Mahirə Nağıqızının “Salam olsun” adlı şeirlər kitabı toplusu, əsasən, Vətən sevgisi, milli kimlik və şəhidlik mövzularını əhatə edir. Kitabın semantik-struktur, semiotik, qeyri-səlis məntiq və sinergetik təhlil aşağıdakı plan üzrə aparacağıq: Semantik-struktur təhlil: Mətnin əsas semantik nüvələri. Strukturdakı poetik elementlərin dinamikası. Semantik dominantlar və periferik obrazlar. Kitabın əsas semantik nüvəsi Vətən sevgisi və milli kimlikdir. Şeirlərdə tez-tez təkrar olunan “salam olsun” ifadəsi, həm bir salamlaşma, həm də bir dua və ya xatirə kimi funksionaldır. Bu ifadə vasitəsilə şairə, tarix yaradanlara, şəhidlərə və Vətən üçün fədakarlıq edənlərə müraciət edir. Ümumiyyətlə, Mahirə Nağıqızının poeziyasının poetik semantikasında əsas ana xətt “Vətən sevgisi”dir. Məsələn, “Qarabağ vətəndir” şeirində “dağlar səssiz danışır” misrası simvolik anlam daşıyır. Bu, həm topoqrafik obraz, həm də tarixi yaddaş kodudur. Şairin strukturu klassik üçlükdə qurulur: vətənin keçmişi, mübarizə anı və zəfər sonrası mərhələ. Misal: “Qanla yazılıb torpağın taleyi…” – burada “qan” sözü həm metafora, həm də semantik yük daşıyır; torpağa can verənlər simvolizə olunur. Semiotik analiz: Simvol və kodların funksiyası. Mədəni və intertekstual işarə sistemləri. Metaforik qatların açılması. Kitabda istifadə olunan simvollar arasında “al bayraq”, “kəfən”, “qan” və “Şuşa” kimi ifadələr önə çıxır. Bu simvollar, Azərbaycanın müstəqilliyi, şəhidlik və milli qürur kimi anlayışları təmsil edir. Məsələn, “Dalğalandı Şuşada al bayrağımız” misrası, Qarabağın azadlığı və milli qürurun simvoludur. Mahirə Nağıqızının poetikasında tez-tez rast gəlinən simvollar: Torpaq – müqəddəslik, vətənin fiziki varlığı; Qarabağ – milli kimliyin kodlaşdırıldığı semantik mərkəz; Bayraq, səma, dağlar – dövlətçilik və əzəmət simvollarıdır. Misal: “Bayrağımda şəhidin nəfəsi var” – bayraq burada təkcə simvol deyil, canlı bir varlıq kimi təqdim olunur. Nəfəs – ruhani elementdir. Qeyri-səlis məntiq üzrə təhlil: Məlumatların qeyri-deterministik axını. Parçalanmış mənalar və ziddiyyətli obrazlar. Poetikanın qeyri-səlis situasiyalarda doğurduğu yeni anlamlar. Şeirlərdə bəzən konkret və abstrakt anlayışlar arasında keçidlər müşahidə olunur. Məsələn, “Ələm idi, qüssə idi hər çağımız” misrası, keçmişin kədərini ifadə edir, lakin dərhal sonra “Otuz ildən sonra güldü növrağımız” misrası ilə gələcəyə ümid verilir. Bu, qeyri-səlis məntiqin poetik təzahürüdür. Nağıqızının şeirlərində qeyri-səlis məntiq əsasən emosional və intuitiv keçidlərdə müşahidə olunur. Yəni, klassik səbəb-nəticə məntiqindən çox, duyğu axınına əsaslanan bir struktur yaradılıb. Misal: “Göz yaşı göl oldu, içində Şuşa var…” – Şuşa adlı konkret coğrafi məkan emosional kontekstdə təsvir olunur; burada məntiq hissə əsaslanır, yoxsa faktlara? Sinergetik təhlil: Kitabın strukturu, xaosdan nizama doğru bir keçidi əks etdirir. Əvvəlki şeirlərdə kədər və itki hissləri ön planda olsa da, sonrakı şeirlərdə qələbə və ümid motivləri güclənir. Bu, sinergetik yanaşmada sistemin özünü təşkil etməsi və yenidən qurulması kimi qiymətləndirilə bilər. Nağıqızının şeirlərində sinergetik model aşağıdakı şəkildə müşahidə olunur: Xaos → Kosmos poetik trayektoriyası. Bifurkasiya nöqtələri (qəfil dönüş anları). Şeirin enerjisi və özünü-təşkil modeli. Xaos mərhələsi: müharibə, həsrət, itki. Orta zona: şəhidlik, müqavimət. Sinerji (nizam): Qələbə, vətənə dönüş, dirçəliş. Misal: “44 günün hər gecəsi min illik dua idi…” – zamanın sıxılması və enerjinin toplanması burada sinergetik qığılcım yaradır. Nəticə etibarı ilə Mahirə Nağıqızının “Salam olsun” kitabı yalnız poetik mətnlər toplusu deyil, həm də kollektiv yaddaşın və milli kimliyin poeziyada yenidən kodlaşdırılmasıdır. Buradakı şeirləri təhlil edərkən biz təkcə bir müəllifin poetik aləmini yox, həm də bütöv bir xalqın taleyini, ağrısını və ümidini oxuyuruq. “SALAM OLSUN” (EYNİ ADLI ÜÇ ŞEİR) əsərləri Mahirə Nağıqızının poetikasında “salam”ın semantik, semiotik, qeyri-səlis məntiq və sinergetik çalarlarını konkretləşdirən parlaq nümunələrdir. Aşağıda həmin şeirlərin hər birinin sinergetik və semiotik təhlilini verək. “Salam olsun” (I) – Tarixi-millilik və kosmik harmoniya arasında: Şeir milli yaddaşın poetik rekonstruksiyasıdır. Dördüncü misra hər bənddə motivin kulminasiyasını təmin edir – salam həm bir çağırış, həm dua, həm də müqəddəsləşdirmə aktıdır. Bəndlərin strukturunda keçmiş–bu gün–davamlılıq semantik xətti qurulur. Semiotik kodlar və simvollar: Bayraq, qılınc, qələm – dövlətin və mənəvi müqavimətin simvollarıdır. Altaylar, Göytürklər, Mövlana, Yunus – həm mədəni yaddaşın, həm də türk kimliyinin ikonik markerləridir. Qəhrəman, şəhid, qazi – sinergetik sistemdə “qurbanlıq” və “qoruyucu enerji” daşıyıcılarıdır. Qeyri-səlis məntiqin tətbiqi: Burada “salam” həm konkret ünvana (şəhid, bayraq, torpaq), həm də abstrakt anlayışlara (zaman, haqq-ədalət, elm-sənət) yönəlir. Bu da qeyri-səlis məntiqin tipik göstəricisidir – yəni sərhədlər bulanıqdır, çoxqatlı mənalandırma vardır. Sinergetik model: Şeir sinergetik sistemdə tarazlıq–pozulma–bərpa dövriyyəsinə əsaslanır: Kosmos: Türk kimliyi, haqq-ədalət, bayraq. Xaos: Müharibələr, qurbanlar, şəhidlər. Kosmosun bərpası: Millət ayaqdadır, davamlılıq təmin olunur, salam enerjisi sonda yenidən harmoniya gətirir. “Salam Olsun” (II versiya) – Tarixi yaddaş və lider kultunun poetik sintezi. Semantik-struktur təhlil: Bu versiyada tarixə münasibət daha şəxsiləşmişdir – tarixi yaradanlar, Ərdoğan, İlham, şəhidlər konkret olaraq vurğulanır. Bəndlərdə təqdir, yaddaş və ümid kodları iç-içə keçir. Semiotik kodlar: Sər doğan – güc və intuisiya simvoludur. Bayraq, qan, şəhid – vətən uğrunda müqəddəsliyə çevrilmiş obrazlardır. Ərdoğan və İlham – həm siyasi lider, həm də “xalqın iradəsinin simvolik daşıyıcısı” kimi verilir. Qeyri-səlis məntiq: Qan, zaman, tarix, lider – hamısı eyni poetik müstəvidə yerləşdirilir. Məsələn, “qanınız əynimizdə qalacaq” misrası həm məcazi, həm real qatlarda oxunur. Sinergetik baxış: Bu şeir “qələbə sonrası kollektiv transformasiya” mərhələsini təqdim edir: Xaos: İşğal, otuz illik kədər. Bifurkasiya: Qarabağ savaşında dönüş anı. Yeni kosmos: Bayrağın Şuşada dalğalanması – sistemin özünü təşkil etməsinin təzahürü. “Salam” – Emosional-kollektiv poetik enerji sahəsi. Semantik-struktur təhlil: Bu şeirdə “salam” daha çox emosional rezonans doğuran simvola çevrilir. Hər bənddə refren kimi təkrarlanan “Salam, Qarabağım, salam” misrası həm şeiri ritmik cəhətdən qurur, həm də ünvanlı poetik rezonansı gücləndirir. Simvolik kodlar: Xarı bülbül, Kəlbəcər, Cıdır düzü, fərman, İlham – hər biri konkret məna daşıyır, lakin eyni zamanda ümumiləşdirilmiş poetik simvoldur. Sinəsində ümman çağlayan şairə – poetik subyektin iç dünyası ilə Qarabağ obrazı arasındakı energetik keçid nöqtəsidir. Qeyri-səlis məntiq: Şairə həm danışan, həm yaşayan, həm də xalqın özüdür. Bu qeyri-səlis identifikasiya prosesi sinergetik strukturu dəstəkləyir. Qarabağ həm itirilmiş, həm qazanılmış, həm də hələ də arzulanan bir obraz kimi təsvir olunur. Sinergetik transformasiya: Burada daha çox poetik rezonans effekti ilə çalışan sinergetik model mövcuddur: Enerji yığımı: Salamlarla doğma torpağa yönələn enerji yığılır. Bifurkasiya nöqtəsi: Vətən sevgisinin partlayış anı – “Qayasında xına qanım” misrası ilə təcəssüm olunur. Sabitlik: Sonda dinclik və harmoniya yaranır – “Dinər saza həsrət dağlar…” Beləliklə, “Salam olsun” (I) şeirinin semantik məzmunu: Bu şeirdə əsas məzmun tarixi yaddaş və milli kimlik üzərində qurulub. Türk xalqlarının minillik sınaqlar qarşısında dirənişi, milli yaddaşın zaman içində necə qorunub saxlandığı ön plana