www.bitik.az tərəfindən yazılmış bütün yazılar

Pərviz Yəhyalı yazır – Ağdam

Ağdamın işğaldan azad olunduğu gün, Ağdam Günü münasibətilə yazacağım məqalədə açığını deyim tərəddüdümü gizlədə bilməyəcəm. Tərəddüd edirəm ki, bir məqalədə 6533 Ağdam şəhidinin hamısının adını çəkməsəm ürəyim sızılayacaq. Və ya başda Allahverdi Bağırov olmaqla 15 Milli Qəhrəmanın adını necə çəkməyim. Öz elmi ilə dünyanı heyrətə gətirən Xudu Məmmədovun, tarın pərdələrində gəzişən sehirli barmaqları ürəkləri fəth edən Ramiz Qulıyevin, cəmi 19 yaşında 28 nəfəri öz həyatı bahasına ölümdən xilas edən, “Qızıl Ulduz” lu Rahib Məmmədovun, böyük elm xadimi Rafiq Əliyevin, var sisteminin xəyal belə olmadığı zamanda anidən verdiyi ədalətli qərarla ədalət tarixinə qızıl hərflərlə ədalətli qərar yazan Tofiq Bəhramovun, qəlbləri riqqətə gətirən Səxavət, Qədir, Arif, Mənsum zəngulələrinin üstündən heç sükutla keçmək olar? Yüzlərlə, minlərlə qəhrəman ağdamlılar, düşmənə sipər olan kökslərini elə Ağdamın sipər sinəsində vətən təəsübünə qurban vermiş, vətən səmaları aydın olduğu vədələrdə elmin, incəsənətin, ədəbiyyatın, mədəniyyətin müxtəlif sahələrində böyük uğurlara imza atmışdır.
Yaddaşımıdan klaviaturaya süzülən isimlər o qədər çoxluq təşkil edir ki, düzü unuda biləcəklərim olar deyə narahat olduram, Gözlərim önündə elə bu gün növbəti ildönümünü ürək ağrısı ilə qeyd etdiyimiz Ağdamın Qarəkənd səmasındakı terror aktı keçir. Mənfur erməni alçaqlığının bariz numunəsinin ağrılarını 1991-ci ilin 20 noyabrında ilk olaraq ağdamlılar çəkmişdi.
Xoş gündü. Sevindiyimiz gündü. Ancaq ha çalışsam da ürəyim sızlayır. Kino lenti kimi gözlərimin önündən keçən itkilər, acılar, dəhşətlər…

1983-cü ilin bir yaz səhəri idi. Bilmirəm nəyə görə, səhətimdə heç bir problem olmadığı halda atam məni müayinə üçün xəstəxanaya aparmışdı. Ağ xalatlı, qarayanız, olduqca mehriban və gülərüz həkim ürəyimə qulaq asdıqdan sonra gülə-gülə bu sözləri dedi: “Top gubbultusundan başqa heç nə eşidilmir”. Həmin an çevrilib atama baxdım. O, özünəməxsus tərzdə gülümsəyirdi. Atam xalatını əynindən çıxarıb məni xəstəxananın həyətində gözləyən sürücüyə “təhvil” verdi. Təxminən mənə hər şey aydın oldusa da uşaq marağı ilə atamın işdən qayıtmasını səbrsizliklə gözləyirdim. Axşam mənə bəlli oldu ki, məni müayinə edən məhşur pediatr Adilə xanım Namazovadır. Atam ona futbol dəlisi olduğumu danışmış, o, da öz növbəsində zarafatla ürəyimin içini oxumuşdur.
Ağdam torpağında, Seyidli kəndində 1926-cı ildə dünyaya göz açan Adilə xanım Namazova XX-XXl əsrdə Azərbaycan elminin dünyaya bəxş etdiyi ən nadir simalardan biridir. Adilə xanım ölkəmizin ilk pediatr alim qadını, SSRİ Tibb EA-nın müxbir üzvü(1971) “Əməkdar Elm Xadimi”(1981), Azərbaycan SSR EA-nın həqiqiq üzvü (1983), Rusiya Federasiyasının EA-nın həqiqi üzvü (1993) olmaqla 420 elmi əsərin, 30 monaqrafiyanın müəllifi olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə 72 fəlsəfə doktoru, 12 elmlər doktoru yetişmişdir. SSRİ Ali Sovetinin deputatı, Türkdilli Xalqların Pediatrlar Cəmiyyətinin vitse prezidenti, Afrika və Asiya Xalqları Həmrəylik Təşkilatının vitse prezidenti, Prezident yanında Ali Atestasiya Komissiyasının Rəyasət Heyyətinin üzvü, Azərbaycan Dövlət Tibb universitetinin pediatreya kafedrasının müdri olmuşdur. Sözsüz ki, dünya şöhrətli həkim olmaqla yanaşı o, həm də pedaqoq kimi də çalışmışdır. Ən başlıcası isə Adilə xanım əllərindən və zəkasından sağlamlıq bəxş edən Şəfa Mələyi kimi yaddaşlara nurlu siması ilə əbədi həkk olmuş Böyük İnsan idi.
2020-ci ilin 20 noyabr günü Ağdam işğaldan azad olunanda hamı kimi çox sevinirdim, ilk olaraq telefon açıb təbrik etdiyim professor Ramiz Quliyev və onlarla digər ağdamlı dostlara göz aydınlığı verərkən ürəyimdən bir arzu keçirdi. Kaş 94 yaşlı Adilə xanımı da ziyarət edə biləydim. Təəssüf ki, arzum ürəyimdə qaldı. Ağdam işğaldan azad olunandan cəmi 26 gün sonra minlərlə körpə ürəyinə yaşam şəfası verən Adilə xanımın ürəyi əbədi olaraq susdu.
Çox sonralar vicdan borcu bildiyim məzarının ziyarətində isə vaxtı ilə onun yaşadığım rayona ezamiyyəyə gəldiyi vaxt mənə etdiyi zarafatını xatırlayıb qeyri-ixtiyari pıçıldadım:

