Sənin yoxluğundan otuz il keçir, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana. Təzədən canımı canına köçür, Baxıram səmtsiz, yönsüzəm, ana, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
Özünü üşüdən çovğunlu qışam, Gəzib dən axtaran yetim bir quşam, Elə kövrəlmişəm, elə dolmuşam, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
O vaxt dedim:- yaşım otuz ikidi, Neçə arzularım hələ dik idi. Vallah, anasızlıq ağır çəkidi, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
Həsrətin sinəmdə bitib, dəyibdi, Sənsizlik qəddimi yaman əyibdi. Başım əllərinçün qəribsəyibdi, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
Bir bacı, bir qardaş itirib gəldim Qəmi ürəyimdə bitirib gəldim, Keçdiyim yolları götürüb gəldim, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
İçimdə qaynayır qadam, gəzirəm, Çoxuna ögeyəm, yadam, gəzirəm, Dərdimi deməyə adam gəzirəm, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
…Sənin yoxluğundan otuz il keçir, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana. Təzədən canımı canına köçür, Baxıram səmtsiz, yönsüzəm, ana, Bu gün otuz ildi sənsizəm, ana.
ŞƏKİL (hekayə) Kənddəki evimizin suvağı vurulsa da rənglənnməmışdi. Özümə bir stol düzəltmişdim. Üzü divara oturub o stolda kitab oxuyur, yazı yazırdım. Hərdən divara baxanda, ordakı qaranlığı görəndə sanırdım ki, dünyanın sonudur. Bir gün hardansa bir rəngli şəkil tapıb divara yapışdırdım. Təbiət mənzərəsi idi. O şəkil mənə inandırdı ki, dünya gözəl, çox gözəldir.
“Neçə zamandır Rafaelin incik müsahibələri tirajlanır. Gəlin bunu da paylaşaq. Özümüz dəyər verə bilmirik axı. Paxıllıq aman vermir… Dünya Karate Federasiyası (WKF) Rafael Ağayevlə bağlı paylaşım edib. Rafael Ağayev təkcə Azərbaycanın deyil, dünya karate tarixinin ən böyük əfsanələrindən biri hesab olunur. Ona bütün dünyada “Karatenin Brilyantı” ləqəbinin verilməsi təsadüfi deyil. Bu adı ona Dünya Karate Federasiyasının (WKF) prezidenti Antonio Espinos şəxsən vermişdir. Səbəbi isə onun döyüş texnikasının mükəmməlliyi və tatamidəki bənzərsiz sürətidir.
2008-ci ildə Tokioda keçirilən Dünya Çempionatında Rafael qeyri-mümkün olanı bacardı. O, həm öz çəki dərəcəsində (70 kq), həm də açıq (open) çəki dərəcəsində qızıl medal qazanaraq eyni çempionatda ikiqat dünya çempionu olan ilk və yeganə karateçi kimi tarixə düşdü.
Rafaelin karyerası ağır zədələrlə də dolu olub. Bir neçə dəfə ağır diz əməliyyatları keçirməsinə baxmayaraq, hər dəfə tatamiyə daha güclü qayıdıb. O, 36 yaşında ilk dəfə Olimpiya Oyunlarında iştirak edərək gümüş medal qazanmaqla yaşın sadəcə bir rəqəm olduğunu sübut etdi. Rafael Ağayev karyerası ərzində 5 dəfə dünya çempionu, 11 dəfə isə Avropa çempionu olub”
Uzaqdan görünən ağ binalar yerin durna qatarına bənzəyir. Yoxluğu da varlıq kimi görünən, adamı özünə maqnit kimi çəkən, görənlərin, tanıyanların ayrılmaq istəmədiyi Ağdam.
Qoynunda tarix yatan, ilk məskəni Ağdamın Sofulu (Boyəhmədli icra nümayəndəliyi) kəndindəki hündür təpədə – Gavurqalada (Govurqalada) yerləşən -Alban çarının Yay İqamətgahı sayılan Aquen şəhərindən götürən – ərəb tarixçilərinin 1357-ci ildə yazdıqları “Səyahətnamə” kitabında Ağdam olaraq təqdim olunan Ağdam şəhəri. Bu hələ ilk mənbə deyil. Bərdədən hündürdə yerləşdiyinə görə bu qala şəhər məşhur dilçi alim Mahmud Kaşğarlının “Divanü lügat-it-türk” (Türk dillərinin sözlüyü) əsərində ağ sözünün yuxarı mənasında, yəni “Usa qala”, “Yuxarı qala”, məşhur alim, rus şərqşünası, akademik Vasili Vladimiroviç Bartoldun və bir neçə alimin Ağdam ərazisində apardığı araşdırmalarda Ağdam ərazisi dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olması qənaətindən sonra gəldikləri yekdil qərara görə – Ağdam – Ağ Adəm, İlk İnsan mənasın verir.
