WWW.YAZARLAR.AZ

www.USTAC.az

RAFİQ ƏLİYEVİN İMZA ATDIĞI İLKLƏR

Fevral 10, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

RAFİQ ƏLİYEVİN İMZA ATDIĞI İLKLƏR

Zamanı qabaqlayanlar, sükutu pozanlar, yenilik yaradanlardır İLKlər. Adlarını tarixə yazanlar, tarixi yaşadandanlardır İLKlər. İmzası imzalar içində olanlardı İLKlər. Bütün zamanların adamlarıdır İLKlər.
Nə yaxşı ki adları tarixə düşən, dünyanın yönünü dəyişən, imzası imzalar içində, adı ilk sıralarda olanlarımız var. Dünya şöhrətli alim Rafiq Əliyev kimi.
Keçən əsrin 60-cı illərinin axırlarında R.Ə.Əliyev intellektual sistem lərdə idarəetmə və qərar qəbuletmə proseslərinin inteqrasiyası ideyasını irəli sürdü. Çoxsəviyyəli mürəkkəb sistemlərdə koordinasiyanın (əlaqələndirmənin) yeni metodları təklif edildi. İlk dəfə olaraq onun təklif etdiyi koordinasiya funksiyası anlayışı əsasında yeni sinif sistemlər yaradıldı. Müəllifin bu sahədə əldə etdiyi elmi nəticələr onun 1981, 1983, 1987 və 1989-cu illərdə nəşr olunmuş monoqrafiyalarında əks olunmuşdur.
R.Ə.Əliyevin tədqiqatlarının başqa yeni bir istiqaməti də süni intellekt üsullarına əsaslanan qeyri-səlis ekspert sistemlərin yaradılması oldu.
R.Ə.Əliyev qeyri-səlis mühitdə fəaliyyət göstərən intellektual robotların yaradılması sahəsində yeni elmi istiqamətin müəllifidir.
R.Ə.Əliyevin qeyri-səlis məntiq və Soft Kompütinq nəzəriyyəsinin işlənilməsi və tətbiqi sahəsində əldə etdiyi sanballı nəticələr ölkəmizdə və xaricdə yüksək qiymətdirilmişdir. Dünya elmi ədəbiyyatında ilk Soft Computing monoqrafiyası onun tərəfindən yazıldı və 3-4 il müddətində bestseller oldu.
R.Ə.Əliyev insan mühakiməsi meyarlarına daha dürüst cavab verən 3 qeyri-səlis məntiq (ALİ-1, ALİ-2, ALİ-3) təklif etmişdir. Bunun üçün lazımi teoremlər verilmiş və isbat olunmuşdur. 1996-1999-cu illərdə dünya alimləri və mühəndisləri bu üç məntiqin digər məntiqlərə nəzərən daha səmərəli olduğunu eksperimental nəticələrlə təsdiq etmişlər. Bu sahədə elmi nəticələr 1991-ci ildə (Almaniya), 1991-ci ildə (Moskva), 1993-cü, 2000-ci illərdə (Almaniya, L.Zadənin ön sözü ilə), 2001-ci ildə (ABŞ, L.Zadənin ön sözü ilə) çap olumuş monoqra¬fiyalarında şərh olundu.
Hazırda elm və texnikanın başlıca istiqamətlərindən biri də paylanmış süni intellektdir. R.Ə.Əliyev 1988-ci ildə qeyri-səlis paylanmış intellektual sistemlərin elmi konsepsiyalarını və qurulma üsullarını təklif etdi. O, paylanmış intellektual sistemlərin qurulmasının başlıca prinsiplərini, modellərini vermiş, nəzəri əsasını işləmişdir. Mövcud elmi istiqamətə alternativ olan və qeyri-səlis mühitdə işləyən paylanmış multiagent intellektual sistemlər adlanan yeni elmi istiqamət təklif etdi.
Professor Əliyev professor Lütfi Zadə ilə birlikdə qeyri-səlis dayanıqlıq konsepsiyası ideyasını irəli sürərək dinamik sistemlərin ümumiləşdirilmiş dayanıqlıq nəzəriyyəsinin əsaslarını işləyib hazırlamışdır.
Əliyev qeyri-səlis məntiqə əsaslanan ümumiləşdirilmiş qərarlar nəzəriyyəsini təklif etmişdir. Qeyri-səlis məntiqə əsaslanan qərarların təhlili sahəsində tədqiqatın yeni mərhələsində professor Əliyev davranış qərarlarının təhlili üçün yeni prinsip kimi kombinəedilmiş vəziyyət konsepsiyasını təklif etmişdir.
Professor Əliyev Z-ədədlər nəzəriyyəsinin müəllifidir. Bu işlərə Z-ədədləri üzərində əsas hesab və cəbri əməllər, Z-ədədlərinin sıralanması, Z-çoxluqlar üzərində əməllər və digər nəticələr daxildir.
İlk dəfə, şərt və nəticə hissəsi Z-ədədlərlə ifadə edilən ƏGƏR-ONDA qaydaları ilə məntiqi çıxarış üsulu təklif etmişdir.
Professor Əliyev kombinə olunmuş vəziyyət və Z-ədəd konsepsiyalarına əsaslanan ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsini təklif etmişdir. İnformasiyanın qismən etibarlılığının nəzərə alınması dəyişkənlik, natamamlıq və mürəkkəbliklə xarakterizə olunan iqtisadi davranış üçün, xüsusilə, vacibdir. Ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsi insanların davranış determinantları ilə problem göstəricilərin qarşılıqlı əlaqəsini nəzərə alır. Nəzəri və eksperimental olaraq sübut olunub ki, Gözlənilən Faydalılıq (Fon Neyman, Nobel ödülçüsü), Prospekt Nəzəriyyəsi (Kanenman Nobel ödülçüsü) Rafiq Əliyevin təklif etdiyi ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsinin xüsusi hallarıdır.
İlk dəfə sosial elmlərdə qeyri-səlis məntiqin tətbiqi ilə Kamal Abdulla və Ziya Səlcuqla birlikdə araşdırmalar aparmışdır. Nəticələr “Kitabi-Dədə Qorduq” dastanının yeni çalarlarına, süni intellektin gələcəyi olan təbii dil proseslərinin tədqiqinə və hamıya ünvanlanmış qeyri-səlis məntiq əsərləri “Springer” nəşriyyatında Almaniyada, Türkiyədə, Özbəkistanda müxtəlif dillərdə çap olunmuşdur.
Rafiq Əliyevin sədrliyi ilə qeyri-səlis məntiqə, süni intellektə, idarəetmə və qərar qəbuletməyə həsr olunmuş dünyanın müxtəlif ölkələrində bu sahədə ekspertlərin, tanınmış alimlərin iştirakı ilə keçirilən 3
– International Conference on Theory and Application of Fuzzy Systems, Soft Computing and AI tools – ICAFS;
– International Conference on Theory and Application of Soft Computing, Computing with Words, Perceptions and Artificial Intelligence ICSCCW;
– World Conference on Intelligent Systems for Industrial Automation WCIS;
beynəlxalq elmi konfransların təşkilatçısıdır.

