Gedim bir az ağlayım, Elə-belə… astaca. Ürəyimi gizlədim yastığımın altında. Pəncərəni açaraq Kövrəlmiş ürəyimi Bəlkə həyətə atım?! Həyatın ağuşuna?! Yox, yaxşısı budur ki, Gedim bir az ağlayım, Elə-belə… astaca. Kimsə duyuq düşməsin Kədərimdən, qəmimdən, Durub yol alım bağa Astaca ağlamağa… Götürüm ürəyimi Atım çoşan ümmana – Dalğaların qoynuna. Heç dinə də bilməsin – “Niyə sığmır sinəmə?” Gah tufan, gah da rüzgar Apardıqca uzağa… Yox! Yaxşısı budur ki, Qoy dirrikdə basdırım, Dirilib çiçək olsun. Ya da ki, bala tutum, Acısın unutdurum. Özümü aldatsam da, Qoy ruhu ovundurum, Acısın unutdurum. Ya dostları çağırım Axşam vaxtı mən şama – Şərab içək doyunca. Könlümü də versinlər, Büllur qabda ortaya, Dostlar ondan dadsınlar, Dadıb, gəlsinlər cana. Budur, orda uşaqlar Atılırlar-düşürlər, Bəlkə topları yoxdu? Qoy verim ürəyimi Qovsunlar yorulunca… Yox! Artıq kədərlənmək yox! Ürəyin dediyiylə Oturmaq yox, durmaq yox! Atım onu bazarda, Ya da sizə verəcəm, Elə-belə, bədava. Gecənin sükutunda Ürəyimlə tənhayam. Yağış yağır, islanır Çətir tutmuram ona Qoy incisin… Nə qədər oyun açıb başıma… Hərdən üsyana qalxıb Həm Günəşə, həm Aya Hayqırıram: “Götürün, Verdim onu Allaha!” Amma qərar vermədim, Neyçin qərar vermədim, Bu geniş ürəyimi Sənə bağışlamağa?!
SƏN YUXUMA GƏLMİŞİDİN BU GECƏ (Nəğmə) Qış olsa da gəlib tapdı yay bizi, Qərq elədi öz nuruna Ay bizi. Həsrət qoymaz bu ayrılıq, tay, bizi, Ürəyimiz məskən oldu sevincə, Sən yuxuma gəlmişidin bu gecə.
Sən sevilən mən sevgindən tam dadan, Əngəl olmaz bu görüşə bir nadan. Dəstə tutub ulduzları səmadan, Sənə ənam gətirmişdim, gör, necə, Sən yuxuma gəlmişidin bu gecə.
Əlim göydə,əl açıram Aya da, O günləri mürgülərdən oyada. Kama çatdıq biz xəyalda, röyada, Kama çatdıq səhərimiz gəlincə, Sən yuxuma gəlmişidin bu gecə.
Ay İldırım, artıq, saça düşüb dən, Olmasa da ürəyində bir zədən. Nə yaxşı ki,illər sonra, təzədən, Qəlbimdəki həsrətimi bilincə, Sən yuxuma gəlmişidin bu gecə.
Sırdaşın mı cahil, dilde dem bozuk? Doğru yoldan çıkıp, çağlayıp coşma. Hizmet edersin hep, menzilsiz tozup, Laf fitili yakıp, dağlayıp coşma.
Semah dönen kişi, paktır ak yüzü, Gülbenk okur dili, bism-i şah közü, Gerçek er, bacılar, hürmette sözü, Şerri dilde çakıp, yağlayıp coşma.
Cem mekânı Allâh, güvercin yurdu, Üçler, beşler, saf saf, yiğitler kurdu, O halkada elest, şehitler nurdu, Kem diline bakıp, çağlayıp coşma.
Meydana çıktıysam, namus derdiğim, Ar şerbeti dolum, kültür verdiğim, Çarkta dönerken hü, özüm serdiğim, Sofu gözle bakıp, bağlayıp coşma.
Aykız türkmen kızı, öter gölünde, Turna semah eder, gelir çölünde, Avaz avaz sazda, yanar, gülümde Zalim boşa akıp , ağlayıp coşma. 10 ocak 2021.
