pafossuzdur. Bu sadəlik mətni zəiflətdirmir, əksinə, səmimiyyət qatır. Oxucu yazarı kabinetdə deyil, düşünən, tərəddüd edən, bəzən narahat olan, bəzən ümidli bir insan kimi görür. Cahangir Namazov bu kitabla yazıçı ilə oxucu arasında bir körpü yaradır. Oxucu müəllifi yalnız kitab üzərindən deyil, fikir üzərindən tanıyır. Bu tanışlıq isə daha dərin, daha qalıcı olur. Çünki insanı tanıdan ən əsas cəhət onun düşüncəsidir. Kitab xüsusilə gənc oxucular üçün önəmlidir. Burada onlar yalnız uğur hekayələri deyil, həm də şübhələri, çətinlikləri, məsuliyyəti görürlər. Bu, ədəbiyyata romantik deyil, realist yanaşma formalaşdırır. “Azərbaycan yazarları belə deyir” bir kitabdan daha çoxdur – bu, ədəbi mühitin yaddaşıdır. Sözə verilən dəyərin, düşüncəyə göstərilən hörmətin ifadəsidir. Cahangir Namazovun bu işi Azərbaycan ədəbiyyatında publisistik topluların ən uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Cahangir Namazovun kitaba seçdiyi addan tutmuş, müsahibə götürdüyü ziyalılarımız, onlara ünvanlandığı suallar, hətta kitabın nəşr olunduğu nəşriyyat belə hamısı uğurlu seçimdir. Və nəticə də məntiqi olaraq möhtəşəm alınıb.“Yazarlar” olaraq, Cahangir Namazovu “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı yeni kitabın işıq üzü görməsi münasibətilə “Ziyadar” mükafatı ilə təltif edirik (CAHANGİR NAMAZOV N: 198 06.02.2026. BAKI). Bu kitab oxucuya hazır cavablar vermir, onu düşünməyə sövq edir. Və bəlkə də ən böyük üstünlüyü elə budur: sözün arxasınca düşüncəni oyatmaq. Cahangir Namazovun fəaliyyəti təkcə bu kitabla məhdudlaşmır. Azərbaycan yazarlarının müxtəlif xarici mətbuat səhifələrində işıqlanması, antologiyalarda yer alması da onun ədəbiyyatımızın təbliği yolunda atdığı addımlar sırasındadır. Azərbaycan ədəbiyyatına etdiyi bu misilsiz xidmətləri müqabilində bütün yazarlar cameəsi adından dəyərli dostumuz, əzizimiz, dəyərlimiz, tanınmış şair, yazıçı, publisist, tərcüməçi, jurnalist Cahangir Namazova təşəkkür edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Sağ ol, Qardaş! Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