Beləliklə, Rafiq Əliyev bütün zəngin elmi yaradıcılıq boyu 5-6 mühüm nəzəriyyəyə imza atmışdır.

Rafiq müəllimin 60 illik pedoqoji fəaliyyəti də ilklərlə zəngin olmuşdur. Birbaşa qeyd edək ki, R.Ə.Əliyevin pedaqoji fəaliyyəti təhsilin bütün pillələrini harmonik əhatə edir. O, yüksək ixtisaslı mütəxəssislər – elmlər namizədləri (fəlsəfə doktorları) və elmlər doktorları yetişdirməklə yanaşı mühəndis kadrları hazırlama işinə, müasir tələblərə cavab verən biznesin idarə edilməsi üzrə mütəxəssislər və orta məktəb şagirdlərinin informatika sahəsindəki təhsilinə də böyük diqqət yetirmişdir. O, 200-dək fəlsəfə doktoru, 30-dan çox elmlər doktorları hazırlayıb, onların arasında Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, Almaniya, Rusiya, İran, ABŞ, Şimali Kipr və digər ölkələrdən olan yetirmələri də var.
Professor Rafiq Əliyev ilk fundamental “Fuzzy logic theory and application”, (L.Zadeh, R.Aliev) monoqrafiyasının, dünyada ilk “Soft Computing” dərsliyinin, dünyanın yüzlərlə universitetində tədrisdə istifadə olunan və türk dilinə tərcümə olunan “Soft Computing and Its Applications in Business and Economics” (Esnek hesaplama: İşletme ve Ekonomide uygulamaları) dərsliklərinin müəllifidir.
Rafiq Əliyev süni intelekt sahəsində 1992-ci ildə “Süni intelektin mifləri və reallıqları” kitabını və 2024-2026-cı illərdə “Süni intelekt” (600 səhifəlik) 4 dildə dərsliyini yazmışdır.
Səksəninci illərin axırlarında prof. R.Ə.Əliyev Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında Avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri kafedrasını yaratdı. O, kafedranın nəzdində “İntellektual sənaye idarəetmə sistemləri” adlı elmi-tədqiqat problem laboratoriyasını da yaratdı.
Rafiq Əliyev ilk dəfə olaraq Azərbaycana MBA Proqramları gətirmiş, müxtəlif maneələrə və qısqanclıqlara rəgmən bunlar 28 ildir davam edir və ölkənin müxtəlif universitetləərində tədris olunur.
Onun iştirakı ilə respublikanın ali tədris müəssisələrində 6 yeni ixtisas açılıb. Bu ixtisaslar mühəndis, süni intellekt, yeni informasiya texnologiyaları, Soft Kompütinq sahələrindəki bilikləri özündə cəmləşdirir, iqtisadiyyatımızın gələcəyinə yeni, qeyri-adi baxışları əks etdirir, perspektiv inkişafı müəyyən edir. Bu ixtisasları nəzərdən keçirək: Kompüter informasiya sistemləri, Biznesin idarə olunması, Menecment, Biznes informatikası, Mexatronika və s.
Təkcə bunu qeyd etmək kifayətdir ki, onun köməyi ilə Təbriz Universitetində avtomatik idarəetmə üzrə yeni ixtisas açılmış, neyron şəbəkələr və qeyri-səlis məntiq kursları təşkil edilmişdir.
Corciya Dövlət Universitetinin professoru seçilən R.Ə.Əliyev bu Universitetin tədris planlarına yeni – Qərar qəbuletmə sistemlərində yeni texnologiyalar – kursunu daxil etmiş və özü mühazirələr oxumuşdur.
Məlumdur ki, alimin, müəllimin elmi-pedaqoji fəaliyyətini qiymətləndirərkən əsas meyarlardan biri də onların əsərlərinə istinad etmələrin miqdarıdır. Professor R.Əliyevin kitablarından dünyanın məşhur universitetlərində bir dərslik kimi istifadə edildiyini, onun elmi irsinə yüksək qiymət verildiyini eşitdikdə adam daxili bir iftixar hissi keçirir. Məsələn, Almaniyanın Münxen şəhərində Franzis-Verlag GmbH nəşriyyatında 1994-cü ildə dərc olunmuş 316 səhifəlik Messen, Steuern und Regeln mit FUZZY-LOGIK kitabı Zigen Universitetində, Berlindəki Technik Verlag nəşriyyatında 2001-ci ildə çap edilmiş 448 səhifəlik Soft Computing eyne grundlegende einfyhrung əsəri Neyron şəbəkələr kursunun proqramına uyğun olaraq Almaniyanın Darmştadt Universitetində, məşhur World Scientific nəşriyyatında (ABŞ, İngiltərə) dərc olunmuş 450 səhifəlik Soft Computing and its Application kitabı isə Amerika, Avropa, Asiya və Avstraliyanın bir çox universitetlərində, o cümlədən Koliforniyadakı Berkli Universitetində, Boston Universitetində tədris proqramlarına əsas dərslik kimi daxil edilib.
O həmçinin Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin aşağıdakı ixtisaslarının akkreditasiya olunması işinə böyük əmək sərf etmiş və özü tərəfindən açılması təklif olunan aşağıdakı ixtisasların beynəlxalq akkreditasiya olunmasına nail olmuşdur:
FIBAA (Foundation for International Business Administration Accreditation) tərəfindən akkreditə olunmuş ixtisaslar bunlardır: İqtisadiyyat; Sənaye mühəndisliyi; Kompüter mühəndisliyi; Menecment; Biznesin idarə edilməsi; Biznesin təşkili və idarəedilməsi; İdarəetmədə informasiya sistemləri; Heyətin idarə edilməsi; Marketinq ASIIN (Accreditation in Engineering Computer Sciences Natural Sciences Mathematics) tərəfindən akkreditə olunmuş ixtisas Mexatronika və robototexnika mühəndisliyidir.
Professor Rafiq Əliyevin mühazirə oxuduğu Universitetlər: Corciya Dövlət Universiteti (ABŞ); Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti; Bakı Dövlət Universiteti; Sumqayıt Dövlət Universiteti; Təbriz Universiteti; Zigen Universiteti; Yaxın Doğu Universiteti (Şimali Kipr); Toronto Universiteti (Kanada); Berkli Universiteti (ABŞ); Daşkənd Texniki Universiteti və s.
Yenilikləri, böyük uğurları ilə tarixdə qalanlar həmişə yaşayanlardır.