MEKANSIZ KALDIM
En güzel dostumsun, doyamam canan, Büyü mü yaptın ki, mekansız kaldım. Konamam gölüne, sarhoşum yanan, Aşka ne kattın ki, mekansız kaldım.
Çırası meşeden, közüm ah sönmez, Yanarken çağırır, sesi hiç dinmez, Ağıt yakar matem, acılar sinmez, Busen mi tattım ki, mekansız kaldım.
Ta derinden çizdin, incinir yaşım, Gururlu kuşkusuz, eğilmez başım, Dolaşıp dururum göklerde kuşum, Sihir mi yaptın ki, mekansız kaldım.
Derler neden sitem, sadıktır yarin, Elinde bade içer, lisanı narin, İdrak eder her dem, zor günde carın, Kaşın mı çattı ki, mekansız kaldın?
Aykızın yüreği, büyülü olsun, Ebedi zenginlik, erdemle dolsun, Tensel hazlar tülden, ipekten yolsun, Bağım mı sattın ki, mekansız kaldım. 25 Aralık 2020.
YÖNETEN SEN Ufukta boğuşan aşk, sarıya durmuş cihan, Canı cilveli kılan, evreni yöneten sen. Yorgun kıvrılan yollar, yokuşa doğru nihan , Yakarken teni alan, evreni yöneten sen.
İlkeler er geç talan, salt bilinç işgal görür, Erkek dişi fark etmez, istenç benliği bürür . Üstün olan sevdadır, kıyamet kopsa yürür, Akılda teli çalan, evreni yöneten sen.
Yıkıldı efendim, bak, gönül otağım yanar, Bir duman seli varım, gör sızım sızım kanar. Şems gibi yüzün yansır, üryan eksende döner. Yücelerden hü kalan, evreni yöneten sen.
Ben sende yok olurum, sen benim özde yüzüm, Dile gelirken gizin, kaybolur inan hüzün. Boşluk titrer çözülür, kutlu soluktur közün, Beni deryaya salan, evreni yöneten sen.
Aykız aşıktır sana, şuramdan seni buldum, Kendi içimde ışık, anda sıcacık doldun. Tülüme evrende tan, beytullah menzil yolsun, Cihana sultan olan, evreni yöneten sen. Beytullah: ( kâbe için kullanılır) Tanrının evi. 16 Aralık 2020.
DAMLARKEN Kimi zaman yakar hayat, kavurur, Özden çıkıp dışa, kendim damlarken. Sebebi var elbet, zalim savurur, Çıngı gibi başa, kendim damlarken.
İnatçı bir sevda, tedbirsiz çağlar, Kasım kadar solgun, yakarır bağlar. Irak akar korku, gizliden ağlar, Özsu denen kaba, kendim damlarken.
Zerre zerre süzer, kaynaktan tozar, Yiğit dolu ile, gümansız yüzer. Mavi bir hazine, Gökkubbe küser, Evren denen vara, kendim damlarken.
Umut gece titrer, solgun ışıkken, Hasret düşer duygu, ruhum aşıkken. Can yakar tutkular, keser ayıkken, Kurak kalan cana, kendim damlarken.
Aykız’ım biçare, vakit yol alır, Kar kuyusu ne ki? sıvazlar asır. Rivayet olur tül, büyüler ahir, Dil zar olup tara, kendim damlarken. 21 kasım 2020.
DERMAN AZİZİM Hasret tende azar, harabat gönlüm, Minnet etmem hara, derman azizim. Lokman olsa koşar, çırada söndüm, Dara çeker dara, derman azizim.
Derin vech içinde, semah ediyor, Sabır dileği sır, ruhu eziyor, Yıldız gibi çakıp, bağrım eşiyor, Çığlık atar nara, derman azizim.
Diz kırsın sancılar, alayım nefes, Terk etsin canım, boş kalsın kafes, Aşk makamım yanar, kalmadı heves, Yare tüter yare, derman azizim.
Alın yazım bil ki, gazelim bizar, Gümüş ay çatladı, yıkıldı hisar, Külli nefssin vara, gönlüme sızan, Cana kıyar cana, derman azizim.
Aykız der yakarış sana dilimden, İnkar etme sakın, derya derinden, Çare yok dönüyor, vuslat yüzünden, Tülüm yanar sana, derman azizim. Küllü nefs: Evrenin ruhu… 20 Ekim 2020.
