“Ustacın başına tac ol bu gecə!”
(Zaur Ustac – Bu gecə)
Zaur Ustacın Qəndabın “Bu gecə” şeirinə yazdığı eyni adlı nəzirə müasir Azərbaycan poeziyasında klassik ənənə ilə çağdaş duyumun uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən maraqlı poetik hadisədir. Bu nəzirə təkcə bir şeirə cavab deyil, həm də poetik dialoq, ruhlararası söhbət, estetik və mənəvi körpü kimi dəyərləndirilə bilər.
Ədəbiyyat tariximizdə nəzirə yazmaq ənənəsi qədim və zəngindir. Klassik şairlər bir-birinin şeirlərinə nəzirə yazaraq həm ustadlarına ehtiram göstərmiş, həm də öz poetik güclərini sınamışlar. Zaur Ustacın bu nəzirəsi də həmin ənənənin müasir davamıdır. Burada müəllif yalnız formaya deyil, ruh yaxınlığına, ideya səsləşməsinə xüsusi önəm verir. Qəndabın “Bu gecə” şeirindəki lirizm, daxili yanğı və sevgi-intizar motivləri Ustacın nəzirəsində yeni nəfəs qazanır.
Şeirin ilk misralarından etibarən müəllifin emosional gərginliyi və çağırış tonu diqqət çəkir:
“Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam,
Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!”
Burada klassik aşiq obrazının sədaqəti ilə yanaşı, çağdaş insanın səbirsizliyi, təlatümü də hiss olunur. “Qır Şeytanın qıçın” ifadəsi folklor təfəkküründən gələn obrazlılıqla yanaşı, sevginin qarşısını alan bütün maneələrə üsyan kimi səslənir. Bu, artıq passiv gözləyiş deyil, aktiv çağırışdır.
İkinci bənddə müəllif birbaşa Qəndabın məşhur misrasına işarə edir – “Qaranlıq gecənin qaranlığında”. Bu istinad nəzirənin klassik tələbinə uyğun olaraq mətnlərarası əlaqəni gücləndirir. Lakin Ustac burada yalnız sitat gətirmir, həmin obrazı genişləndirir:
“Alatoran sübhün bulanlığında,
Öləziyən şamın dumanlığında,
Nur çilə, şəfəq sal, aç yol, bu gecə!”
Bu misralarda işıq və qaranlıq qarşıdurması poetik mərkəzə çevrilir. Şamın öləziyən işığı, sübhün bulanıq halı – bunlar keçid anlarının, qeyri-müəyyənliyin rəmzləridir. Müəllif bu qaranlıq və dumanlı mühitdə nur istəyir, aydınlıq arzulayır. Bu isə yalnız fiziki işıq deyil, həm də mənəvi dirçəliş, ümid və qovuşma arzusudur.
Üçüncü bənddə isə şeir daha fəlsəfi çalara keçir:
“Xəyal arzulara gedən ilk yoldu,
Ruhlar cisimləri qucuyan qoldu…”
Burada müəllif artıq maddi aləmdən çıxaraq metafizik qatlara yüksəlir. Xəyal – reallığa aparan ilk addım kimi təqdim olunur. Ruh və cisim qarşıdurması isə insanın ikili təbiətini, sevginin həm cismani, həm də ruhi mahiyyətini açır. “Neçə qönçə arzu açmadan soldu” misrası isə itirilmiş imkanların, reallaşmamış arzuların acısını ifadə edir.
Şeirin kulminasiyası isə son misrada cəmlənir:
“Ustacın başına tac ol bu gecə!”
Bu, həm təvazökar, həm də iddialı bir müraciətdir. Şair burada özünü aşiq kimi təqdim edir, lakin eyni zamanda sevgini, ilhamı, gözəlliyi özünün tacı kimi görmək istəyir. Bu misra nəzirənin fərdi möhürüdür və müəllifin poetik kimliyini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Ümumilikdə, Zaur Ustacın “Bu gecə” nəzirəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərlə seçilir:
-Klassik nəzirə ənənəsinə sadiqlik və eyni zamanda müasir ifadə tərzi
-Qəndab poeziyasına hörmət və onun motivlərinin yaradıcı şəkildə inkişafı
-Güclü emosional fon və səmimi lirizm
-Obrazlı dil, metaforik zənginlik və fəlsəfi dərinlik
Bu nəzirə sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında ənənə ölməyib, əksinə, yeni nəfəs və yeni interpretasiyalarla yaşayır. Zaur Ustac kimi şairlər bu körpünü qoruyaraq həm keçmişə ehtiram göstərir, həm də gələcəyə yol açırlar.
Beləliklə, “Bu gecə” nəzirəsi yalnız bir poetik cavab deyil, həm də iki şairin ruhunun eyni gecədə qovuşduğu bədii məkan, sözün işığa çevrildiyi poetik bir an kimi dəyərləndirilə bilər.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var