-Adilə xanım! Mənim üçün, bütövlükdə bütün soydaşlarımız üçün sizin ürəyiniz heç vaxt susmayacaq. Siz öz zəka nurunuzdan şəfa verdiyiniz ürəklərin vuran hər ritmində yaşayırsız. Ömürünüzün son günlərində qismətinizə azadlığına qovuşan Ağdamın azadlıq sevincini yaşamaq düşdüyündən çox sevinrəm. Sizin kimi minlərlə ağdamlı ruhunun şad olduğundan şadlanırıq. Ruhunuz daim şad olsun! Vətən parçasının, Ağdamın azad günlərindən ruh dolusu sevinəsiniz!

Müəllif: Pərviz YƏHYALI

ZAUR USTACIN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

PƏRVİZ YƏHYALININ YAZILARI

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Ağdam – Qarabağın Mərkəzində Yeni Dövr və Regional İnkişafın Çağdaş Modeli

Ağdam – Qarabağın Mərkəzində Yeni Dövr və Regional İnkişafın Çağdaş Modeli

Ağdam rayonu Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yerləşən, tarixi və mədəni zənginliyi ilə seçilən bir diyardır. Əsrarəngiz təbiəti, qədim memarlıq abidələri və məşhur “Qarabağ” muğam məktəbi ilə tanınan Ağdam, illər boyu mədəniyyət və ticarətin yüksək səviyyədə inkişaf etdiyi yer kimi tanınmışdır. Rayon 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. Ərazisi 1,094 kvadrat kilometrdir. Ağdam Qarabağın mərkəz hissəsində yerləşir və Şərqi Qarabağ düzənliyinin bir hissəsini təşkil edir. Cənub-qərbdə dağlıq ərazilərlə, şimal-şərqdə isə düzənliklərlə əhatələnmişdir. Mərkəzi şəhəri Ağdam şəhəridir.
Ağdam rayonu qədimdən Azərbaycanın tarixi ərazilərindən biri olmuşdur. Bölgə Qafqaz Albaniyası dövründə mühüm əhəmiyyətə malik olub. Ağdamın ərazisində tapılan arxeoloji abidələr, qəbirlər, və digər tarixi materiallar bu torpağın minilliklər boyu mədəniyyət beşiyi olduğunu göstərir. Ərəblərin Azərbaycana gəlişi və Qafqaz Albaniyasının islamlaşmasından sonra da bu ərazi strateji əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır.
XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində Ağdam Qarabağın iqtisadi, mədəni və inzibati mərkəzlərindən biri kimi inkişaf etmişdir. Xüsusilə də, XX əsrdə burada ticarət, sənaye və kənd təsərrüfatı sahələri güclü inkişaf etmişdir. Ağdam rayonu zəngin tarixi və mədəni irsə malikdir. İşğaldan əvvəlki dövrdə bu rayonda çoxsaylı tarixi-memarlıq abidələri mövcud idi. Onlardan İmarət kompleksi, Gövhər Ağa məscidi, Şahbulaq qalası, Xındırıstan türbəsi xüsusilə seçilirdi. Ağdam işğala qədər iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş rayonlardan biri idi. Rayon əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı, üzümçülük, pambıqçılıq, heyvandarlıq və sənətkarlıqla məşğul idi. Ağdam şəhəri Qarabağ bölgəsinin əsas ticarət və sənaye mərkəzlərindən biri idi. Burada fabriklər, zavodlar və müxtəlif istehsalat müəssisələri fəaliyyət göstərirdi. Mədəni həyatı da zəngin olan Ağdamda teatr, muzeylər və digər mədəniyyət ocaqları mövcud idi.