Dört mevsim toprak özde, renkler sual edilmez, Birliğin içinde giz, vasıl olur erilmez. Biçare beden korda, zerre huzur ekilmez, Peyda olur o sözün, gözden taşarken sevda.
Evrensel bir öğretmen, bağban olur çalıma, Bir teselli sunar ki, meydan okur varıma. Kutsanmış şıra dilde, yakar şifa karıma, Nefesim keser közün, gözden taşarken sevda.
Aykızım hak değil mi, gönlü yakan çıramız? Bükülsün zaman günde, iki cihan aramız. Aşk-ı niyaz edelim, kevser alsın harımız. Çağlayıp akar tülüm, gözden taşarken sevda.
DAŞ İMİŞ Yar yolunda çəkdim zulmün zillətin, Şələ tutub, aldım eldən minnətin, Gözlərimə yığdım hicran, həsrətin, Vüsalına ha can atdım, boş imiş. * * * Dönüb baxdı geyindiyim alıma Bəzək dedi, sinəm üstə xalıma, Etibarsız, o insafsız zalıma, Göz yaşlarım gülüşümdən xoş imiş. * * * Son sətirlər saralıbdır varaqda, İtirdiyim illər qalıb soraqda, Mənə gələn yolu tutub ayaqda, Yoxsa yada gedən yolu baş imiş?! * * * Sevgimizin həsrət qoxan ətirin, Tozun alıb, oxşayardın xətirin, İtirmisən bəlkə də son sətirin, Ürək quru, eşqin sözdə yaş imiş?! * * * Sinə gərib fırtınaya, küləyə, Haqqı vardır, vardan Haqqa gileyə, Sən oxşatdın üstü şehli çiçəyə, Əzəl gündən Lalə elə daş imiş. 21. 03. 2021.
Xanım Emfira Ərkli naşiri və redaktoru Müşfiq Borçalının olduğu “Dünyam mənim” adlı şeirlər kitabının işıq üzü görməsi münasibəti ilə “Ziyadar” Mükafatı (DİPLOM – EMFİRA ƏRKLİ N: 064 18.03.2021. – XAÇMAZ.) ilə təltif olunmuşdur. Laureatı təbrik edir və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik! Uğurlarınız bol olsun, Emfira xanım!!!
Salam olsun! Siz bu yazını oxuduğunuz zaman indiyə qədər çap olunmuş “Yazarlar” jurnalının istənilən nömrəsini sifariş etməklə əldə edə bilərsiniz. Əlaqə vasitələri:
Qürura qul oldub, söylədik, qədər, Ələdik günləri ömürdən hədər, Yaşı əbəs yerə sürdük bir təhər, Nə mən dəyər verdim, nə sən vaxtına. * * * Duman pərdə pərdə qurdu qəfəsi, Edam eylədi göz şehdə həvəsi, Düşdü sinəmizin payız nəfəsi, Süsənin sümbülün əsən vaxtına. * * * Eşqin tellərinə çəkdin ayazı, Çəkmədin ağaran tellərə nazı, Bəxtimə gecikdin, ay qara yazı, Düşdün taləyimin küsən vaxtına. * * * Yaza yetişməsəm, dönərəm qışla, Dönərəm küləklə, yağan yağışla, Qonaq ol üzündə bir gilə yaşla, Əcəl son bağımı kəsən vaxtına.