Müəllif: RƏFAİL TAĞIZADƏ

RƏFAİL TAĞIZADƏNİN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

SÖZÜN, ELMİN VƏ VƏTƏN TƏFƏKKÜRÜNÜN DAŞIYICISI

Yanvar 26, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

ŞƏKSƏN BEŞİNCİ YAZI

SÖZÜN, ELMİN VƏ VƏTƏN TƏFƏKKÜRÜNÜN DAŞIYICISI
(Filologiya elmləri doktoru, professor Cahangir Məmmədlinin doğum gününə)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu — yazımızın məqsədi təbrikdir. Bu yazımı böyük bir qələmdarlar ordusu — yazarlar cameəsi adından ustadlar ustadı, müəllimlər müəllimi, eloğlumuz, əzizimiz, dəyərlimiz Cahangir müəllimə ünvanlamaqdan şərəf və qürur duyuram!
İnsan ömrü var ki, zamanın içində itib gedir, bir də insan ömrü var ki, zamanın özünə çevrilir. Elmi düşüncəsi, publisistik mövqeyi, milli-mənəvi dəyərlərə sədaqəti və ziyalı duruşu ilə çağdaş Azərbaycan elminin və ictimai fikrinin önündə dayanan filologiya elmləri doktoru, professor Cahangir Məmmədli məhz ikinci kateqoriyaya daxil olan nadir şəxsiyyətlərdəndir.
Professor Cahangir Məmmədli təkcə bir alim, tədqiqatçı və pedaqoq deyil — o, həm də sözün məsuliyyətini daşıyan, fikrin yükünü çiyinlərində hiss edən, cəmiyyətin vicdan səsinə çevrilən ziyalıdır. Onun elmi və publisistik fəaliyyəti Azərbaycan dilinin, milli mətbuatın, jurnalistikanın və ümumilikdə ictimai düşüncənin inkişaf yolunu aydınlatmaqla yanaşı, gələcək nəsillərə də möhkəm mənəvi bünövrə yaradır.
Cahangir Məmmədlinin elmi araşdırmaları Azərbaycan filologiyasının və mediaşünaslığının aktual problemlərini əhatə etməklə seçilir. O, mətbuat tarixinin, jurnalistikanın nəzəri əsaslarının, söz və məsuliyyət münasibətlərinin tədqiqində özünəməxsus elmi məktəb formalaşdırmış alimlərdəndir. Onun əsərlərində faktla fikir, tarixlə müasirlik, milli ilə ümumbəşəri dəyərlər ahəngdar şəkildə birləşir.
Alimin qələmində söz heç vaxt təsadüfi olmur. Hər cümlə arxasında məsuliyyət, hər fikir arxasında vətəndaş mövqeyi dayanır. Bu da onun elmi irsini yalnız akademik mühit üçün deyil, geniş oxucu auditoriyası üçün də dəyərli edir.
Professor Cahangir Məmmədlinin publisistik yazıları sadəcə hadisələrin təsviri deyil — hadisələrin mahiyyətinə enən, oxucunu düşünməyə vadar edən, milli özünüdərkə çağıran yazılardır. Onun qələmində publisistika tribuna deyil, vicdan aynasıdır. Bu yazılarda cəmiyyətin ağrıları, milli maraqlar, dilin saflığı, mətbuatın məsuliyyəti və ziyalının missiyası açıq və cəsarətli şəkildə ifadə olunur.O, daim vurğulayır ki, söz sahibinin ən böyük borcu həqiqətə sədaqət, xalqa xidmət və gələcək qarşısında məsuliyyətdir. Bu mövqe onun bütün yaradıcılıq xəttindən qırmızı xətt kimi keçir.
Cahangir Məmmədli təkcə kitablarla deyil, yetişdirdiyi tələbələrlə, formalaşdırdığı düşüncə tərzi ilə də yaşayır. Onun auditoriyadakı fəaliyyəti klassik müəllimlik çərçivəsindən kənara çıxaraq həyat dərsinə çevrilir. Tələbələrinə yalnız bilik deyil, mövqe, məsuliyyət, milli şüur aşılayan professor, əslində, gələcəyin ziyalılarını yetişdirir.
Bu gün professor Cahangir Məmmədlinin doğum günü təkcə təqvimdə bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan elminin, söz və fikir dünyasının qazandığı bir ömrün, bir zəhmətin, bir fədakarlığın bayramıdır. Onun ömrü və fəaliyyəti sübut edir ki, ziyalı olmaq ad deyil, missiyadır.
Bu əlamətdar gündə professor Cahangir Məmmədlini səmimi-qəlbdən təbrik edir, ona möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni elmi uğurlar, qələminin daim iti, sözünün daim sanballı olmasını arzulayırıq. Qoy onun zəngin elmi və publisistik irsi hələ uzun illər Azərbaycan düşüncə həyatına işıq saçsın.
Ad gününüz mübarək, dəyərli professor!
Sözünüz var olsun, yolunuz işıqlı olsun!