Gavurqaladakı Ağdam şəhəri batandan sonra Sofulu kəndindən 16 km-lik məsafədə – bugünkü yerində təzədən salınıb.
Bu gün Ağdam öz içindən yenidən dirilir. 488-ci ildə Gavurqalada çağrılan Aquen məclisini qəbul edən şəhər, indi burda Dövlət Başçılarını qəbul edir. 1402-ci ildə qonağı Temurləng olan Ağdamın burdakı qonaqları Türk Dövlət Başçılarıdır. Xatirələri an-an xatırlanan, ümidləri çiçək açan, dilsizi dilləndirən, dost üçün əsən, düşmənə qənim kəsilən Ağdam. Səndə hamı tanımadıqları ilə də doğması kimi görüşür. Bu, müqəddəs yerlərin xüsusiyyətidir. Bilmirsən burda addımmı torpağı qucaqlayır, torpaqmı addımı… Sənin cazibə qüvvən bambaşqadır. Səsin səslərdən seçilir, baxışın baxışlardan, adın adlardan, yadın yadlardan. Dost da, düşmən də sənin gücünə bəlli. Ölüsü də gözəl görünən şəhərim. Səni görənin ruhu dincəlir, ovqatı təzələnir. Qonaq gələni gedəndə ağdamlı olanım. Hamıya ev olan şəhərim! Azərbaycanın bütün ucqar nöqtələri ilə təxminən eyni məsafədə olan Mərkəz şəhərim. Bu beş ildə beş-beş gözəlləşən, dirilən şəhərim! Ucalan şəhərim – Uca şəhərim. Sənin haqqında hər kəs sevincini bacardığı formada ifadə edir. Hər sözdə qəlbə yatan, könül oxşayan fikir, düşüncə var. Çünki orda sən varsan. Bu gün yenə hamı ağdamlıdı. Təzədən ağdamlı olanlar da, qonaqlar da, burdan ötüb keçənlər də. Var ol, mənim hamını öz əhatə dairəsinə salan şəhərim! Sükutu danışan şəhərim! Mənim Baş şəhərim! Ağappaq Ağdam şəhərim!
Əhməd Ağaoğlunun “Sərbəst insanlar ölkəsində” əsəri azadlıq anlayışını sadəcə hüquqi yox, mənəvi və intellektual məsuliyyət kontekstində təqdim edir. Müəllif ideal bir cəmiyyət modeli quraraq göstərir ki, həqiqi azadlıq yalnız xarici zəncirlərin qırılması deyil, insanın düşüncə vərdişlərinin, qorxu və itaət psixologiyasının aşılmasıdır. Əsərdə sərbəst insan anlayışı fərdin öz ağlına güvənməsi, tənqidi düşünməsi və ictimai məsuliyyəti dərk etməsi ilə ölçülür. Ağaoğlu azadlığı qanuna, etikaya və vicdana söykənən şüurlu seçim kimi təqdim edir. Bu baxımdan əsər Şərq cəmiyyətlərində kök salmış fatalizmə, kor itaətə, mədhiyyəçiliyə və kollektiv düşüncə tənbəlliyinə yönəlmiş ciddi tənqiddir. Müəllifin fikrincə azad cəmiyyəti formalaşdıran azad düşünən, məsuliyyət daşıyan fərdlərdir. Əsər Azərbaycan və ümumən Şərq intellektual düşüncəsində modernləşmə, maarifçilik və vətəndaş şüurunun formalaşması yolunda konseptual bir manifestdir. Əsərin dili publisistik-fəlsəfidir. Mətn bədii təsvirlərdən çox ideya və mülahizələrin aydın ifadəsinə yönəlib. Dil sadə olsa da, səthi deyil, terminoloji və məntiqi dəqiqlik qorunur. Müəllif didaktik tondan məqsədli şəkildə istifadə edir: oxucuya estetik zövqdən çox düşünmək məsuliyyəti yükləyir. Cümlələr əsasən qısa və ya orta uzunluqdadır, arqument quruluşu isə ardıcıl və rasionaldır. Bu, əsərin maarifçi məqsədinə tam uyğundur. Əsər yığcamdır, rahat oxunur.