Qurban olum, ayrılmayaq belə biz… (4+4+3 bölgüsü ilə) Gəl səninlə dönək ötən anlara, Eşqimizi bəyan edək elə biz. Açıq gözlə bir qovuşaq danlara, Birgə coşaq, bənzər olaq selə biz… * * * Seyr edərdik gül-çiçəkli dağları, Cüt gəzərdik bağçaları, bağları. O mənalı, o duyğulu çağları, Axı nədən gətirməyək dilə biz… * * * Çılğın sevgi hiss edirəm sözündə, Gözüm qalıb o can alan gözündə. İnsaflı ol, bir yada sal özün də, O günləri necə verək yelə biz?.. * * * Heç sormadın, bu Əjdərin dərdi nə, Paxıllarım yollarıma sərdi nə?.. Razı olma, xeyir susa, şər dinə, Qurban olum, ayrılmayaq belə biz… 13.03.2021. Müəllif: Əjdər Əlizadə
Söz halallıqdır. Söz dəyərdir… Söz hikmətdir… Bu gün ilahidən gələn hikmətin – Sözünün halallığını ən uca dəyər kimi qoruya bilən və öz şəxsində dəyər anlayışını bütövləşdirən Seyran Səxavət müdriklik nərdivanının 75-ci məqamından yaşadıqlarına nəzər salır. Zirvədən yaşananlara boylananda geridə işıqlı bir cığır açmağı, şərəfli bir yol salmağı adamın bərqərar olduğu məqamı bir az da ucaldır. Düşünürsən ki, bütün maddi yoxluqlara, mənəvi əngəllərə rəğmən alın açıqlığı ilə bu uzunluqda yol qət eləyə bilmişəmsə, demək ki, yaşamağa dəyər… Və bu gün o yolun enişini, yoxuşunu, çalasını, çökəyini, cəfasını, səfasını xatırlayanda vicdanın başının altındakı qu tükündən balış kimi Səni dinləndirir, ruhuna rahatlıq gətirirsə, demək ki, yaşananlara da dəyər.
Bu dünyaya gələn hər bir insan qismətinə düşən ömür payını yaşayır, yaradır, yaşlanır. Amma yaşa dolduqca kamilləşmək, müdrikləşmək hər kəsə nəsib olmur… Kamillik, müdriklik özü bir Tanrı vergisidir ki, Tanrı onu sevdiyi, seçdiyi bəndələrinə ərməğan edər, öz ilahi nurundan ona pay verər. Seyran Səxavət məhz belə insanlardandır. Üzünün nuru sözlərinə tökülən, bütün yaxşılıqlara körpü salan, xalqının – millətinin, məmləkətinin Haqq səsi olan, şərəfli ömrünü fədakarlıqla cəmiyyətinin maariflənməsinə həsr edən vətəndaş ziyalı…
Qələminin yazdığı hər bir əsər də elə bu böyük İnsanın özü kimi mənəvi işığa körpü olmaq üçün hesablanıb sanki…
Təəssüflər olsun ki, “biz indi diş məcunundan tutmuş qəbir daşına kimi hər şeyin reklam olunduğu bir zəmanədə yaşayırıq. Ona görə də bu mexanikiləşmiş, robotlaşmış bir dövrdə” ümumiyyətlə, dəyər anlayışını – mənəviyyatı, sevgini, saflığı, əxlaqı, vicdanı, doğrunu, istedadı, bütün korşalmış, aşınmış hissləri, duyğuları və s. təbliğ etmək lazımdı. O hissləri, həqiqətən də, təbliğ eləməyin vaxtıdı. Yoxsa, bir də görəcəyik ki, hamısını tamamən unutmuşuq.
Seyran Səxavət unutduğumuz bütün dəyərlərimizi, tariximizi, milli kimliyimizi, keçmişimizi əsərləri vasitəsilə oxuculara çatdıran maarifpərvər bir yazıçıdır. Ədibin həm “Nekroloq”, “Yəhudi əlifbası”, “Daş evlər”, “Qaçhaqaç” “Palıd toxumu” kimi irihəcmli romanları, həm də “Qızıl teşt”, “Sanatoriya”, “Ocaq daşı”, “Bir stəkan hava”, “Gözü işığa düşmüş adam”, “Dar köynək”, “Qapıların o üzündə qalan dünya”, “Ağrı” və s. kimi povestləri, eləcə də “İt intervüsü”, insanın ruhən paklaşması, mənəvi-əxlaqi cəhətdən kamilləşməsinə həsr olunmuş ümumbəşəri problemləri özündə əks etdirir.
Seyran Səxavətin qələminin orijinallığı həm də ondadır ki, o əsərlərində qoyduğu özünüdərk problemini, əxlaqi dəyər anlayışını təkcə insan cəmiyyətinin – insan həqiqətlərinin fonunda deyil, o cümlədən, heyvan əxlaqı ilə müqayisədə təsvir edir.
