Ana dili abidəsi önündə Bu gün, 03.08.2026-cı ildə, Mingəçevir şəhərində H.Əliyev mərkəzinin direktoru Mənsur Həsənovun təşəbbüsü ilə Mingəçevir şəhər Mədəniyyət işçiləri, AYB-nin Mingəçevir bölməsinin yazarları “Ana dili” abidəsinin önündə Ana dilimizə həsr olunmuş tədbir keçirildi. Tədbirdə YAP-nın Mingəçevir bölməsinin sədr müavini cənab Rauf Qafarov iştirak edirdi. Tədbiri H.Əliyev Mərkəzinin direktoru cənab Mənsur Həsənov açdı. Abidəni ziyarətə gələn Mingəçevir şəhərinin Mədəniyyət işçilərini, uazarları salamladı. Sonra sözü AYB-nin Mingəçevir bölməsinin sədri, istedadlı şair Elşən Əzimə verdi. Şair dilimizin Türk dil qrupuna aid olmasından, poetikliyindən danışdı. Dilimizin yaşamasında müstəsna rolu olan Mədəniyyət işçilərinin, ədəbiyyat adamlarının, mətbuatımızın fəaliyyətini qeyd etdi. Poeziyamızdan, klassik şairlərimizin ana dilimizdə yazdıqları poemalardan ayrı-ayrı nümunələr gətirdi. Hörmətli prezidentimiz İlham Əliyevin yüksək ttibunalardan ana dilində danışmasını xüsusi qeyd etdi. Söz verilən Rizvan Mikayılov dilimizin min illərlə qorunub saxlanmasından, Ulu öndər H.Əliyevin dilimizə verdiyi qiymətdən danışdı. Şair Məmməd Mərzili özünün “Ana dili” şeirini səsləndirdi. Şair Əhməd Əfsun dilimizin gözəlliyini xüsusi ilə vurğuladı. Sonda foroqraf Cabir yığıncaq iştirakçılarının “Ana dili” abidəsi önündə xatirə şəkillərin çəkdi.
İnsanlar arasında ünsiyyət vasitəsi olan dil ilk insanla, sözlə, şüurla, təfəkkürlə yaşıddır, sivilizasiyanın dayaq sütunudur, xalqın yaddaşı, anası, şərəfi, ləyaqəti, milli kökü, milli ruhu, milli mənliyidir, soy kökümüzə, Vətənə, torpağa, yurda sahib olmaqdır.
“Hər bir insanın ana dilinə münasibəti onun mədəni səviyyəsi ilə yanaşı, vətəndaşlıq qeyrətini də müəyyən edir. Ana dilini sevmədən Vətəni sevmək mümkün deyil. Öz ana dilinə biganə adam vəhşidir” (Konstantin Paustovski).
Bizim ana dilimizə münasibətimiz necədir? Ana dilimizin saflığını qoruyuruqmu, orfoqrafik və orfoepik qaydaları bilirikmi, həmin qaydalara əməl edirikmi?
Dilçi alimlərimizin nailiyyət, müvəffəqiyyət, mədəniyyət, key¬fiy¬yət və s. kimi ərəb dilindən qalma sözlərimizdəki iki “y” hərfindən birini atmaqla dilimizi yüngülləşdirməyi məsləhət gördüyü bu günümüzdə ehtiyat sözünü iki “y” ilə yazan reklam şirkətləri, hətta alim və yazarlar günü-gündən artır. Hələ də “aftotəmir”, “smazka”, “razval”, “matarist”, “palirovka” kimi terminlər addımbaşı gözümüzə girməkdədir. Hətta tanınmış yazarlarımızın bəziləri bilmirlər ki, “da”, “də”, “ki” bağlayıcıdır, yoxsa ədat.