Ahmad Agaoglu’s “In the Land of Free People” presents the concept of freedom not merely in a legal sense, but within the framework of moral and intellectual responsibility. By constructing an ideal model of society, the author demonstrates that true freedom is not limited to the breaking of external chains, but requires overcoming ingrained habits of thought, fear, and the psychology of submission. In the work, the notion of a “free individual” is measured by one’s trust in their own reason, capacity for critical thinking, and awareness of social responsibility. Agaoglu portrays freedom as a conscious choice grounded in law, ethics, and conscience. From this perspective, the work constitutes a sharp critique of fatalism, blind obedience, sycophancy, and collective intellectual inertia deeply rooted in Eastern societies. According to the author, a free society is shaped by individuals who think freely and act with responsibility. The work stands as a conceptual manifesto for modernization, enlightenment, and the formation of civic consciousness in Azerbaijani and broader Eastern intellectual thought. The language of the work is journalistic-philosophical in nature. The text prioritizes the clear articulation of ideas and arguments rather than artistic description. Although the language is simple, it is not superficial; terminological and logical precision is carefully maintained. The author deliberately employs a didactic tone, placing the burden of reflection on the reader rather than offering aesthetic pleasure. Sentences are generally short to medium in length, and the argumentative structure is coherent and rational, fully aligning with the work’s educational purpose. The text is concise and easy to read.
ADINA PROFESSOR DEYİRDİM (hekayə) Onun dünyaya gəlişi ilə yeddi illik övlad həsrətində olan cütlüyə sonsuz xoşbəxtlik bəxş olunmuşdu. Gözəl qız uşağının qəribə gözləri vardı. Sanki göy üzü onun gözlərinə hopmuş, nur saçırdı. Ona görə də adını Göynur qoydular. Gənc ailə övladları ilə dünya boyda sevinclərini yaşayırdılar ki… Uşaq ağlayanda boğulma, bayılma halları olduğundan həkimə apardılar. Müasir aparatlarla müayinə edib gördülər ki, ürəyin bir qulaqcığında ciddi problem var. Göynuru Azərbaycanda aparmadıqları xəstəxana, klinika qalmadı. Buradan əl üzdükdən sonra üz tutdular Türkiyə, İran, Rusyadakı ürək həlimlərinə. Ordakı müalicə nəticələri qənaətbəxş olmadığından geri dönüb ümidlərini Allaha bağladılar. Dava-dərmanla Göynur gəlib çatmışdı yaş yarıma. Bir gün nənə evlərinin yaxınlığındakı parkda Göynuru gəzdirərkən yaşlı bir kişi onlara yaxınlaşdı. -Bağışlayın narahat edirəm. Bayaqdan fikir verirəm uşaq yeridikcə təngənəfəs olur.
-Hə qardaş ürəyində problemi var, – sonra nənə dərdli-dərdli, – Yeddi illik müalicədən sonra bunu tapmışıq, bu da ki, belə. -Mən ürək həkimiyəm. Sabah qəbuluma gətirin- deyib ünvanını verib getdi.
İki il həmin həkimin müalicəsini alan Göynur demək olar ki, sağalmışdı. Axırıncı dəfə uşağı yoxlayan həkim demişdi ki, vaxtaşırı dəniz qırağında özü də səhərlər gəzdirin:
-Uşaq asma xəstəliyindən əziyyət çəkir. Ona səhərlər dənizdən qalxan yodlu hava gərəkdi.
