“Mən doğma torpağıma, Naxçıvana, Naxçıvan Muxtar Respublikasına hədsiz məhəbbətimi bir daha bildirmək istəyirəm. Bilin ki, mən sizə həmişə sadiq olmuşam, bundan sonra da sadiq olacağam. Mən Azərbaycan xalqına həyatım boyu sadiq olmuşam, ömrümün son dəqiqəsinə qǝdər də sadiq qalacağam. Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi yolunda bundan sonra da fədakarcasına çalışmaq mənim hayatımın mənasıdır.” HEYDƏR ƏLİYEV Ümumilli lider
SÖNMƏZ GÜNƏŞ Çaylar, göllər, dənizlər yox, Kükrəyirdi okeanlar Azərbaycan yaşayırdı Fırtınada qorxunc anlar. *** Dalğaların uğultusu Yayılmışdı çox ellərə. Okeanın açar-pultu. Verilmişdi yad əllərə. *** Qorxu, hədə harayından Millət yaman bayılmışdı. Tam günahsız bir məmləkət Cinayətkar sayılmışdı. *** Yurdumuza gələn bəla Qəlb ağrıtdı, sinə dəldi. Anaların ağısından Göy ağladı, yer kövrəldi.
KİMSƏ… kimsə öz xalqının harayına yetməliydi. Zil qaranlıq gecələrdə Ömrü mayak etməliydi, Dalğaları yara-yara Azadlığa getməyibdi. *** İmperiya buxovunu Mərd bir oğul qırıb atdı. Öz xalqının harayına Ulu Öndər Heydər çatdı. *** Galdi doğma Bakısına, Yollar, izlər sökülmüşdü. Sanki qorxunc zəlzələdən, Har şey çölə tökülmüşdü. *** Gəldi doğma Bakısına, Yaşamağa yer istədi – vermədilər! Söyləməyə söz istədi – vermədilər! *** Bir şəhəri tikən memar evsiz qaldı. Yüz cilidlər yazan yazar sözsüz qaldı. Çoxlarının nadanlığı Yaman ağır gəldi ona. Səmaları yarıb gəldi Ana yurdu Naxçıvana! *** Onun qəfil gəlişindən. Yer üzünə ələndi zər. Peyğəmbərtək qarşılandı Naxçıvanda Ulu Öndər. *** Yamancana sarsılmışdı İnsanların hallarına. Onlar tezcə dönməliydi Öz işıqlı yollarına. *** İmdad güdən dərdli gözlər Dikilmişdi gözlərinə. Öndə görüb xilaskarı Gəlmişdilər özlərinə. *** Ən böyük dərd-Naxçıvanı Etmişdilər yalqız ada Yerdən, göydən bu diyarı Bürümüşdü blokada. *** Rəhbər kimi yaşamaq da Bu diyarda çətin idi. Ulu Öndər öz işində Bütöv idi, mətin idi. *** Tanrıdan xoş dualarla. İnsanlara sülh dilədi, Qoca Şərqin səmasından Günəş kimi nur ələdi. *** Az zamanda el səsini Gur səslənən səsə qatdı. Qorxuları, yalanları Ürəklərdən silib atdı. *** Bu azadlıq savaşında Yol yox idi daha geri. Naxçıvanda məhv olurdu. İmperiya — SSRİ. *** Dədə Heydər seçimində Haqq, ədalət yolun seçdi. Blokada sipərini Siyasətlə yarıb keçdi. *** Qardaş əli yetməyirdi Qardaşına yüz il bəri. Min ümidlə saldırdı O, Araz üstə körpüləri. *** Atatürkdən miras qalan Torpaqlar dada çatdılar. Sayın Dəmirǝl, Ulu Heydər “Ümid körpüsü” açdılar. *** Yüz illərin ayrılan Bu körpüylə yovuşdular. Yalqız qalan Nəqşicahan Türk eliylə qovuşdular. *** Gündəm olan Qars sazişi, Dillərdə çox çözələndi. İncə, müdrik siyasətlə, Bu saziş də təzələndi. *** Bəd xəbərlər yayılırdı. Gözlənirdi qırğın hər an Gizli, aşkar bölünürdü Bölgələrə Azərbaycan. *** Sanki, bizə boş deyildi, Qarabağın qara bəxti. Bir qardaşın gülləsiylə. Bir qardaşın qanı axdı. *** Vətənin hər bölgəsində Yad tonqallar çatılmışdı. Hərə bir cür düşüb tora Döyüşlərə qatılmışdı. *** Bakı coşub hayqırırdı: -Bunu hamı bilməlidi, Bu ölkəni yaşatmağa. Yalnız Heydər gəlməlidi! *** Ulu Öndər gəlməlidi, Bütün səddi yıxmalıdı. Azərbaycan xoş günlərə — Qurtuluşa çıxmalıdı!
Məlum həqiqətdir ki, tarix insan fəaliyyəti prosesidir.Bu prosesin gedişində keçmiş, indi və gələcək arasında əlaqə yaradılır. Tarixi prosesin inkişafına bir çox amillər təsir göstərir. Bu amillər arasında ictimai fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər mühüm yer tutur. İnsanın tarixdə rolu o zaman xüsusilə artır ki, o, birbaşa hakimiyyətlə bağlı olur. Hər bir tarixi dövr görkəmli şəxsiyyətlər,xüsusilə dövlət rəhbərləri mövzusuna toxunmuşdur.Cəmiyyətin inkişaf prosesinin dərk olunması ictimai tərəqqiyə öz xidmətləri,əməyi sayəsində tövhələr vermiş dahi tarixi şəxsiyyətlərin rolunun təhlilinə gətirib çıxarmışdır.Onların adları tarixən yaşayır,əməllərinə heyran edilir və eyni zamanda tədqiqatçılarda maraq doğurur.Bu şəxsiyyətlər olmadan bəşər cəmiyyətinin irəliləməsini təsəvvür etmək çox çətindir. Rus nəzəriyyəçisi G.V. Plexanov qeyd edirdi ki, tarixi insanlar yaradır.Fəal həyat mövqeyi tutan hər bir şəxsiyyətin fəaliyyəti onun əmək fəaliyyətində,nəzəri axtarışlarında və s. əksini tapır.