Ana dilimizi qorumaq, zənginləşdirmək qələm və elm adamlarının, kütləvi informasiya vasitələrinin birinci və təxirəsalınmaz vəzifəsidir. Ancaq ana dilimizi “tüfeyli sözlər”lə həddən artıq “çirkləndirən” də elə həmin peşə sahiblərİndən bəziləridir. “Necə deyərlər”, “demək istəyirəm ki”, “tutaq ki”, “mənə elə gəlir ki” söz və söz birləşmələrini işlədənlə¬rin günahı söz ehtiyatının kasadlığı, başqa dildə düşünüb ana dilində hıqqana-hıqqana danışmaq istəyi, mütaliəsinin azlığıdır. Televiziyalarda, radioda, mətbuat orqanlarında “xadiməçi”, “piyadaçı” kimi kəlmələri eşidəndə necə təəccüblənməyəsən?
XI əsrdə yaşamış türkçülüyün banisi, öz dilini dünyaya tanıtmış Mahmud Kaşğari “Divanü-lüğət-it-Türk” əsərində “ürək dostu” mənasında “həmdəm” yazmışdı. Necə doğma və gözəl səslənir. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanındakı “gəlimli”, “gedimli”, “ölümlü” sözləri 1400 ildən sonra da təravətini itirməyib. Cəlil Məmmədquluzadə “ziyalı” əvəzinə “işıqlı”, Rəsul Rza “tormoz” əvəzinə “əyləc”, “uca bina” əvəzinə “göydələn”, “həmkar” əvəzinə “işdaş”, Xəlil Rza Ulutürk “plyaj” əvəzinə “çimərlik”, Xalq yazıçısı Elçin “müstəqim” əvəzinə “birbaşa”, professor Qəzənfər Paşayev “otkrıtka” əvəzinə “açıqlama” (“açıqca” – V.O.), azadliq mücahidi Oqtay El¬dəgəz “nizamnamə” əvəzinə “yönətim”, “pasport” əvəzinə “başlaq” işlətməyi doğru sayırdı. “Nümunə” əvəzinə “örnək”, “inkaredilməz” əvəzinə “danılmaz”, “müasir” əvəzinə “çağdaş”, “əksəriyyət” əvəzinə “çoxluq”, “ictimaiyyət” əvəzinə “ellik”, “əhval-ruhiyyə” əvəzinə “ovqat”, “qırım”, “müvəffəqiyyət” əvəzinə “uğur”, “nəqliyyat” əvəzinə “minik”, “məzuniyyət” əvəzinə “dincəliş”, “kuryer” əvəzinə “ayaqçı”, “skvoznyak” əvəzinə “yelçəkər”, yaxud “əsənək”, “qeyri münbit” əvəzinə “verimsiz”, “kombayn” əvəzinə “biçər-döyər” sözlərini təklif edənlərlə həmrəyəm.
Böyük Bəxtiyar Vahabzadə müsahibələrinin birində deyir ki, ana dilinə heykəl qoyan ilk xalq gürcülərdir. Tbilisi məktəbliləri “Bilik günü”ndə abidənin önündə ana dilinə və Vətənə sədaqətli olacaqlarına and içirlər.
Bəs bizim “Ana dili” abidəmiz – and və sədaqət yerimiz nə vaxt olacaq?..