Bu illər ərzində nənə həkimin adını soruşmamış eləcə professor deyirdi. Həkim daha işləmirdi. Bilmirdi ona necə təşəkkür etsin. Bir gün yenə dəniz sahilinə gəlmişdulər. Balaca Göynur gah nənəsinin şirin nağıllarına qulaq asır, gah da onun əl-ayağına dolaşırdı. Sonra… Nənə yaşıl ağacların arasında sakit guşədə qoyulmuş oturacaqda oturub təmiz dəniz havasını ciyərlərinə çəkir, yanında oturmuş qoca qadının danışığına məhəl qoymadan gəlib – gedənləri süzürdü. Balaca Göynur isə nənəsinin gözündən oğurlanıb sahilə yan almışdı. O, totuq əlləri ilə yastı, xırda daşları götürüb qumlu sahilə can atan təşnə ləpələri döyəcləyirdi: -Al, bu da sənin payın! Mən səndən qorxmuram . Al, ay göy dəniz! Sən məndən qorxursan hə? Al, yenə də…Hirslənməyin ay ləpələr. Yoxsa nənəmi çağıraram… Göynur ağzı köpüklənən ləpələri məzəmmətləyir, elə bil onları özünə tabe etmək istəyirdi. Dəniz də arabir qızmış nər kimi sinəsini qabardır, sanki qumlu sahilə tələsirdi. Dalğalardan ətrafa sıçrayan su damcıları balaca Göynurun dizinə dəydikcə o, ayağının birini götürüb o birini qoyurdu. Birdən elə bil dəniz qaynamağa başladı. Şiddətli əsən xəzrinin təsirindən ləpələr bir-birinin üstündən aşırdı. Külək qızın xurmayı saçlarına daraq çəkirdi. O lap irəli yerimişdi. Sanki dalğalara təslim olacaqdı. Onun xəfif pıçıltılarına aldanmışdı. Dəniz isə şıltaqlığını davam etdirirdi. Göynur artıq dalğalara qovuşurdu. Birdən dünya görmüş bir qocanın nəzərləri sahilə zilləndi. Həyacan onu bürüdü. Burnunun tən yarısına qədər enmiş zəncirli eynəyini gözlərinin ortasına tuşladı. Sonra cəld sahilə yan aldı. Göynur isə heç bir şeyə əhəmiyyət verməyib daha da irəli cumurdu. Dalğalara tərəf. Ağsaçlı qoca təşviş içərisində əllərini geniş açaraq suya atıldı. Dalağalara həmdəm olan qızı bağrına basdı. Lakin müvazinətini itirərək büdrədi. Eynəyi sürüşüb daşın üzərinə düşdü və çilik-çilik oldu. Bir anda qocanın gözlərinə qaranlıq çökdü. Onun əlləri havada qaldı. Özünü köməksiz sanıb həyacanla qışqırdı: -Qayıt! Boğulursan bala, qayıt! Göynur dönüb arxaya baxdı. Kömək üçün qocanın qollarından yapışdı. İxtiyar qocanın elə bil gözlərindən zülmət pərdəsi götürüldü. Onların paltarlarından su süzülürdü. Sahildən uzaqlaşmaq istəyirdilər ki, bayaqdan bəri nəvəsini axtaran nənə təlaş içərisində qışqırdı: -Necə?!.. Sizsiniz?!.. Professor?!.. Çox sağ olun, siz onu ikinci dəfə həyata qaytardınız.
İlin sonu Azərbaycan ədəbiyyatı və İsveçdə yaşayan, Vətəndən kənarda onun inkişafı və təbliği istiqamətində mühüm töhfələr verən soydaşlarımız üçün əlamətdar və sevindirici hadisələrlə yadda qalır. Yaxın günlərdə görkəmli Azərbaycan yazıçısı Əzizə Cəfərzadənin “Bakı 1501” romanı ingilis dilində nəşr olunub. Əsəri ingilis dilinə Höteborqda yaşayan soydaşımız, elmlər doktoru Səadət Kərimi tərcümə edib.
Bu mühüm mədəni hadisəni daha bir əlamətdar yenilik tamamlayıb. Stokholmda yaşayan Azərbaycan yazıçısı və şairi, 50-dən çox əsərin müəllifi Eluca Atalının “Xoş gördük, ayrılıq!” adlı kitabı Hindistanda benqal dilində nəşr edilib. Lakin bununla da onun uğurları məhdudlaşmır.
Kəlküttə Universitetində Eluca Atalının fəlsəfi-bədii miniatürləri əsasında doktorluq dissertasiyası yazılıb. “Müasir ədəbi tənqiddə özünü yenidən dərk etmə: Eluca Atalının poeziyasında azadlıq, zaman və müqavimət” mövzusuna həsr olunan bu elmi iş müasir Azərbaycan ədəbiyyatının beynəlxalq akademik və mədəni müstəvidə də tanındığının parlaq göstəricisidir.
Elmi işin müəllifi aparıcı tədqiqatçı Sankar Sarkar, elmi rəhbəri isə Cabalpur şəhərində yerləşən Manqalayatan Universitetinin professoru, elmlər doktoru Vinita Kaur Salucadır.
Tədqiqatçı Sankar Sarkar qeyd edir ki, Eluca Atalının “Özünü gətir”, “Böyükdüm…”, “Yad dildə azadlıq nəğməsi”, “Azadlığın həbsi əllərdən başlayır” və “Özümə həsrət…” şeirlərində yadlaşma, azadlıq, müqavimət, zaman və parçalanmış şəxsiyyət mövzuları ön plana çıxır.