Tarix öyrədir ki, heç bir sinif, heç bir ictimai qüvvə öz siyasi liderlərini irəli sürməzsə, hakimiyyətə nail ola bilməz.Lakin fərdi istedadlar kifayət deyil. Lazımdır ki, cəmiyyətin inkişafı zamanı gündəmdə bu və ya digər şəxsiyyətin həll edə biləcəyi vəzifələr olsun. Ona görə də, ilk növbədə, tarixi şəxsiyyət ilk növbədə xalqın qoyduğu vəzifələri onun necə yerinə yetirdiyi nöqteyi-nəzərdən qiymətləndirilir.
Belə bir şəxsiyyətin parlaq nümunəsi umummilli liderimiz H.Əliyev cənablarıdır. Görkəmli şəxsiyyətin addımıarın başa düşmək və izah etmək üçün bu şəxsin xarakterinin formalaşması prosesini öyrənmək lazımdır. Biz H.Əliyevin xarakterinin necə formalaşmasından danışmayacağıq, yalnız aşağıdakılara diqqət yetirəcəyik. Böyük liderin xarakteri necə inkişaf etməş və sonda hansı nəticəonun, bir rəhbər kimi Azərbaycanın inkişafına təsirini göstərə bilmişdir. H.Əliyevin dövləti idarə etmə üsulları və strategiyası çox fərqli idi. Onun xarakterinin formalaşması prosesi ilə müəyyən edilən fərqləndirici cəhətlərindən biri də onun intuitiv şəkildə hiss etməsi və uzaq gələcəyə baxaraq,onu görə bilməsidir. Siyasi liderin əsas siyasəti ondan ibarət idi ki, istənilən nəticəni ən yaxşı şəkildə əldə etmək üçün yuxarıdan təsir göstərmək kifayət etmir, bunun üçün də xalqa yaxınlaşmaq, ona yaxın olmaq, xaricdə təhsil almaq hesabına ölkənin ictimai idarəetmə qurumlarının bacarıqlarını təkmilləşdirmək və iş üslubunu dəyişmək lazımdır.
Vətənə əvəzsiz xidmətlərinə görə dahi şəxsiyyətin xatirəsi Azərbaycan xalqı üçün həmişə əziz olacaqdır. Hələ sağlığında bu böyük insan xidmətləri ilə dahi azərbaycanlı kimi tarixi yaddaşda əbədiləşib. Azərbaycanın müasir tarixində Heydər Əliyev nadir lider, güclü siyasi xadim, fədakar şəxsiyyət, əfsanəvi şəxsiyyət, xalqın sevimli oğlu kimi qalacaqdır. Dahi şəxsiyyətin parlaq dühası Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının ümummilli liderinə, dünya siyasətinin sütunlarından birinə çevirmişdir. Ona görə də Azərbaycan xalqı öz dahi oğlu ilə haqlı olaraq fəxr edir.
Heydər Əliyev öz ölkəsini, onun tarixini ürəkdən sevirdi. O, tarixi yaxşı bilirdi və başa düşürdü ki, bu, təkcə keçmişlə deyil, həm də bu günlə bağlıdır, hər yeni dövrü gələcək nəsillər dəyərləndirəcək. Heydər Əliyev yaxşı bilirdi ki, iqtisadi inkişafla yanaşı, müstəqilliyin əsas elementlərindən biri də mədəniyyətdir. Prezident Azərbaycanın mədəni irsini dəstəkləyib, onun ölkənin milli kimliyinin əsasını təşkil etdiyinə haqlı olaraq inanıb.
İstedad və iradə Heydər Əliyev şəxsiyyətinin əsas keyfiyyətlərindən idi. Yüksək təşkilatçılığı və tələbkarlığı – ilk növbədə özündən başlayırdı. “xalq”, “millət”adı altında birləşmış hər bir insanı dinləmək və eşitmək, istəklərini başa düşmək bacarığı onun mədəniyyətinin göstəricisi idi. Onda böyük siyasətçi uzaqgörənliyini və hərbi cəsarət birləşmişdi. Təbiətin bəxş etdiyi dərin tərbiyə və incə estetik hissə malik olan lider təsadüfən səhv edənləri necə bağışlamağı bilirdi. Bir siyasətçi kimi o, demokratiyanı məharətlə sərt tələblərlə uzlaşdırmağı bacarırdı.
Onun zəngin siyasi təcrübəsi və şəxsiyyəti, azərbaycan xalqını ölkənin üzləşdiyi çoxsaylı böhranlardan unikallıqla çıxarmağa yönəldilməsi demək idi.O, başqalarını ruhlandırmaq qabiliyyətinə malik idi, özünəməxsus xarizması ilə xalqına rəhbərlik edirdi. Siyasətçi lider üçün zəruri olan fenomenal şəxsi keyfiyyətlərə malik idi: Onun varlığının gücü hiss olunurdu və onun xarizması dövrün bir çox dahi intellektlərin diqqətini cəlb edirdi. yüksək intellektli bir insan. Heç bir şubhə yoxdur ki, böyük lider hamıya xas olmayan sadəliyə, yüksək ləyaqətə malik bir insan idi.
Beləliklə, tarixdə şəxsiyyətin rolu böyükdür, çünki mütərəqqi şəxsiyyət tarixi prosesin gedişatını sürətləndirir, onu düzgün istiqamətə yönəldir. Eyni zamanda, şəxsiyyətin tarixə müsbət və mənfi təsirləri ilə bağlı çoxsaylı nümunələr var ki, bunun sayəsində müasir dövlətimiz inkişaf edib bu səviyyəyə çatmışdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəlsəfəsində “Qarabağnamə”
“Heydər Əliyevin siyasi və dövlət xadimi kimi zəngin fəaliyyəti Azərbaycan xalqının tarixində dövlət idarəçiliyi məktəbinə çevrilib”.
