Gözümüz həsrət çəkir həmdəmini bulmağa, İki cüt qol tələsir möhkəmcə sarılmağa, Saniyələr hey qaçır bizi bizdən almağa…. Gəl, zaman qatarının sərnişini olaq biz, Vaxtı əvvələ çəkək; köhnəlməsin sevgimiz.
Bir gün belə, gecikib gətirmədik bəhanə, Narazı baxışlardan oxunmadı bir tənə, Min ildir, əsirinəm…. Hər gün aşiqəm yenə, Dəyişmədi sevgimiz, ötüb keçsə də min il, Bizimki dəlilikdir, adicə sevmək deyil.
Uzaqdan salamlayır məni incə əllərin, Küləyə təslim olur o xurmayı tellərin, Fürsət tapıb arxamda gizlətdiyim güllərin Ömürlük ünvanısan! Dəyişmərəm adını, Görüşə xoş gəlmisən, həyatımın qadını….
Gəlirsən… Addımların verir görüş müjdəsi, Bir az hürkək, tələskən, tanış bir addım səsi… Ehmalca söylədiyin “darıxmışam” kəlməsi Bir anda qanad verir sənli arzularıma, Qopub tənhalığımdan, sarılıram yarıma…
Dünya uşaq ədəbiyyatına həsr olunan fevral-mart sayı “Ulduz” jurnalı ilə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Uşaq ədəbiyyatı şöbəsinin birgə layihəsi əsasında hazırlanıb.
Jurnal filologiya elmləri doktoru, dosent, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Uşaq ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri Elnarə Akimovanın “Gecələr səmaya bax, bütün ulduzlar çiçəkləyəcək…” ön sözüylə açılır.
Professor Cavanşir Yusifli “Eqzüperinin duası”nı və Antuan Dö Sənt Eqzüperinin “Balaca şahzadə”sindən üç fəsli təqdim edib.
Hədiyyə Şəfaqət Rey Bredberinin “Zəncirotu şərabı” romanı əsasında yazdığı “Əjdaha şərabı”nı oxucularla bölüşüb.
Səməd Behrənginin “Balaca qara balığ”ı “Ulduz”un bu sayında dərc olunub.
Orxan Aras Yücel Feyzioğlunun uşaq kitabları haqqında “Nağılına sevgi qoşan adam” yazısını təqdim edib.
Əziz Nesin “Abidəsi qoyulan milçək”lə yad edilir.
Jurnalın bu sayında “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turanın “Toğrul Nərimanbəyovun nağıl ağacı, yaxud Teymur Elçinin yaratdığı mifik təsəvvürlər dünyası” oxuculara təqdim olunub.
Süleyman Sani Axundovun “Əhməd və Məleykə” nağılı, “Klassik uşaq ədəbiyyatından seçmələr” uşaq ədəbiyyatının inciləri kimi dərc edilib.
Jurnalda Sevinc Nuruqızının ”Uşaq ədəbiyyatında sevgi etirafı” yazısı işıq üzü görüb.
Cavid Qədirin Türkiyənin məşhur uşaq yazıçısı Nur Dombaycıyla müsahibəsində uşaq dünyasından söz açılır.
Reyhan Yusifqızının “Dünya dəyişdi, bəs uşaq ədəbiyyatı dəyişikliklərə uyğunlaşdımı?”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Mətanət Vahidin “Kitab-xəyal gücü sərhədsiz olan alternativ dünyadır”, dosent Aygün Bağırlının “Zəfərin uşaq ədəbiyyatında şöləsi” yazıları, Britaniya və Amerika uşaq şerindən seçmələr, Əhməd Cəmilin “Can nənə, bir nağıl de” şeiri, Sevinc Elsevərin “Kinomuzda uşaqlar” araşdırma yazısı, Hans Kristian Andersenin həyatı və “Balaca İdanın çiçəkləri” nağılı, Nurlana İşığın “Uşaq məyusluğunun həqiqəti” yazısı jurnalın bu sayında dərc olunub.
“Dərgidə sərgi”də rənglər dünyasıyla Əzizə və Dəniz Bəhruzlular yer alıb.
