KƏDƏRİ GÜLDÜRƏN ADAM
(yaxud GÜLƏN ADAMIN KƏDƏRİ)
Balis Sruoganın Tanrılar meşəsi insan əzabının son dərəcə sərt iqlimli coğrafiyası, qanla çəkilmiş xəritəsidir. Miqyası kartoqrafik təsvirlərlə bir kitab formatına qədər kiçildilmiş. Gerçəkdə isə “Tanrılar meşəsi” Baltik sahillərindən başlayan insan faciəsinin dünyanın ucqarlarınadək ayaq açan, yeriyən və xoşbəxt təsadüf nəticəsində bizim günəşli vətənimizədən də keçən uzantısıdır…
“Tanrılar meşəsi”nin danışdıqlarını dinləmək mənim kimi bir Azərbaycan oxucusu üçün o qədər də çətin olmadı: buna kimi hər iki babamı ikinci dünya müharibəsində artıq itirmişdim; qanlı repressiya illərinin qurbanları – ünlü ziyalılarımızın qətli yaxın keçmişimdir, hələ nə mürəkkəbi quruyub, nə də qanı. Üstəlik, ali məktəbi bitirəndən dərhal sonra hərbi jurnalist kimi qismətimdə kənd-kənd, rayon-rayon işğal olunan torpaqlarımızı – Qarabağı bir insanın fiziki imkanları daxilində qarış-qarış gəzmək də vardı. Burada gördüklərimin rəsmini yazılarımın birində təsəvvürümün formalaşdırdığı obrazlı cümlə ilə çəkmişdim: müharibədən güllə-mərmi səslərindən çox, körpə çığırtısı, uşaq fəryadı eşidilir. O ağrı-acını bizə yaşadan sovet imperiyası idi. Həm də indinin özündə də Azərbaycana aul kimi baxan sovet imperiyasının ideoloji varisi Rusiya imperiyası…
Amma yenə də “Tanrılar meşəsi”nin danışdıqlarını dinlədikcə bir gözüm ağlayır, bir gözüm gülürdü. Ağlayan gözümə görə məsuliyyət daşıyan güclərin əsas koordinatlarını artıq tanıtdım. Hələ daha çox ünvana yollana, daha artıq qapını döyə bilərdim…
Amma gülən gözümə görə yalnız və yalnız bir insana – professor Balis Sruogaya minnətdaram. Kədərin-faciənin içində tapdığı yumora, satiraya, sarkazma, ironiyaya görə…
Balis Sruoga ölümü gülə-gülə qarşılayan qəhrəmandır! Mənə daha çox Tolstoyun “Hərb və sülhünü”, “Hərb və sülh”dəki obrazları, müharibə səhnələrini xatırladır. Amma onların heç biri deyil! Balis Sruoga özüdür!..
Üərk çırpıntıları, ağrı-acılı yaşantıları ilə ciddi münasibət və məsuliyyət tələb edir.
Nə əsərin ümumi məziyyətlərindən danışacam, nədə ayrı-ayrı nümunələrə tribuna verəcəm. Onda müəllifin ürəyinə toxunmaq, ruhunu incitmək risqi var. Çünki Balis Sruoga bütovdür. Tamdır!
Balis Sruoga “Tanrılar meşəsi” ilə nəhəng bir ədəbiyyat abidəsi, böyük mədəniyyət hadisəsidir!..
“Tanrılar meşəsi”ni yuxusuz gecələri, çoxillik əziyyəti və davamlı axtarışları ilə ustalıqla tərcümə edən və Azərbaycan oxucusunun öhdəsinə buraxan Mahir Həmzəyevə minnətdaram. Əsərdə yer alan çoxsaylı frazeoloji ifadələri, folklor nümunələrini, söz birləşmələrini Azərbaycan türkcəsinə o qədər yaxın və doğma bir formatda etap edib ki, Balis Sruoganın “Tanrılar meşəsi”ni bir azərbaycanlı yazıçının əsəri kimi oxudum.
İnsanlığın, sevginin, mərhəmətin və ziyalılığın vətəni olmur. Onun üçün sərhəd anlayışı yoxdur. İnsanlığın, sevginin, mərhəmətin və ziyalılığın vətəni, insanlığa, sevgiyə, mərhəmətə və ziyalılığa dəyər verən insanların ürəyidir…
Mahir Həmzəyevin mükəmməl təqdimatı çağdaş tərcümə mədəniyyətimizin ən sanballı nümunəsi və uğuru, bənzərsiz hadisəsidir…
Sonda Balis Sruogaya, “Tanrılar meşəsi” əsərinə görə, Litva xalqına Balis Sruoga kimi işıqlı bir insanı bəşəriyyətə bəxş etdiyinə və o qanlı-qadalı ağır illərdə milli kimliyini, simasını, azadlıq duyğusunu sonadək ləyaqətlə qoruduğuna görə dərin hörmət və ehtiramımı əsgəri salamımla ifadə edirəm…
Müəllif: İbrahim RÜSTƏMLİ
Əməkdar jurnalist