26.01.2026. Bakı .

Hörmətlə, Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir.

CAHANGİR MƏMMƏDLİ – 85

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

“5/5”-dən “99” gedən yolda qoşa “6”dayanacağı – təbrik!

Yanvar 9, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

ŞƏKSƏN İKİNCİ YAZI

ASİF MƏRZİLİNİN DOĞUM GÜNÜDÜR!

Bəzən insanları tanıtmaq üçün uzun-uzadı bioqrafiyalara, titul və vəzifə siyahılarına ehtiyac qalmır. Çünki elə insanlar var ki, onların kimliyi illərlə qoruduqları mövqe, dəyişmədikləri xarakter və sarsılmayan mənəvi dayaqları ilə ölçülür. “Təzadlar” qəzetnin və “Tezadlar.az saytının baş redaktoru, Azərbaycan Mətbuat Şurasının üzvü, publisist, yazıçı, jurnalist Asif Mərzili məhz belə insanlardandır.
Tanınmış qələm adamlarından açıq sözlü jurnalist Elman Eldaroğlu təxminən bir neçə dəqiqə əvvəl Asif Mərzilinin doğum günü münasibətilə yazdığı (Elman Eldaroğlu təbrik edir) təbrikdə qeyd edir ki, əgər bu ölkədə rəsmi siyasi strukturlardan kənar, amma mənəvi çəkisi, ictimai dəyəri olan bir birlik – şərti olaraq “Yaxşı İnsanların Partiyası” yaradılsaydı, həmin partiyanın üzvləri vəzifəsinə, imkanına, səs-küyünə görə yox, mərdliyinə, dürüstlüyünə, xeyirxahlığına görə seçilsəydi, şübhəsiz ki, Asif Mərzili o siyahıda ilk sıralarda yer alardı. Çünki o, yaxşı insan olmağı həyat tərzinə çevirmiş nadir adamlardandır.
Hətta mətnlə birlikdə təqdim olunan fotoda da bu keyfiyyətlər aydın sezilir. Sadə, amma ləyaqətli duruş, özünə və peşəsinə hörmət edən baxışlar, arxa planda Azərbaycan bayrağı – bütün bunlar bir jurnalistin təkcə peşəkar kimliyini deyil, həm də vətəndaş mövqeyini ifadə edir. Bu, karyera naminə əyilənlərin deyil, söz naminə dik duranların duruşudur.
Asif Mərzili jurnalistikada “alçalaraq yüksəlmək” yolunu seçməyənlərdəndir. O, zamanın axarına uyğun mövqeyini dəyişən, gündəmin küləyinə yön alanlardan olmayıb. Əksinə, öz iradəsi, öz mövqeyi, öz sözü olan şəxsiyyət kimi tanınıb. Bu gün onun haqqında deyilən xoş sözlər təsadüfi rəğbətin yox, illərin sınağından çıxmış hörmətin nəticəsidir.
Yanvarın 9-u jurnalist Asif Mərzilinin 66 yaşı tamam olur. Bu yaş sadəcə təqvim rəqəmi deyil; bu, peşə yolu, insanlıq imtahanı, vicdanla qazanılmış uğurlu nəticə – etibarın simvoludur. 66 il – sözün ağır vaxtlarında susmamaq, doğru bildiyini demək, insan olaraq qalmaq deməkdir. 66 özü Elman Eldaroğlunun, mənim və bu günə qədər yazılmış, hələ nə qədər də yazılacaq sicilləmə yazıların sözündən çox anlam ifadə edir. Məncə, bu qoşa “6” qonşu kənd olan Mərzilidə ibtidai sinif müəlliminin balaca Asifə verdiyi “5/5”-in sadəcə bir mərtəbə yüksəyidir. Şübhəsiz ki, Asif müəllim özü də arxaya baxanda (ələxsus nəzərə alsaq ki, əsas hissəsi müstəqillik illərinə düşür) təəssüflənmir, ancaq düşünür ki, daha çox iş görmək olardı… Asif müəllim, arzu edirəm ki, Tanrı Sizə qoşa “9” nəsib etsin – bütün xəyallarınız gerçək olsun İnşəAllah! Xəyallarınızdakı Azərbaycanı görmək Sizə qismət olsun! Var olun! Allah Sizi qorusun! Çox dəyərlisiniz!
Bu gün Sizə ünvanlanan təbriklər sadəcə bir doğum günü arzusu deyil, həm də bir mövqeyin, bir ömür yolunun dəyərləndirilməsidir. Sizə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, dəyişməz mövqeyinizdə mətin olmağınızı və ulu Tanrıdan bu günə qədər çəkdiyiniz zəhmətin mükafatını görməyinizi arzu edirəm!
Çünki Sizin kimi insanlar cəmiyyətin görünməyən dayaqlarıdır. Yenə Elman Eldaroğlunun sözünə qüvvət: Sizin kimi şəxslər tribunaya çıxmadan da söz deyə bilən, rütbə daşımadan da nüfuz sahibi olan insanlardır.
Yeni yaşınız mübarək olsun, ASİF müəllim!