SUFİZMİN İZİ İLƏ… (Qədim Türklərin Tanrıçılıq təsəvvürü paralelliyində) Əgər Sufizm haqqında geniş məlumat versəm bu, təkrarçılıqdan başqa bir şeyə bənzəməz.Bu səbəbdən də məlumatlardan bəhrələnib, onların axtarışlarını izləməyi özümə vacib saydım. Sufizm kəliməsi yunan təlimindən gələn “sofizm” in oriental variantıdır.Sofistlərin sahəsi həqiqətə sığmayan bir fikri qarşısındakı insana doğru kimi çatdırıb, ona fikirlərini inandırmaqdır.Həyatda görünməyən şeyləri ruhən (vizual) göstərməkdir. Sufizmin şərq qolu sayılan Hürufizm daha elmi yol olaraq hərflərin və rəqəmlərin Allahın təzahürü olduğunu isbat etmək olmuşdur.Hürufizm Sofistlərin görükməyənlərini yox, görükənlərin dərk edilməsi təriqəti olmuşdur. Hürifilər özləri də etiraf edirdilər ki, onlar bəzən islama əks gedərək Allahı insan surətində dərk etmək yolunun axtarışında olmuşlar. Əslində bu Allaha ifrat dərəcədə eşq idi.Biz bunu Nəimidə, Nəsimidə, Füzulidə Allaha eşqin dərəcəsində dərk edirik. Hürufilər insan surətinin gözəlliyində Allahın izini axtarır və bunu dərk etməyin yolunu axtarırdılar.(“təriq” sözü ərəbcə yol, məslək deməkdir) Məgər bu mümkündürmü? Hürufilərdən hələ çox-çox əvvəl Qədim Türklər də buna səy etmişlər.Deyərdim ki, onlar hürufilərdən irəli gedərək, insanın surətindəki əzaları Tanrının adı ilə adlandırmışlar. (Hürufilər bundan xəbərsizdirlər) Dilimizdə insanın surətində olan “qaş” sözü vardır.Görəsən bu söz, adlanma hansı məntiqlə yaranmışdır?Bunu hansı dilçi alim bilmiş və yazmışdır? Yunan filosofları (sofistlər) sözün Allah tərəfindən yaranmasını və hətta sözün özünün Allah olmasını tərif edirlər.Məhz hürufilər də sözü Allahın insana verdiyi səsin kamilliyi hesab edirlər. Qədim Türk Tanrını fövqəlbəşər olmasını təsəvvür etmişdir.(Bütün dünya xalqları da tanrı təsəvvürləri eyni olmuşdur.)Tanrının yerdəki insanlardan fərqli olması əlaməti onun buynuzlu olması təsəvvürü idi.Bu Tanrının ibtidai formada vahidliyinin dərk olunmasının ibtidai təməli idi. İbtidai insan özünün yaranışını Tanrı tərəfindən yaranmasına inanırdı.Elə bu səbəbdən də öz surətində Tanrı əlamətlərini axtarırdı.O, Tanrının buynuzlu olmasını qəbul edir və insanın surətində onun təcəlləsini dərk edir.Qaşın Tanrının buynuzuna bənzədilməsi ibtidai insan üçün ağlabatandır. Maraqlıdır bəs “qaş” sözünü Qədim Türklər hansı psixoloji məntiqlə yaratmlşlar? Ta Qəim Türklər Tanrının yerdəki inancını yaradanda onun təsvirinə uyğun qoç heyvanını seçmişlər.Qoçun buynuzunu Tanrının buynuzuna bənzədərək onu müqəddəsləşdirmişlər.Yəni Qor tanrısının adına uyğun olaraq.