Tarixi həqiqətlər sübut edir ki, Heydər Əliyev siyasət meydanında olmasaydı hələ 60 – cı illərdə Qarabağ ermənilərə verilməliydi. Əgər o, 1969 -cu ildə rəhbər olmasaydı biz erməniləri susdura bilərdikmi? Əsla!!! Sadəcə 7 may 1969-cu il Azərbaycan SSR Ali Sovetində qəbul olunan qərarı yada salmaq əlimizdə bir faktdır.Belə ki, Heydər Əliyevin təbiətcə diribaşlığı və zirəkliyi, cəldliyi, tez münasibətə girməyi, işgüzarlığı, hadisələrə operativ yanaşmağı və sadəliyi bütöv Azərbaycana məlumdur.
1969-cu il 14 iyun tarixindən Azərbaycana rəhbərlik etməyə başlayarkən Heydər Əliyev çox ağır bir mirasa sahib olmuşdu. Həmin illərdə Qarabağda miskinlik hökm sürürdü. Heydər Əliyev hakimiyyətə Azərbaycanın ağır tarixi dövründə gəldi. Onun gördüyü işlər xalqın milli ruhunu özünə qaytardı. Heydər Əliyev ilk günlərdən Azərbaycanda qanunçuluğun qorunması, idarəçiliyin möhkəmləndirilməsi, kadrların tələbkarlığının artırılması işində əhəmiyyətli addımlar atmışdı. Heydər Əliyev 1977 – ci ildə ermənilərin Dağlıq Qarabağ məsələsini yenidən qaldırmaq cəhdinin qarşısını qətiyyətlə aldı. 70-ci illərdə mərkəz, ermənilərin təhriki ilə Kəlbəcər rayonunun perspektivsizliyi bəhanəsi ilə oradan əhalinin köçürülməsi və rayon ərazisinin yaylaq kimi respublikalar arasında bölüşdürülməsi məsələsini qaldırmışdı. Lakin Heydər Əliyevin bölgənin iqtisadiyyatını qısa müddətdə canlandırması mərkəzinin və erməni millətçilərinin niyyətlərini puça çıxardı. Kəlbəcərə “Murov yolu” çəkildi.
Heydər Əliyevin dövründə Dağlıq Qarabağda həyat tədricən yoluna düşmüşdü. Vilayətdə sənayə istehsalı 3 dəfədən çox, kənd təsərrüfatı məhsulu 1,5 dəfə artmış, əhalinin sosial mədəni təminatı xeyli yaxşılaşmışdır. İstisu (Kəlbəcər) Turşsu (Şuşa) turist və kurort işi xalq təsərüffatının ayrılmaz hissəsi kimi müvəffəqiyyətlə həyata keçirilmişdi.
Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərliyinin 1-ci dövründə əhalinin hər 10 min nəfərinə ən yüksək xidmət DQMV-də göstərilmişdir.Turizm və kurort işi əhalinin işi ilə yanaşı, xüsusən gəlirlə təmin olunmasına xidmət etmişdi. Şuşada Molla Pənah Vaqifin türbəsi, Xurşidbanu Natəvanın ev muzeyi Qarabağın memarlığının ən möhtəşəm abidələrinə çevrilmişdir.Liderin Qarabağa sahib çıxmağı erməniləri çox narahat edirdi. Heydər Əliyev quruculuq işləri ilə sübut edirdi ki, Qarabağ türklərindir. Sovet rəhbərliyi vaxtilə Nəriman Nərimanova düşündükləri planın oxşarı olaraq Heydər Əliyevi 1982 – ci ilin dekabrında Sov.İKP.MK – nın Siyasi Bürosuna üzv seçdilər, SSRİ Nazirlər Sovetinin sədrinin I müavini təyin etdilər. Sonra Qarabağı türklərdən qoparmaq üçün planlar həyata keçirdilər. M.Qorbaçov Qarabağı “şahnazaryanlara”, “aqanbekyanlara” söz vermişdi. 1987-ci il Qorbaçovun əsabəsi akademik Abil Aqanbekyan Qarabağın ermənilərə məxsus olduğunu və onlara verilməsini “Humanite” qəzetində təklif verməsi bir daha onun antiazərbaycan siyasətini sübüt edirdi.
M. Qorbaçov Heydər Əliyevin nüfuzuna qarşı gizli, məkirli paxıllıq keçirirdi. M.Qorbaçova “himayədarlıq” edən erməni lobbisi təzyiq göstərirdi. 1987- ci ilin oktyabrında Heydər Əliyev idarəçilikdən uzaqlaşdırıldı. M.Qorbaçovun günahı ucbatından Ermənistanın əli ilə Azərbaycana qarşı təcavüzkar müharibə başladı. Xalq Azərbaycanın üzləşdiyi taleyönlü problemi həll etməyə qadir siyasətçinin Heydər Əliyev olduğunu dərk edərək, onu yenidən respublikaya rəhbər təyin olunmasını arzulayırdı.
1990 -cı il yanavarın 19-dan 20-nə keçən gecə günahsız insan qırğını ilə azərbaycanlılara qarşı faciə törədilərkən Moskvadakı daimi nümayəndəliyə gələn Heydər Əliyev Qorbaçovu “cəllad ”, “qatil” adlandırdı. İmperiya onun Azərbaycana qayıtmasına mane olurdu. Təklənən xalqımıza ümid çırağını Heydər Əliyev yandırdı. 1990 – cı il iyulun 22 -də Heydər Əliyev Naxçıvana gəldi. Respublikada dövlət müstəqilliyi uğrunda mübarizə gedirdi. Vətəndaş müharibəsi şəraitində AXC- Müsavat özü hakimiyyətə Heydər Əliyevi dəvət etdi. 1993 -cü il iyunun 15 – Azərbaycanın müasir dövr tarixinə “Qurtuluş günü” kimi daxil oldu.