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir.

ASİF MƏRZİLİNİN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

SÖZÜN YOLUNDA, VƏTƏNİN YANINDA — ZAUR USTAC

Yanvar 6, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

SÖZÜN YOLUNDA, VƏTƏNİN YANINDA — ZAUR USTAC

(Zaur Ustacın doğum gününə – 2026)
Bəzi ömürlər təqvimdə bir tarixlə başlayır, amma xalqın yaddaşında bir yol kimi davam edir. 8 yanvar məhz belə bir yolun başlanğıcıdır. Bu tarix müasir Azərbaycan ədəbiyyatının, publisistikasının və milli düşüncə mühitinin tanınmış simalarından biri — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin üzvü, şair, yazıçı, publisist, nasir, naşir və tərcüməçi Zaur Ustacın doğum günüdür.
Bu gün təkcə bir insanın deyil, sözə xidmət etmiş bir taleyin, qələmə sədaqət göstərmiş bir ömrün bayramıdır.
Zaur Ustac yaradıcılığı ilk növbədə məsuliyyətli söz anlayışı ilə seçilir. Onun şeirlərində romantika ilə vətəndaşlıq, lirika ilə publisistika, fərdi ağrı ilə milli yaddaş üzvi şəkildə qovuşur. O, sözü bəzək üçün deyil, həqiqəti demək üçün yazan qələm sahiblərindəndir.
Onun poetik dünyasında:
-Vətən yalnız coğrafiya deyil, qanla, yaddaşla yazılmış taledir;
-Tarix sadəcə keçmiş yox, bu günün vicdan sınağıdır;
-İnsan obrazı isə ideallaşdırılmış deyil, real, ağrılı, məsuliyyətli varlıqdır.
Bu xüsusiyyətlər Zaur Ustacı müasir ədəbiyyatımızda fərqləndirən əsas cəhətlərdəndir.
Zaur Ustacın publisistik fəaliyyəti onun yaradıcılığının ən fəal, ən döyüşkən sahələrindən biridir. O, hadisələrə kənardan baxan müşahidəçi deyil, mövqeyi olan ziyalıdır. Yazılarında milli məsələlər, tarix, dil, kimlik, müharibə və mübarizə mövzuları əsas yer tutur.
Onun publisistik məqalələri:
-oxucunu rahatlatmır, oyadır;
-hadisələri ört-basdır etmir, adını çəkir;
-tərəfsiz qalmaq adı ilə susmur, haqqın tərəfində dayanır.
Bu mənada Zaur Ustac publisistikası təkcə informasiya yox, ictimai mövqe məktəbidir.
Zaur Ustacın həyat yolunda mühüm və qürurverici bir məqam da onun qazi – müharibə veteranı olmasıdır. Bu fakt onun yazdıqlarına əlavə süni pafos deyil, daxili həqiqət qazandırır. Çünki o, Vətəni yalnız yazan deyil, qoruyan, yalnız tərənnüm edən deyil, yaşayan insanlardandır.
Bu təcrübə onun yaradıcılığında:
-müharibə mövzusunu şüarçılıqdan uzaqlaşdırır,
-ağrını saxtalaşdırmadan təqdim edir,
-qəhrəmanlığı mifləşdirmədən, insani ölçüdə göstərir.
Zaur Ustac təkcə yazan deyil, yazılanı yaşadan, ədəbi prosesə xidmət edən ziyalıdır. Onun naşirlik fəaliyyəti, gənc qələm sahiblərinə verdiyi dəstək, tərcüməçilik işi ədəbi mühit üçün mühüm töhfələrdir. Bu, fərdi uğurdan çox, ictimai məsuliyyət nümunəsidir.
8 yanvar — Zaur Ustacın doğum günü bizə bir daha xatırladır ki, söz adamı olmaq sadəcə yazmaq deyil. Bu, mövqe, məsuliyyət, vicdan və cəsarət tələb edir. Zaur Ustac bu dəyərləri ömrü və yaradıcılığı ilə təsdiqləyən söz adamlarındandır.
Bu əlamətdar gündə ona:
-möhkəm can sağlığı,
-tükənməz yaradıcılıq enerjisi,
-sözünün daim ünvanına çatmasını,
-qələminin haqqın tərəfində qalmasını arzulayırıq.
Doğum gününüz mübarək olsun, Zaur Ustac!
Sözünüz yaşasın, yolunuz açıq olsun!

Müəllif: Leyla Mahirqızı,

Other articles by Leyla

Oxuyun >> Gözündə tük var

GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI

PROZA.AZ

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

www.USTAC.az

Asif Yusifcanlı (Ağdam – 1948)