(Qa-qa+ş)”Qaş” sözünün “qoç” sözündən yaranması mistik panteizmin əyani sübutudur.Qədim Türklərin tanrıçılıq sözlərindən daha yeni sözlər və adlanmalar(neologizmlər) yaranmışdır. Məs: “qoşa” sözü.”Qoşa” sözü tanrıçılıqla yanaşı “qoşqu” kimi məişətə dair- yəni kəlin qoşa olmasından yaranmadır.Hətta “qaşıq” sözü də “qaş”a bənzədilərək yaradılmışdır.”Quş” sözünün də qoşa qanadlı olmasının burada rolu vardır.Qədim türklərin “köçəri” adı da “qoç”a inamından yaranmadır.Hətta “qoçu” sözü də qoç kimi döyüşkən olmağa işarədir. Birbaşa “qoç” sözü ilə əlaqəsi olmasa da paralel semantika kimi dilimizdə olan “öyəcmək” sözü də qoyunun buynuzlu növü olan “öyəc” sözündəndir.Yəni sözlə buynuzlaşmaq mənasına gəlir. Dilimizdə olan “qıç” sözü də “qoşa” sözündən alınmadır.”Qaçmaq” sözü də buradandır.(Bütün bu sözlər tanrı ilə əlaqəsi olmasa da tanrı adından yaranan və tanrı təsəvvürünə xidmət edən “qa” hecasından yaranan sözlərdir.) ”Qoşqar” dağının adı da iki “qoç+qar” tanrının adındandır. “Tanrı” sözünün özü də “tən”-“yarı, qoşa mənasından alınmadır.Bütün dünyəvi tanrıçılıqda vahid təsəvvür nəticəsində Tanrı adları “qoşa” sözündən yaranmışdır.Deo(Theo) “duble”, Xuda “do”, Qədim Qibtilərdə “zövc”-“qoşa, cüt”Bu söz Qədim Qibtilərdə o qədər qədim sözdür ki, tək onu zövc və zövcə- ər, arvad sözlərinin digər dillərdəki: man, women(Amonun adından); ər, arvad sözünün Qor tanrısının adından (sözdə q səsinin düşməsi) yaranma paralelliyində isbat etmək mümkündür. Ən qədim Günəş tanrısı “Ra”nın inancı olan “kəl” sözü də latın dilində “urus” adlanmışdır. Yazdığım bu müfəssəl Tanrı anlayışınının ibtidai insanın Tanrı təsəvvürünün təsəvvüfi kimi qəbul etmək mümkün sayıla biər. Bütün dilçilik sahəsində Teolinqvistikanın(əsasən də fironizmin) rolu əvəzsizdir.Qədim sözlər ən qədim insanla yaşdaşdırsa, həqiqətən qədim sözlərin(miraslarımızın) hamısının adı Tanrıya bağlıdır.Hürufilər də bunun axtarışında olmuşlar. P.S.Əslində sözün sahibi əsas şərt deyildir ki,”yazan kimdir?”Sözün özü əgər bir məna kəsb edirsə o, sanki anonim olan “atalar sözü”nün mahiyyəti kimi qəbul olunmalıdır.Atalar sözü ən məhşur dahilərin sözlərindən də qüvvətlidir.Sahibini axtaran da yoxdur.Əslində “atalar” sözü bizim başa düşdüyümüz “valideyn ata” deyildir.Yəni bu sözün omofonudur.”Od Tanrısının” adından “böyüklər” mənasındandır.Ata da ailədə böyük olduğundan eyni mənanı daşıyır. Bu məqalənin ən maraqlı cəhəti bir mövzu ətrafında alimlərimizin “daşlaşmış” adlandırdıqları sözlərin açılması prosesi baş tutur.İnanın ki, təkrar olsa da, mən özüm də bu izahları yazı anında mətnə alıram.Və həqiqətən də özümü həmin anda xoşbəxt hiss edirəm ki, bu yazılardan bəhrələnənlər vardır. Təşəkkür edirəm.