Heydər Əliyevin taleyinə Qarabağ yükü həkk olunmuşdur. O, ömrünün sonunadək bu problemi həll etmək üçün əlindən gələni etmişdi.
Azərbaycanın bir çox “Qarabağnamələr” kitabı yazılmışdır. Mən Heydər Əliyevin çıxışları toplusu olan kitabları səhifələyirəm, onun Qarabağ naminə keçirdiyi ictimai – siyasi fəaliyyətinin miqyasını düşünürəm və onu da düşünürəm ki, dünyanın hər nöqtəsində Qarabağdakı dərdlərimizi planetin əsas mövzularından birinə çevirən ilk və yeganə liderimizdir.
Heydər Əliyevin yaratdığı “Qarabağnamə” daha əvəzsiz, daha unikaldır. 30 il nə az, nə çox Qarabağ münaqişəsinin həlli onun işinin tərkib hissəsinə çevrilmişdir.
Azərbaycanın bütövlüyü və toxunulmazlığı çox mühüm həlledici şərtdir.
Müəllif: Gülbəniz ABBASOVA, Bakı, E.Əliyev adına 162 № li tam orta məktəbin tarix müəllimi.
ULU ÖNDƏRİMİZ HEYDƏR ƏLİYEV VƏ AZƏRBAYCAN DİLİ Hər bir insan üçün onun doğulduğu zaman, məkan, onun hansı millətə mənsub olması, onun böyüyüb-boya başa çatdığı, uşaqlığını keçirdiyi yerlər, şahid olduğu hadisələr və s. bu kimi anlayışlar nə qədər önəmlidirsə, onun dil açan kimi söylədiyi sözlərin hansı dilə mənsub olması, yəni onun ana dilinin hansı dil olması da o qədər, hətta ondan da çox önəmlidir. Çünki ana dili məkan, zaman, millət və s. anlayışlardan və məfhumlardan daha da üstün bir anlayışdır. Ona görə ki, insan doğulduğu andan vəfat etdiyi ana qədər söylədiyi bütün sözləri bu dildə söyləyir. Yürütdüyü bütün fikirləri bu dildə irəli sürür, etdiyi bütün çıxışları bu dildə edir. Nə qədər zamanın və zəmanə adamlarının diktəsi ilə məcburiyyətdən soydaşlarımız bu dili danışmağa çətinliklər çəksələr də, yenə də bu dili unutmamışlar və heç bir zaman unutmayacaqlar. Çünki insanlar ana dilində səslənən ana laylasıyla gecə şirin yuxuya dalmış, həmin dildə olan əzizləmələrlə böyümüşlər. Beləliklə, ana dili insan böyüyüb boya-başa çatanda və ondan da sonrakı dövrlərdə insan üçün ən əvəzsiz, tayı-bərabəri olmayan bir inciyə çevrilmişdir. İnsan öz ana dilini heç bir zaman unutmamalı, bu dilin incəliyini, zərifliyini, doğmalığını, şirinliyini qoruyub saxlamalı və hər zaman bu dildə danışıb bu dildə danışdığı üçün də qürur hissi duymalıdır. Eyni ilə hamımızın idealı, xilaskarımız, mühafizəkarımız, əvəzsiz və ölməz liderimiz, yeni, müasir Azərbaycanımızın qurucusu, memarı Ulu öndərimiz Heydər Əlirza oğlu Əliyev kimi! Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev təkcə doğma Azərbaycanına sədaqətlə və şərəflə xidmət etdiyi, rəhbərlik etdiyi uzun illər ərzində yox, ümumiyyətlə, uşaqlığından vəfat etdiyi günə qədər hər zaman ana dilimizə böyük hörmət və məhəbbətlə yanaşmış, onu əzizlərdən də əziz, müqəddəslərdən də müqəddəs bilmişdir. Elə buna görə də məktəbdə oxuduğu zamanlardan dilimizin müdafiəsinə və mühafizəsinə qalxmış, bunu da uğurla yerinə yetirmişdir. Hamımızın bildiyi kimi Ulu öndərimiz dünyaya göz açdığı zaman vətənimiz yadelli işğalçıların caynağında, onların tapdağı altında idi. Vətən torpağımızın göylərində qara buludlar çoxdan cövlan edirdi və etməkdəydi. Yurdumuz basılmış, talan edilmiş, sərvətlərimizə sahib çıxılmış, ölkəmizə başçılıq edən qəhrəman cümhuriyyətçilər sürgün olunmuş və ya şəhid edilmiş, yerinə isə azərbaycanlılarla əlaqəsi belə olmayan, yad bir millətə mənsub olmasından da betər olan siyasətçilər gətirilmişdi. Qanı qanımızdan, canı canımızdan olmayan bu işğalçı qaniçənlər zaman keçdikcə daha çox əhaliyə divan tuturdular. İşğalçıların başlıca məqsədi Azərbaycana öz dilini, öz adət-ənənələrini və öz həyat tərzini unutdurmaq olduğu üçün onlar çox keçmədən öz çirkin, mənfur əməllərini icra etməyə başladılar. Yurdumuzda yad səslər ucalmağa, yad dillər danışılmağa başlandı. Dövlət dilimiz də, dövlət bayramlarımız da bizə yadlaşdırıldı, unutdurulmağa çalışıldı. Xalqa türk oğlu türk olan qəhrəmanları unutdurmaq üçün onların adı verilmiş kəndlər, şəhərlər, küçələr, parklar, xiyabanlar və s. yerlər xalqımızın yurdunu talayıb xanimanını viran qoyan qəsbkarların adları ilə adlandırıldı. Şəhərlərimizin ən tanınmış yerlərində onların bayraqları və heykəlləri ucaldıldı. Azərbaycan dilinə vurulmuş ən böyük