Yusif Məmmədəliyev ev muzeyi


>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Надырбекова Малимбу – СЫРДАШКЫМ КЕЛЕТ

СЫРДАШКЫМ КЕЛЕТ

Сырдашкым келет сен менен,
Сызылган сүйлөм, сөз менен.
Сыгылып кеттим кээ мен,
Сүйлөшпөй койсом сен менен.

Айланып карап арттырды,
Айласын таппай дарттымдын.
Дагы эле ойлоп толгоном,
Бала чак өткөн күндөрдү.

Актанды деп ойлой көрбө окурман,
Ансыз деле баскан жерим бир таман.
Аттап барып эки таман жол бассам,
Атаганат арман эмес,ал мага.

Автор: НАДЫРБЕКОВА МАЛИМБУ

“АКТАЛ”адабий чыгармачылык бирикмесинин мүчөсү
Токтогул району.


>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Əli Ələmi – Əntiqədi

ƏNTİQƏDİ
(Xalq Yazıçısımız Çingiz Abdullayevə
qarşı pis niyyətdə olanlara)

Zurnaçalanlar durub dalbadal, əntiqədi,
Sən də qoşul onlara, zurna çal, əntiqədi?

Cumdusa Çingiz bəyə bir belə xor dərnəyi,
Gərçi səsin yoxdusa, vur qaval, əntiqədi?

Yaxşı işin, düz sözün görməz, eşitməz çoxu,
Nöqsan edir bir sözün bir çuval, əntiqədi?

Düşmənə qulluq elə, dostunu təhqir elə,
Nərə çəkib, çıx zilə, orda qal, əntiqədi?

Üz-üzə ki durmayır, göz gözə ki baxmayır,
Qeybət edənlər edir virtual, əntiqədi!

Daşqalağından, yetər, əl götür, ey binəva,
Ləzzət alır kimsələr, ləzzət al, əntiqədi?

Söz danışa bilməyən, sözdə tutur gör kimi,
Boş-boşuna şellənən olsa lal, əntiqədi.

Sözləri şirin elə, dadmamısanmı məgər,
Sor Ələmidən, desin, dildə bal əntiqədi.

04.11.2021.

Müəllif: Əli Ələmi

Əli Ələminin yazıları


>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

AZADLIĞIN MÜBARƏK, AĞDAM!

OYAN ŞƏHƏRİM, OYAN
***
Daş evlər…daşlaşan evlər,
yanan divarlar, yalan divarlar…
dedilər, Qafqazın Xirosiması,
ruhlar şəhəri…
günahsız ahlar şəhəri…
iyirmi yeddi ildir
boğazına tıxanıb qəhəri…
gülüşünə toz səpilib,
yarasına duz səpilib…
bu şəhərdə,
teatr divarları arasında
əsrin faciəsi oynanılıb.
Baş rolda iblisin özü və övladları,
xain, barbar, vəhşi dabanyalayan,
dünyanın ən iyrənc adları…
Xatirələr xəncərlə doğranıb,
Toplarla anılıb…
Hər binanın , hər divarın yeri qalıb,
Talan olub, soyulub,
Bir sümük, bir dəri qalıb…
Dərindən nəfəs almağa
Ürəyinin pəri qalıb…
Yiyəsi diri, özü ölü şəhərim…
onu sevən ürəklərin
sevgisiylə dolu şəhərim…

***
Otuz illik həsrətdən
özünü asan şəhər.
Oyan, nəfəsin gəlib,
Daş olub, susan şəhər…

Qoynunda uyutduğun
Şahların diriləcək.
Sənsiz nəfəs almayan
Ruhların diriləcək.

Qəlbini əsir edib,
Şux qəddini əyiblər.
Daşın düşmən başına,
Xatirinə dəyiblər.

Bəzəksiz otaqların
Yenidən bəzənəcək.
Xan qızı Nətavanın
Türbəsi diriləcək.

Qədirin,Səxavətin
Ruhu göydə süzəcək.
“Sona bülbüllər”min
Cəh-cəhi diriləcək.