NIHIL EX NIHILO FIT – “Heç bir şey yoxdan yaranmaz” Bu ifadə ilk dəfə Qərb fəlsəfəsində Parmenides tərəfindən istifadə edilmiş və Sokratdan əvvəlki mütəfəkkirlərin arxe anlayışının əsasını təşkil etmişdir. Əsasən heç bir şeyin səbəbsiz mövcud ola bilməyəcəyi prinsipi kimi istifadə edilən bu ifadə, maddəyə forma və ya hərəkət vermək səlahiyyətini ilahi bir yaradılış aktı ilə məhdudlaşdıran qədim yunan fəlsəfəsində ortaya çıxmışdır. Lakin bu prinsip, Tanrının dünyanı heç bir təbii və ya maddi səbəb olmadan yaratdığı anlayışı ilə ziddiyyət təşkil edir. Çünki Tanrının maddəyə başlanğıc olmadan forma və ya hərəkət verməsi, heç bir səbəb olmadan bir şeyin mövcud ola bilməyəcəyi prinsipini pozmur. Buna görə də, Allahın hərəkətinin fövqəltəbii bir səbəbi ehtiva etdiyini nəzərə alaraq, o, “nihil ex nihilo fit” prinsipinə uyğun olaraq istifadə edilə biləcəyini müdafiə etməkdədir.
Payız havası var yenə bu səhər… Nə fərqi… Son ucu qışa gedəcək. Qorxma, ömrümüzə sevinclə kədər Qoşa qayıtmışdı, qoşa gedəcək.
Havadan asılıb yalan nə varsa, Bizi özümüzdən alan nə varsa… Ömür darağında qalan nə varsa Ömürdən çıxacaq, yaşa gedəcək.
Bir izim, bir sözüm qaldımı yurdda? Bir az təsəlli ver, bir az ovut da… Adam da, çiçək də, böcək də, qurd da Sonunda torpağa, daşa gedəcək.
Gəlirəm… Yoluma gəlirəm, adam, Yenə hədəfdəyəm, bilirəm, adam… Mən, ancaq sevgidən ölürəm, adam – Atdığın güllələr boşa gedəcək. 14 senytabr 1995-ci il
07 aprel Azərbaycanın Xalq yazıçısı, dünya şöhrətli Chingiz Abdullaev in doğum günüdür! Yazarlar ( Yazarlar ) cameəsi adından bu münasibətlə onu təbrik edir, bütün fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!!! Uğurlarınız bol olsun, Chingiz müəllim!!! Allah Sizi qorusun!!! Bir daha təbriklər!!!
Fədailərimizi tanıyaq! (1) İlk olaraq inqilabçı-şair, böyük fədai Mir Mehdi Çavuşidən başladım.
(Dostlar, bugündən etibarən güneylilərimiz haqqında çeşidli bilgilərlə sizin üçün “Fədailərimizi tanıyaq!” rubrikasını təqdim edəcəm.Müxtəlif fədailərimiz, cəsur, rəşadətli Təbrizli-ümumən güneyli inqilabçılarımız barəsində bilgilərimi sizinlə bölüşəcəm.Bütün bu silsilə yazılarımı Təbrizin Dəryan kəndində doğulan 64 illik ömrünün böyük hissəsini Təbrizdə keçirən babam İsmayıl Paydarın və fədailərin ruhuna ithaf edirəm)
21-22 sentyabr-1965-ci il Xəlil Rzanın gündəliyindən: “Mir Mehdi Çavuşinin sinəsi Cənubi Azərbaycanın ensiklopediyasıdır” – Söhrab Tahirin dilindən eşitdiyim bu cür ifadələr hafizəmdə əbədi nəqş bağlayıb. “Mir Mehdi Çavuşi firqə tərəfindən ona kəsilən və Moskva tərəfindən təsdiq edilən personal pensiyanı almaqdan boyun qaçırıb.” Bu kimi cümlələr bu fövqəladə insana bəslədiyim məhəbbəti və marağı gündən-günə artırdı. Nə qədər ki mənim iki əlim sağdır, pensiyaya əl açmaram.Firudin İbrahiminin, Azad Vətəninin qanpulunu yeyə bilmərəm. Quba Rayon Partiya Komitəsinə qədəm qoyduğum zaman birinci Çavuşini soruşdum.Təbliğat şöbəsində işləyən Mövlud Qonaqov zəng çaldı, traktor təmiri stansiyasında indi çilingərlik edən bu qocaman inqilabçının səsini telefonda eşitdik.Ardınca göndərilən maşın az sonra Çavuşini gətirdi. Mir Mehdi Çavuşi 1909-cu ildə çilingər Mir Həbibin ailəsində