zərbə 1937-ci ildə oldu. Doğma dilimizi hər şeydən üstün tutaraq bu dildə yazılar yazan və çap etdirən, yazısına bir yad söz də daxil etməyən, daim haqq-ədalət bağıran səslərimiz, dahi yazıçılarımız, şairlərimiz, eləcə də alimlərimiz və dilçilərimiz repressiya maşınından keçirildi. Onlar təkcə dövlətçiliyimizin yox, həm də adət-ənənələrimizin, mədəniyyətimizin və dilimizin qorunması yolunda verdiyimiz şəhidlərimiz idi. Belə bir mühitdə yaşamaq damarında azərbaycanlı qanı axan, azad düşüncə, azad fikir sahibi olan gənc Heydər Əliyevi hər kəsdən çox narahat edirdi. O, tez bir zamanda dövlət dilimizin Azərbaycan dili olmasını və dilimizin o dövrdəki ölkə rəhbərliyi tərəfindən də qorunmasını arzu edirdi, özü də bu yolda əlindən gələni əsirgəməzdi və əsirgəmirdi də. Gələcəyin gerçəyi bu idi ki, uca Allah dilimizin, adət-ənənələrimizin və mədəniyyətimizin sadiq və mübariz keşikçisi kimi Azərbaycanımıza Heydər Əliyev kimi bir şəxsiyyət vermişdi. Buna görə də Heydər Əliyev hər zaman və hər yerdə ana dilimizi hər şeydən üstün tutmuşdu, tuturdu və bundan sonra da belə olacaqdı. Tale elə gətirdi ki, 1969-cu il gəldi. Mən belə hesab edirəm ki, o il Azərbaycan xalqı üçün ən gözəl illərdən, Azərbaycanımızın tarixinə qızıl hərflərlə həkk edilmiş illərdən biridir. Çünki həmin ilin iyul ayının 14-də Ulu öndərimiz Heydər Əliyev Azərbaycanını özü idarə etməyə başladı. Elə o zamandan yadellilərdən, onları dəstəkləyənlərin əlindən boğaza yığılmış xalqın üzü güldü, könülü fərəhləndi və hər kəs daha səylə öz işinə başlayır, vətəninin, yurdunun sabahına ümidlə baxırdı. Xalqımız axtardığı lideri tapmışdı: bu şəxsiyyət Heydər Əliyev dühası idi! Ulu öndərimizin hakimiyyətə gəlməsi özü bir sensasion hadisə idi. Ona görə ki, Azərbaycanın yeni lideri özündən əvvəlkilər kimi yad bir şəxs deyildi, soyu və kökü ilə köklü-budaqlı Azərbaycan oğlu idi. Vətənpərvər bir ziyalı, kəskin iradəli bir rəhbər, milyonları arxasınca işıqlı sabaha aparmaq bacarığına malik bir öndər olduğu üçün xalq əmin idi ki, Heydər Əliyev sona qədər Azərbaycan üçün çalışacaq və qarşısına qoyduğu məqsədə çatmaq üçün bu müqəddəs yolda yorulmayacaqdı. Heydər Əliyev hakimiyyətə gəldiyi andan hər bir sahəyə, hər bir mövzuya vaxtını ayırdığı kimi ən çox da zamanını dilimizin qorunması yolunda sərf edirdi. Eyni zamanda xalqın öz qəhrəmanlarını daha dərindən tanıması üçün mədəniyyət sahəsində də yeniliklər edirdi. Misal üçün, gözəl əsərləri ilə dilimizi zənginləşdirən və yad ünsürlərdən qoruyan dahi yazıçılarımıza və şairlərimizə heykəllər, büstlər, məqbərələr ucaldılırdı. Vaqifin məqbərəsi, Cəfər Cabbarlı heykəli, Nəriman Nərimanov heykəli və s. buna əyani misaldır. Nəhayət, Heydər Əliyev hakimiyyətə gələndə yadelli işğalçıların heykəlləri ilə dolu olan şəhərimiz öz övladlarının abidələri ilə nurlanmağa başladı. Türk dilini ədəbi yoluna işıq tutan bir mayak seçmiş dahi ədibimiz Hüseyn Cavidin nəşinin vətəninə gətirilməsi də Heydər Əliyevin bu yolda atdığı ən mühüm addımlardan biri idi. Ulu öndərimizin mədəniyyət sahəsindəki yeniliklərindən biri də bu idi ki, görkəmli ziyalılarımızın və dahi ədiblərimizin yubiley tədbirləri məhz onun başlıca təşəbbüsü ilə keçirilirdi. Heydər Əliyevin hakimiyyətinin ilk dövrlərində atdığı bir addım var ki, bu, onun dilimiz yolunda gördüyü işlərin zirvəsi sayılacaq dərəcədədir. Sözügedən həmin addım dedikdə dövlət dilimizin Azərbaycan dili olaraq qəbul edilməsini nəzərdə tuturam. Belə ki, get-gedə işğalçı planlarını daha da genişləndirən SSRİ hökuməti vahid torpaq siyasəti yürütdüyü kimi vahid dil siyasəti də yürütməyə davam edirdi. Nəticədə Avropanın ortasından başlayıb Uzaq Şərqə qədər uzanan işğal torpaqlarında yaşayan, rusları azlıqda qoyan neçə-neçə millət, etnik qrup və etnos öz dilini unudacaq, rus dilini danışacaqdı. Bizim Azərbaycanımızın 50 ildən çox bir müddətdə dövlət dili rus dili olmuşdu. Beləliklə, indi danışığımızda hiss olunan rus sözləri dilimizə bu yolla daxil olmuş, soxulmuşdu. Bu işğalçı islahat ən çox bizə təsir etdi. Lakin ana dilimizi unutmadıq və unutdura bilmədilər. Çünki Heydər Əliyev kimi bir liderimiz var idi. O, ölkəyə