YÜKSƏK BAL TOPLAYAN MÜƏLLİM Qəbələ rayonunun Böyük Pirəlli kənd tam orta məktəbində bir qız oxuyurdu. Bu balaca, zərif cüssəli qız dərslərinə çox məsuliyyətlə hazırlaşar, bütün fənləri sevə-sevə oxuyardı. Yuxarı siniflərdə təhsil alarkən dəfələrlə Riyaziyyat fənni üzrə keçirilən olimpiadalarda iştirak etmişdi. Müəllimlərin sevimlisi olan bu qız böyüdükcə ürəyindəki arzular da şaxələnir, böyüyürdü. Orta məktəbi bitirmək, Pedaqoji Universitetə daxil olmaq və bir müəllim kimi orta məktəbdə işləmək bu qızın həyat amalına çevrilmişdi. Bu arzuların onun ürəyində kök salmasına isə orta məktəbdə ona dərs deyən riyaziyyat müəllimi Nüşabə Eyvazova olmuşdu. Gültəkin Yolçuyevanın dediyinə görə Nüşabə müəllimi özünə nümunə bilməsinə əsas səbəb, müəllimin mədəniyyəti, etik normalara əməl etməsi, davranışı, psixoloji və pedaqoji savadı, eləcə də, öz şagirdlərinə qarşı qayğıkeş, mehriban münasibəti olmuşdu. Tanışlıq üçün: Yolçuyeva Gültəkin Tahir qızı 26 fevral 1991-ci ildə Qəbələ rayonunun Böyük Pirəlli kəndində anadan olub. Böyük Pirəlli kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Texnologiya müəllimi ixtisasına qəbul olunub və ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirib. Texnologiya müəllimi kimi ilk əmək fəaliyyətinə 2018-ci ilin sentyabr ayında Bakının Xəzər rayonunun Şüvəlan qəsəbəsindəki 156 saylı tam orta məktəbdə başlayıb. Onu da qeyd edək ki, 2025-2026-cı tədris ilində 156 saylı tam orta məktəbdə 1800-dən çox şagird təhsil alıb, 100-ə yaxın müəllim çalışıb. Ailəsində məsuliyyətli olduğu kimi, iş yerində də Gültəkin müəllimi savadlı, tələbkar və məsuliyyətli bir müəllim kimi tanıyırlar. Gültəkin müəllim öz işinə yaradıcı münasibət bəsləyir, öz işində daim yeniliklər axtarmağa çalışır, şagirdlərə bu fənnin incəliklərini aşılayır. Texnologiya fənni barədə sevə-sevə danışır və qeyd edir ki, texnologiya qədim yunan sözü olub, “texne” – mədəniyyət, bacarıq və “loqos” – öyrənmək, elm deməkdir. Deməli, texnologiya bacarıq, ustalıq, mədəniyyət haqqında bir elmdir. Eləcə də, texnologiya insan tərəfindən məmulat və xidmətlərin yaradılması prosesidir. Texnologiya fənni gündəlik həyatımızda rast gəldiyimiz bir çox işləri, prosesləri özündə əks etdirən bir fəndir. Belə ki, 5-9-cu siniflərdə şagirdlərə “Məişət mədəniyyəti”, “Oduncağın emalı texnologiyası”, “Metalın emalı texnologiyası”, “Elektrotexniki işlər”, “Elektron texnologiyaları”, “Qrafika”, “Ərzaq məhsullarının emalı texnologiyası”, “Parçanın emalı texnologiyası” bölmələrindəki mövzular tədris edilir ki, bunların da əksəriyyəti onların gündəlik həyatlarında lazım olan biliklərdir. Gültəkin müəllim söhbət əsnasında belə bir məsələyə toxundu ki, Texnologiya fənni şagirdlərə mədəniyyət, ünsiyyət qaydalarını öyrədir. Belə ki, 5-ci sinifdə “Ailədə davranış və ünsiyyət mədəniyyəti”, 6-cı sinifdə “Məktəbdə ünsiyyət və davranış mədəniyyəti”, 7-ci sinifdə “İctimai yerlərdə davranış və ünsiyyət mədəniyyəti”, 8-ci sinifdə “Xidmət sahələrində davranış və ünsiyyət mədəniyyəti”, 9-cu sinifdə “Mədəniyyət müəssisələrində ünsiyyət və davranış qaydaları” mövzuları keçilir ki, bu biliklər də şagirdlərin mədəni