çıxarılır. Semiotik simvollar: Bayraq – milli kimlik və suverenliyin simvoludur. Altay – türklüyün başlanğıc mərkəzi, mifoloji və etnogenez baxımından başlanğıc kodudur. Mövlana, Yunus Emrə – İrfan və mənəviyyatın poetik nişanələri. Şəhid – fədakarlığın, müqəddəsliyin və ölümün anlamını aşan bir simvol. Sinergetik fazalar: Xaos: Müharibələr, qarışıqlıq, qurbanlarla dolu keçmiş. Bifurkasiya: Milli oyanış, tarixin doğru istiqamətə yönəlməsi. Kosmos: Sabitlik və milli həmrəylik durumuna keçid. Qeyri-səlis məntiq: “Salam” sözü burada yalnız adi bir salamlama aktı deyil – duadan, anddan, təqdisdən, vətən sevgisinə qədər uzanan çoxqatlı mənalandırmaya açılır. Yəni “salam” həm emosional, həm fəlsəfi, həm də milli bir kod kimi işlədilir. “Salam olsun” (II) şeirinin semantik məzmunu: Burada vurğular lider kultu və tarixi dirçəliş üzərində qurulur. Tarix yaradan şəxsiyyətlər və onların simasında millətin qurtuluş epoxası təqdim olunur. Semiotik simvolları: Ərdoğan və İlham – lider obrazları olaraq, türk birliyinin, siyasi iradənin və qələbənin daşıyıcıları kimi çıxış edirlər. Qan və bayraq – həm şəhidliyin, həm də dövlətin yenidən doğuluşunun nişanələri kimi şeirdə dominant simvollardır. Sinergetik fazaları: Şəhidlər: Qurban mərhələsi – xaotik enerji. Liderlik: Bifurkasiya nöqtəsi – xalqın taleyi üçün yönverici məqam. Zəfər: Kosmos – qələbənin strukturlaşması. Qeyri-səlis məntiq: Ünvanlanma forması həm konkret (Ərdoğan, İlham), həm də abstrakt (tarix, şəhidlər, millət) kimliklərə yönəlir. Burada qeyri-səlislik ünvanlanmanın çoxqatlı və dəyişkən xarakterindən irəli gəlir. Salam” (III) şeirinin semantik məzmunu: Bu şeirin mərkəzində torpaq sevgisi və emosional rezonans dayanır. Qarabağa qayıdış, Vətənə duyulan həsrət, azadlıqdan doğan sevinc şeirin əsas ruhunu təşkil edir. Semiotik Simvollar:Qarabağ, Cıdır düzü – torpağın öz simvolik yaddaşıdır. Bülbül – musiqi, azadlıq və Vətənin ruhu ilə birləşən simvol. Şairənin özü – artıq poet-subyektin öz simvoluna çevrilməsi, şairin şəxsiyyətləşmiş “torpaq həsrəti” obrazıdır. Sinergetik fazalar: Yığılmış enerji: Uzun illər yığılan emosional, mədəni və ideoloji enerji. Emosional partlayış: Azadlıqdan sonra yaranan coşqu, poetik ekstaz. Qeyri-səlis məntiq: Burada şəxs (poetik subyekt) ilə torpaq (Qarabağ) arasında sərhəd silinir. Şeirin dili ilə ifadə etsək, Mahirə Nağıqızı artıq Qarabağın danışan qəlbi kimi çıxış edir. Bu birləşmə tamamilə poetik, hissə əsaslanan və rasionallığı aşan qeyri-səlis məntiqin nümunəsidir. Yekun nəticə ondan ibarətdir ki, bu üç şeirin hər birində “Salam” sözü sadəcə salamlaşma deyil, milli şüurun, tarixi yaddaşın, lider ideologiyasının və torpaq sevgisinin bir simvolik formuluna çevrilir. Semiotic kodlar və sinergetik fazalar bir-birini tamamlayır və nəticədə qeyri-səlis məntiq çərçivəsində poetik məna çoxluqları meydana gəlir. “AZƏRBAYCAN” ŞEİRİ həm poetik güc, həm də milli təhtəlşüurla yüklənmiş, çoxqatlı semantik və semiotik struktura malik nümunədir. Onu dörd aspekt üzrə təhlil edək:
Semantik-struktur təhlil: Bu şeir “Azərbaycan” sözünün hər bənddə strukturun mərkəzinə qoyulması ilə anaforik bir ritm yaradır. Şeir struktur olaraq paralel konstruksiyalardan ibarətdir və bu paralellik: Məkan (Qayalar, Xəzər, Kür), Zaman (Min illərdir, nəsil-nəsil, ahıllar qədər) konsepti simvolik (Bayraq, Tanrı, dua) qatlarda işlənmişdir. Struktur funksiyası – Azərbaycan obrazı həm təbiət, həm tarix, həm də mənəvi dəyər kimi çoxqatlı şəkildə təqdim olunur.
Semiotik təhlil: Şeirdəki əsas semiotik simvollar: Qaya- Tarixin və davamlılığın simvolu. Səməndər quşu- Yenidən doğuluş, küldən dirçəliş – milli ölməzlik. Xəzərin dalğası- Hərəkət, davamlı mübarizə, xalqın ruhu. Bayraq- Dövlətçilik, müqavimət, azadlıq ideyası. Tanrı və dua- Metafizik dayaqlar, milli ruhun ilahiliyini göstərir
Qeyri-səlis məntiq: Şeir birmənalı ardıcıllıqla yox, emosional sıçrayışlarla qurulub. Məsələn: “Kürüm qədər lal, dəli” – burada “lal” və “dəli” ziddiyyətli sifətlərdir. Bu qeyri-səlislik Azərbaycan obrazının daxili qarşıdurmalarını – eyni anda həm səssiz, həm də coşqun olmasını ifadə edir. “Ahıllar qədər susqun, cahıllar qədər hikkəli” – yaşla gələn müdrikliklə cəhalətin emosional patlaması yanaşı təqdim olunur. Bu, poetik düşüncənin qeyri-səlis modelidir: qarşılıqlı istisna edən məqamlar bir bədii mətndə harmoniyaya salınır.
Sinergetik təhlil: Şeir sinergetik cəhətdən xaosdan nizama keçid prinsipinə uyğun qurulub: Başlanğıcda təbiət və zaman daxilində dağınıq, müxtəlif assosiasiyalar verilir (qaya, kül, dalğa). Ortada insani, tarixi və emosional təbəqə təqdim olunur (dua, ahıllıq, ümid). Sonda bayraqla və dirəklə nizamlanmış milli kimlik və dirçəliş vurğulanır. Bu, Vətənin və millətin xaotik tarixdən çıxıb öz kimliyinə qovuşma prosesinin poetik modelidir. Yekun qiymətləndirmə: Bu şeir Mahirə Nağıqızının poeziyasında poetik konseptualizmin parlaq nümunəsidir. Burada Azərbaycan təbiət və tarix məkanından çıxaraq metafizik və simvolik entitetə çevrilir. Şairin dil oyunları və paralel konstruksiyaları, milli kimliyin həm keçmiş, həm də gələcək qatlarını poetik kodlaşdırır. Metaforik qat. Mahirə Nağıqızının poeziyası obrazlılıq və metaforik qat baxımından zəngin poetik struktura malikdir. Onun şeirlərində metafora yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də tarixi yaddaşın, milli kimliyin, mübarizə ruhunun və zamanla dialoqun semantik yükünü daşıyır. Təhlil etdiyimiz şeirlər əsasında metaforik qatları konkret misallarla analiz edək: Azərbaycan ruhunun poetik salnaməsi: Vətənin adı çəkiləndə sətirlər deyil, duyğular danışır. “Azərbaycan” şeiri bu duyğuların sözə çevrilmiş zirvəsidir. Az sözlə çox məna demək, həm tarixə, həm ruhlara toxunmaq — bu şeirin başlıca özəlliyidir. Simvolik struktur – hər bənd Azərbaycanın bir parçasıdır. Şeirin hər bəndi “Azərbaycan” sözünün təkrarilə başlayır. Bu, həm poetik strukturu möhkəmləndirir, həm də anaforik təkrar vasitəsilə ideya və duyğunu gücləndirir. Şeir bir növ dualist məna daşıyır: Azərbaycan həm real məkan, həm də mənəvi mərkəzdir. “Azərbaycan – Qayalarından uca, Yaşımdan da cavan, Dünyadan qoca…”
Bu misralarda məkanın arxaikliyi ilə subyektin (şairin) şəxsiyyətinə bağlanmış bir zaman paradoksu qurulur. Azərbaycan, burada həm çağdaşdır, həm də əzəldəndir. Fiziki yaşı yoxdur, çünki o, bir ideya, bir mifoloji varlıq kimidir. Mifoloji qat – “Səməndər quşu” motivi: “Azərbaycan – Külündən yaranan, Mənim səməndər quşum.”
Bu bənd birbaşa sinergetik və mifopoetik kontekstdə oxunmalıdır. Səməndər quşu — yanan, kül olan və yenidən doğulan varlıqdır. Azərbaycan xalqının tarix boyu məruz qaldığı işğallar, faciələr və oyanışlar bu obrazda simvolikləşir. Bu, bifurkasiya nöqtələrindən doğan bir xalqın qayıdış mifidir. Zaman və məkanın sinergetik tarazlığı: “Azərbaycan – Xəzərin uca dalğası. Min illərdir xalqımın Yaşamaq qovğası.”
Bu misralarda Xəzər artıq coğrafi obyekt deyil, xalqın kollektiv yaddaşıdır. Şair Xəzəri yüksəklik simvoluna çevirərək onu həm kosmik, həm də mifik hadisələrə bağlayır. Bu isə Vətən–Zaman–Xalq üçlüyünün poetik formuludur. Dualar, çaylar, ahıllar və cahıllar: “Azərbaycan – Kürüm qədər lal, dəli. Ahıllar qədər susqun, Cahıllar qədər hikkəli.”
Bu misralar oxucunu sarsıdır. Vətən burada nə yalnız müqəddəsdir, nə də bütövdür – o həm də konfliktli, ziddiyyətli, daxili disharmoniya ilə doludur. Mahirə Nağıqızı milli ruhun həm sakral, həm də realist tərəflərini qavramağı bacarır. Bu poetik konflikt, əslində, xalqın sinergetik enerjisidir – mütəmadi olaraq xaosdan nizama keçən bir güc. Azərbaycan – şəfanın, sağlamlığn ünvan: “Azərbaycan – Göyərən ümidlərim. Dərmanı, davasısan, Min illik dərdlərimin.”