rəhbərlik etdiyi dövrdə dilimizin yayılmasına və inkişaf etməsinə daha çox diqqət, vaxt ayırdı. SSRİ Konstitusiyasında artıq tanınmayan qeyri-rus dilləri ilə bağlı olan maddələr Ulu öndərimizi çox narahat etdi. O, bununla bağlı illərini, aylarını, həftələrini, gecə-gündüzlərini sərf etdi, o vaxtkı dövlət, hökümət başçıları, partiyanın ali rəhbərləri ilə müzakirələr apardı və qəti şəkildə bununla mübarizə aparacağını açıq bildirdi. Nəticədə, 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyası yeniləndi və həmin Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə sırf Heydər Əliyevin təşəbbüsü və kəskin iradə göstərməsi sayəsində belə bir dəyişiklik olundu: “Azərbaycan SSR-in dövlət dili Azərbaycan dilidir”. Beləliklə, yadelli işğalçılar nə olursa olsun, bizə və Ulu öndərimizə hələ imperiya dövlətinin və siyasi rəhbərlərinin çox güclü, amansız olduqları bir dövrdə belə təsir göstərə bilmədilər, Ulu öndərimizin əsaslı tələbləri qarşısında susdular. Dilimiz öz möhkəmliyini sırf Ulu öndərimizin səyi, bacarığı, mətinliyi, qəhrəmanlığı sayəsində qoruyub saxlaya bildi və əsas qanunla qanuniləşdirildi. Heydər Əliyev Azərbaycanının dayağı olduğu kimi onun dilinin də dayağı idi! Aradan uzun illər keçdi, vətənimizin başı üzərindən çox cənub, şimal, qərb küləkləri əsdi. Yenə də vətənimiz təhlükə qarşısında idi, insanlar ümidsizlik yükü ilə yüklənmişdilər. Təqvimlər 15 iyun 1993-cü il tarixini göstərirdi. Bu dəfə Azərbaycanımızın bir parçası olan, başçısı olduğu gözəl diyarımız Naxçıvanı xilas etdiyi kimi heç tərəddüd etmədən, çəkinmədən, heç bir qorxunu, ölüm təhlükəsini göz önünə almadan Azərbaycanını da xaosdan xilas etməyi özü üçün ən müqəddəs vəzifə bilən Ulu öndər Heydər Əliyev doğma vətəninin paytaxtına qayıtdı. Xalqın gözündə tək xilaskar olan Ulu öndərimiz həmin il yekdilliklə dövlətimizin prezidenti seçildi. İkinci dəfə doğma yurduna sədaqətlə xidmət edən böyük şəxsiyyət olan Heydər Əliyev müstəqilliyimizdən sonra da dilimizin sadiq keşikçisi olduğunu göstərdi, dövlət dilinin yenidən Azərbaycan dili olduğunu təsdiqlədi. O, 1995-ci ilin 12 noyabr tarixində yekdilliklə qəbul edilən, özünün memarı olduğu yeni Konstitusiyamızda da bunu bir daha təsdiqlədi. Ana dilinə həmişə xüsusi diqqətlə yanaşan, dilimizin dərin bilicisi Ulu öndər Heydər Əliyev dövlət dilinin yeni inkişaf dönəmində yaranmış vəziyyəti nəzərə alaraq 2001-ci il iyunun 18-də “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman imzaladı. O, müstəqillik dövründə ən böyük addımlardan birini 2001-ci ildə atdı. 1 avqust tarixini “Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü” elan etdi. Onun bu addımından sonra hər il 1 avqust tarixi əlamətdarlıq qazandı, hər kəsin sevincli bir günü, dil bayramı oldu. Ulu öndərimiz kağız üzərində qalan əlifba dəyişikliyini reallaşdırdı. Beləliklə, 70 ilə qədər yadelli əlifbasında yazıb-oxuyan körpələr bundan sonra latın qrafikasında yazıb-oxuyacaqdılar. Ulu öndərimiz həmişə olduğu kimi bu dəfə də ana dilimizin saflaşdırılmasına və yad sözlərdən təmizlənməsinə xüsusi diqqət ayırırdı. Ulu öndərimiz ömrünün sonuna qədər Azərbaycana sadiq qaldığı kimi onun dilinə də sadiq qaldı. Vətənimizin xilaskarı onun dilini də xilas etdi! “Dilimiz çox zəngin və ahəngdar dildir, dərin tarixi köklərə malikdir. Şəxsən mən öz ana dilimi çox sevir və bu dildə danışmağımla fəxr edirəm” kəlamını söylədi və bunu əməlində də sübut etdi! Ulu öndərimiz heç bir zaman unudulmayacaq və unutdurulmayacaqdır! Məqaləmi 11 dekabr 2016-cı ildə Ulu öndərimizə həsr etdiyim və “Hərdən uçmaq istəyirəm” adlı şeir kitabımda çap olunmuş “Ulu öndərimiz” adlı şeirimlə bitirmək istəyirəm. ULU ÖNDƏRİMİZ Əziz Ulu öndərim, Bu gün ruhun şad olsun. Sənə sadiq olana, Ürəkdən salam olsun. * * * Sən etdin ölkəmizi, Gözəl,qəşəng gülüstan. Səndən qorxdu,çəkindi, O mənfur ermənistan. * * * Sən gəldin,oldu bayram, Pislər bir başa getdi. Sənin gözəl yolunu, İlhamın davam etdi. * * * Azərbaycanlıları, Hər yerdə birləşdirdin. Ordunu gücləndirdin, Məkkəyə belə getdin. * * * Sən bu gün olmasan da, Əsərlərin yaşayır. Həm çiçəkləndirdiyin, Azərbaycan yaşayır.