Hələ XIX əsrdə fransız yazıçısı Balzak özünün məşhur “Bəşəri komediyası”nın giriş sözündə yazırdı ki, bu əsərin ideyası insanlarla heyvanların müqayisəsindən yaranıb. O deyirdi ki, cəmiyyət də təbiət kimi rəngarəngdi. Soldatın, fəhlənin, alimin, dənizçinin, dilənçinin, şairin, keşişin biri-birindən fərqi şirin, canavarın, qarğanın, köpək balığının, maralın bir-biriylə fərqindən heç də az deyil. Amma Balzakın dediyi kimi, heyvanlar aləmindəki müxtəlifliyə təbiət müəyyən sərhədlər qoysa da, cəmiyyət insanlar üçün o sərhədləri qoruyub saxlaya bilmir.
Quranı, İncili, Tövratı, dövlət konstitusiyasını, cinayət məcəlləsini əzbər bilən Adəm övladı cəmiyyətin insan üçün müəyyənləşdirdiyi davranış qaydalarına qətiyyən riayət etmir. İnsanlardan fərqli olaraq heyvanların nə öz konstitusiyası, nə də cinayət məcəlləsi var. Cəmiyyətin yazılmış qanunlarına insanlar riayət eləməsə də, təbiətin yazılmamış qanunlarına bütün heyvanlar riayət eləyir.
Robert Hayndın “Heyvanların davranışı” əsərində bütün faunanın – qarışqasından filinəcən, istisnasız olaraq heyvanların hamısının davranış qaydaları – hansı situasiyada necə hərəkət etdiyi təsvir olunur. Yəni, bu kitabı oxuyan adam hər hansı bir heyvanla, məsələn, fillə qarşılaşsa, xortumunun və qulaqlarının hərəkətindən onun qorxduğunu və ya qəzəbləndiyini hiss edə bilər. Çünki təbiətin heyvanlara qoyduğu qaydaları heç bir heyvan dəyişməyə cəhd etmir, otyeyən heyvan heç vaxt ət yemir və s. Amma gəlin diqqətimizi insanlara yönəldək: dünən topluma özünü quzu kimi sırıyan adam bu gün canavara dönüb onların qanını içir, sabah dovşan kimi qaçıb aradan çıxır.
İnsan cəmiyyəti ilə heyvanlar aləmi arasındakı müqayisəyə gəlməz dərəcədə böyük olan bu kimi uçurumları Seyran Səxavətin əsərlərindəki zoomorfik obrazların timsalında müşahidə etmək mümkündür. Bu baxımdan yazıçının “İt intervüsü” hekayəsi sözün həqiqi mənasında fəlsəfi pritça təsiri bağışlayır. “İt intervüsü” hekayəsi bütövlükdə Azərbaycan nəsrində yeni və cəsarətli bədii fikrə qoyulmuş söz abidəsidir. Əsərdə “it dilini bilən” jurnalistlə it arasında gedən davamlı dialoqlarda “it həqiqəti” ilə “adam həqiqəti” arasındakı münasibətlər bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyulur. Və itin verdiyi cavablar insanın indiki durumunu, hardan hara gəldiyini, mənfi vərdişlərini, insan cəmiyyətinin faciə qarşısında dayandığını yumoristik dillə gözlərimiz önündə canlandırır. Müxbirin “Adamlara münasibətiniz” sualına itin verdiyi cavablar oxucunu həm güldürür, həm də düşündürür. İt “Adamlar qudurub” – deyə cavab verir.
Axı qudurmaq it peşəsidir. İt qudurar, adam yox.
Qudurmuş adam qudurmuş itdən min dəfə quduz olur. Biz itlər tək-tük qudururuq. Siz isə… bir də gördün bir ölkənin adamları qudurdu, cumdu o biri ölkənin üstünə. Siz bizi də aldatmısınız. Biz canavar nəslindənik. Qabağımıza sür-sümük atdınız, öyrəşdirdiniz özünüzə. Sonra da yiyə durmadınız, saldınız bizi çöllərə. Yal verdiniz. Biz də başladıq yala hürməyə. Yala hürə-hürə qurd oğlu qurd dönüb oldu it oğlu it”.