Dekabr 21, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Asif Yusifcanlı – pedaqoq, şair
(Abbasov Asif Abbas oğlu)
“Mən dünyada müəllimdən şərəfli ad tanımıram” deyən Ümummilli lider Heydər Əliyev hər zaman müəllimlər haqqında da xoş sözlər söyləmişdir. İstər Ümummilli lider Heydər Əliyev, istərsə də, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev müəllimlərə yüksək dəyər vermişdir. Məhz bu inkişafın davamı olaraq, heç şübhəsiz ki, müstəqil Azərbaycanımızın müəllimlər ordusu xalqımızın gələcək xoşbəxt həyatı üçün bütün imkanlarını səfərbər edir, vətənimizə layiq vətəndaşların yetişdirilməsində öz xidmətlərini əsirgəmirlər.
Müəllimlər hər birimizə yazmağı, öyrənməyi, düşünməyi öyrədir. Bunun üçün çox fədakarlıqlar edirlər. Belə fədakar müəllimlərimizdən biri də Zərdabı zərdablılar qədər sevən Abbasov Asif Abbas oğludur.
Asif Abbas oğlu Abbasov 1948-ci ildə Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. Səkkizillik məktəbi Yusifcanlı kəndində bitirib, orta təhsilini isə qonşu Novruzlu kənd orta məktəbində alıb.
1969-cu ildə M.Ə.Sabir adına Bakı Pedoqoji Texnikumunu bitirib, doğulduğu Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.
Asif Abbasov 1971-1973-cü illərdə sovet ordusu sıralarında hərbi xidmət keçib və bölük komsomol təşkilatının katibi olub. Paralel olaraq “Krasnıy bayets” ordu qəzeti ilə əməkdaşlıq edib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Asif müəllim M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna (indiki Bakı Slavyan Universiteti) daxil olaraq ali təhsil alıb.
Səmərəli müəllimlik fəaliyyətinə görə 1988-ci ildə Azərbaycan SSR Təhsil Nazirliyi tərəfindən Asif Abbasova “metodist müəllim” adı verilib.
Qarabağda baş verən ağrılı proseslər nəticəsində Asif müəllim Zərdab şəhərində məskunlaşıb.
1993-2003-cü illərdə Zərdab rayonunun Dəkkəoba kənd orta məktəbində ali kateqoriyalı müəllim və dərs hissə müdiri vəzifəsində çalışıb. 2003-cü ildən 2015-ci ilədək Zərdab şəhər 124 saylı texniki peşə-liseyində dərs hissə müdiri işləmişdir.
Asif müəllim həmçinin bədii yaradıcılıqlada məşğuldur. Onun yazdığı şeirlər “Kür damlaları” kitabında qeyd olunmuşdur. Həmin kitabda zərdablı şairlərin şeirləridə yazılmışdır. Həmçinin özünün nəşr etdirdiyi “Ömrümü uzadır vətən həsrəti” adlı şeir kitabıda var.

Öz yurdumda yaşamağa,
Öz yurdumu yaşatmağa.
Ürəyini boşaltmağa.
Köçüm gedim Qarabağa.

Keşiyində durmaq üçün,
“Dəmir yumruq” vurmaq üçün.
Sabahını qurmaq üçün,
Köçüm gedim Qarabağa.

Tar-kamanım əlimdədir,
“Sikəstəsi” dilimdədir.
Xoşbəxtliyim elimdədir.
Köçüm gedim Qarabağa.

Asif müəllim deyir: “Mən əslən Ağdam rayonundan olsam da, Zərdabı zərdablılar qədər sevirəm”.
Hal-hazırda təqaüddədir. Bakı şəhərində yaşayır.
Alilədir, bir oğlu, üç nəvəsi var.
Asif müəllimə gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayırıq.

ASİF YUSİFCANLININ YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

PROZA.AZ

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<|

www.USTAC.az

VƏTƏN DEYİB BAYRAĞA AND İÇMİŞƏM

Dekabr 3, 2025 www.bitik.az 1 Şərh

VƏTƏN DEYİB BAYRAĞA AND İÇMİŞƏM

Baxma mənim sən bu cavan yaşıma,
Bilirsən ki, nələr gəlib başıma.
Haqqı, ədaləti mən qorumuşam,
Nəzər salarsanmı ömür yoluma.
Buda bir taledi bilirsənmi sən,
Vətən deyib yaşayıram hələdə.
Demə ki, ağarıb başında saçın,
Axı qar olubdu dağ zirvəsində.
Bəs niyə qırışdı alnın deyirsən,
Vətən həsrəti var axı qəlbimdə.
Vətən deyib düşmənlə vuruşmuşam,
Cavanlığım keçdi mənim səngərdə.
Ömür sürdüm o soyuqda, şaxtada,
Əyilmədim mən düşmənin önündə.
Bunları bilirmisən, bir desənə,
Yuxusuz olmuşam hər an səngərdə.
Güllələr başımın üstündən gedib,
Vahimə olardı o döyüşlərdə.
De sən mənə, cavab verim mən sənə,
Asanmıdı günlərlə yuxusuzluq.
Baxma mənim sən bu cavan yaşıma,
Bilirsən ki, nələr gəlib başıma.
Gecə gündüz mən səngərdə olmuşam,
Xəstələnmək nədi mən bilməmişəm.
Mən bunlardan heç şikayət etmədim,
Mən ömrümü bu vətənə vermişəm.
Vətən azadlığın mən görmək üçün,
Üç oğlumla səngərdə vuruşmuşam.
Sənanımı şəhid verdim bu yolda,
Kədər verdi bu ömrümə həyatda.
Qorumuşuq müqəddəs yurd yerlərin,
Amalımız oldu azad vətənin.
Haqqı ədaləti düşmən itirdi,
İşğal olan yurd yuvalar bizimdi.
Car çəkdik ki, biz də bu haqsızlığı,
Bəşəriyyət anlamadı dərdləri.
Düşünürdük azad edək vətəni,
Başa sala bilirəmmi mən səni.
Vətən azadlığı amalım olub,
Ömrüm bu yollarda saralıb solub.
Görürsən yaşaram mən bu həyatda,
Amalım olubdu ədalət haqda.
Buda bir taledir ömür yolumda,
Beləcə yaşaram mən bu həyatda.
O günləri xatırladım yenədə,
Bu gün Rəvan əsgərliyə gedəndə.
Yolu açıq olsun, el əsgərinin,
Ehtiyacı var bunlara vətənin.
Babasıyam bu həyatda qururlu,
Lazımdı ki, bu vətəni qorusun.
Zəiflərə arxa olmaq peşəmdi,
Güclü olub bu vətəni qorumaq.
Yalançıyla aram olmayıb mənim,
Haqq yolunda ucalıb mənim səsim.
Abadlaşsın qoy həmişə ölkəmiz,
Hər an zəfərlərdən gəlsin səsimiz.
Mərhəmətdə sədaqətlə ölçülər,
Vətən oğlu vətən üçün can verər.
Haqq ədalət bizim şuarımızdır,
Bu yol bizi səadətə aparır.
İndi görürsənmi hələ cavanam,
Ağarsada bu gün başımda saçım.
Görürsən ki, ağır yollar keçmişəm,
Vətən deyib bayrağa and içmişəm.