HEYDƏR BABA (Ulu öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsinə) Vətən üçün gecə — gündüz çalışdın, Heydər baba, əbədisən, əbədi. Günəş kimi şölə saçdın, alışdın, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Ömrün boyu hey düşmüsən oda sən, Arxalandın qeyrətə sən, ada sən. Zaman — zaman düşəcəksən yada sən, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Səni Babək, Şah İsmayıl sanmışam, Vəfat günü ağlamışam, yanmışam. Xatirəni ehtiramla anmışam, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Qəlbimizdə qalacaqsan əbədi, Şölə saçan bir ocaqsan əbədi. Sənin qəbrin qibləgahdı, Kəbədi, Heydər baba, əbədisən, əbədi!
(Azərbaycanlıların soyqırımlarına verdiyi hüquqi-siyasi qiymət)
Azərbaycan tarixinin Heydər Əliyev dövrü, tariximizin böyük inkişaf və möhtəşəm quruculuq dövrüdür. Onun rəhbərliyi altında əldə olunan uğurların ən mühümü məhz qurub yaratdığı müstəqil Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanda dövlət quruculuğu dövlətçilik, milli və mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanılması, iqtisadiyyatın, elmin, mədəniyyətin, bir sözlə həyatın ən müxtəlif sahələrində böyük nailiyyətlərin qazanılması, coşqun bir tərəqqi dövrü məhz Heydər Əliyevin uzaqgörən, qətiyyətli siyasəti nəticəsində yaşanmışdır.
Ötən əsrin 90-cı ilin əvvəlində müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan ərazisinin bir hissəsinin Ermənistanın təcavüzünə məruz qaldığı, xarici təzyiqlərin və daxili çəkişmələrin tüğyan etdiyi bir dövrdə xalqının səsinə səs verən Heydər Əliyev ölkəmizi dünyanın siyasi xəritəsindən silinmək və dövlətçiliyini itirmək təhlükəsindən xilas edərək dövlətin dayanıqlı siyasi və iqtisadi inkişaf yolunu müəyyən etmişdir.
Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra xalqımızın tarixi keçmişinin obyektiv mənzərəsini yaratmaq imkanını əldə etməsi məhz Ulu öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti sayəsində olmuşdur. Uzun illər gizli saxlanılan, üzərinə qadağa qoyulmuş həqiqətlər açılır, təhrif edilmiş hadisələr özünün əsl qiymətini alırdı. Azərbaycan və ümumən Qafqazın tarixinin təhrif olunması həmin proqramların mühüm tərkib hissəsini təşkil edirdi. “Böyük Ermənistan” yaratmaq xülyasından ruhlanan erməni qəsbkarları 1905-1907-ci illərdə azərbaycanlılara qarşı açıq şəkildə geniş miqyaslı qanlı aksiyalar həyata keçirdilər. 1918-ci ilin mart ayından etibarən əks-inqilabçı ünsürlərlə mübarizə şüarı altında Bakı Kommunası tərəfindən ümumən Bakı quberniyasını azərbaycanlılardan təmizləmək məqsədi güdən mənfur plan həyata keçirilməyə başlandı. Böyük dövlətlərin yeritdikləri imperiya siyasətinin icraçısı olan ermənilərin əli ilə dəfələrlə azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə və soyqırımı siyasəti yeridilmiş, yüz minlərlə dinc azərbaycanlı milli mənsubiyyətinə görə məhv edilərək öz ata-baba yurdlarından didərgin salınmışdır. Azərbaycanın qədim yaşayış məskənləri xarabalığa çevrilmişdir. Sonralar tarixi dovr 30-cu illərin ağir represiyaları ilə müşayət olunaraq Azərbaycanin ziyalı genofondunun məhvinə nail olunmuş, bunun ardınca 1948-53-cü illər azərbaycanlıların kütləvi deportasiya dalğası, 80-ci illərdən başlayaraq Dağlıq Qarabağ probleminin yenidən süni şəkildə qızışdırılması, 1990-cı il 20 yanvar faciəsi və 1992-ci il Xocalı soyqırımı demək olar ki, bu faciələrin pik nöqtəsi oldu.
Heydər Əliyevin keçmiş hadisələrə hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi istiqamətində qərarları və deyərdim ki, ən vacibi 1918-ci il mart soyqırımının öz siyasi qiymətini tapması oldu. Tarixə nəzər salsaq görərik ki, 1919 və 1920-ci illərdə martın 31-i Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən ümumilli matəm günü kimi qeyd edilib. Əslində bu, azərbaycanlılara qarşı törədilən soyqırımı və bir əsrdən artıq davam edən torpaqlarımızın işğalı prosseslərinə tarixdə ilk dəfə siyasi qiymət vermək cəhdi idi. Lakin, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutu bu işin başa çatmasına imkan vermədi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi Azərbaycan Respublikası bu gün onun axıra qədər həyata keçirə bilmədiyi qərarların məntiqi davamı olaraq, soyqırımı hadisələrinə siyasi qiymət vermək borcunu tarixin hökmü kimi qəbul edir. Məhz bütün bunları nəzərə alan Heydər Əliyev 1998-ci il martın 26-da “31 martı Azərbaycanlıların Soyqırımı günü” kimi qeyd edilməsi haqqında fərman imzalamışdır. Fərman imzalandığı vaxtdan hər il 31 Mart respublika səviyyəsində qeyd edilir və soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılır. Bu gün Azərbaycan Prezidentinin ətrafında sıx birlik nümayiş etdirən xalqımız əmindir ki, əsası ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən yaradılan müstəqil dövlətimizin inkişafı etibarlı əllərdədir.