Burada Vətən şəfa verəndir, eyni zamanda düşmən əsarətində olduğu üçün acı doğuran bir arxetipdir. Mahirə xanım onu həm problemin səbəbi, həm də həlli kimi təqdim edir – bu cür yanaşma, əslində dərin egzisntial anlayışdır. Bayrağın dirəyi – Azərbaycan: Son bənddə isə ideya tamlanır və siyasi-mənəvi simvol – bayraq – önə çıxır: “Azərbaycan – Ünvanı növrağımın. Əyilməyən dirəyisən, Üçrəngli bayrağımın.”
Azərbaycan yalnız coğrafi və mənəvi məkan deyil, həm də identiklik simvoludur. “Əyilməyən dirək” – bu, həm dirənişdir, həm inam. Üçrəngli bayrağın dirəyi, əslində, xalqın birliyinə, şərəfinə, tarixə dayanan iradəsidir. “Azərbaycan” şeiri təkcə vətənpərvərlik hissi doğurmur, o, həm də kollektiv şüur kodlarını oyadan, mifik simvollarla çağdaş düşüncə arasında körpü quran, zaman və məkan anlayışlarını sintez edən bir poetik sənəddir. Bu şeir qəzet səhifəsində nəşr olunacaqsa, oxucular təkcə bədii zövq almır, həm də Azərbaycan haqqında fərqli düşünmək, onu təkcə “torpaq” kimi deyil, mənəvi sistem, sinergetik varlıq kimi duymaq imkanı qazanır. “VƏTƏNDİR” şeirinin mövzusu: Vətənin mənəvi anlamı, insanın varlığı və mənəviyyatı ilə vətən anlayışının vəhdəti. İdeyası: Vətən sadəcə fiziki məkan deyil, insanın ruhuna dayaq olan, sevgiylə, sədaqətlə yaşadığı yer və duyğudur. Semantik yükü: Vətən – ana dizinin yanı, Ruhun beşiyi, Qanın axdığı, bədənin can verdiyi yer. Bu şeirdə vətənin semantik sahəsi fiziki coğrafiyadan daha çox mənəvi və psixoloji təmələ əsaslanır. Vətən “sinə”, “ad”, “qan”, “ümid yeri” kimi obrazlarla dolğunlaşdırılır. Vətən anlayışı təkcə coğrafi bir məkan deyil, insanın mənəvi dayağı, ailə ocağı, ümid mənbəyidir. “Hər ağla gələnlər yığbala gəlməz, Haqdan gəlməyəni yığ bala, gəlməz. Sevənin günahı babala gəlməz, Ürəyə can verən qanı vətəndir”.
Bu misralar müasir ruhludur, lakin arxaik qatlarla zəngin poetik fəlsəfənin bənzərsiz örnəyidir. Onu həm sinergetik, həm də mifoloji-arxetipik müstəvidə təhlil edək. Hər insanın beynindən min fikir keçər. Lakin hər ağla gələn doğru deyil, yəni mənəvi, ilahi süzgəcdən keçməyən fikir, istək, niyyət yerinə çatmaz, nəticə verməz. Bu dünyada “yığ” – toplama, ehtiyac duyulanı seçmə prosesidir. Amma haqdan gəlməyən – yəni mənbəyi mənəviyyatdan, ədalətdən, həqiqətdən olmayan heç nə, nə qədər yığılsa da, ürəyə yol tapmaz, qəbul olunmaz. Bu, həm etik, həm fəlsəfi filtrdir. “Sevənin günahı babala gəlməz” – burada sevgidə olan səmimiyyət, təmizlik vurğulanır. “Babala gəlməz” ifadəsi həm xalqın, həm ilahi ədalətin nəzərində günahkar sayılmamaq anlamını verir. Burada “sevgi – saf niyyətdir, sevgi cinayət deyil” deyə metafizik hökm verilir. Nəhayət, “ürəyə can verən qanı vətəndir” misrası ilə şeir kulminasiyaya – bifurkasiya nöqtəsinə çatır. İnsan varlığını yaşadan ruhun özü vətəndir deyilir. Qan – bioloji enerji olsa da, onu mənəvi şəkildə ruhlandıran, həyat verən – Vətəndir. Bu, milli arxetipin, torpaq analığın və Tanrı ilə bağlılığın sintezidir. Sinergetik modeldə bifurkasiyanın (sinergetik yanaşmada dönüş, seçmə və ya qırılma anını bildirir. Bu, poetik mətnlərdə qəhrəmanın, cəmiyyətin, xalqın və ya ideyanın yüksək məqama çatdığı anı simvollaşdırır) izahı: Şeirdə bifurkasiya nöqtəsi – daxili seçim anıdır: Səmimi sevgi ilə saxta hissi, haqqla nəfsi ayırd etməkdir. Şəxsi səviyyədə bu, ürəyə “nəyi buraxmalıyam” sualına cavabdır. Milli səviyyədə isə xalqın doğru ilə yanlış arasında seçimidir. Bu nöqtədən sonra şeirin fəlsəfi yükü dəyişir – Vətən obrazı peyda olur və bütün mənaları öz orbitinə alır. Vətən artıq fiziki məkan deyil – ürəyə can verən, insanı yaşadan, sevgi, haqq və mənəviyyatla dolu bir varlıqdır. Arxetipik simvollar və mifoloji qat: “Haqq” – Tanrı arxetipi, ilahi ədalətdir. “Sevən” – Saf insan, arxetipik “aşiq” obrazıdır. “Ürək” – İnsan varlığının mərkəzi, mistik “ruh mərkəzi”dir. “Qan” – Həyatın fiziki cəhətdən daşıyıcısı, eyni zamanda fədakarlıq simvoludur. “Vətən” – Ana-Torpaq arxetipidir. Qanla birləşməsi onu qurbanlıq və müqəddəsliklə yükləyir. Nəticə etibarı ilə bu şeir mifik təfəkkürlə formalaşan dərin poetik qənaətlərin daşıyıcısıdır; sinergetik partlayış anı – bifurkasiya – Vətən anlayışı ilə bağlıdır; üç təməl motivi birləşdirir: Haqq – Sevgi – Vətən. Bu isə onu həm ontoloji, həm də epistemoloji dəyərə malik poetik fraza halına gətirir. Poetik kodlar: Ana, diz, sinə – metaforik olaraq doğmalıq və mənəvi istinad yerini simvolizə edir. (Ardı və digər maraqlı yazılar jurnalda – PDF):
Dərgidə kitab – “Salam”ın şeir məkanı – Ramazan Qafarlının geniş təhlili burada:
Professor Mahirə Hüseynovanın Şamaxıda tələbələrlə görüşü olub
Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti, ADPU və universitetin Şamaxı filialının, eləcə də Dağlıq Şirvan Regional Mədəniyyət İdarəsinin birgə təşkilatçılığı ilə Şamaxı Rayon Mədəniyyət Mərkəzində filologiya elmləri doktoru, professor, ADPU-nun Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, tanınmış şairə Mahirə Nağıqızının Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialının tələbələri ilə görüşü keçirilib.
Tədbir həm görüş, həm də ədəbi-bədii məzmunlu yaradıcılıq gecəsi formatında təşkil olunub.
Tədbirdə Milli Məclisin deputatları, ADPU-nun və Şamaxı filialının professor-müəllim heyəti, tələbələr, məzunlar,mədəniyyət işçiləri və rayonun ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.
Tədbirdə çıxış edən Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Tahir Məmmədov, ADPU Şamaxı filialının direktoru, dosent Tünzalə Yusifova və Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu Azərbaycanın, o cümlədən Şamaxının poeziya mühitindən, ədəbiyyatın cəmiyyətin inkişafında rolundan, şairə Mahirə Nağıqızının Azərbaycan ədəbiyyatına, elm və təhsilin inkişafına verdiyi dəyərli töhfələrdən, ziyalı mövqeyindən və gənclərin mənəvi dünyasının formalaşmasındakı xidmətlərindən danışıblar.
Tədbirdə Əməkdar artistlər Elnur Zeynalov, Elnarə Abdullayeva, Güllü Muradova, “Cahan” muğam qrupu və “Eşq” ansamblı şairənin şeirlərinə bəstələnmiş mahnıları ifa ediblər.
ADPU Şamaxı filialının tələbələri Mahirə Nağıqızının şeirlərini səsləndirib. Müəllif tələbələrin çoxsaylı suallarlarını cavablandırıb. Görüşün sonunda Mahirə Nağıqızı tələbələrə təhsil və yaradıcılıq fəaliyyətlərində uğurlar arzulayaraq, gənclərin mənəvi-estetik tərbiyəsində ədəbiyyatın və müəllim əməyinin rolundan danışıb.
NDU-da prof.Mahirə Nağı qızı Hüseynovanın 65 illik yubileyi ilə bağlı möhtəşəm tədbir keçirilib
NDU-da tanınan alim-şair, professor, ictimai xadim, təhsil təşkilatçısı Mahirə Nağı qızı Hüseynovanın 65 illik yubileyi münasibəti ilə tədbir keçiriləcək
20 oktyabr 2025-ci il saat 11:00-da Naxçıvan Dövlət Universitetinin (NDU) İncəsənət fakültəsində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU-nun) beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, filologiya elmləri doktoru, tanınan şairə, ictimai xadim, təhsil təşkilatçısı, Qərbi Azərbaycan İcmasının üzvü, professor Mahirə Nağı qızı Hüseynovanın 65 illik yubileyi münasibəti ilə onun elmi, bədii, ictimai yaradıcılığını əks etdirən möhtəşəm tədbir keçirilib.
Çox hörmətli, alicənab, Azərbaycaanımızın dəyərlərinə dərin hörmət bəsləyən Elbrus Isayevin bu gözəl təşəbbüsü, Azərbaycanın Tomris qeyrətli, Qərbi Azərbaycan nisgilli, dəyər sahibi, elm və təhsil təşkilatçısı, Həsən Mirzə kökənli, saz, söz, təhsil adamı, əvəzolunmaz xanım şairəsi Mahirə Nağı qızı Hüseynovanın yubiley tədbirinin NDU-da keçirilməsi örnək hadisədir. Gənclərimizə dəyərlərimizin, söz adamlarımızın, dövlètimiz, xalqımız, təhsilimizdə əməyi olan insanların tanıdılması, qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli və yaddaqalan hadisədir. ADPU ziyalıları adından Sizə minnətdarıq, dəyərli Elbrus müəllim. Keçirdiyiniz hər bir tədbirinizlə, fəaliyyətinizlə nümunə insansınız! Var olasınız!