Müəllif yazır ki, Eluca Atalının poeziyası təmkinli, minimalist dili, alleqorik ifadə tərzi və yüksək mənəvi dəyəri ilə seçilir ki, bu da onun yaradıcılığını Uilyam Bleyk, Uilyam Batler Yeyts, Tomas Sternz Eliot, Uistan Hyu Oden, Şeymus Hini, Mahmud Dərviş və Derek Uolkott kimi şairlərin əsərləri ilə müqayisə etməyə imkan verir. İngilis ədəbiyyatının əsas ənənələri ilə dialoqa girən E.Atalı real siyasi mübarizə ilə dərin bağlılığı olan xüsusi etik aydınlığı qoruyub saxlayır. İngilis modernistlərinin yadlaşma halını təsbit etdiyi məqamda o, azadlıq anlayışını formalaşdırır, postmodern poeziyanın mənanı sual altına aldığı nöqtədə isə ədalət, kimlik və azadlıq ideyalarında israr edir.
S.Sarkar vurğulayır ki, E.Atalının poeziyası ədəbiyyatı mənəvi təxəyyül və siyasi şahidlik məkanı kimi təsdiqləyir, poeziyanı təkcə incəsənət deyil, həm də həyat və müqavimət forması kimi dəyərləndirir. Bununla yanaşı, o, şairin poeziyada etik nəsihət funksiyası daşıyan didaktik lirizmi xüsusi qeyd edir. E.Atalının mətnlərindəki güclü müqavimət motivi Hindistan üçün Mahatma Qandi və Rabindranat Taqorun verdiyi mənəvi və mədəni töhfələrlə müqayisə olunur.
AZƏRTAC-ın müxbiri ilə qısa söhbətində Eluca Atalı əsərlərinin beynəlxalq tanınma qazanmasından və benqal dilinə tərcümə olunmasından danışıb.
– Eluca xanım, Hindistanda yaradıcılığınızdan necə xəbər tutublar?
– 2017-ci ildə ABŞ-da mənim “Yad dildə azadlıq nəğməsi” adlı fəlsəfi-bədii miniatürlər kitabım, 2018-ci ildə isə “Heykəllər niyə danışmır” adlı 10 novelladan ibarət kitabım nəşr olundu. Bu nəşrlər “Amazon” da daxil olmaqla, dünyanın 23 platformasında satışa çıxarıldı. Bundan sonra xarici oxuculardan rəy və mesajlar almağa başladım. Onlardan biri Kəlküttə Universitetindən gəlmişdi. Orada əsərlərimin orijinallığı, mövzu və janr xüsusiyyətləri yüksək qiymətləndirildi və kitablarımdan birinin benqal dilinə tərcümə olunması arzusu ifadə edildi. Tərcüməçi benqal şairi Şridhar Sarkar oldu. Əməkdaşlığımız müsbət nəticə verdi, kitab “Xoş gördük, ayrılıq!” adı ilə tərcümə edilərək nəşr olundu. Sonradan əsərlərim Hindistanın bir çox ədəbi jurnallarında dərc edildi və gördüyünüz kimi bu gün elmi tədqiqat obyektinə çevrildi.
İcazə verin, “Xoş gördük, ayrılıq!” kitabının tərcüməçisi, hindistanlı şair Şridhar Sarkarın yaradıcılığımla bağlı fikirlərini də bölüşüm. O, mənim əsərlərimlə tanış olmaqdan və şeir kitabımı tərcümə etməkdən böyük məmnunluq duyduğunu bildirib.
“Yazarın emosional dünyası və məntiqi yanaşması insan təbiətinin dərin qatlarına nüfuz edir. İnsanla təbiət, ağıl ilə şəxsiyyət, həyatla ölüm, yadlaşma ilə birlik arasındakı incə insani bağlar öz-özünə açılır. Onun poeziyasında istifadə etdiyi metaforik dil əsərlərinə yeni ölçü qazandırır. Yaradıcılığı maqnit kimi cəlbedici qüvvəyə malikdir və özündə daşıdığı potensiala görə hələ çox-çox irəli gedə bilər”, – deyə Şridhar Sarkar Eluca Atalının yaradıcılığını dəyərləndirir.
Müasir Azərbaycan poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biri olan Asif Yusifcanlı “Qəlbimin səsi” adlı yeni kitabın nəşrinə görə “Ziyadar” mükafatı ilə təltif olunub.
Yazarlar cameəsi adından Asif müəllimi təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