dünyaya gəlib.Ata yurdu Təbrizdir. -Təbriz sözünün mənası “qızdırma tökən” dir. Mən 11 yaşda ikən Şeyx Məhəmməd Xiyabanini görmüşəm.Ucaboy, şəstli, alnı guşad, gözlərinin kənarında qırış yoxdur.Bunun səbəbi o idi ki, Xiyabani Təbrizin şərqində yerləşən Xiyaban məhəlləsindən idi.Xiyabanlılar hər səhər evdən çıxıb şəhərə gedəndə günəş arxadan düşür, boyunlarının ardını qızardır, işıqdan qamaşmadığı üçün gözün kənarında uzun müddət qırış olmur.Biz isə Təbrizin qərbindənik.Himavar məhəlləsindən. …Xiyabanidən danışdıqca hiss edirəm ki, Mir Mehdi Çavuşi özü də məhz Xiyabani məktəbində yetişniş bir inqilabçıdır.Londonda 15 il hüquq təhsili alan ingilis casusu Mirzə Rza xan Səidi günlərin birində Çavuşinin dükanına girir.Dükanda Çavuşidən başqa heç kəs olmadığı halda, yenə ehtiyat edərək zərli əsasını arxadan qapıya dirəyib müxatibinə üz tutur. -Ağayi Çavuşi, səninlə məxfi bir söhbətim var.Sən mənə de görüm, həyatda yaşamaqda məqsəd nə? -Yaşatmaq -Yox, o şurəvilərin sözüdür.Öz sözünü de.Yaşamaqda məqsəd ağ gün görməkdir.Ağ gün üçün nə lazımdır? 200 tümən pul, bağlı-bağatlı bir ev.İstəsən bunlar sənin üçün mümkündür. Bu şirin kəlamların arxasında gizlənmiş alçaq niyyəti dərhal başa düşən Çavuşinin dodaqlarında kinayəli bir təbəssüm oyanır.Cavuşinin cavabı səkkiz misralı bu şeir olur: Aldat özünü, şöhrətə talib deyiləm mən, Heyhat! Yaşamaqçün ona bir an əyiləm mən. Minnətlə əgər başimə şah tək qoyalar tac, Haşa, o taca tuf deməsəm, ən rəziləm mən. Yalvarmaram, hətta belə məhv olsam həyatda, Gör dar ağacından asılıb, ya kəsiləm mən. Azad yaşamaqdır mənim aləmdə məramım, Çün böyük amallara mənsub nəsiləm mən.
Как сложилась судьба сына Сергея Есенина — Константина?
Константин Есенин родился уже после расставания Сергея Есенина и Зинаиды Райх. И когда отец впервые увидит сына, то взглянув на мальчика, скажет: «Есенины чёрными не бывают». Костя родился тёмненьким, а не блондином в отличие от белокурой сестры Татьяны, в которой отец души не чаял.
«В детстве я был очень похож на мать — чертами лица, цветом волос. Татьяна — блондинка, и Есенин видел в ней больше своего, чем во мне». Детская память Кости сохранила скудные воспоминания об отце. Он запомнил, что отец больше разговаривал с Таней, что подарков никогда не приносил, и сердился, что дети его стихов не читают.
Костя не чувствовал в Сергее Есенине своего родного отца, так как его воспитанием занимался отчим Всеволод Мейерхольд, который усыновил детей Есенина. Именно его маленький Костя называл папой.
После убийства матери и расстрела отчима Костю из большой родительской квартиры переселили в комнатку в коммуналку на Большой Пионерской улице. В это время Константин Сергеевич учился в в Московском инженерно-строительном институте, и огромную помощь тогда оказала Анна Изряднова (1891-1946) — первая жена Сергея Есенина. Она была в хороших отношениях с Зинаидой Райх, познакомились две мамы случайно, во время прогулке детей. Дети — Юрий (первенец Есенина) и Таня — стали играть вместе и матери поняли, что обе были влюблены в одного и того же человека. Делить им уже было нечего, поэтому отношения между ними с самого начала были добрыми.