Tariximizi vərəqlədikdə görürük ki, Azərbaycan qadınları xalqın tərəqqisində həmişə fəal rol oynayıblar. Onlar gözəllikləri, nəcib əməlləri, ağıl və zəkaları ilə təkcə nümunəvi ailə kultu yaratmayıblar, igid oğullar, qızlar tərbiyələndirməklə yanaşı, milli mənəviyyatın, sosial əxlaqın formalaşması və sağlam, uzaqgörən idarəçilik işinə də öz töhfələrini vermişlər. Öz fədakar əməyi, fəal ictimai mövqeyi, filologiyamızda orijinal yeri olan belə qadınlardan biri də filologiya elmləri doktoru, professor, Əməkdar müəllim, şair Mahirə Nağı qızı Hüseynovadır.
Professor Mahirə Nağıqızı neçə illərdir ADPU-nun Filologiya fakültəsinə rəhbərlik edir. Onun fakültəyə dekan təyin olunmasından sonra fakültədə tədrisin keyfiyyəti xeyli yüksəlib. Vətənə, xalqa, millətə, dövlətçiliyə, milli soykökə bağlılıq onun fəaliyyətinin, ədəbi yaradıcılığının hər səhifəsində təcəssüm olunur. İstər publisistikası, istər nəsri, istərsə də poeziyası xalq, torpaq, vətən sevgisi ilə yoğrulub. O, ilk dəfə olaraq Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalının aşıq və el şairlərinin yaradıcılığının dil və üslub xüsusiyyətlərini araşdırmış, elmi-ədəbi nəticələr əldə etmişdir.
Mahirə xanım orta məktəbdə oxuduğu illərdən şeir yazıb. Xüsusən də onun bədii yaradıcılığı ali məktəbdə oxuduğu illərdən ardıcıl şəkil alıb və respublikanın müxtəlif mətbuatında dərc edilib, ayrı-ayrı nəşriyyatlarda 20-yə yaxın şeir kitabı çap olunub. Bunlardan “Mənim anam”, “Su at dalımca, ana”, “Ana sevgisindən doğan nəğmələr”, “Yaşadacaq anam məni”, “Ana kəndim Xalxalım”, “Ömrün çıraqdır sənin”, “Sözün hikməti”, “Analı dünyam”, “Haqqa çağıran səs”, “Bayatılar”, “Bayatılar və üç şeir”, “Ruhuna beşiksə, tanı, Vətəndir” və s. kitab və topluları göstərə bilərik.
“Ruhuna beşiksə, tanı, Vətəndir” kitabı hələlik onun sonuncu şeir toplusudur və buna seçilmiş əsərlər də demək olar. “Ruhuna beşiksə, tanı, Vətəndir” şeirlər kitabı Mahirə xanımın poetik düşüncə sistemi barədə dolğun təsəvvür yarada bilir.
Ümumilikdə, Mahirə Nağıqızının şeir yaradıcılığına nəzər saldıqda aydın görünür ki, onun lirik qəhrəmanı zamanın, günümüzün, hisslərimizin ən ağır və dərdli məzmununu özündə əks etdirir. Şairənin “lirik “Mən”i qəlbinin hökmü ilə nəfəs alır, düşünür, sevinir. Düşüncələr daha çox hər an pünhan qalmış sirləri açmağa hazırdır. Burada sevginin tərənnümündən çox, insanın iç dünyasının iztirabları önə çıxır. Bu da təsadüfi deyil, bütün bunlar mənən iztirab və əzab çəkmiş insanın artıq gizli saxlaya bilmədiyi duyğularının sözdə poetikləşən müxtəlif çalarlarıdır:
O da dağ, bu da dağ, ayrı-ayrıdı,
Çayını aparan dərəsi birdi.
Yalında gözləyə, yan-yörəsində
Yüz ovçu dayana, bərəsi birdi.
Kimdi ox olanı, kimdi yay çəkir,
Kimdi qazan asan, kimdi pay çəkir?
Neçə min ildir ki, ərlər hay çəkir,
Dərdləri cürbəcür, nərəsi birdi.
Mahirə xanıma bu istedad professor, böyük dilçi alim, ictimai xadim, folklorşünas Həsən Mirzədən və anası, el ağbirçəyi, sinəsi bayatılarla dolu olan Nazlı anadan keçib.
Mahirə Nağıqızı həm də nəğməkar şairdir. Bəstəkarların onun sözlərinə bəstələdiyi onlarca mahnı müğənni və xanəndələrimiz tərəfindən sevilə-sevilə oxunur. Eləcə də çağdaş aşıqlarımız Mahirə xanımın qoşmalarına repertuarlarında mühüm yer verirlər. Əməkdar artist, xanəndə Elnur Zeynalov Mahirə Nağıqızının sözlərinə ürəyəyatan mahnılar bəstələyib. Onların birini də sevilən gənc xanəndə-müğənni Almaxanım Əhmədli şövqlə oxuyur. “Sən olaydın” adlanan nəğmə tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə, məhəbbətlə qarşılanır.
Şairin çoxşaxəli yaradıcılığında Vətənin bütün gözəllikləri Azərbaycanın ekvivalenti anlamını ifadə edən müqəddəs bir məkan kimi simvollaşdırılır. Onun vətən sevgisi bitib-tükənməyən, sonsuzluğa qədər davam edən ən ali, ülvi hisslərin məcmusuna çevrilir:
Bitər sərhədlərin bu yer üzündə,
Qəlbimdə sərhədin nədən bitmədi?
Gəlmisən, üzürsən eşq dənizində,
Sənə məhəbbətim, Vətən, bitmədi.
Erməni vandallarının əsrlərdir Azərbaycana qarşı apardığı işğalçılıq siyasəti, otuz il düşmən əsirliyində qalan doğma Qarabağımızın talan edilməsi, yağı tapdağı altında inləməsi şairdə acı təəssüf hissi doğurur, lakin insana ümidsizlik təlqin etmir. Şair vətəni, ana yurdu və onun timsalında xalqımızı, vətən övladlarını məğrurluğa, əyilməzliyə səsləyir:
Qan axan yarana gözüm yaşını
Dərman əvəziydi, səpələdim mən.
Bu da bir sınaqdı, əymə başını,
Sınıq əhvalına dözə bilmərəm.
Mahirə Nağıqızının “Sən döyüşə hazır ol” şeiri Azərbaycan xalqını bir ideya ətrafında birləşməyə, düşmənlərə qarşı eyni mövqedən çıxış etməyə istiqamətləndirən səfərbərlik çağırışıdır. Şeirdə Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığına, məğlubedilməzliyinə böyük ümidlər bəsləyən, onun gücünə, qüdrətinə güvənən xalqımızın məğrur və təəssübkeş ziyalısının qəlbində əbədi və əzəli torpaqlarımızın azad olunacağına dərin inamı ifadə olunmuşdur:
Azərbaycan əsgəri, yolun Şuşaya gedər,
O yürüşün naminə son döyüşə hazır ol!
İntizarda Laçındı, Zəngilandı, Kəlbəcər,
Pir görüşün naminə, son döyüşə hazır ol!
Sən vətənin gücüsən, vətənin əsgər oğlu,
Vətən haya çağırmaz, haraylamaz hər oğlu.
Qızlar gül-çiçəyiylə süslər müzəffər oğlu,
O gəlişin naminə, son döyüşə hazır ol!
44 günlük Qarabağ savaşında hər bir Azərbaycan əsgərinin devizinə çevrilən bu misralar bizi qələbədən-qələbəyə apardı. Azərbaycan xalqı və onun mübariz, cəsur oğulları zülm və istibdada, erməni vandalizminə son qoydu. Həmçinin bu müqəddəs arzu bütövlükdə Azərbaycan xalqının istəyi kimi reallaşdı, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin və yenilməz ordumuzun qəhrəmanlığı sayəsində 2020-ci ilin 10 Noyabrında tarixi torpaqlarımız, əzəli Qarabağımız mənfur düşmənlərin caynağından qoparıldı. Bu tarixi qələbə bütün həmvətənlərimiz kimi, Mahirə Nağıqızının da hədsiz sevincinə səbəb oldu və onu yeni-yeni vətənpərvərlik mövzusunda əsərlər yazmağa ruhlandırdı.
Ana məhəbbətinin böyüklüyü, müqəddəsliyi də Mahirə Nağıqızı yaradıcılığının əsas leytmotivinə çevrilən mövzulardandır. Bütün çətinliklərə sinə gərərək min bir əziyyətlə övlad böyüdən, qayğıkeş, mərhəmətli, cəfakeş ana obrazı ümumiləşmiş Azərbaycan qadınlarının simvolu təsiri bağışlayır:
Sənə açılan gün sənin deyildi,
Bizlə bölüşübsən lap əvvəlindən.
Necə saxlayırdın, möcüzə idi,
Yorğun gözlərində təbəssümü sən.
O gözün nuruyla dünya göründü,
Oradan başladı yolumuz bizim.
Həmin təbəssümdür bəlkə də indi,
Ən böyük sərvəti hər birimizin.
Şeirin hər misrasında ana nəvazişinin istisində qızınan övlad qəlbinin hərarətini, üzündə o müqəddəs varlığın çöhrəsindən nur alan təbəssümünü və böyük həyat eşqini, qurub-yaratmaq əzmini, gələcəyə inam hissini görmək mümkündür.
Bir millətin varlığı, kimliyi, keçdiyi şərəfli tarixi yolu digər mənəvi dəyərlərlə yanaşı, həm də onun ana dilinin saflığında, duruluğunda və çoxçalarlığında ehtiva olunur. Mahirə Nağıqızının yaradıcılığında ana dilinə həsr etdiyi poetik nümunələr də xüsusi yer tutur. “Orxonlardan üzü bəri yazın qalıb, // Altaylardan Balkanlara izin qalıb” – deyən şair Azərbaycan dilinin minilliklər boyu çox çətinliklərdən keçərək cilalanıb günümüzə gəlib çatmasını, xalqımızın zəfər salnaməsinin bu dildə yazılmasını böyük qürur hissilə xatırladır:
Bu dünyanın yaşı qədər tarixin var,
Sonu qədər, başı qədər tarixin var,
Ha baş vursam bitməz qatı, ana dilim,
Dədəm-babam amanatı, ana dilim.