bir vətəndaş kimi formalaşmalarında böyük rol oynayır. Gültəkin Yolçuyeva ilə söhbət zamanı o, Texnologiya fənninin tədrisində rast gəlinən maraqlı məqamlara toxundu. O, qeyd etdi ki, bütün fənlər kurikulum üsulu ilə keçirilir. Texnologiya fənnində kurikulum üzrə keçirilən mövzularda bütün mövzular müxtəlif fənlərə inteqrasiya olunur. Elə mövzular var ki, həmin mövzularda bir deyil, bir neçə fənnin inteqrasiyasına rast gəlinir. Texnologiya fənnini tədris edən müəllimlər bu mövzuları keçdiyi zaman Azərbaycan dili, Riyaziyyat, Fizika, Kimya, Həyat bilgisi, Təsviri incəsənət, Biologiya, İnformatika fənlərindən müəyyən dərəcədə anlayışı olmalıdır. Belə ki, 5-ci sinifdə keçirilən “Məmulatın qrafik təsviri” mövzusu Riyaziyyat və Təsviri incəsənət fənlərinə, “Ölçmə və nişanlama alətləri” mövzusu Həyat bilgisi və Azərbaycan dili fənlərinə inteqrasiya olunur. 6-cı sinif şagirdlərinə keçirilən “Meyvə ağaclarının əkilməsi və meyvələrin saxlanma texnologiyası” mövzusu Həyat bilgisi və Biologiya fənlərinə, 7-ci sinifdə keçirilən “Ev quşlarının bəslənməsi texnologiyası” mövzusu Həyat bilgisi və Biologiya fənlərinə, 8-ci sinifdə keçirilən “Avtomatlaşdırılmış paltaryuyan maşının quruluşu və iş prinsipi” mövzusu Azərbaycan dili və Həyat bilgisi fənlərinə, 9-cu sinifdə keçirilən “Süni oduncaq materiallarının səthinin bəzədilməsi” mövzusu Azərbaycan dili, Təsviri incəsənət və Kimya fənlərinə, “Əlvan metalların səthinin bəzədilmə texnologiyası” mövzusu Azərbaycan dili, Təsviri incəsənət, Fizika və Kimya fənlərinə, “Kompüterlərin tipləri və növləri. Kompüterin iş prinsipi” mövzusu Azərbaycan dili, Həyat bilgisi, İnformatika və Fizika fənlərinə inteqrasiya olunmuşdur. Bu haqda çox danışmaq olar, düşünürəm ki, kifayətdir. Gənc müəllim Gültəkin Yolçuyeva bir nüansə da qeyd etdi. O, belə bir fikir irəli sürdü ki, bir neçə fənnin terminləri olduğu kimi Texnologiya fənninin də öz terminləri var. 5-9-cu sinif şagirdlərinə bu fənnin mövzularını izah edən zaman onlara 100-dən çox terminin (sözün) izahı verilir. Belə ki, şagirdlər leksikonda işlənməyən və yaxud az işlənən sözlər barəsində biliklərə yiyələnirlər. Belə sözlərə misal olaraq – pəstah, spesifikasiya, ülgü, reysmus, günyə, verstak, bıçqı, törpü, suvand, sumbata kağızı, şerxebel, fuqan, kazein, məngənə, pərçim, kanape, tartin, furnitur, şlyambur, aşqar, ştangenpərgar, piqment, pasterizə, strelizə, bəxyələmə, kanva, ventilyasiya, transpartyor, şpindel, zivana, interyer, file, raqu, kaşirlənmə, rifləmə, zağlama, polietilen, poliqropilen, polistirol, polikarbonat, polivinilxlorid və sairəni göstərmək olar. Məlum məsələdir ki, məktəblərdə çalışan müəllimlər dərin biliyə malik olmalıdır. Görəsən, həqiqətən bu, belədirmi? Azərbaycan Respublikasında 4 mindən çox ümumtəhsil məktəb fəaliyyət göstərir. Bu məktəblərdən 410 məktəb paytaxt Bakıda və qəsəbələrdə yerləşir. Ölkə məktəblərində 1.6 milyondan çox uşaq oxuyur. Müəllimlərin savadlarının hansı səviyyədə olmasını təyin etməkdən ötrü Azərbaycanın Elm Və Təhsil Nazirliyi tərəfindən son illərdə bütün fənlər üzrə sertifikasiya imtahanı keçirilmişdir. Sertifikasiyada iştirak edən hər bir müəllim tədris etdiyi fənn üzrə 60 sualı cavablandırmışdır. Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının tam orta məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyat, Riyaziyyat, Fizika, Kimya, Tarix, Biologiya, Coğrafiya, İngilis dili, Rus dili, İnformatika, Texnologiya, Təsviri incəsənət, Musiqi, Fiziki tərbiyə, Çağırışaqədərki hərbi hazırlıq fənləri tədris edilir. Məktəblərdə 130 mindən çox müəllim çalışır. Keçirilmiş sertifikasiya imtahanlarının nəticələri (ixtisarla) ilə tanış olaq. Belə ki, respublika üzrə riyaziyyat müəllimlərinin sertifikasiya imtahanında 8.807 nəfər iştirak edib. Onlardan 4.127 nəfər yüksək bal (51-60 bal), 4.078 nəfər qənaətbəxş bal (30-50 bal) toplayıb. İmtahandan keçə bilməyən (kəsilən) müəllimlərin sayı isə 602 nəfər olub. Coğrafiya fənni üzrə sertifikasiya imtahanına ölkə üzrə 3.760 nəfər müəllim cəlb olunub. Onlardan 342 nəfər kəsilib. Eləcə də, Tarix fənni üzrə keçirilən sertifikasiya imtahanında 5.571 müəllim iştirak edib, onlardan 4.194 nəfər uğur qazanıb, 1.377 nəfər isə uğursuz nəticə göstərib. Texnologiya fənni üzrə iştirak edən 2.948 nəfərdən 2.555 nəfər uğurlu, 393 nəfər uğursuz nəticə əldə edib. Fiziki tərbiyə fənni üzrə iştirak edən 5.419 müəllimdən 903 nəfər uğursuz nəticə göstərərək kəsilib. Bu məqalədə bütün fənlər haqqında danışmaq istəmirik. Qeyd edək ki, bütün fənlərdən sertifikasiya imtahanlarında kəsilənlər var. Bu da onu deməyə əsas verir ki, bəzi məktəblərdə savadsız müəllimlər çalışıb. Gültəkin Yolçuyeva da 2026-cı ilin iyun ayında Texnologiya fənni üzrə keçirilən sertifikasiya imtahanında iştirak etmişdir. O, 57 bal toplamışdır, yəni, 60 sualdan 57 suala düzgün cavab yazmışdır. Fakta nəzər saldıqda, Gültəkin Yolçuyevanın Texnologiya fənni üzrə dərin biliyə malik olmasını görürük. Onu da qeyd edim ki, Elm və Təhsil nazirliyinin açıqlamasına görə Texnologiya fənni üzrə keçirilən sertifikasiya imtahanında heç bir müəllim 60 bal toplamamışdır. Bundan sonra da Gültəkin Yolçuyevaya ailədə xoşbəxtlik, işlərində nailiyyətlər, uğurlar arzulayırıq. Belə savadlı müəllimlərlə fəxr etməyə dəyər…
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
“Əsl sevgi nikahdan sonrakı böhranlardan keçərək kök salır və hər gün daha da möhkəmlənir.”
“Ürəyə toxunan sevgi – zamana məğlub olmaz.”
“İçindəki “mən” ilə üzləşməkdən qaçan insan güzgüdə üzünü, tənhalıqda isə həqiqi simasını görür.”
“Səhvlərini qəbul et, lakin özünü tənbeh etməyə alışdırma. Zira yanlışlarını qəbul etmək güc, özünü daim günahlandırmaq isə yükdür.”
“Özünə zaman ayırmaq başqalarından uzaqlaşmaq demək deyil, özünün ən möhkəm tərəfinə yaxınlaşmaqdır. Zira insan özünə zaman ayırdığı an görünməyən, lakin ən möhkəm tərəfini inşa edə bilər.”
“İnsan daxili gücünü kəşf etdikdən sonra ona heç bir maneə əvvəlki qədər böyük görünmür.”
“Əngəllərin ölçüsünü dəyişən onların böyüklüyü deyil, insanın daxili potensialında böyüyən iradəsidir.”
“Qarşılaşdığımız çətinliklərə problem deyil, fürsət kimi yanaşsaq, qorxu bildiklərimiz belə gücə çevrilər”.
“Öz potensialına güvən. Çünki daxilində kəşf olunmağı gözləyən güc düşündüyündən də daha böyükdür”.