Анна была светлым человеком, она помогала деньгами, подкармливала, а в годы Великой Отечественной войны отправляла Константину посылки на фронт…
В ноябре 1941 года Константин Есенин добровольцем ушел на фронт. Перед уходом отнес чемодан, набитый бумагами и редкими изданиями отца, на хранение последней жене Есенина Софье Андреевне Толстой, которая сберегла и возвратила ему всё после войны. Но многие вещи отца, которые достались Константину по наследству, остались бесхозными на московской даче в Балашихе, где жила сестра Константина Татьяна.
«В войну погибло очень много писем, записок, деловых бумаг отца, — вспоминал Константин Сергеевич. Я был на фронте, сестра эвакуировалась в Ташкент, да так и осела там. Весь архив свалили в сарай. Там он лежал несколько лет и зим, в мороз и зной».
На фронте Константин был награждён тремя орденами Красной Звезды. В одном из боев, в августе 1944 года, был тяжело ранен.
После демобилизации он закончил ВУЗ и стал трудиться на послевоенных стройках прорабом, начальником строительного участка. Участвовал в строительстве спорткомплекса в Лужниках.
Константин обожал футбол. Он играл в футбол на соревнованиях сборных команд производственных коллективов, вёл статистические данные о командах, игроках, различных спортивных встречах.
В 1950-60-х гг. он очень часто писал статьи о футболе, победах и поражениях команд в советских газетах и журналах «Московский комсомолец», «Советский спорт», «Физкультура и спорт». Работа футбольным обозревателем стала в последние годы его жизни второй «профессией».
Он даже издал книгу «Московский футбол и «Спартак» (1974 г.), получившей высокую оценку любителей футбола. До конца своей жизни работал над книгой «Летопись советского футбола».
«Константин Сергеевич Есенин — высший у нас авторитет по части футбольной „цифири“, как он сам величает своё увлечение, заведующий всеми „гроссбухами“ (тоже его выражение)… Есенин остаётся самым известным, почитаемым и читаемым футбольным историографом. „Цифирь“ свою он не просто расставляет столбиками и подсчитывает, как скупой рыцарь. Он весело колдует с ней, извлекая невиданные пассажи. Эти его находки добавляют футболу какие-то лишние искорки, удивляют, потешают, а иногда и велят задуматься», — писал о Есенине Лев Филатов, «мэтр» футбольной журналистики СССР.
Был трижды женат, в первом браке родилась дочь Марина.
Умер Константин Сергеевич Есенин 26 апреля 1986 года. Ему было 66 лет. Похоронен на 17-м участке Ваганьковского кладбища в Москве в одной могиле с матерью.
BU YOL BIZI HARA ÇƏKIR GÖRƏSƏN… Biz haçandı minmişik bu qatara, Yolumuza baxan Ay mı, mayak mı? Bu intizar görən nə vaxt qurtarar Bilməyırik yol yaxın mı, uzaq mı? Bu yol bizi hara çəkir görəsən?
Bu qatarda göz açmışıq dünyaya, Burda bilet bir ömürdən bahadı. Gör bir harda göz açmışıq dünyaya, Bəlkə də yol bu qatardan qısadı. Bu yol bizi hara çəkir görəsən?
Yükümüz yox, uzağıq hər şübhədən, Nəyimiz var bir ürəkdən savayı. Daha vaxtın saçlarına düşür dən, Nəsə deyir təkərlərin harayı,– Bu yol bizi hara çəkir görəsən?
Yuxumuzu oğurlayıb yatanlar, Ömrümüzdən nə vermişik obaya? Yolumuza Günəş yağar, qar yağar, Atılmışıq sərt axına, gur çaya– Gedirik mi, gəlirik mi dünyaya? Bu yol bizi hara çəkir görəsən? Müəllif: İslam Türkay 1978 – ci ildə “Ulduz” jurnalında çap olunub.