Bu cavab tərs şillə kimi adamın üzünə dəyir. Bəxtiyar Vahabzadə Seyran Səxavətin bu hekayəsi ilə bağlı təəssüratlarını “Ədəbiyyat” qəzetində “Oxudum, heyran oldum” başlıqlı məqaləsində belə ifadə edir: “Axı it düzünü deyir: itin əcdadı, doğrudan da, qurd idi. Bəs necə oldu ki, it öz qurd babasını inkar edib itə döndü? Bəli, insanlar qurdu yala öyrədib onun qurdluğunu, mərdliyini əlindən aldı. Düşündükcə adamı dəhşət götürür. Və bu sətirlərin arxasında çox məchullar məluma dönür. İkinci tərəfdən insanın quduzu itin quduzundan daha qorxulu deyilmi? Bir itin qudurması o qədər dəhşətli deyil, vay o günə ki, bütöv bir millət qudurub başqa bir millətin dədə-baba torpaqlarına sahib çıxa”.
Sonrakı səhifələrdə it insana xas olan eybəcər sifətləri – yaltaqlığı, oğurluğu, tamahkarlığı çox kəskin və ibrətamiz faktlarla lənətləyir. İt sözünə davam edir:
– Burun iy bilmək üçündür, qulaq eşitmək üçün. Ayaqlar təhlükədən qaçmaq üçündür. Bəs quyruq nə üçündür? –sualına özü cavab verir.
– Quyruq da bulamaq üçündür. Mən itəm quyruğumu bulayıram, ay adam, sənin ki, quyruğun yoxdur. Sən niyə olmayan quyruğunu bulayırsan?.
“İtin həqiqətində” adamın ikili xislətinin, daha doğrusu, onun insana çevrilməsini əngəlləyən dağıdıcı təbiətin naqislikləri açıqlanır. İtin açıqlamasında qrotesk səviyyəsinə qaldırılmış bir acı və yandırıcı sarkazm duyulmaqdadır: “İndiki itlər oğurluq eləmir ee, sümsünür. İndi özün de, hansı görkəmli oğrudu, – it yoxsa adam? Canavar hər şeyi təbiətdən öyrənir, it isə adamdan… Əgər itlər adamların tökdüyünün hamısını götürsəydi, -adamxasiyyət, adamxislət olsaydılar, dünya çoxdan dağılmışdı. İt olduğuma görə demirəm, bu mənim it həqiqətimdi”.
Yazıçının quyruq məsələsinə münasibəti də ibrətamiz və düşündürücüdür. İtin öz sahibi qarşısında quyruq bulaması bu həssas və kövrək məxluqun instiktiv vərdişlərindəndir. “Mən itəm, quyruğum var, bulayıram, sənin ki, quyruğun yoxdur, sən niyə olmayan quyruğunu bulayırsan, həə, ay adam? Quyruq bulayan it də, yaltaq adam da eyni şeydi, ikisi də nəfsinin quludu. Nəfs itin ancaq quyruğunu tərpədirsə, adam çönüb olur bütöv bir quyruq, yəni adam şəklindən çıxır” – deməklə it adamlıqdan çıxmağın ağır mənəvi fəsadlarını dilə gətirmiş olur.
Əsər boyu yazıçının üslubunda diqqəti cəlb edən lakonizm fikri ifadə etmək üçün istifadə etdiyi boyaların rəngarəngliyi, fikir zənginliyi, sözlərin assosiativ məna çalarlarının bolluğu “İt intervüsü” hekayəsini, ümumiyyətlə, bədii nəsrin çox böyük uğurlarından biri kimi qiymətləndirməyə əsas verir.
Mərhum professor Mürşüd Məmmədli yazırdı ki: “Əgər bu əsər P.Koelyo, X.Borxes və yaxud dünya ədəbiyyatının digər nümayəndələrindən biri tərəfindən yazılsaydı, gerçəkliyə postmodernist baxışın tərəfdarları onu çoxdan bütün dövrlərin unikal bədii şedevrlərindən biri hesab edərdilər”.
Seyran Səxavət sosial-psixoloji təhlilin dərinliyi, bədii psixoloji məqam və momentlərə xüsusi diqqət yetirməsi ilə öz oxucu auditoriyasını daim genişləndirməkdə və zənginləşdirməkdədir. Sənət əsərinin psixoloji və bədii əhəmiyyətinin vacibliyini dərk edən müəllif əsərlərində dərin psixologizmə, psixoloji təhlilə böyük əhəmiyyət və yer verir.