Mahirə Nağıqızının zəngin söz palitrasında onun təbiətin, cəmiyyətin və idrakın ümumi inkişaf qanunauyğunluqlarının poetik anlamını, dərin fəlsəfi fikir yükünü daşıyan şeirləri diqqəti cəlb edir. Yaradılışdan bugünədək bəşər övladının keçdiyi ömür yolunun mahiyyətini açan, sirlərlə dolu kainatın möcüzələrinə işıq salan bu poeziya nümunələri şairin öz oxucusu ilə ixtilatı təsiri bağışlayır və insanı dünyanı dərk etməyə, onun var- dövlətinə, şan-şöhrətinə uymamağa, həyatın enişli-yoxuşlu yollarında büdrəməməyə, ağıla və idraka arxalanmağa bir çağırış nidasıdır.
Şair “Yol gələr, yol gedər mənzilə çatmaz, // Yollarda başlayar, bitər bu dünya” kimi fəlsəfi deyimlərdə ucu-bucağı görünməyən qoca dünyanın paradoksallıqlarını yüksək sənətkarlıqla açıb göstərir:
Ümiddən düşməyən dilək yaratdı,
O, Allah yaratdı, mələk yaratdı.
Ev qurdu, bağ saldı – gerçək yaratdı,
Özünü gəzənin duyğusu – dünya.
Nə salam verəndir, nə salam alan,
Ovqatı ötəri, vüsalı yalan.
Mahirə, söylə ki, bizlərə qalan,
Bir addı, onun da suçlusu dünya.
Mahirə Nağıqızının polifonik yaradıcılığında onun geniş dünyagörüşünü, həyata və cəmiyyətə baxışını, fəlsəfi fikir yükünü özündə əks etdirən “Rənglərin simfoniyası” şeirinin xüsusi yeri var. Şair min illərin dərin mifik yaddaşına söykənərək yeddi rəngin hər birinin spesifik xüsusiyyətini, çalarlarını simvollaşdıraraq onların əsl mahiyyətini açmağa müvəffəq olur:
Ağappaq dünyamdır ruhuma güzgü,
Əminlik – deyəndə, yada Ağ gələr.
Qırmızı rəngində istəklə sevgi,
Gücün, iradənlə yaşamaq gələr.
Yaşıl – düzgünlüyün, cəhü-cəlalın,
İradə, dözümün özüdür ancaq.
Göy rənglə birləşsə ağıl-kamalın,
Səni yüksəklərə o qaldıracaq.
Mahirə Nağıqızının çəhrayı rəngi təmiz məhəbbətin, boz rəngi ilahi qüvvətin, qara rəngi bəşəriyyətin pisliyə açdığı dava-dalaşın, sarı rəngi dirçəlişin, zəfər və qələbənin rəmzi kimi simvollaşdırması onun öz sələfləri olan Səməd Mənsurdan, Rəsul Rzadan fərqli bir yanaşma sərgilədiyini göstərən maraqlı məqamlardır.
Görkəmli alim, pedaqoq, istedadlı şair, Əməkdar müəllim Mahirə Nağıqızı 30 ildən artıqdır ki, böyük yaradıcılıq yolu keçərək ədəbi fəaliyyətinin kamillik zirvəsinə yüksəlmişdir. Azərbaycan elminin, zəngin və çoxəsrlik ədəbiyyatımızın inkişafına dəyərli töhfələr verən Mahirə Nağıqızına yeni-yeni yaradıcılıq uğurları və müvəffəqiyyətlər arzulayırıq!
Mahirə Nağıqızı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektorudur, Prezident təqaüdçüsüdür. Filologiya elmləri sahəsində səriştəli tədqiqatçıdır. Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün “Həsən Mirzəyevin yaradıcılığında filologiya məsələləri” mövzusunda (2012); elmlər doktoru elmi dərəcə almaq üçün isə “XIX-XX əsr Qərbi Azərbaycan aşıq və el şairlərinin yaradıcılığının dil və üslub xüsusiyyətləri (Dərələyəz mahalı üzrə)” mövzularında (2017) dissertasiyalar müdafiə edib. Mahirə Nağıqızı tanınmış alim olmaqla yanaşı istedadlı şairdir, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Gözəl şeirləri vardır. Qələmindən neçə-neçə şeir kitabı çıxmışdır. Diqqət yetirək: “Mənim anam” (2006), “Su at dalımca, ana” (2006), “Ana sevgisindən doğan nəğmələr” (2008), “Yaşadacaq anam məni” (2009), “Ana kəndim Xalxalım” (2010), “Ömrün çıraqdır sənin” (2010), Sözün hikməti” (2012), “Analı dünyam” (2015), “Haqqa çağıran səs” (2015), “Dilimiz – varlığımızdır” (2021), “Salam Olsun (vətənpərvərlik şeirləri)” (2021) və s.
Azərbaycan bəstəkarları tərəfindən Mahirə xanımın sözlərinə 30-dan artıq mahnı bəstələnib, aşıqların ifasında 70 mahnı səslənib. Bəzi mahnıları diqqətə çatdıraq: Sevinc Mansurovanın bəstəsində “Azərbaycan” və “Layla çal, yatım ana; “Ata Heydər, oğul İlham”, Arif Səlimovun bəstəsində “Ay ana”, “Ana”, “Balam”; Tahir Mahiroğlunun bəstəsində “Ata”; Tahir Əkbərin bəstəsində “Qısqanıram və s.
Mahirə Nağıqızının şeirləri mövzu müxtəlifliyi, mövzu rəngarəngliyi, məzmun dolğunluğu baxımından diqqəti cəlb edir. İlk növbədə, qeyd etməliyik ki, o, vətənpərvər şairdir. Əsərlərində milli ruhun təbliği, milli özünüdərkə xidmət özünəməxsus yer tutur. Vətən sevgisini, onun bütövlüyünü, toxunulmazlığını, müstəqilliyini, azadlığını dönə-dönə vurğulayaraq doğma yurdu vəsf edir. Torpaqlarımızın işğal altında olduğundan yana-yana danışır, lakin inanır ki, gec-tez tutulmuş ərazilərimizə sahib olacağıq. Erməni faşist işğalçılarına qarşı sonsuz nifrətlə mübarizəmizdən, müharibəmizdən söz açır, erməni ordusunu 44 gün ərzində darmadağın etməyimizi, zabit və əsgərlərimizin fədakarlığını, şəhidlərimizin, qazilərimizin böyük hünərini parlaq boyalarla işıqlandırır. “Salam olsun” şeirini yada salaq:
Rəzil oldu bizi qüvvə saymayanlar,
Qanda batdı qan içməkdən doymayanlar.
Bu milləti yıxılmağa qoymayanlar,
Dünyada hər anınıza salam olsun!
Bu tarixi qələbədə Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rolu xüsusi vurğulanır, Vətən müharibəsində ölkəmizə dəstək duran Rəcəb Tayyib Ərdoğan böyük məhəbbətlə vəsf edilir:
Adı qalar zaman-zaman Sər doğanın,
İzi qalmaz hər olanın, hər doğanın.
İlham, sənin, Rəcəb Təyyub Ərdoğanın,
Həmişə var canınıza salam olsun!
Əldə silah, fədakarlıqla, hünərlə döyüşənlər, Vətənin azadlığı, ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi uğrunda müharibə meydanında həlak olanlar da unudulmur:
Şəhidlərim, haqqınız var çiynimizdə,
Kəfən geydik, qalacaqdır əynimizdə,
Çıxmayacaq, yaşayacaq eynimizdə,
Tökülən al qanınıza salam olsun!
Azərbaycanımız yüz illər, min illər ərzində Vətənimizin müstəqilliyi, azadlığı uğrunda yüz minlərlə oğlunu, qızını itirib. İkinci Dünya müharibəsində cəbhəyə 600 mindən çox azərbaycanlı yola düşüb, onların yarısı geri qayıtmayıb, həlak olub. Birinci və ikinci Qarabağ müharibələrində nə qədər şəhid vermişik. Bir də 20 Yanvar şəhidləri vardır. SSRİ rəhbərliyi öz vətəndaşlarının üzərinə tanklar yeridib, dinc sakinləri avtomat güllələrinə tuş edib. Mahirə xanımın “Şəhidlər” şeiri sovet ordusunun xalqımıza tutduğu divanı yada salır:
Doğulub düşmənə daş atmaq üçün,
Ürəyi qorxudan boşaltmaq üçün.
Ölərlər vətəni yaşatmaq üçün,
Hər qəlbdə bir qala tikər şəhidlər.
Vətən Mahirə xanımın ən çox sevdiyi və yüksək dəyər verdiyi mövzulardandır. Əslində burada bir qəribəlik də yoxdur. Bütün şairlər, ilk növbədə, ana adlandırdığımız Vətəni tərənnüm edən şeir yazıb. Biz hamımız Vətəni, doğma diyarı sevirik. Bunu hərəmiz fərqli şəkildə mənalandırırıq. Birimiz şeirlərilə, digəri nəsr əsəri ilə, başqası memarlıq işi ilə, kimisi onun müdafiəsinə atılmaqla, qeyriləri Azərbaycanı dünya miqyasında tanıtmaqla. Mahirə Nağıqızı da həm özünün Vətənə məhəbbəti, həm də “Qar havası var” və başqa şeirləri ilə öz mövqeyini bildirir. Diqqət yetirək:
Haraya getsəm də, Vətən, ay Vətən,
Könlümdə ruhunun var, havası var.
Ayrılıqdı bilməm, xiffətdi – bilməm,
Sənsiz hər tərəfdə qar havası var.
Köksündə dondurmaz ayazı qışın
İstisi bəsimdi bircə qarışın.
Qürbətdə küləyin, yağan yağışın,
Səsində bir ahu-zar havası var.
Mahirə xanım – anadır. Ananın insan həyatında nə demək olduğunu çox gözəl bilir və ailədə analıq vəzifələrini uğurla, yüksək səviyyədə yerinə yetirir. Şeirlərinin bir çoxunu analara, xüsusən özünün dünyalar qədər bağlandığı sevimli anasına həsr edib.
Mahirə xanım 2020-ci ildə işıq üzü görmüş “Onun daş nağılı” kitabına ana ilə bağlı üç şeir daxil edib. Qəribə burasındadır ki, hər üç şeirini “Anama” adlandırıb. Əslində burada qəribəlik də yoxdur. Bu şeirlər şairin anaya, anasına böyük, dərin məhəbbətinin timsalı kimi meydana gəlib.