Müəllif: Hacı Əkbər Rüstəmov

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

Asif Yusifcanlı, www.USTAC.az

10 sentyabr Asif Yusifcanlın doğum günüdür! – Təbrik!

Sentyabr 10, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Asif Yusifcanlı – pedaqoq, şair
(Abbasov Asif Abbas oğlu)

10 sentyabr tanınmış şair, pedaqoq Asif Yusifcanlının doğum günüdür. Asif müəllimi təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!

Asif Yusifcanlı Ağdam rayonunun, Yusifcanlı kəndindən olsa da, məlum səbəblərdən uzun illər Zərdab rayonunda yaşayıb, fəaliyyət göstərib. O, pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Zərdab ədəbi mühitinin də ən fəal iştirakçılarından biri olduğuna görə bu yaxınlarda işıq üzü görmüş “Zərdab və Zərdabın tanınmışları” (iki cildlik) toplusunda yer alıb.

“Mən dünyada müəllimdən şərəfli ad tanımıram” deyən Ümummilli lider Heydər Əliyev hər zaman müəllimlər haqqında da xoş sözlər söyləmişdir. İstər Ümummilli lider Heydər Əliyev, istərsə də, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev müəllimlərə yüksək dəyər vermişdir. Məhz bu inkişafın davamı olaraq, heç şübhəsiz ki, müstəqil Azərbaycanımızın müəllimlər ordusu xalqımızın gələcək xoşbəxt həyatı üçün bütün imkanlarını səfərbər edir, vətənimizə layiq vətəndaşların yetişdirilməsində öz xidmətlərini əsirgəmirlər.
Müəllimlər hər birimizə yazmağı, öyrənməyi, düşünməyi öyrədir. Bunun üçün çox fədakarlıqlar edirlər. Belə fədakar müəllimlərimizdən biri də Zərdabı zərdablılar qədər sevən Abbasov Asif Abbas oğludur.
Asif Abbas oğlu Abbasov 1948-ci ildə Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. Səkkizillik məktəbi Yusifcanlı kəndində bitirib, orta təhsilini isə qonşu Novruzlu kənd orta məktəbində alıb.
1969-cu ildə M.Ə.Sabir adına Bakı Pedoqoji Texnikumunu bitirib, doğulduğu Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.
Asif Abbasov 1971-1973-cü illərdə sovet ordusu sıralarında hərbi xidmət keçib və bölük komsomol təşkilatının katibi olub. Paralel olaraq “Krasnıy bayets” ordu qəzeti ilə əməkdaşlıq edib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Asif müəllim M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna (indiki Bakı Slavyan Universiteti) daxil olaraq ali təhsil alıb.
Səmərəli müəllimlik fəaliyyətinə görə 1988-ci ildə Azərbaycan SSR Təhsil Nazirliyi tərəfindən Asif Abbasova “metodist müəllim” adı verilib.
Qarabağda baş verən ağrılı proseslər nəticəsində Asif müəllim Zərdab şəhərində məskunlaşıb.
1993-2003-cü illərdə Zərdab rayonunun Dəkkəoba kənd orta məktəbində ali kateqoriyalı müəllim və dərs hissə müdiri vəzifəsində çalışıb. 2003-cü ildən 2015-ci ilədək Zərdab şəhər 124 saylı texniki peşə-liseyində dərs hissə müdiri işləmişdir.
Asif müəllim həmçinin bədii yaradıcılıqlada məşğuldur. Onun yazdığı şeirlər “Kür damlaları” kitabında qeyd olunmuşdur. Həmin kitabda zərdablı şairlərin şeirləridə yazılmışdır. Həmçinin özünün nəşr etdirdiyi “Ömrümü uzadır vətən həsrəti” adlı şeir kitabıda var.

Öz yurdumda yaşamağa,
Öz yurdumu yaşatmağa.
Ürəyini boşaltmağa.
Köçüm gedim Qarabağa.

Keşiyində durmaq üçün,
“Dəmir yumruq” vurmaq üçün.
Sabahını qurmaq üçün,
Köçüm gedim Qarabağa.

Tar-kamanım əlimdədir,
“Sikəstəsi” dilimdədir.
Xoşbəxtliyim elimdədir.
Köçüm gedim Qarabağa.

ASİF YUSİFCANLININ YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

PROZA.AZ

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<|

www.USTAC.az

27 iyun 2025-ci il tarixində Rusiyanın Yekaterenburq şəhərində OMON dəstəsi azərbaycanlıların evinə basqın edib

İyun 28, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

27 iyun 2025-ci il tarixində Rusiyanın Yekaterenburq şəhərində OMON dəstəsi azərbaycanlıların evinə basqın edib. Nəticədə Səfərov Ziyəddin Mehdi oğlu və Səfərov Hüseyn Mehdi oğlunu işgəncə ilə öldürülüb. Üçüncu qardaş isə naməlum istiqamətdə aparılıb. Qeyd edək ki, öldürülənlər tanınmış ədəbiyatşünas Seyfəddin Hüseynlinin qardaşlarıdır. Yazarlar cameəsi adından Azərbaycan dövlətindən, aidiyyəti qurumlardan bu məsələyə dərhal münasibət bildirməyi və tədbir görməyi xahiş edirik!

Seyfəddin Hüseynliyə və doğmalarına Böyük Allahdan səbr diləyirik.