Şahmarın misrasında
Tənlər bütöv oyanır.
Kərpic-kərpic ovulan
Ürəyində od yanır.

Sübh azanı niyyətim,
Üzü göyə duamsan.
Bəxtinə ag gün doğan
Ağ çiçəkli Ağdamsan!

Azadlığın mübarək! –
Etdi Sərkərdəm bəyan!
Hər ürəkdən səs gəlir,
Oyan, şəhərim, oyan!

                 21.11.2020.

Müəllif: TƏRANƏ ARİFQIZI

TƏRANƏ ARİFQIZININ YAZILARI


>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Həqiqət Həqiqi – Payız

PAYIZ PORTRETİ

Həzin nəfəsin var, könül oxşayır,
Selinə – suyuna bələmə bizi.
Hələ qışla gələn ayaza çox var,
Seçib seçmələyib, ələmə bizi.

Sən də bahar kimi hərarətlisən,
İsti qucağına alırsan bəzən.
Elə kin – küdurət basır ki, səni
Sazağın cənginə salırsan bəzən.

Bəzən belə olur… ipək kimisən,
Bahar təravəti axır üzündən.
Bəzən də boğuşan köpək kimisən,
Atəşli ildırım çaxır gözündən.

Payız portreti çəkə bilirsən,
Təbiət al – əlvan rəngə boyanır.
Baharın şəklini elə silirsən,
Mənim gözəlliyə ruhum oyanır…

20.11.2024.

Müəllif: Həqiqət HƏQİQİ

HƏQİQƏT HƏQİQİNİN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

İÇİMDƏKİ QADIN TƏNHALIĞI

İÇİMDƏKİ QADIN TƏNHALIĞI

Tənhalıq qoxulu
bu payız gecəsi
Oturmuşam üstünü toz basmış
Söz xarabalığında .
Nə bir yarpaq ümid,
nə bir ovuc doğmalıq,
nə də
bir əlçin hənirti yox yaxında …
Ürəyimdə yalqızlıq
dəniz kimi dalğalanır ,
qaçır ağrıların yuxusu.
Kövrək misralarımın
ahında
islanır ömrümün tənhalıq qoxusu .
Daha
burax əllərimi
Və Sus…
Alışıb içimdə ayrılıq tonqalı ,
misra-misra şölələnir
tənhalığın alovu,odu…
Allah xatirinə sus…
Qoy – özüm , özümü ovudum .
Məni unudan,
barı bircə anlıq –
icazə ver ,
səni unudum …

Müəllif: Şəfəq SAHİBLİ

ŞƏFƏQ SAHİBLİN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Milli Kitabxanada “20 noyabr – Ağdam şəhəri günü” adlı virtual sərgi onlayn rejimdə istifadəçilərə təqdim olunub

Milli Kitabxanada “20 noyabr – Ağdam şəhəri günü” adlı virtual sərgi onlayn rejimdə istifadəçilərə təqdim olunub

Vətən müharibəsində əldə olunmuş tarixi Qələbəni əbədiləşdirmək və işğaldan azad edilmiş şəhərlərin günlərini təsis etmək məqsədilə dövlət başçısı tərəfindən 31 iyul 2023-cü il tarixində sərəncam imzalanıb. Sərəncama əsasən 20 noyabr – Ağdam şəhəri günü elan olunub.

Bu tarixi gün münasibətilə Milli Kitabxanada “20 noyabr – Ağdam şəhəri günü” adlı virtual sərgi onlayn rejimdə istifadəçilərə təqdim olunub.

Virtual sərgidə rəsmi sənədlər, fotolar, Ağdam şəhəri, eləcə də aparılan bərpa-quruculuq işləri haqqında, Vətən müharibəsi və Böyük Zəfəri əks etdirən Milli Kitabxananın fondunda mühafizə olunan kitablar, məqalələr və s. materiallar Azərbaycan, rus, ingilis dillərində nümayiş olunur.

Virtual sərgi ilə tanış olmaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Agdam_sheher_Gunu/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər.