Şairin Anaya həsr etdiyi şeirlər arasında “Saçların balladası” şeiri səmimiliyi, təbiiliyi ilə diqqəti cəlb edir. Mahirə xanım ana qayğısının, ana nəvazişinin, ana sevgisinin hamımıza tanış olan aşağıdakı notları ilə bir daha bizi tanış edir:
Hər dəfə başımı dizinin üstə –
Çəkərdi, saçımı oxşardı anam.
Bir onu, bir də ki, qulac saçıma
Dəyən nəfəsini unudammıram.
“Anama” adlanan digər şeirdə ana nikbin əhvali-ruhiyyədədir. Həmişə belə olub, onu heç kim bu həyatdan gileyli görməyib:
Bir nəfər görmədi, səni bir nəfər,
Həyatdan gileyli, bəxtdən narazı.
Analar zəhmətə qatlaşan olurlar. Evin bütün ağırlıqları onların üzərinə düşür. Evdə görüləsi iş-güc çoxdur. Şeirin qəhrəmanı da hər şeyi çatdırır. Buna səhər ertə yuxudan oyanmaq, işə başlamaqla, özü də kiminsə şirin yuxusuna haram qatmamaqla nail olur:
Yadımdan çıxmaz ki, hər səhər erkən,
Elə gəzinərdin evdə yavaşdan.
Nə cür çatdırırdın, deyə bilmərəm,
O boyda işləri durub o başdan…
Şair çox düşünüb-daşınır, dağı Arana, Aranı dağa aparır. Fəqət dünyada anadan qiymətli heç nə tapa bilmir. Bunu yəqin etdikdən sonra qələmə sarılır:
Ay ana, bilirəm bu kainatda,
Qiymətli nə varsa oyun-oyuncaq
Hər şeyin qiyməti olur həyatda,
Sənin qiymətini tapmadım ancaq.
Mahirə xanım şeirlərinin birində ananın fikir çəkdiyini, narahat olduğunu, hətta göz yaşı tökdüyünü görüb qayğılanır. Bu, onu varından yox edir. Anaya təsəlli verməyə, onun dərdini, kədərini yüngülləşdirməyə çalışır:
Yenə qəlbim göynətməsin qəlbini,
Ağ saçını suya sərib ağlama.
Kim böləcək bölünməyən dərdini,
Fəqan çəkib qərib-qərib ağlama.
İstəyir ki, ana özünü ələ alsın, qayğılanmasın, göz yaşı tökməsin. Axı göz yaşı təsəlli ola bilər, dərdi, kədəri bir azca, azacıq yüngülləşdirə bilər, fəqət “bölünməyən dərdini heç kim bölə bilməyəcək” (“Kim böləcək bölünməyən dərdini”). Əbədi heç nə olmur, gələn – gedir, dolan – boşalır, olan – olmur. Hər şey də, şeirdə deyildiyi kimi, “gəldi-gedərdir”. Diqqət yetirək:
Ah eləmə, ahu-zarın hədərdi,
Bu dünyada hər şey gəldi-gedərdi,
Göz yaşımnan göyətmişəm bu dərdi,
Təsəlli ver, durub-durub ağlama.
Mahirə Nağıqızının qadına, anaya xüsusi dəyər verməsi təbiidir. Professor T.Novruzovun aşağıdakı fikrini mən də təsdiqləyirəm: “Mahirə Nağıqızının poeziyasının baş obrazı ANAdır”.
Mahirə xanımın bədii yaradıcılığının bir istiqamətini də Azərbaycanımızın adlı-sanlı insanlarına, məşhur elm adamlarına ünvanlanmış şeirləri təşkil edir. Bu baxımdan professor Həsən Mirzəyevə həsr etdiyi şeir səciyyəvidir:
El oğluydu, el adamı, – dedilər,
Tək qoymayıb bir adamı, – dedilər.
Ata, qardaş, əmi, dayı, – dedilər,
Dağda, düzdə Həsən Mirzə yaşayır.
Şeirdən göründüyü kimi, Həsən Mirzəyev təkcə adlı-sanlı alim, millət vəkili olmaqla öz fəaliyyətini məhdudlaşdırmayıb, el oğlu, el adamı olub, camaatın xeyrinə, şərinə yarayıb. Belələri həyatda həqiqi şəxsiyyət statusu alırlar.
Məhəbbət əbədi ehtiyacdır. Nazim Hikmətin dediyi kimi, “İnsanın ən böyük kəşfi məhəbbətdir”. Elə şair tapılmaz ki, eşq, sevgi, məhəbbətə aid şeirləri olmasın. Hətta bəzi məşhurlar məhəbbət şeirləri ilə yaradıcılığa başlamışlar. Bu mənada Mahirə xanımın şeirlərini arayıb-axtardım, görüm ki, onun məhəbbətə aid hansı şeiri var. Tapdım. Yalnız birini – “Sənsiz” şeirini diqqət mərkəzinə gətirmək istəyirəm. Onun da bir bəndini:
Bu səhra dünyamın yuxularının,
Hər gecə gəzdiyi ormanı sənsən.
Yaralı qəlbimin, xəstə canımın,
Yeganə davası, dərmanı sənsən.
Eşq ilə dikələn dərd – sarayıymış,
Başqa cür deyilən hay- harayıymış.
Sənsiz yaşadığım gün – haramıymış,
Ömrümün-günümün hər anı sənsən.
Mahirə xanımdan ötrü məhəbbət ümiddir, imandır, inam və nəhayət, həyatdır. Eşqə mübtəla olan şəxs əxlaqını saflaşdırır, mənəviyyatını zənginləşdirir, pak, kindən-küdurətdən azad olar.
“Sənsiz” şeirindən göründüyü kimi, şair eşqi “yaralı qəlbin, xəstə canın davası-dərmanı” adlandırır. Aşiqi “ömrümün-günümün hər anı” hesab edir. Uğurlu bənzətmələrdir.
Mahirə xanımın şeirləri arasında bir şeiri (“Köhnədi”) xüsusilə məni valeh etdi. Mənalandırma son dərəcə gözəldir. Yalnız iki bəndini nümunə gətirirəm:
Zaman gedər, zaman gələr,
Dünyanın çarxı köhnədi.
Buluddan yağış ələnər,
Aparan arxı köhnədi.
Danış, dərdin mənə gəlsin,
Təki sənin üzün gülsün.
Taxda çıxan hardan bilsin,
Çıxdığı taxtı köhnədi.
Münasibət bildirək: Yağış yağır. Hamının ürəyincədir ki, yağış olsun, əkin-biçin suvarıla bilsin. Suyu arx aparır, arx isə köhnədir, yağış suyunu ünvana çatdıra bilmir (“Buluddan yağış ələnər, Aparan arxı köhnədi”).
Qeyd etdiyimiz kimi, Mahirə Nağıqızının bədii yaradıcılığı əhatəlidir. Biz bu yaradıcılıqdan bəzi nümunələri diqqət mərkəzinə gətirə bildik. Təbii ki, bütün şeirlərinin üzərində dayanmaq mümkünsüzdür.
Bu yazını bitirərək bir daha vurğulayırıq: Mahirə Nağıqızı çağdaş poeziyamızın sayılıb-seçilən nümayəndələrindəndir! Qoy bundan sonra da belə olsun!
Mahirə xanımın şeirləri sevilə-sevilə oxunur! Şair sevilirsə, demək, o, əbədilik qazanıb.
Əbədilik qazanan şairlər var olsunlar!!! Mahirə xanıma uğurlar diləyirik!
Müasir ədəbi prosesdə özünün bədii sənətkarlığı ilə tanınan istedadlı şairlərdən olan Mahirə Nağıqızı – Hüseynovanın yaradıcılığı da bədii dil baxımından olduqca zəngin və mükəmməldir. Ana dilinin bütün imkanlarından ustalıqla istifadə edən istedadlı şairə şeirlərilə mükəmməl bədii dil ortaya qoymuşdur. Onun yaradıcılığı mövzu-mündəricə etibarilə zəngin olduğu kimi, bədii dil və sənətkarlıq baxımından da mükəmməl və nümunəvidir. Vaxtilə ədəbiyyatşünaslığın böyük bilicisi və qüdrətli yazar Mir Cəlal yazırdı ki, “bədii dil bədii əsərlərdə həyatı, varlığı şairanə bir şəkildə əksetdirmə vasitəsidir”. Ustad Mirzə İbrahimov da deyirdi ki, “bədii dil … bədii əsərin taleyini həll edir”.
İstedadlı, təbli bir şairə kimi özünü tanıdan şairə bu günə dəqər xeyli sayda kitablar bəxş etmişdir. Geniş oxucu kütləsi tərəfindən sevilərək rəğbətlə qarşılanan Mahirə Nağıqızı bir şairə kimi qiymətli əsərlərinə görə “Qızıl qələm” və digər mükafatlara layiq görülmüşdür.
Müasir ədəbi prosesdə öz qələmi və imzası ilə tanınımış Mahirə Nağıqızının yaradıcılığı özünəməxsus bədii ifadə imkanları ilə zəngin və sənətkarlıq örnəyidir. Mövzu-mündəricə etibarilə yaradıcılığı zənginliyə malik olan şairənin müşahidə qabiliyyəti ilə ifadə imkanlarının məharəti və zənginliyi bir-birini tamamlayaraq çox ecazkar, bədii sənətkarlıq baxımından heyrətamiz bir yaradıcılıq nümunəsi ortaya çıxarmışdır. Şairə M.Nağıqızı dilçi alim olmaqla ana dilimizin üslubi imkanlarına bütün dərinliyi ilə bələd olduğu kimi, öz yaradıcılığı ilə də onun üslubi zənginliyinin təcrübi örnəyini ortaya qoymağa müvəffəq ola bilmişdir. Bu baxımdan M.Nağıqızının yaradıcılığında olduqca məzmunlu və özünəməxsus məcazlar nümunəsi, üslubi fiqurlar örnəyinə rast gəlmək mümkündür. Şairə hiss və duyğularını, lirik obrazını dilin mükəmməl poetik sistemi ilə təqdim edərək yaddaqalan, diqqətçəkici və orijinal məcazlar və poetik fiqurlar istifadə etmişdir. Şairənin yaradıcılığı üçün müqəddəs ANA obrazını bədii cəhətdən təsirli və yaddaqalan təqdim etmək üçün istifadə etdiyi üslubi fiqurlar, mübaliğə və məcazların məharətli öz çəkiciliyi ilə fərqlənmiş və nümunəyə çevrilmişdir:
Xəbərim olmayıb süd əmməyimdən,
Bəlkə döşləri də daşıymış onun?!
Əlini başıma çəkdiyi gündən,
Duydum əllərinin daş olduğunu.
Şairə ana məhəbbətindən, ana nəvazişindən məharətlə söz açır. Elə məhəbbət ki, bəzən daş kimi ağır, nəvazişi daş kimi möhkəm. Şairə çox məharətlə daş parçalayan, qayalar qıran, palçıq qarışdırıb kərpic qaldıran bir ana əlinin daş ağırlığında gizlənən ana nəvazişini ən sadə dil konstruksiyaları ilə canlı-canlı, təsirli ifadə etməyə qabil olmuşdur. Anasının sədaqətini, evinə, ocağına bağlılığını məhz bu daşlara dözən tabında-tavanında taparaq əks etdirib. Bununla da təkcə bir ananın deyil, milyonlarla azərbaycanlı anası – qadınının obrazını, heysiyyət və həssasiyyətini, sədaqət və qeyrətini, məhəbbət və nəvazişini ümumiləşdirərək obrazlaşdırıb.
Mahirə Hüseynovanın şeir dilində ana dilimizin qanadlı sözlər xəzinəsindən məharətlə istifadə edilmişdir. Onun yaradıcılığında ana dilimizin məna müxtəliflikləri ifadə etmə qüdrətinə bələdçilik və istifadə məharəti də özünü təzahür etdirir. Onun yaradıcılığında iki ANAya dərin məhəbbət və qırılmaz bağlılıq var: bir bizi dünyaya bəxş edən Ana, bir də Vətən:
Bitər sərhədlərin bu yer üzündə,
Qəlbimdə sərhədin nədən bitmədi?
Gəmisən, üzürsən eşq dənizimdə,
Sənə məhəbbətim, Vətən, bitmədi.
Vətənə məhəbbətin min-min sözdə ifadə tapdığı eyniyyətin orijinal, bənzərsiz bir nümunəsi qarşımızda dayanıb. Vətən siyasi cəhətdən konkret sərhədlərlə yer tapır, lakin bir vətəndaş, insan qəlbində Vətən və ona məhəbbət sonsuz, hüdudsüz, sərhədsizdir. Şairə böyük sənətkarlıq məharətilə obrazlı ifadələrini ən orijinal, özünəməxsus ifadə tapıntıları ilə, söz oyunları ilə əks etdirməyə müvəffəq olub. Burada da şairə bir tərəfdən misralar arasında üslubi fiqur olaraq bədii təzaddan istifadə etmiş (bitər-bitmədi), bədii təzadın qarşılaşdırma yolu ilə nəzər diqqəti cəlb etmə məharətini göstərmiş, həm də bədii təzadın ifadəlilik imkanları daxilində vətənə məhəbbətin hüdudsuzluğunu təqdim etməyə nail olmuşdur. Eləcə də “Arzuları göyərməyən kəslərin, Torpaq üstdə sinədaşı göyərər” misrasında şairə məharətlə “göyərməyən – göyərər” bədii təzadını yaratmaqla fikrin olduqca dərin və rəngin bir ifadəsini ortaya qoymuşdur. Ümumiyyətlə, istedadlı şairə öz yaradıcılığında bir sıra orijinal bədii sual, təzad, təkrir, mübaliğə, litota və b. kimi üslubi fiqurlardan istifadə etmişdir:
Təzad:
Yazılanı bu dünyada olmaz pozan;
Allahdan aşağı, bəndədən uca
Adını bir nəfər ucadan çəkir;
Allahın adından danışan insan
Allahın evini daşa tuturdu;
Onların sağlığı döyüşən əsgər,
Məzarı -Vətənin istehkamıdır və s.
Şairə məcazların çox maraqlı, həm də orijinal nümunələrini ərsəyə gətirməklə şeriyyətinə min bir rəng, canına can, ruhuna ruh qatmışdır. Şairə obrazı mükəmməl və təsirli yaratmaq üçün yaddaqalan mübaliğə və litotlardan istifadə etmiş, mükəmməl nümunələrini ortaya qoymağa müvəffəq olmuşdur. “Canımı verərəm səndən ötəri, Ruhum sağlığından xatircəm olsun” bədii misrasında da şairə mübaliğənin imkanlarından yararlanmaqla aşiqdəki məhəbbətin qırılmazlığı və fədakarlığının özünəməxsus təbiri və ifadəsini, məxsusi olaraq əzəmət, qüdrət və dəruniliyini təcəssüm etdirmişdir. Şairənin yaradıcılığında rast gəldiyimiz aşağıdakı mübaliğə və litota nümunələri də onun poetik ustalığını aydın nümayiş etdirən bədii faktlardandır:
Mübaliğə:
Ərən oğulları bir yolu seçdi
Tutub dırnağıyla sal qayaları;
Dərə keçib, dağ aşaram,
Düz-dünyanı dolaşaram;
Bir güllə gücünə sakit olanlar,
Bir addım səsinə diksinə bilər;
Litota:
Hansı dərddi dağdan ağır,
Qısılıbsan qönçə-qönçə və s.
“Bir güllə gücünə sakit olanlar, Bir addım səsinə diksinə bilər” misrasını əziz şəhidlərimizin qəhrəmanlığına hörmətlə yazan M.Nağıqızı “sakit olmaq” feilini “ölmək” feilinin evfemistik qarşılığı olaraq istifadə etmiş, “bir güllə səsinə susanlar” ifadəsində kiçiltmə (litota), “bir addım səsinə diksinə bilər” misrasında isə həm də təzad olaraq şişirtmə (mübaliğə) yaratmışdır.
Mahirə Nağıqızının yaradıcılığında çox maraqlı epitet örnəkləri var. Şairə qüvvətli fikir və təəssürat oyatmaq üçün epitetlərin bədii yaradıcılıqdakı rolundan məharətlə istifadə etmiş, orijinal örnəklərini yaradaraq bədii dilimizin zənginləşməsinə xidmət göstərmişdir:
O əsir dağların, gen dərələrin
Qərinə dərdinə qalanıb gəlib;
Dinər saza həsrət dağlar;
Bu ümid yeridir, ay lövbər adam! və s.
M.Nağıqızı yaradıcılığında ən çox diqqət çəkən məcazlardan biri metafordur. Əlbəttə, burada bədii yaradıcılıq üçün əhəmiyyətli olan ümumişlək məcazlardan istifadə etmək deyil, ağlagəlməz, qeyri-adi müqayisə predmetləri tapmaqla yalnız müəllifə xas məcazlar yaratmaq qüdrətidir ki, ədəbiyyatşünaslıqda məhz bu, sənətkarlıq olaraq dəyərləndirilir. M.Nağıqızının da bədii yaradıcılığında məhz onun özünə xas olan çoxsaylı nümunələr müşahidə etmək mümkündür ki, bunlar şairənin sənətkarlıq məharəti olaraq təzahür tapır:
Nə nazlanır Xarıbülbül,
Görüb ömrə yarı bülbül;
Get, gözləyir Laçın səni, Şuşam səni;
Torpağın bağrında yatar şəhidlər;
Burdan yavaş gedin, astadan keçin,
Qəbirlər titrəyər, daş dinə bilər və s.
Şairə M.Nağıqızının fikrin obrazlı və təsirli təqdimi üçün istifadə etdiyi təşbehlər də maraq doğurur. M.Nağıqızının yaratdığı bu kimi təşbeh nümunələri fikrə dərin obrazlılıq və bədii təsir bəxş etmişdir:
Hər biri dikəldi, durdu dağ kimi,
Düşmən qabağına verdilər sinə.
Gecənin bağrından bir mizraq kimi
Onlar sancıldılar düşmən köksünə;
Yunus kimi məzar-məzar
Torpaq ennəm, demədimmi? və s.
Ədəbiyyatşünaslıqda bədii, məntiqi sual olaraq adlandırılan üslubi fiqurlar da bədii yaradıcılıq hadisəsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Müəllif bədii sual vasitəsilə oxucunu daha çox düşündürməyə və onu fikri istiqamətləndirməyə yön verir. M.Nağıqızının da yaradıcılığı üçün xarakterik olan üslubi fiqurlardan biri bədii sualdır:
Kimə qəzəblisən, payız yağışı?;
Nələrə şəhadət etdi bu şəhər,
Qəlbində nə qədər yaraları var?! və s.
Təkrirlər də həm fikrin dərin, qüvvətli anlaşılması, düşüncənin toplanması və vurğulanması, həm də estetik cəhətdən mükəmməl ifadəsi üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Təkririn növləri kimi çıxış edən anafora və epiforalardan uğurla istifadə edən sənətkar məna dərinliyi ilə bərabər, məqsəd və xüsusi vurğu kəsb edən fikirləri təkrirlər vasitəsilə ifadə etməyə üstünlük vermişdir. M.Nağıqızının şeirlərində təkrirlər məna dərinliyi və fikrin ekspressivliyi üçün uğurla istifadə edilmişdir:
“Azərbaycan bağrım” deyən,
“Ağrısıdır ağrım” deyən,
“Qardaş” deyən, “Yavrum” deyən,
Yollarına salam olsun!;
Gücün sənin – bu dünyada olan haqqın,
Göz dağımdır düşmanımda qalan haqqım.
Yağı versin: o can haqqım, bu qan haqqım,
Haqq sənindir, öz haqqını almağa get və s.
Ümumiyyətlə, şairə Mahirə Nağıqızı şeriyyət dilinə çox məsuliyyətlə yanaşaraq ana dilinin bütün imkanlarından məharətlə faydalanmış, çox zəngin söz tərkibi nümayiş etdirmiş, orijinal bədii məcazlar ortaya qoymuşdur. Onun yaradıcılığında Vətən sevgisi və el, torpaq, yurd məhəbbəti başlıca yer tutur. Mahirə xanımın yaradıcılığı yurd sevgisi ilə qaynayıb qovuşur. Şairə bu məhəbbəti təkcə mövzu-tematika ilə deyil, həm də ana yurdun doğma, şirin dili ilə, onun şəhdi-şəkəri, imkanlarından uğurla, məharətlə istifadə ilə nümayiş etdirir. Şairə çox təsiredici və orijinal cinaslar yaradır, təzadlar ortaya qoyur, bədii təkrirlər işlətməklə şeriyyətini əlvanlaşdırır, gözəlləşdirir və məna, hikmət verir. “Nazlı, nazlı”, “Niyə?”, “Əllərin”, “Qəlbində bir yuvam olsa”, “Gözəl”, “Həmən yol” və digər şeirlərində, sözün əsl mənasında, ustalıqla qurulmuş söz oyunu və məharətli dil istifadəsini görmək mümkündür. Həm də ayrıca bir bədii məziyyət burasındadır ki, istedadlı müəllif təkcə estetik cəhətdən gözəl, mükəmməl söz rənginliyi yaratmır, həm də mənaca dərin, hikmətli, yüksək obrazlılığa malik fikirlər ifadə etməyə müvəffəq olur. Elə buna görədir ki, şairənin yaradıcılığı, üslubu, dili, eləcə də bədii-estetik cəhətdən mükəmməl əsərləri bir çox bəstəkarların da diqqətini cəlb etmiş, əsərlərinə nə qədər gözəl mahnılar bəstələnmişdir. “Azərbaycana”, “Azərbaycan”, “Ata Heydər, oğul İlham”, “Vətən”, “Layla çal, yatım, ana” (bəstəkarı S.Mansurova), “Ana”, “Ay ana”, “Dolanım”, “Balam” və başqaları bu gün də sevilə-sevilə dinlənən ən gözəl mahnılarımızdandır.
Qeyd etdiyimiz kimi, Mahirə Nağıqızı həm də o şairələrdəndir ki, Azərbaycan dilinin imkanlarına həm elmi, həm də praktik cəhətdən vaqif olan və poetik cəhətdən Azərbaycan dilinin qrammatikasını əks etdirən ustad sənətkarlardandır. Şairənin “Bitmiş fikrin nağılı”, “İşarələrin dili”, “Nitq hissələri”, “Lovğalanmaz əvəzlik”, “Söz cümləyə dönəndə” kimi şeirlərində məhz ana dilimizin qrammatikası və durğu işarələrinə aid qaydalar poetik şəkildə ifadə və izah edilmişdir. Şairə yeri gəldikcə xalq deyim və ifadələrindən də ustalıqla improvizə edərək istifadə etmiş, yüksək poetik duyuma malik nümunələr ortaya qoymuşdur. “Düşdüyüm yerdə ağıram”, “Gəzən ayağa daş dəyər”, “Ata kürkü deyil, övlad geyinə”, “Niyyət hara, mənzil ora” və b. kimi çoxsaylı nümunələrlə şairə xalq təfəkkürünün ifadə ustalığına istinad edərək fikirlərin obrazlı, canlı və daha təsirli bədii əksi üçün məharətlə faydalanmışdır. Beləliklə, Mahirə Hüseynova-Nağıqızı sözün ucalığına doğru yol gedən söz adamıdır. Özünün də dediyi kimi, “Mahirə gəlmədi becə dünyaya, Söz ilə yol gedər uca dünyaya”.
Yeni nəşr: “Mahirə Nağıqızının bədii yaradıcılığı” adlı kitab çap olunub. Müəllifi Şakir Albalıyev olan kitabda şair-publisist, professor Mahirə Nağıqızının bədii yaradıcılığı əhatəli şəkildə təhlil edilib.
Kitabın redaktoru Nizami Cəfərov, rəyçiləri isə Muxtar İmanov və Seyfəddin Rzasoydur. Üç fəsildən ibarət olan kitabın I fəsli ana, vətən müqəddəsliyi və vətənpərvərlik duyğularının tərənnümü, II fəsli poeziyada təbiət mövzusu, dünya, həyat və insan haqqında fəlsəfi-poetik düşüncələr, III fəslində isə pedaqoji-didaktik səciyyəli şeirlər, xalq həyatını əks etdirən hekayələr təhlilə cəlb olunub.
Tanınan şair Mahirə Nağıqızının bədii irsini ədəbi baxımdan çeşidləyən müəllif onun həm də müəllim, pedaqoq və dəyərli bir alim kimi portretini yaratmışdır. İnanırıq ki, Mahirə Nağıqızının zəngin yaradıcılığı ilə bağlı yazılan bu kitab da diqqət oxucular tərəfindən maraqla qarşılanacaq.
Prof.Mahirə Hüseynova və dos.Könül Həsənova Özbəkistanda respublika konfransında kştirak ediblər
ADPU-nun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru professor Mahirə Hüseynova və Filologiya fakültəsinin dekanı dosent Könük Həsənova Özbəkustanın Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universitetinin təşkil etdiyi “Özbəkistan-Azərbaycan ədəbi ələqaləri və həmkarlıq ittifaqları” mövzusunda respublika elmi konfransında iştirak ediblər.
Konfransın moderatoru Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universiteti Türkşünaslıq Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru professor Cumali Şabanov tədbiri açıq elan edərək açılış nitqi üçün sözü universitetin rektoru professor Gülçöhrə Rixsiyevaya verib. Rektor çıxışında iki ölkənin ədəbiyyatında ortaq motivlərin, milli kimlik və mədəni dəyərlərin araşdırılmasının vacibliyindən danışaraq bu sahədə birgə tədqiqatların vacibliyini vurğulayıb. Belə konfransların keçirilməsinin əhəmiyyətindən və vacibliyindən bəhs edib.
Konfransda çıxış edən professor Mahirə Hüseynova Azərbaycan və Özbəkistan arasında elmi və mədəni əlaqələrin qədim tarixə malik olduğunu, bu əməkdaşlığın müasir dövrdə daha da gücləndirilməsini, ADPU ilə Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universiteti arasında birgə layihələrin, elmi tədqiqatların və tələbə mübadilələrinin həyata keçirilməsinin hər iki tərəf üçün faydalı olacağını qeyd edib.
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Mahirə Nağıqızının 65 illliyinə həsr etdiyim “İnsan, yurd və ana dili” adlı silsilə yazımın yekun – altıncı bölümü ilə qarşınızdayam.
Mahirə Nağıqızının yaradıcılığı Azərbaycan ədəbi düşüncəsində milli dəyərlərin, mənəvi bütövlüyün və insanilik fəlsəfəsinin parlaq ifadəsidir. Onun poetik və nəsr əsərlərində “insan”, “yurd” və “ana dili” anlayışları yalnız bədii motiv deyil, həm də milli kimliyin, varlıq fəlsəfəsinin əsas dayaqları kimi təqdim olunur. Bu üç mövzu – insan, yurd, ana dili – Mahirə Nağıqızının bütün yaradıcılıq istiqamətlərini birləşdirən mənəvi üçbucaqdır. Biz bu çuğlaşmanı ümumilikdə “yurdsevərlik” – vətənpərvərliyin ən ali mərtəbədə təzahürü kimi dəyərləndirdik. Bu yekun yazımda bir daha Mahirə Nagıqızının yazdıqlarını bu üç aspektdən nəzərdən keçirib, ümumi tezislərlə silsilə yazımı yekunlaşdıracam.
İnsan – ruhun güzgüsü
Mahirə Nağıqızının əsərlərində “insan” anlayışı sadəcə bioloji varlıq kimi deyil, mənəvi dünyası, vicdanı və ruhu ilə dərk olunan canlı varlıq kimi təqdim olunur. O, insanı həm cəmiyyətin, həm də tarixin daşıyıcısı kimi görür. Yazıçının qəhrəmanları çox zaman daxili mübarizə aparan, mənəvi seçim qarşısında qalan insanlardır. Onlar həm öz “mən”lərini, həm də toplumun ağrısını daşıyırlar. Nağıqızının qələmi ilə insanın həyat yolunun, taleyin və inamın toqquşduğu nöqtələr açılır. O, insanı əzabları ilə sevir, onun zəifliyində böyüklük, səssizliyində müdriklik görür. Beləliklə, insan Mahirə Nağıqızının yaradıcılığında bəşəri varlığın mənəvi güzgüsünə çevrilir.
Yurd – ruhun məkanı
Mahirə Nağıqızının ədəbi aləmində “yurd” anlayışı sadəcə coğrafi məkan deyil, sevginin, kökün və yaddaşın ünvanıdır. Onun şeirlərində və hekayələrində yurd həsrəti insanın ən dərin hisslərindən biri kimi ifadə olunur. Bu həsrət həm doğma torpağın itkisi, həm də mənəvi uzaqlaşmanın ağrısıdır. Nağıqızı üçün yurd – təkcə torpaq deyil, həm də tarixdir, milli kimlikdir, keçmişlə gələcəyi bağlayan körpüdür. Onun qəhrəmanları vətənə qovuşmaq, torpağın qoxusunu duymaq, uşaq səsinə, ana nəfəsinə qayıtmaq arzusu ilə yaşayır. Yazıçı üçün yurd sevgisi millətin yaşamaq iradəsidir.
Ana dili – ruhun səsi
Mahirə Nağıqızının yaradıcılığında ana dilinə münasibət xüsusi bir sevgi və məsuliyyətlə ifadə olunur. O, dili sadəcə ünsiyyət vasitəsi kimi deyil, milli varlığın qoruyucu qalxanı kimi təqdim edir. Nağıqızının fikrincə, ana dilinə sevgisi olmayan xalqın gələcəyi də ola bilməz. Onun şeirlərində dilin saflığı, milli sözün gücü, ana laylasının sehri təntənə ilə tərənnüm olunur. Ana dili onun üçün həm şəxsiyyətin formalaşması, həm də millətin öz kimliyini, milli mənsubiyyətini yaşatması və milli özünüdərkin tamamlanması üçün ən vacib amildir.
Yekun – yurdsevərlik
Mahirə Nağıqızının yaradıcılığında insan, yurd və ana dili bir-birindən ayrı mövzular deyil, bir bütöv mənəvi sistemin parçalarıdır. İnsan – o dili danışan, o yurdda yaşayan və o torpağın ağrısını duyan varlıqdır. Yurd – insanın ruhunda yaşayan torpaq, dil isə həmin torpağın nəfəsidir. Nağıqızının yaradıcılığı oxucunu mənəvi oyanışa, milli özünüdərkə və insanlıq dəyərlərinə çağırır. Onun qələmində hər söz bir dua, hər obraz bir yaddaş, hər fikir bir çağırış kimi səslənir.
Mahirə Nağıqızı bu üç mövzunu — “insan”, “yurd” və “ana dili”ni — milli ruhun təməl sütunları kimi ucaldaraq Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus bir mənəvi xətt yaratmışdır.
Bununla da bu mövzuda söhbətimizin sonuna gəldik, əziz və çox dəyərli oxucum. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun!