HEYDƏR BİR GÜNƏŞDİR İlhamım İlhamla gəlibdir dilə, Könlüm salam verir çiçəyə, gülə. Deyirəm bu sözü, qoy düşsün dilə, Heydər bir Günəşdir, o, sönə bilməz, Uca zirvələrdən o, enə bilməz. *** Pakdır, müqəddəsdir qəlbi, vicdanı. Vətən qeyrətilə qaynadı qanı, Apardı irəli Azərbaycanı, Heydər bir günəşdir, o, sönə bilməz, Uca zirvələrdən o, enə bilməz. *** Deməyin ölübdü, yaşayır Heydər, Hər il cavanlaşır gələndə bahar, Bütün qitələdə adı-sanı var, Heydər bir Günəşdir, o, sönə bilməz. Uca zirvələrdən o, enə bilməz. *** Budaq Təhməz, haqqı yaşat həyatda, Dahilərin adı yaşar həyatda, Bir möcüzə, bir hikmət var bu adda, Heydər bir Günəşdir, o, sönə bilməz. Uca zirvələrdən o, enə bilməz.
ÖLMƏYİB, YAŞAYIR HEYDƏR ƏBƏDİ Qoymadı tökülə millətin qanı, Qorudu, saxladı Azərbaycanı, Gəzdi qitələri, gəzdi dünyanı, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * “Ümid körpüsü”dür gözlərin nuru, Orda qərar tutub Heydər qüruru, Nura qərq elədi qədim Şəruru, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Hər an qalib çıxdı siyasətində, Milləti qoymadı darda, çətində, Vətəni yaşatdı öz qeyrətində, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Onun əsəridir Bakı–Ceyhanım, “Qara qızıl” verən Azərbaycanım, Sabaha inamla qaynayır qanım, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Hər yerdə Heydərin izi görünür, Söhbəti görünür, sözü görünür, Hər kənddə, şəhərdə özü görünür, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Mən Budaq Təhməzəm, yazan əlim var, Xoşbəxtəm, müstəqil, azad elim var, Üçrəngli bayrağım, ana dilim var, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi!
GƏLİN SADƏCƏ EDƏK Heydər! Azərbaycan! Qoşadır bu ad, İlhamım bu adla açır qol-qanad, Azad yaşayanda gözəldir həyat, Yurdumuz görməsin bir də qan-qada, Gəlin səcdə edək bu ülvi ada. *** Heydər qeyrət nuru! Tayı tapılmaz, Belə şəxsiyyətlər yaranır az-az, Bunu dərk eyləməz hər ağlı dayaz Yurdumuz görməsin bir də qan-qada, Gəlin səcdə edək bu ülvi ada. *** İyirminci əsrin siyasət şahı, Dar gündə xalqının oldu pənahı, Nəydi şəhidlərin, nəydi günahı? Yurdumuz görməsin bir də qan-qada, Gəlin səcdə edək bu ülvi ada. *** Heydər baba ərənlərdən ərəndi, Budaq Təhməz bu dünyanı görəndi. Vətən üçün canın qurban verəndi, Yurdumuz görməsin bir də qan-qada, Gəlin səcdə edək bu ülvi ada.
HEYDƏR EŞQİNƏ İlhamım söz üstə coşubdur yenə, Heyranam Vətənin gözəlliyinə, Deyirəm bu sözü mən dönə-dönə, Alqış bu dövrana, alqış bu günə Yaradıb qururuq Heydar eşqinə. *** Poladdan mətindir Heydər inamı, Qəlblərdə yaşadır Heydəri hamı, Odur xilas edən Azərbaycanı, Alqış bu dövrana, alqış bu günə Yaradıb qururuq Heydər eşqinə *** Dünyaya səs salıb əməllərimiz, Bu gün Avropadan gəlir səsimiz, Gedirik inamla gələcəyə biz, Alqış bu dövrana, alqış bu günə Yaradıb qururuq Heydər eşqinə *** Müqəddəs kəlamdı Heydərin sözü, Zirvədən-zirvəyə səslədi bizi, Bizə tanıtdırdı tariximizi, Alqış bu dövrana, alqış bu günə Yaradıb qururuq Heydar eşqinə. *** Man Budaq Təhməzəm qələm əlimdə, Müstəqil dövlətim, doğma elimdə, Şeirimi yazıram ana dilimdə, Alqış bu dövrana, alqış bu günə Yaradıb qururuq Heydər eşqinə.
HEYDƏR BABA (Ulu öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsinə) Vətən üçün gecə — gündüz çalışdın, Heydər baba, əbədisən, əbədi. Günəş kimi şölə saçdın, alışdın, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Ömrün boyu hey düşmüsən oda sən, Arxalandın qeyrətə sən, ada sən. Zaman — zaman düşəcəksən yada sən, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Səni Babək, Şah İsmayıl sanmışam, Vəfat günü ağlamışam, yanmışam. Xatirəni ehtiramla anmışam, Heydər baba, əbədisən, əbədi. * * * Qəlbimizdə qalacaqsan əbədi, Şölə saçan bir ocaqsan əbədi. Sənin qəbrin qibləgahdı, Kəbədi, Heydər baba, əbədisən, əbədi!
ÖLMƏYİB, YAŞAYIR HEYDƏR ƏBƏDİ Qoymadı tökülə millətin qanı, Qorudu, saxladı Azərbaycanı, Gəzdi qitələri, gəzdi dünyanı, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * “Ümid körpüsü”dür gözlərin nuru, Orda qərar tutub Heydər qüruru, Nura qərq elədi qədim Şəruru, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Hər an qalib çıxdı siyasətində, Milləti qoymadı darda, çətində, Vətəni yaşatdı öz qeyrətində, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Onun əsəridir Bakı – Ceyhanım, “Qara qızıl” verən Azərbaycanım, Sabaha inamla qaynayır qanım, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Hər yerdə Heydərin izi görünür, Söhbəti görünür, sözü görünür, Hər kənddə, şəhərdə özü görünür, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! * * * Mən Budaq Təhməzəm, yazan əlim var, Xoşbəxtəm, müstəqil, azad elim var, Üçrəngli bayrağım, ana dilim var, Ucalır hər yerdə Heydər məbədi, Ölməyib, yaşayır Heydər əbədi! 13.10.2004.