Səxavət Məmmədin yazıları

www.USTAC.az

Səxavət Məmməd “Savaş və Duman”dan yazdı – kitab

Mart 6, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

“Savaş və Duman”

“Savaş“

Ola bilsin kimsə deyəcək ki, bu söz Türkiyə türkcəsindədir. Türkiyə adlı dövlətin var olub-olmadığını bilməyəndə “savaş” sözünü eşitmişəm. Məhlədə, küçədə kimləsə dalaşanda, süpürləşəndə böyüklər deyirdi, “az savaşın”, “savaşmayın”. Nə yalan deyim, bu sözü sevirəm.

“Duman“

Duman təkcə Şuşa ilə bağlı deyil. Müharibədə döyüşənlərin bir çoxundan “təbiət də bizim yanımızda idi” ifadəsini eşitmişəm. Şuşaya hücum edən taborun Laçın dəhlizinə çıxmasında qəfil gələn dumanın necə köməyi olub, oxyuanlar biləcək. Ümumiyyətlə, təbiət lazım olanda duman gətirib, lazım olanda dumanı çəkib, lazım olanda yağış yağdırıb, lazım olanda qara çevirib. Ona görə də, redaktorlar bu adı təklif edəndə, düşünmədən “hə” dedim.

Kitab yazmaq mənim üçün çox ağır proses oldu. 4 ilə yaxın kitabın üzərində işləmişəm. 3 dəfə həvəsdən düşüb, silib atmışam bir kənara. Silməyimə də peşman deyiləm. Çünki hər dəfə müharibəyə fərqli gözlə baxmağa başlamışam. Dostlarım hər dəfə motivasiya veriblər. Ən çox da Elvin Vəliməmmədov.

Kitab təkcə mənim gördüklərimdən, yaşadıqlarımdan ibarət deyil. Kitabın ərsəyə gəlməsi üçün korpus komandirləri, yüksək rütbəli zabitlər, Xüsusi Təyinatlıların zabitləri, müəyyən istiqamətlər üzrə tabor komandirləri, artileriya rəisləri ilə dəfələrlə görüşmüşəm, sənədlər üzərində, xərtələr üzərində işləmişəm. Bir hadisəni azı bir neçə yerlə dəqiqləşdirmişəm.

XTQ-nin Murov əməliyyatı, oradakı uğursuzluq, 1-ci Ordu Korpusunun əməliyyatları, həm hücum, həm müdafiə döyüşləri, manevrləri, erməni ordusunun hazırlığı, Azərbaycan ordusunun hazırlığı, hazırlıq prosesində görülən işlər, 2-ci Ordu Korpusunun əməliyyatları, xüsusilə artileriya, “Spike” və “TOS”ların fəaliyyəti, həmlə taborunun qanlı döyüşləri, XTQ-nin Füzuli-Cəbrayıl istiqamətinə gəlişi, ardınca başlanılan əməliyyatlar, Hordiz – ermənilərin əks hücum əməliyyatı, hücumun dayandırılması prosesi 3 istiqamət üzrə, ardınca Cəbrayıl istiqamətində döyüşlər, Hadrut, Yazı düzündəki əməliyyatlar, Şuşakənd, Daşaltı, XTQ-nin bir taborunun Şuşa əməliyyatını detallı şəkildə işləmişəm. Xalqdan Ali Baş Komandana, yardımdan qadınlara, taktikadan strategiyaya qədər ağla gələn, gəlməyən məsələləri kitabdan oxuya biləcəksiniz.

Düzdür, bir əsgər, bir manqa, bir tağım, bir tabor haqqında da kitab yazmaq olar. Ümumi müharibəni yazmaq riskdir, risk də ən sevidiyim şeydir. 44 günlük müharibəni birinci müharibədən fərqləndirən ən böyük şey birinci müharibədə fərdiçilik çox olub, ikincidə isə kollektivçilik. Ona görə də, fərdiçilikdən qaçmışam. İstisna olaraq Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Adil İbrahimlinin (Adil-82) fəaliyyəti və şəhid olmasını fərqləndirmişəm. Onu da fərqləndirməyib, kimi fərqləndirəcəkdim, bilmirəm.

Kitabla bağlı öz əziyyətimi qoyuram bir kənara, çünki sifariş deyildi, öz istəyimlə yazmışam. Özü yıxılan ağlamaz. Kitabda mənim qədər, bəlkə də məndən çox əziyyəti keçən şəxslər var. Araz Zeynalov üslubumu bilən redaktor kimi ilk redaktorluğunu etdi. Daha sonra gənc olsa da, biliyinə güvəndiyim, həm də qıpqırmızı sözü üzə deyən Aqil Bəkir redaktorluq etdi. Aqil Bəkirə bir kəlmə dedim, əgər zəifdirsə, heç bunu kitab deyə çıxarmayaq. Hər halda oxuyandan sonra cavabı müsbət oldu ki, kitabı çıxarmaq qərarına gəldim. Hərbi ekspert Elxan Şıxəliyev hərbi ekspert kimi oxudu, lazım olan düzəlişləri etdi. Hərbi ekspertlər Tərlan Eyvazov və Rövşən Məhərrəmov isə məsləhətlərini əskik etmədilər.

Kitab redakə və korrektə olunandan sonra “Çapar” yayınlarına müraciət etdim. Yusif İlhamoğlu sorğu-sual etmədən “səndən bunu gözləyirdim” dedi. “Çapar”a, Dilqəm Əhmədə minnətdaram!

Yuxarıda adları çəkilənlərlə yanaşı adlarının hallanmasını istəməyən hüquqşünaslar da kitabı oxuyub və rəy veriblər.

Adları çəkilən və çəkilməyən hər kəsə sonsuz təşəkkür edirəm. Bu qədər əmək verdiklərinə baxmayaraq təmənnasız iş gördülər. Haqqınızı halal edin!

Kitabın maliyyəsinə gəldikdə isə, bunun üçün ayrıca bir yazı yazacam. Düzdür, dostlar bilir, ancaq yenə də yazacam.

Səxavət Məmməd