Çox təssüflər olsun ki, Mirzə Fətəli Axundzadənin, Mirzə Ələkbər Sabirin, Cəlil Məmmədquluzadənin, Hüseyn Cavidin, Cəfər Cabbarlının, İsmayıl Şıxlının, İsa Muğannanın, Yusif Səmədoğlunun, Vaqif Sultanlının, eləcə də Seyran Səxavətin insanın özünüdərki, milli-mənəvi yaddaş məsələsi, cəmiyyətdə özgələşmə, yadlaşma, şəxsiyyətin deformasiyası problemi və s. mövzularda əsərlər yazmasından illər keçməsinə baxmayaraq cəmiyyət hələ də irəliyə, inkişafa doğru heç bir addım atmamış, mövcud sosial-siyasi problemlər öz aktuallığını qoruyub-saxlamış, hələ də öz həllini tapmamışdır. Toplumun içində yaltaqlığın lirikası olan yalan və qorxaqlıq, zülm və ədalətsizlik hökm sürməkdədir. Əsarətdə olan insanların getdikcə yaddaşsızlaşdığını, yaddaşsızlaşan insanın manqurtlaşmaq təhlükəsi gözlədiyini, manqurtlaşan insanın isə tamamən Vətən, millət və mənəviyyat duyğusundan uzaqlaşdığını, milli düşüncəsi olmayan millətin isə ölü millət olduğunu vurğulayan yazıçılar əsərləri vasitəsilə insanları özünüdərkə çağırır.
Katarsis nəzəriyyəsini Aristotel antik faciələrin təsiri ilə tamaşaçıların ruhən təmizlənməsi prosesi kimi səciyyələndirmişdir. Daha geniş mənada, katarsis real həyatda istər ayrı – ayrı insanların, istərsə də cəmiyyətin milli əzablardan, sarsıntılardan keçib öz günahlarını – tarixi səhvlərini dərk edib ruhən saflaşması, təmizlənməsi, durulması prosesidir. Əslində, hər bir şəxsin mənəvi yüksəlişində və ya milli intibahın kökündə bir katarsis vardır. Böyük elmi kəşflər, böyük sənət əsərləri, əslində, katarsisin məhsulu olan böyük ehtirasların təzahürləridir. Hər hansı bir şəxs və ya millət əzablı yollar keçib səbəb və nəticələri dərindən dərk etmirsə, günahları və səhvləri səmimi etiraf etmirsə, o, katarsisə yetişmir və nəticədə yeni – yeni sarsıntılara məruz qalır.
Ədəbiyyat, vicdanlı yazıçı, şair cəmiyyətə sadəcə olaraq xəbərdarlıq etməyi və düzgün olan yolu göstərməyi bacarır. Əgər ziyalıların, yazıçıların həyəcan siqnalı eşidilmirsə, yaxud eşidilib etinasızcasına qulaqardına vurulursa, bu artıq yazıçının yox, cəmiyyətin günahıdır.
Biz ayna bizi çirkin göstərəndə özümüzü – eyiblərimizi düzəltmək əvəzinə aynaları sındıran adamlarıq, Ustad!…
Bizi məzur qıl…
Bir gün nə zamansa Səni anlayacağıq, mütləq anlayacağıq… Sən yaz… Yaz ki, yolumuzu itirəndə korafəhim səndələməyək, gözümüzə işıq gəlsin… Qələmin yolumuza çıraq olsun!
Sən Özün Sözün böyüklükdə Dəyərsən, Ustad!
Dediklərin Söz bizə əmanətdir – Tanrının əmanəti…
Yaxşı ki, Varsan, Ustad! Yüz yaşa! Var ol!
Bütün qəlbimlə inanıram ki, Səni dinləyəndə – anlayanda Biz təmizlənəcəyik…
Xəstə təfəkkürləri ciddi ədəbiyyatın sağalda biləcəyini anlaya bilsək, Biz təmizlənəcəyik…
“İt həqiqətləri” ilə “adam həqiqətləri” arasındakı sərhəddi aşa bilsək, Biz təmizlənəcəyik…
Biz o müqəddəs yola – Aydınlığa, aydınlanmağa doğru gedirik.
Biz Səni anlayanda, Səndən keçib durulanda Həqiqətə çatacağıq, Ustad! Yolumuz Aydınlanacaq…
Yolumuzun başında Sən varsan, Səndən keçib durulacağıq, Ustad!