Mənbə və Ətraflı: https://www.millikitabxana.az/news/20-noyabr—agdam-sheheri-gunu

Azərbaycan Milli Kitabxanası

Məlumatı hazırladı: Günnur Ağayeva

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

KAMAL ABDULLANIN “ÖLÜLƏR”İ DİRİLTDİYİ “ELƏ BIL QORXA-QORXA” PYESİ HAQQINDA

KAMAL ABDULLANIN “ÖLÜLƏR”İ DİRİLTDİYİ “ELƏ BIL QORXA-QORXA” PYESİ HAQQINDA: Təkcənəlik – Kamal Abdulla ilə
20-ci əsrin ortalarında yaranmış çoxşaxəli cərəyan olan postmodernizm mədəniyyətin müxtəlif aspektlərinə, o cümlədən ədəbiyyat, incəsənət, memarlıq və ən başlıcası, teatra nüfuz etmişdir. Azərbaycan dramaturgiyasının kontekstində postmodernizm Azərbaycanın inkişaf edən şəxsiyyətini, tarixini və ictimai dinamikasını araşdırmaq üçün valehedici obyektiv təqdim edir.
Kamal Abdulla, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biridir. Onun əsərləri, bədii dili, dramatik təsir gücü və insan psixologiyasına dərin nüfuz etməsi ilə seçilir. Dramaturqun “Elə bil qorxa-qorxa” pyesi, müasir Azərbaycan dramaturgiyasında postmodernizmin izlərini daşıyan mühüm bir əsərdir. Pyesin strukturu, üslubu və məzmunu, postmodernizmin əsas prinsiplərini – ənənəvi nizamları pozma, çoxluq və qeyri-müəyyənlik, parodiya, ironiya, metateatral yanaşma kimi xüsusiyyətləri əks etdirir. Bir bölümdən ibarət faciə Kamal Abdullanın “Ruh” adlı pyeslər kitabına aid olan sonuncu pyesidir. Digər pyeslərində olduğu kimi, bu pyesdə də hər iki dünya-xaos və kosmos arasında olan məsafələr, həmçinin bunlar arasında olan proseslərdən danışılır. Müəllif, bunu hələ əsərin əvvəlində, Səyyah Seyid Məhəmmədin “Sərvətnamə”sindən gətirilmiş nümunədə göyün o üzü olan xaosdan aşağı, yəni yaşadığımız nizam aləminə – kosmosa olan nəzər ilə göstərmişdir. Əsərdə xaos “göy üzündə ağ təpəciklərin olduğu məkan” olaraq təsvir olunmuşdur ki, bu da türk mifologiyasında hələ dünyanın Qara xan tərəfindən yaradılmayan nizamın mərhələlərini yadımıza salır. Belə ki, əsərdə dəfələrlə qeyd olunan “göy üzündən gələn səslər”, miflərimizdə dünyanın tanrı tərəfindən mərhələli şəkildə – yer, göy, dağlar, təpələr, otlar, heyvanlar və s şəklində yaranması ilə əlaqələndirilə bilər. Pyes daxilində bir neçə dəfə bu aləmlərin vəhdəti vurğulanır. Cəllad Məmmədqulunun qulağına gələn səslərin bəzən çox gurultulu olub bəzən isə eşidilməməsi bunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Pyesdəki qəhrəmanların adları, proseslər xaos və kosmosu təmsil edir. Məsələn, Ağ kölgə və Qara kölgənin pyesdəki əsas qəhrəmanların adı olmağı da təsadüfi deyildir. Buradan da göründüyü kimi, müəllif, ağ və qara rənglərinin simvolikası ilə bir-birinə ziddiyyət təşkil edən hər şeyin həm də onunla əlaqədə–vəhdətdə olduğunu bildirmişdir. Pyesdə “o dünya”ya yola düşməyə çalışan Ruh obrazına təkidlə orada qalmayıb geri–“bu dünya”ya qayıtması tapşırılır. Ziddiyyətlərin xaos və kosmosu təmsil etdiyini nəzərə alsaq deyə bilərik ki, burada hər zidd olan şey bir gün qovuşur, həmçinin biz də postmodernizmlə yazıdan mifə qayıdırıq. Kamal Abdullanın obrazların adını və kimliyini seçməsi də təsadüfi sayıla bilməz. Cəllad Məmmədqulu (Ruh), Vəzir, Şah kimi obrazlar dramaturqun digər bir pyesi olan “Kim deyir ki, Simurq quşu var imiş?”dəki obrazlarla uyğunluq təşkil edir. Sanki obrazlar “Elə bil qorxa-qorxa” pyesində ölərək “o dünyaya–göy üzündəki xaosa” getdikdən sonra digər pyesdə Kapitanın nizamında peyda olurlar.
Pyesin əsas postmoderist xüsusiyyətlərindən biri də oyun texnikasıdır. Əsərdə Ruh ilə danışanda Ağ kölgənin əriyib yoxa çıxmasını, səslərin öz-özünə eşidilib yoxa çıxmasını müəllifin “Kim deyir ki, Simurq quşu var imiş?” pyesində Nağılçı, Şahzadə, Dev, Cəllad, Vəzir, Padşah və başqalarının Kapitana görünərək anidən yoxa çıxması ilə müqayisə oluna bilər ki, bu da oyun xüsusiyyətləri ilə xaosun kosmos ilə vəhdətini bir daha əlaqələndirir.
“Elə bil qorxa-qorxa” faciəsində Kamal Abdullanın paralel zaman-məkan kontekstində postmodernist cizgiləri ustalıqda təsvir etdiyini görmək mümkündür. Burada bir nəslin eyni labirintdə hərəkətini görürük. Məmmədqulu hələ uşaq ikən qulağına gələn ölmüş atasının “İntiqam!” səsinə uyaraq anasını və onun birlikdə olduğu Zəbullanı öldürərək şahın qulluğunda cəllad olur. Bu ilk paralelliyi təmsil edir. O, şah tərəfindən öldürüldükdən sonra sağ qalmış oğlu Karvanbaşı Allahverdinin eyni ifadə ilə Qarı nənə tərəfindən böyüdülməsi də bu labirinti davam etdirir. İkinci paralellik də eynilə atası kimi onun da İntiqam ilə ömrünü boşa keçirdib intihar edərək ölməsi ilə davam edir. Ruh o dünyadan gələk buna mane olmağa çalışsa da sonda “artıq hər şey öz yerindədi” deyərək paralelliyin Allahverdinin sağ qalmış övladı ilə davam edəcəyinə işarə edir. Bunu müəllifin “Unutmağa kimsə yox” romanında Bəhram və F.Q, “Labirint” hekayəsində müxtəlif obrazlarla təqdim olunmuş qətl hadisəsi ilə müqayisə etmək olar. Paralelliklər bizə göstərir ki, əsas olan insanlar və ya nəsilllər yox, mahiyyətin özüdür. Dünya dövr etdikcə insan öz mahiyyətinə qayıdaraq dövr etməlidir. Pyesdəki personajların hər biri bir növ “sosial maska” taxmışdır, amma bu maskalar cəmiyyətin onlara yük etdiyi rol və təzyiqlərdən çox, onların özlərinin qorxu və narahatlıqları ilə formalaşır. Həm də cəmiyyətin təklif etdiyi bir ideal “kimlik” yerinə, bu personajlar öz fərdi “kimliklərini” sorğulayarlar. Bu çoxluqlu yanaşma, postmodernizmin ən güclü özəlliklərindən biridir. Kamal Abdulla, insanın özünəməxsus qorxularını yalnız şəxsi səviyyədə deyil, həm də sosial kontekstdə təsvir edərək bildirir ki, hər səhv ödənməli olan bir borcdur və ödənərək o dünyaya gedilməlidir.
Pyesdəki əsas məsələ Ruhun bir yola düşməsidir. Ruhların geri gətirilməsi ilə Karvanbaşının həyatını alt-üst edən bütün gerçəkləri üzə çıxarır, yəni onu da xaosa sürükləyir. Kamal Abdulla sanki Şeyx Nəsruhllahın diriltməyə söz verdiyi “ölülər”i pyesində geri gətirərək insanların gizlətdikləri sirləri faş edir. Bu müqayisə bir növ “Cəlil MəmmədQuluzadənin ölüləri dirilsəydi, Karvanbaşı kimi yaşayan ölülərin həyatında nələri dəyişərdi?” sualına cavab vermək mənasına gəlir. Qədim miflərimizdə də müşahidə etdiyimiz imitasiya məsəsləsi vardır ki, burada da deyildiyi kimi, yol Ruhu aparacaq və sonra geri gətirəcək.Yolun aparıb-gətirməsi xaosdan kosmosa, kosmosdan xaosa keçidi təmsil edir. Biz bu hadisəni “Kim deyir ki, Simurq quşu var imiş” pyesində Kapitanın bir yerdən başqa yerə gedib-gəlib, sonra yenidən öz məkanında peyda olması ilə müqayisə edə bilərik. Bu pyesdə Kapitan nağıllar dünyasında gedir, öz dünyasına qayıdır və bu olanlar bir gəminin içərisində baş verir. Lakin “Elə bil qorxa-qorxa” pyesində gəminin əvəzinə “o dünya” və “bu dünya” var. Mifoloji təsəvvürlərə görə, dünya üç qatdan–yeraltı, yerüstü və bizim yaşadığımız orta dünyadan ibarətdir və hər birində ayrı-ayrı tanrılar hökm sürür. Göylərin tanrısı Ülgen, yeraltı tanrısı Erlik hökm sürür. Ülgen və Erlikin yaşadığı yerlər isə xaousu təmsil edir. Ruhun gedəcəyi bir yol var. Həmin yolun Erlikə doğru, yəni aşağı qata doğru gedir və geri gəlməsində Kamal Abdullanın intertekstuallığını görə bilərik.
İntertekstuallıq başqa mətnlərə keçiddir, yəni mətn içində mətn anlayışıdır. Yulia Kresteva tərəfindən keçən əsrin 60-cı illərindən başlayaraq istifadə olunmuşdur. Və bu o deməkdir ki, mətn içərsində başqa mətnə istinad edirik. İntertestuallığın tarixi hələ Jak Derridanın “Dünya mətndir, mətndən başqa heç bir şey doğru deyildir” anlayışı ilə meydana çıxmışdır. Derrida deyirdi ki, bizim yazdığımız cümlələr var və biz bu cümlələrə düşündüyümüz hər bir şeyi ifadə edə bilmirik. Ona görə, yazdığımız cümlələr fərqli mənaları ifadə edir. Biz bir ifadəni yazırıq və onu oxuyan hər bir şəxs fərqli mənalar yükləyir və bunun nəticəsində intertekstuallıq yaranır. Əslində postmodernizmin təməli də burdan gəlir. Və buna görə də bəzi mətnləri yenidən qurmaq lazımdır, yenidən qurmaq üçün də başqa mətnləri arxa fonda göstərmək lazım gəlir. Kamal Abdulla bir çox əsər və pyeslərində bundan istifadə etmişdir. O,əsərlərində ənənəvi hekayə strukturlarını parçalayaraq, fərqli perspektivlərin, hekayələrin və təcrübələrin iç-içə keçməsini nümayiş etdirir. Bu, müəllifin və oxucunun ilk baxışdan gözlənilən “doğru” hekayəni axtarması əvəzinə, müxtəlif hekayələrin daimi mübahisə və dialoqunu ortaya qoyur. “Elə bil qorxa-qorxa” pyesində də Cəllad Məmmədqulunun ruhunu o dünyaya aparıb geri gətirməsi hadisəsi buna misal ola bilər. O, yeraltı dünyadan yerüstü dünyaya çağırışla çıxır, daha sonra yenidən yerin altına geri qayıdır. Bu proses bizə qədim yunan yazıçısı Evripidin “Alkesta” əsərindəki bir mifi xatırladır. Alkesta mifinə əsasən Alkesta ölərək yeraltı dünyaya gedir, daha sonda yeraltı dünyada sonda Heraklın yeraltı dünya tanrıları ilə mübarizəsi nəticəsində geri qaytarılır. Bu proses Kamal Abdulla yaradıcılığında intertekstuallıqla göstərilmişdir.
Pyesdə yeraltı dünyadan gələn bir ruhun, yerüstü dünyada qala bilməyəcəyi göstərilir. Yeraltı dünyadan gələn ruh orada heç kimi tanımadığını deyir. Burada bir növ “Quran’i Kərim”ə istinad edilmişdir. Belə ki, dinimizdə axirət günü o biri dünyada ananın belə oğlunu tanımayacağı barasində məlumatlar vardır. Yəni müəllif pyesdəki bu səhnə ilə interteksuallıqda dini motivlərə istinad etmişdir. Ruh o biri dünyadan yerüstü dünyaya gəlir və burda yaşaya bilməyəcəyini anlayır. Yeraltı dünyada heç kimi tanımadığı halda yerüstü dünyaya keçid edərkən artıq insanları tanımağa başlayır. Karvanbaşı ilə dialoq qurur və yenidən yeraltı dünyaya qayıdanda nə danışdığını belə xatırlamır. Əsərdə qeyd edilir ki, çox ruh o biri dünyaya gedib, lakin heç biri orda qalmağı bacarmayıb. Burda da ölən insanın bir də geri gətirilə bilməyəcəyi fikrinə toxunulmuşdur ki, bu da dini inanclara intertekstual baxış kimi qiymətləndirilə bilər.
Kamal Abdulla, pyeslərində postmodern ənənələri davam etdirərək xaos və kosmosa yuxu motivi ilə yanaşmışdır. Bildiyimiz kimi, postmodernizmdə yuxu xaos və kosmosa keçidi simvolizə edir. Siqmund Freyd və Karl Yunqun da araşdırmalarından gələn yuxunun keçmiş travmaları göstərən bir vasitə olmağından danışılır. Kamal Abdullanın bu pyesində də hiss olunmayacaq dərəcədə yuxu motivindən istifadə olunub ki, ruh bir dünyadan digərinə gəlir, Karvanbaşı ilə danışır və sonra yenidən qayıdır. Digər bir nümunə isə Karvanbaşı Allahverdinin uşaq ikən Qarı nənə tərəfindən yatmasa Damdabacanın onu gəlib aparması ilə qorxutmağındadır. Damdabaca mifoloji olaraq xaos aləminin trikster obrazı kimi qiymətləndirilə bilər. O, xaosu, o dünyanın işığını təmsil edir. Zaman və məkan bir anda dəyişməyə başlayır. Bu hadisə “Casus” pyesindəki keçid ilə müqayisə oluna bilər. Postmodernizm zaman və məkan anlayışlarını da qıraraq, onları müxtəlif təzahürlərdə təqdim edir. “Elə bil qorxa-qorxa” pyesində, zamanın və məkânın mürəkkəbliyi, keçmiş və indiki an arasındakı sərhədlərin bulanıqlığı vurğulanır. Bu, personajların öz keçmişləri ilə əlaqələrini mürəkkəbləşdirir və onların daxili dünyalarındakı çətinlikləri tədqiq edir.
Pyesdə həmçinin retrospeksiyadan istifadə olunub. Yəni dəfələrlə keçmişə keçid edilib. Postmodernizmdə retrospeksiya, keçmişi yalnız “geri dönmək” kimi deyil, həm də keçmişin çoxsaylı təfsirlərini və anlamlarını təkrarlamaq, yeni formalarla yenidən canlandırmaq kimi görməkdir. Bu yanaşma, kompleks şəkildə şübhə altına alma və yenidən qurma prosesidir. Karvanbaşı ilə ruh danışan zaman bir anda məsələlər Pərnisənin, Məmmədqulunun zamanına, daha sonra isə Məmmədqulunun anası və necə cəllad olması ilə bağlı zamana qayıdır ki, burda da retrospeksiyadan istifadə olunmuş olur. Həmin keçidlər sanki heç keçid olmayacaq səviyyədə baş verir. Yəni əsərin içərsində bir anda keçidlər edilir. Bu da bir növ yuxu vasitəsi ilə olmuş olur və Karvanbaşı sanki bu olanları kənardan izləyir. Yuxu vasitəsi ilə ölünün bu dünyadakı insanlarla hesablaşmasını da göstərə bilərik. Ruh, özü ölümünə səbəb olanlardan intiqam almaması üçün, günahsız biri kimi oğlu Karvanbaşı ilə danışaraq onu fikrindən döndərməyə çalışır. Biz bunu yenidən “Qətl günü” romanı ilə müqayisə edə bilərik. Xəstə olan birinin öləndən sonra həyat yoldaşının yuxusuna girərək, həyatın əslində öləndən sonra başladığını deməyi ilə üst-üstə düşür. Kamal Abdulla mifoloji təsəvvürlərlə yenidən intertekstuallığa müraciət etmiş və mifik zamana geri qayıtmışdır.
Beləliklə, Kamal Abdulla postmodernizmi anlamağa çalışaraq insanların dünyasını daha geniş və müxtəlif bir perspektivdə də qiymətləndirir, postmodernizmin insanlığa gələcəkdə necə faydalı olabiləcəyini müzakirə edir. Kamal Abdullanın “Elə bil qorxa-qorxa” pyesi, postmodernizm anlayışının teatrda necə təzahür etdiyini gözəl şəkildə nümayiş etdirir. Əsərdə ənənəvi dramaturji strukturların və mövzuların pozulması, metateatral elementlər, ironiya və parodiya ilə zənginləşdirilmiş sosial təhlil, postmodernizmin xüsusiyyətlərini teatr səhnəsində əks etdirir. Pyesdə həm də tamaşaçı yalnız passiv bir izləyici deyil, aktiv bir düşünən insan kimi təqdim olunur və onlar teatrın, həyatın və gerçəkliyin təhlilinə cəlb edilirlər. Kamal Abdulla, postmodernizmin xüsusiyyətlərindən istifadə edərək, ənənəvi dram formasından daha kompleks və çoxşaxəli bir əsər ortaya qoyur. Bu əsər, Azərbaycan teatrında postmodernizmin necə inkişaf etdiyini və mədəniyyətin, sosial strukturların və insan təcrübəsinin necə yenidən şərh edildiyini göstərən vacib bir nümunədir.

Müəllif: Zəhra HƏŞİMOVA

“ARİSTOTEL POETİKASI” RUBRİKASI

ZƏHRA HƏŞİMOVANIN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru