Sovet dönəmində Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna qəbul olmaq və oranı uğurla başa vurmaq digər ali təhsil ocaqlarından çox çətin idi. Hazırda Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti adlandırılan bu institutda tədris proqramı o qədər ağır idi ki, sonuncu kursadək hər tələbə tab gətirə bilmirdi. Dəqiq elmlərlə yanaşı, tələbələrdən layihə hazırlamaq, dəqiq hesablamalar aparmaq, tez-tez “çertyoj” çəkmək tələb olunurdu. Haqqında söhbət açmaq istədiyim Elmir Tofiq oğlu Vəlizadə də Azərbaycan Neft və Kimya İnstitunun məzunudur. Əslən şuşalı olsa da, 1964-cü ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. Təhsildə fərqləndiyinə görə, təyinatla institutun Hesablama Mərkəzində mühəndis vəzifəsinə təyin olunub. 1989–1991-ci illərdə orada çalışmaqla yanaşı, institutun Hesablama maşınları və proqramlaşdırma kafedrasında pedaqoji fəaliyyət də göstərib. Süni intellekt və ekspert sistemləri mövzusu üzrə elmi tədqiqatlarla məşğul olaraq, bir neçə elmi məqalələrin və metodiki vəsaitin müəllifidir…
Deyir ki:- “Bugünkü texnologiyalar, xüsusən də süni intellekt əsri jurnalistlərin işini daha da inkişaf etdirir. Süni intellekt vasitəsilə sosial media kampaniyaları yaradılır, əvvəlcədən müəyyən mövzular əsasında yayımlanan məlumatlar formalaşdırılır. Lakin texnologiyalar özü-özlüyündə yalnız vasitədir, jurnalistlərin peşəkar yanaşması və məsuliyyəti informasiya əsrində həqiqəti təbliğ etmək üçün həlledici rol oynayır.”
Etibarlı, güclü və hər cəhətdən ayaq üstə durmağı bacaran bir insandır. Daim hərəkətdədir və bir yerdə dayanmağı bilmir. Planlaşdırdığı uğura nail olmaq üçün sona qədər çalışır və heç vaxt təslim olmur. Kriativdir, həmişə yeni şeylər öyrənmək istəyir. Həm də çox emosional və mərhəmətlidir. Yanında bir dərdli görsə kövrəlməyə bilmir. Azadlığını çox sevir və heç kimin onun gördüyü işlərə qarışmasını xoşlamır…
“İkinci Qarabağ müharibəsi və lokal xarakterli antiterror tədbirləri zamanı texniki vasitələr sayəsində minimum itkilərlə çıxdıq. Texnoloji inkişafa nail olmaq üçün dövlət siyasəti yetərli deyil. Burada vacib məsələlərdən biri kadr hazırlığıdır. Kadr hazırlığı olmadan texnoloji inkişaf fayda verməyəcək. Bu istiqamətdə ölkəmizdə son bir neçə ildə böyük inkişaf mövcuddur. Son illərdə minlərlə Azərbaycan gənci təlimlərdən keçib. Dövlət və özəl sektor, cəmiyyət bu sürət və inkişafa hazır olmalıdır, əks halda geridə qalacağıq. Biz isə geridə qala bilmərik. Bütün qurumlar bunu vəzifə kimi bilməlidir. Dövlət qurumlarından xahişimiz və tələbimiz budur ki, bundan sonrakı fəaliyyətdə daha da səfərbər olsunlar.”
Gördüyü işi yarımçıq qoymağı sevmir. Güclü olduğunu gözlərindən də oxumaq olur. Yalançı, təkəbbürlü insanlara qarşı dözümsüzdür, onlara hədlərini bildirməkdən çəkinmir. Analitik düşüncə tərzi var, hər deyilənə asan inanmır, amma inandığı hər bir məsələni sona qədər inadla müdafiə edir. Sadə və təvazökardır. Özünü reklam, uğurlarını nümayiş etdirməkdən xoşu gəlmir. Qətiyyətli xarakteri bir çox sahədə asanlıqla uğur qazanmasına səbəb olur. Necə deyərlər, ayaq üstə möhkəm dayanmağı bacarır…
Deyir ki:- “Erməni və digər xarici qüvvələrin ölkəmizə qarşı yönəltdiyi məqsədli təxribatlar və dezinformasiyalar davam edir. Azərbaycanın milli maraqları üçün ideoloji təhlükəsizlik daim diqqət mərkəzində olmalıdır. Prezident İlham Əliyev ölkəmizin inkişafı üçün vəzifələri və strateji istiqamətləri Milli Məclisin iclaslarında dəfələrlə vurğulayıb. Dövlətimizin başçısı, həmçinin ideoloji təxribatların qarşısını almaq üçün jurnalistlərin mühüm rolunu qeyd edib. Bizə qarşı yönələn təxribatlar xalqımızın güclü iradəsi ilə qarşılanır və onların nəticəsi heç vaxt istənilən effekti vermir. Ancaq buna baxmayaraq, biz hər zaman bu təxribatlara hazır olmalıyıq.”
Maraq dairəsi çox genişdir və araşdırmaçı xasiyyətə malikdir. Sevdiklərinə çox bağlıdır və onlara həmişə sədaqət göstərir. Səyahət etməyi, sevdikləri ilə dinc vaxt keçirməyi xoşlayır…
Söhbətimin sonunda onu da qeyd edim ki, Elmir Vəlizadə 1991-ci ilin aprel ayından Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının EHM və çoxaltma texnikası sektorunda birinci dərəcəli mütəxəssis kimi işə başlayıb. 1992–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsində və Prezidentin İcra Aparatında müxtəlif vəzifələrində çalışıb. Sonra prezidentin müvafiq sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İcra Aparatının İnformasiya resursları və texnologiyaları mərkəzinin rəhbəri, daha sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının İnformasiya resursları və texnologiyaları şöbəsinin müdiri təyin edilib. 2007-ci ildə isə bu vəzifədən azad edilərək indiki Azərbaycan Respublikası nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub. 2021-ci ilin sentyabr ayından Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Qeyri-hökumət təşkilatları ilə iş və kommunikasiya şöbəsində rəqəmsal media ilə iş sektorunun müdiri vəzifəsində çalışır…
Oktyabrın 25-i Elmir Vəlizadənin 60 yaşı tamam olur. Ona möhkəm can sağlığı, firəvan həyat, işlərində yeni-yeni uğurlar arzulayıram.
Bu günlərdə yazıçı Vaqif Sultanlının “Səhra savaşı” adlı romanı yenidən nəşr olunmuşdur. “Kritika” nəşriyyatının yayınladığı, şərti-metafоrik üslubda qələmə alınmış rоmanda təsvir olunan hadisə və əhvalatlar zamanın çatlaması ilə gələcəkdən imtina edərək keçmişə üz tutan qəhrəmanın taleyi fonunda aşkarlanır. İnsanlığın keçib gəldiyi yolun ənənəvi axarda deyil, tərs müstəvidə canlandırılması müəllifə insan və dünya haqqında fəlsəfi düşüncələrini əks etdirməyə imkan verir.
“Səhra savaşı” romanı XXI yüzildə qloballaşan dünyaya hakim olan özgələşmə, yaddasızlaşma, biganələşmə, gərəksizləşmə kimi mənəvi-əxlaqi çöküş və humanitar böhranla müşayiət olunan bəşəri problemlərə sərt etiraz ruhu ilə seçilir. Süjet hörüyü fəlsəfi-mifoloji düşüncədən qaynaqlanan romanın baş qəhrəmanı kimi canlandırılan Qocanın timsalında yer üzündə dərinləşməkdə olan ziddiyyətlərin, qarşıdurmaların, çarəsizliyin, çıxılmazlığın gerçək mahiyyətini aşkarlamağa yönəlik sorunlara aydınlıq gətirilməsinə çalışılır.
Qeyd edək ki, ilk dəfə 2015-ci ildə Azərbaycan oxucularına təqdim olunan roman daha sonra Türkiyə, Amerika Birləşmiş Ştatları, Böyük Britaniya, Rusiya, Ukrayna, İran və başqa ölkələrdə yayınlanmış, haqqında müxtəlif səpkili araşdırmalar aparılmışdır.
Keçmiş SSRİ və ya Sovet dönəmində ADC-nin və Müsavat partiyasının rəhbərlərindən olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin əsərlərinin nəşri, tədqiqi və ümumiyyətlə, onun haqqında müsbət mənada danışmaq qadağan edilmişdi. Məqsəd bolşevizmin düşməni olan bu milli məfkurə və istiqlaliyyət mücahidinin adını və əməllərini yaddaşlardan silmək, sonrakı nəslə unutdurmaq idi. Azərbaycan müstəqillik qazandığı vaxtdan, yəni XX əsrin 90-cı illərindən etibarən Məhəmməd Əminin əsərlərinin nəşri, tədqiqi və təbliği sahəsində müəyyən işlər görülməyə başlanıldı. Cəfakeş alim Şirməmməd Hüseynov istiqlal mücahidinin 1903-1920-ci illərdə Azərbaycanda və İranda işıq üzü görmüş mətbu məqalələrini toplayaraq kitab halında tərtib etmiş və cilddə nəşr etdirmişdir. Bununla da cəfakeş maarifçi və millət xadiminin həyat və yaradıcılığına, ədəbi-nəzəri görüşlərinə, fəaliyyətinə, ana dili, islam dini ilə bağlı fikirlərinin elmi şərhinə, ictimai-siyasi və fəlsəfi görüşlərinə hər bir vətənsevər oxucuda fikir, ideya formalaşdırmışdır.
XX əsrin əvvəllərində yaşayıb yaratmış bütün maarifpərvər ziyalılar kimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə də xalqın savadlanması, yeni məktəblərin və xeyriyyə cəmiyyətlərinin açılması, tədris kitablarının nəşri, müəllim kadrlarının yetişdirilməsi, milli özünüdərk və milli əxlaq, təhsilin məzmunu, qadınların təlim və təhsilə cəlb edilməsi və sair bu kimi məsələlərlə ciddi məşğul olmuşdur. Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Xatirə Zakir qızı Qocayevanın “XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda təhsilin demokratikləşdirilməsi uğrunda mübarizədə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rolu” adlı əsəri ictimai və siyasi xadim olan M.Ə.Rəsulzadənin pedaqoji irsini sistemli öyrənməsi, onun maarifçilik görüşlərini bu istiqamətdə araşdırması maraq doğurur, elmi-nəzəri və praktik əhəmiyyəti ilə seçilir.
Əvəzolunmaz tarixi şəxsiyyətlərimizdən biri olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycan xalqının yetişdirdiyi ən mübariz, mütəfəkkir və fədakar şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. XIX əsrin son onilliklərində və XX yüzilliyin birinci yarısında yaşayıb fəaliyyət göstərmiş bu fədakar insan görkəmli siyasətçi, milli ideoloq, ADC-nin qurucularından və rəhbərlərindən biri, mühərrir, naşir, publisist, maarifçi, ictimai xadim, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, tənqidçi və s. kimi tanınır. Xatirə Qocayeva haqlı olaraq Məhəmməd Əmin bəyi xalqımızın məktəb və təhsilinin inkişafı yolunda yorulmadan çalışan bir maarifçi-pedaqoq da adlandırır. Doğrudur, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bəzən qısa müddət ərzində auditoriyalara girib dərs desə də o, peşəkar müəllim kimi fəaliyyət göstərməmiş və pedaqoq kimi tanınmamışdır. Ancaq bütün bunlara rəğmən Məhəmməd Əmin bəy çoxşaxəli fəaliyyət və yaradıcılıq yoluna malik universal zəka sahibi olmuşdur. Onun fəaliyyət və yaradıcılıq irsinin bir qolunu da pedaqoji məzmunlu əsərləri təşkil etmişdir. Həmin əsərlərin tədqiqi və öyrənilməsi haqqında söhbət açdığımız şəxsiyyətin fəaliyyətini və yaradıcılıq irsini tam şəkildə anlamağa, onun gördüyü işlərin miqyasını dolğun surətdə anlamağa imkan verərdi.
Sivil dövlətlər miqyasında tanınmış Məhəmməd Əminin pedaqoji əsərləri özünün dərin məzmunu, müasirlik ruhu, yeni mündəricəsi ilə seçilir desək yanılmarıq. Bu əsərlər sonrakı dövr pedaqoqlarımız, maarif və məktəb məsələləri ilə məşğul olan mütəxəssislərimiz üçün bir nümunə, ideya-nəzəri mənbə rolunu oynaya və nəticə etibarı ilə pedaqogika elminin, təlim və tərbiyə nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə verə bilər. Ona görə ki, M.Ə.Rəsulzadə geniş erudisiyaya malik bir şəxsiyyət olduğundan pedaqoji məzmunlu əsərlərində, bir qayda olaraq, məktəb, maarif, təhsil, təlim və tərbiyə ilə əlaqəli məsələləri mütləq dövrün ictimai, siyasi və ədəbi-mədəni hadisələri, cari və gələcək prosesləri ilə uzlaşdırmış, əlaqələndirmişdir. Ona görə də onun pedaqoji irsi dövrün pedaqoji prosesləri ilə ictimai, siyasi, ədəbi-mədəni və maarifçilik hərəkatını, bunların qarşılıqlı təsirini izləməyə, başa düşməyə imkan verir.
Bu gün Azərbaycan pedaqogika tarixi elminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də pedaqoji fikir, həmçinin məktəb və təhsil tariximizin keçdiyi inkişaf yolunu öyrənməkdir. M.Ə.Rəsulzadənin pedaqoji irsinin elmi araşdırma obyektinə çevrilməsi həm bütövlükdə pedaqoji fikir, məktəb və maarif tariximizin keçdiyi yolu, həm də XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində bu sahədəki mənzərəni aydınlaşdırmaq, daha elmi şəkildə təsəvvür və dərk etmək üçün əhəmiyyətli və vacibdir. Bu mənada, xalqımızın maddi və mənəvi yüksəlişinə töhfə vermiş, xalqa və vətənə xidmət göstərmiş böyük şəxsiyyətlərimizi, onların maddi və mənəvi mirasını tədqiq edib tanıtmaq, indiki və gələcək nəslə çatdırmaq həmin şəxsiyyətlərin ruhu, həmçinin vətənimiz və xalqımız qarşısında bizim borcumuzdur. M.Ə.Rəsulzadə də belə layiqli şəxsiyyətlərdən biridir.
Əsər bizə deməyə əsas verir ki, xalqın maariflənməsi yolunda əzmkarlıqla mücadilə aparan M.Ə.Rəsulzadə böyüyən nəslin əxlaqi-mənəvi tərbiyəsi, ümumi, icbari və pulsuz təhsili ilə bağlı bitkin konsepsiya layihəsi yaratmışdır. Həmçinin, M.Ə.Rəsulzadənin milli özünüdərk, uşaqların təlim və tərbiyəyə cəlb edilməsi ilə bağlı ideyaları o dövrün və çağdaş dövrümüzün pedaqoji fikrinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Tədqiqatçı alim haqlı olaraq qeyd edir ki, M.Ə.Rəsulzadə hazırladığı milli mənəvi dirilik konsepsiyası ilə böyüyən nəslin əqlinin, milli ruhunun və cisminin bərabər səviyyədə inkişafına təkan vermişdir. Azərbaycanda ilk ali təhsilli kadr hazırlığı da M.Ə.Rəsulzadənin təşəbbüsü və əziyyəti hesabına təşkil edilən Bakı Dövlət Darülfünunda həyata keçirilmişdir.
Xatirə Qocayevanın da qeyd etdiyi kimi M.Ə.Rəsulzadənin elmi şərhinə, ictimai-siyasi və fəlsəfi görüşlərinin tədqiqinə dair V.Sultanlı, Ş.Qurbanov, M.Fərzəliyeva, N.Yaqublu, A.Əlizadə, M.Ağayev, F.Ələkbərov və b. maraqlı tədqiqat əsərləri ortaya qoymuşlar, ancaq pedaqoji görüşləri ilə bağlı akademik Hüseyn Əhmədovun, professor Əjdər Ağayev, Y.Talıbov, F.Sadıqov, S.Quliyev, F.Rüstəmov, R.Hüseynzadə və digərləri qismən də olsa bəhs etmişlər. M.Ə.Rəsulzadənin təhsilin demokratikləşdirilməsi uğrunda apardığı mübarizəsinə ilk dəfə sistemli şəkildə araşdıran tədqiqatçı Xatirə Qocayevadır.
Əsərə nəzər salan zaman görürük ki, doktorant Xatirə Qocayeva yarımfəsillər boyu M.Ə.Rəsulzadənin həyat və fəaliyyətinin əsas məqamları barədə məlumat vermiş; onun pedaqoji yaradıcılığının əsas nümunələrini kompleks halında üzə çıxararaq əsas pedaqoji konturlarını müəyyənləşdirmiş; vətənpərvər ziyalının maarif və onun əhəmiyyəti barədə baxışlarını şərh etmiş; milli ideoloqun çarizmin milli ucqarlardakı, o cümlədən Azərbaycandakı maarif siyasətinin əsas mahiyyətinə, müstəmləkəçilik stixiyasına, bunun praktiki nəticələrinə göstərdiyi münasibətə aydınlıq gətirmiş; böyük maarifçinin milli məktəb uğrunda mübarizəsinin ümumi və əsas mənzərəsini canlandırmış; onun milli pedaqoji kadr hazırlığı uğrunda mübarizəsinə və bu barədə qənaətlərinə nəzər yetirmiş; müəllim və onun şəxsiyyəti barədə maarifçi ziyalının mülahizələrini analiz etmiş; millət xadiminin milli özünüdərk və milli əxlaq tərbiyəsi barədə baxışlarını təhlil süzgəcindən keçirmiş; Məhəmməd Əminin ümumi təhsilə keçid barədə fikirlərini, həmçinin bu istiqamətdə apardığı mübarizənin əsas konturlarını aydınlaşdırmış; maarif münəvvərinin təhsilin məzmunu ilə bağlı şərh və fikirlərinə aydınlıq gətirmiş; görkəmli şəxsiyyətin ana dili və onun tədrisi ilə əlaqəli mülahizələrini, bu yolda apardığı mübarizənin vacib elementlərini təhlil obyektinə çevirmiş; dini təlim-tərbiyə və onun əsas istiqamətləri və əhəmiyyəti barədə M.Ə.Rəsulzadənin görüşlərini müəyyənləşdirmiş; Azərbaycan qadınlarının təlim və tərbiyəyə cəlb edilməsi və bunun sosial-pedaqoji lüzumu haqqında müəllifin baxışlarını analizdən keçirmiş; onun yaşlıların təhsili ilə əlaqəli görüşlərinin əsas detal və təfərrüatını üzə çıxarmışdır.
Əsərdə yenə də tədqiqatçı alim M.Ə.Rəsulzadə yaradıcılığında təlimin ana dilində aparılması, məktəblərdə hökm sürən sxolastikanın aradan qaldırılması, təhsilin ümumi, məcburi və pulsuz olması, rəğbətləndirməyə üstünlük verilməsi, yeni milli məktəblərin yaradılması, ana dilində dərsliklərin hazırlanması, təhsilin məzmununun milliləşdirilməsi və zənginləşdirilməsi, yeni təlim üsullarının tətbiqi, təlimin çətinliyini uşaqların əqli və fiziki imkanları ilə uyğunlaşdırılması, əlifbanın dəyişdirilməsi, qadın təhsili, dünyəvi təhsilin genişləndirilməsi, tərbiyənin məqsəd və məzmununun müəyyənləşdirilməsi və s. kimi məsələləri həmin ideyaların fonunda problemə baxış kimi səciyyələndirmişdir.
Xatirə müəllim əsərdə təqdim etdiyi müddəaları aydın təfəkkür, məntiqi mühakimə, səlis elmi fikirlərlə ifadə etmiş, problemlə bağlı elmi-pedaqoji ədəbiyyatları təhlil edərək ümumiləşdirmişdir. Əsərdən alınan nəticələr on səkkiz (18) maddə, müəyyən tədbirlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı isə beş (5) təklif irəli sürmüşdür.
Tədqiqatçı alimin qeyd etdiyi kimi, biz də arzu edirik ki:
M.Ə.Rəsulzadənin elmi-pedaqoji irsinin müxtəlif istiqamətlərdə tədqiqi və təbliği işi bundan sonra da davam etdirilsin.
Bunun üçün fərdiqaydada elmi-tədqiqat işi aparmaqla yanaşı elmi-praktiki konfranslar, elmi sessiyalar keçirilsin.
Tələbələrə onun həyatına, fəaliyyətinə, pedaqoji irsinin və təlim-tərbiyə ilə bağlı fikirlərinin ayrı-ayrı problemlərinə aid buraxılış işləri, magistr dissertasiyası mövzuları, kurs işləri verilsin.
4. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin adına tələbə təqaüdü tərtib edilsin.
5. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin xatirəsinə həsr edilmiş elmi-pedaqoji mühazirə və seminarlar keçirilsin.
SondaXatirə Qocayevanı “XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda təhsilin demokratikləşdirilməsi uğrunda mübarizədə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rolu” adlı əsərinə görə təbrik edir və bundan sonrakı yaradıcılığında ona uğurlar arzulayırıq.
Vaqif İbrahim – Vaqif İbrahim oğlu Hüseynov 1936-cı ildə Lənkəranda doğulub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. İlk mətbu şeiri 1958-ci ildə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində dərc olunub. “Leninçi” adlı Lənkəran rayon qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, məsul katib (1958-1965), “Çağırış” adlı Masallı rayon qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, məsul katib, sonra redaktor olub (1965-1977). Sosial yüklü məqalə və felyotonları, dövrün ədalətsizliklərinə qarşı sərt şeirləri, redaktor kimi prinsipial mövqeyi onun qısa bir zaman ərzində tanınmasına və nüfuz qazanmasına zəmin yaradıb.
Rəhbərlik etdiyi qəzetdə ən müxtəlif sahələrdəki problemləri işıqlandırması, rayon rəhbərliyinin təzyiqlərinə boyun əyməməsi “Çağırış” qəzetinin redaktorluğundan getməsi ilə nəticələnib. 1978-ci ildə doğulduğu Lənkərən rayonuna qayıdıb və omrünün sonunadək radio verilişləri redaksiyasının redaktoru vəzifəsində çalışıb.
1967-ci ildə “Sevərək yaşayanlar” povesti, 1983-cü ildə “Dəniz çağırır” kitabı, 1985-ci ildə “Vətən sənə borcum qaldı” kitabı çap olunub.
Vaqif Hüseynov (1936-1985) əlli yaşına çatmamış, özü də nigaran halda dünyasını dəyişdi. Şeirlərinin yaşayacağı-yaşamayacağı, bir şair kimi yad edilib-edilməyəcəyi fikri ilə getdi dünyamızdan. Sağlığında tanınırdı, sevilirdi. Masallıda, Lənkəranda yaşamasına baxmayaraq respublika ədəbi ictimaiyyəti onu istedadlı bir şair və jurnalist kimi qəbul edirdi. O, Lənkəranda “Leninçi”, Masallıda “Çağırış” qəzetlərində işləmiş, hər iki qəzetin nüfuzunu qaldırmış, respublikada, hətta o zamankı SSRİ miqyasında bir naşir kimi tanınmışdı. “Çağırış” qəzetində redaktor işləyərkən “Pravda” qəzetində bu rayon qəzetinin işi təriflənmişdi. Bir sözlə, Vaqif Hüseynov Cənub bölgəsində ən hörmətli və nüfuzlu bir ziyalı kimi hamının rəğbətini qazanmışdı. Deyək ki, o illərdə Masallı və Lənkərana yolu düşən şairlər, sənət adamları Vaqif Hüseynovun da qonağı olurdular. Çox təəssüf ki, bu şöhrəti gözü götürməyənlər oldu. Masallıda, “Çağırış” qəzetində redaktor işləyərkən rayon partiya komitəsinin birinci katibi Vaqifi şərlədi. Təpədən dırnağa hirs və hikkə, namuslu ziyalılara qarşı qərəzçi olan Katibin qarşısında çoxları əyildi, sındı, mənliyini itirdi, bir çoxları buyruq qulu oldular (o dövrdə rayonlarda hakimi-mütləq olan kiçik padşahlarının diktatorluğunu unutmamışıq), amma Vaqif əyilmədi, bu cırtdan despotun yanında başını dik tutdu. Mənəvi təqiblər başlandı, qəzetin “nöqsanlı işi” rayon partiya komitəsinin büro iclasına çıxarıldı. Vaqif Hüseynov işdən azad olundu, bu iş Bakıya da gedib çatdı, amma heç kəs bu haqsızlığın qarşısını ala bilmədi. Rayon qəzetinin şərəfini, nüfuzunu bir respublikada tanıdan, “Qızıl qələm” mükafatı laureatı, həm də istedadlı bir şair bir nadan katibin qərəzçiliyi ucbatından öz işindən təcrid oldu, hardasa kiçik mühasib işinə düzəldi, az maaşla balarını dolandırmaq lazım idi. Amma o despotcığaz hələ Masallıdaydı, dünən Vaqifin şərəfinə ucu güllü, ütülü tost söyləyənlər isə bir andaca qeybə çəkildilər. Və Vaqif Hüseynov Masallını tərk edib Lənkərana köçdü. Radio redaksiyasında balaca bir maaşla işləməyə başladı və əlli yaşı olmamış bütün bu haqsızlıqların qövr elədiyi ürəyi dayandı…g Vaqif Hüseynov unudulmayıb. Haqsızlığın ömrü uzun sürmədi. Sular duruldu. O despot katibdən bu dünyada bir xoş xatirə belə qalmadı, köçünü sürüb getdi və kimsə onu yad eləmir, amma Vaqif Hüseynov yaşayır. Lənkərandakı şəhər mədəniyyət evi onun adını daşıyır. Sağ qalan şair dostları və ondan poeziya dərsi alan cavanlar (indi onlar da Vaqif yaşına gəlib çatıblar) onu yad edirlər. Vaqifin Bakıda və Lənkəranda 70 illiyi təntənə ilə qeyd olundu. Vəfatından sonra “Vətən, sənə borcum qaldı” və “Mənə vaxt verin” şeir kitabları işıq üzü gördü. Əlbəttə, onu bir şair kimi çox sevdim və indi-XXI əsrin ikinci onilliyində onun şeirlərinin heç də köhnəlmədiyini görürəm. Şair kimdir? Bu sual əsrlərdən bəridir səslənir. Bu gün də bir daha, bəlkə daha israrla səslənməlidir. Çünki:
Şeirə təpilibdir yuxuyozanlar, Axı, söz sinədə boğulmur daha! Odur ki, çoxalıb şeir yazanlar, Fəqət əsl şair doğulmur daha!
Mən də istəmirəm boğulsun istək! Mən də istəmirəm kilidlənsin dil! Ancaq şairsənsə möcüzə göstər! Onsuz peyğəmbər də peyğəmbər deyil!
Bir şeir yüz gözün yaşını silsə, Təslim olsa xərçəng, sağalsa vərəm. Dəli ağıllansa, kor görə bilsə, Mən ona, mən ona şair deyərəm!
Nə vəzifə ara, nə şöhrət, nə taxt, Ömür ki tələsən səhər yelidir. Unutma, unutma, unutma heç vaxt Şair də möcüzə göstərməlidir. Vaqif Hüseynov bu şeirdə yaratdığı şair obrazına layiq olmağa çalışırdı. Əsl şair üçün isə əyalətdə, ya mərkəzi şəhərdə yaşamağın heç bir fərqi yox idi. O, Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra (4-1958) doğulduğu, boya-başa çatdığı Lənkərana qayıtmışdı. Ədəbi-publisistik yaradıcılığını da elə Lənkəranda, sonra Masallıda davam etdirmişdi. Amma gözdən-könüldən iraq deyildi, şeirləri mərkəzi mətbuatda tez-tez çap olunurdu.
Ah, bu necə lövhədir! Düşünürəm bayaqdan. Düşmür söz qəlibinə. Xana-xana pəncərəm. Göyün bir parçasını Salıb öz qəlibinə Pəncərəm xana-xana, Asiman xana-xana.
Vaqif Hüseynov dünyaya, onun gözəlliklərinə, cəmiyyətə, cəmiyyət hadisələrinə, təbiət və təbiət hadisələrinə öz ömrünün “xana-xana pəncərəsindən” baxırdı. Dünya gözəl idi, həyat şirin. Amma bu gözəl dünyada narahat bir şair ömrü çırpınırdı. Onun “İnsan” sonetlər çələngi XX əsr insanının duyğu və düşüncələrindən süzülmüşdü. Əsrin həyəcanları, bu həyəcanları içində yaşadan bir şairin öz oğluna vəsiyyəti idi bu sonetlər çələngi.
Hamıdan güclüsən insan, ey insan! Səni sarsıtmayıb xaqanlar, şahlar. Əllərin göylərdən üzülən zaman Ayağın altına düşüb allahlar.
Başın günəşdədir, gücün torpaqda, Sabahın həqiqət, keçmişin nağıl. Oğluma danışdım hünərin haqda, -Sən də hünərli ol,-dedim, – ay oğul!
İnsan cərgəsinə qoşul, ay bala! Bir qartal qanadlı quş ol, ay bala! Simurq tək hayan ol insan oğluna. Bu dünya tamaşa, şəbih deyil ki! İndidən anla ki, indidən bil ki, Xalı döşənməyib ömür yoluna.
Vaqif Hüseynov “müharibə uşağı” idi. Atası İbi kişi müharibədən qayıtmadı. Bu həsrəti, bu nisgili o, bir çox şeirlərində və “Atam yaşındayam mən” poemasında ifadə elədi. “Söylə, hardasan, ata?! Tapıb son ünvanını Gəldim Sapun-qaraya, Cavab ver, məlhəm göstər Qəlbimdəki yaraya”… Vaqif təbiət vurğunu idi. Necə olmayaydı? O, Lənkəran kimi başdan-ayağa təbiət möcüzələri ilə dolu bir diyarda doğulmuşdu. Lakin insanları, vəzifəli adamları mədh eləmədiyi kimi, təbiətin də məddahı deyildi, amma təbiətin gözəlliklərini, möcüzələrini şeirlərində canlandırırdı. Onun “Lənkəran” sonetlər çələngində, həmçinin neçə-neçə şeirində Lənkəranın, Cənub bölgəsinin gözəllikləri, buraların dağları, meşələri, Xəzər dənizi konkret lövhələrlə rəsm edilir, sanki təbiətdən şeirə köçürülürdü. Budur, qış lövhələri:
Buz tutub dərədə bulağın gözü, Gərək qar dolduraq susuz sənəyə. Axır ki, əsl qış gəldi, “qar” sözü, Az qala dönmüşdü bir əfsanəyə.
Balalar quş kimi pərvazlanaraq Evlərdən həyətə tökülmüşdülər. Bir dünya sərçəylə bir dünya uşaq Elə bil multfilmə çəkilmişdilər.
Başqa bir lövhə: payız.
Dərəyə səs düşdü, qaya bağırdı, Düşən ildırımdı, kişnəyən göydü. Bir parça gecənin rəngi ağardı, Bir daraq ağ yağış torpağı döydü.
Əsib silkələndi payız gecəsi, Buluddan-buluda od düşdü sanki. Heyrətlə boylanan bir dağ keçisi Zirvədə heykələ dönmüşdü sanki.
Vaqif Hüseynov elə bir dövrdə yaşayırdı ki, vəzifə, şan-şöhrət uğrunda ləyaqətsiz mübarizələr, pulun çirkin rolu, yaltaqlıq, riyakarlıq kimi mənfi hallar baş alıb gedirdi. Bunlar indiki dövrdə bəlkə daha çoxdu. Amma o illərdə belə neqativ hallara qarşı mübarizə aparmaq, sözü üzə demək çox çətin idi. Amma ümumi şəkildə olsa da, Vaqifin satirik şeirlərində bu mənfiliklərə qarşı saçılan atəşləri görürük. Onun pula aid yazdığı şeirləri buna misal ola bilər: “Səni kim doğdu, kim əkdi, kimdən aldın ad, Pul! Dad qıldı kimlər ol gün, kimlər oldu şad, Pul! Sən ayaq açdıqca, dil açdıqca açdın qol-qanad, Qol-qanad açdı, ayaq açdı fitnə-fəsad, Pul! Yer özü pul kisəsi, ay da, Günəş də o sayaq, Fərş-Pul, əflak-Puldur, fərd-pul, Əfrad-Pul! Bir qulaq ver nə deyir rənginə həsrət Vaqif, Dad əlindən, dad əlindən, dad əlindən, dad Pul!” Vaqifin bir qisim şeirləri “Yaxşı adamları qoruyaq gərək!” başlığı altında təqdim edilir və bu da səbəbsiz deyil. O, əksər şeirlərində İnsanı tərənnüm edirdi, onun əməyini, qəlbinin gözəlliklərini şeirdə canlandırırdı. Keçən əsrin 60-80-ci illərində şairlərin bir çoxu böyük vəsfguluq və tərənnümçülüklə Lenini, partiyanı, sinəsi ulduzlu Sosialist Əməyi Qəhrəmanlarını tərifləyirdilər, Vaqif Hüseynov isə bunlardan, bu ənənəvi məddahlıqdan qaçırdı. O, konkret olaraq bir insanı yox, ümumiyyətlə, həyatın, bəşərin, tarixin yaradıcısı olan insanı şeirlərinin qəhrəmanına çevirirdi. Onun şeirlərinin qəhrəmanı olan bu İNSAN azərbaycanlı idi, milli mənsubiyyəti məlum idi:
Nə yaxşı ki, bu dünyaya yolum düşüb! Təsadüfmü, zərurətmi doğub məni? Bağrım olub oyum-oyum, deşim-deşim, Zaman əzib, güllələyib, boğub məni.
Fəqət yenə dikəlmişəm ayaq üstə, Ağır illər keçib gəlib izim mənim. Üzərimə düşmən axıb dəstə-dəstə, Bircə kərə yer görməyib dizim mənim.
Qüvvət alıb Nəsimidən, Xətaidən, Torpğımı qorumuşam gözüm kimi. Qılınc ilə, qələm ilə məşhuram mən, Qılıncım da kəsərlidir sözüm kimi.
Mən insanam, qüdrətim var, şöhrətim var, Mən insanam, yerin, göyün məbədiyəm! Qoy eşitsin uzaq, yaxın kainatlar: Bu dünyada qonaq deyil, əbədiyəm!
Vaqif Hüseynovun ölümündən 36 keçir. Bu illərdə çox sular dəyişib, məmləkətimizdə çox hadisələr baş verib. Quruluş dəyişib. İnsanlar dəyişib, zövqlər yeniləşib. Azadlıq qazanıb, müstəqillik əldə etmişik. Vaqif Hüseynov yaşasaydı, bütün bu yeniliklərdən, dəyişmələrdən yazardı. Poeziyasında yeni Azərbaycanla baş-başa verərdi. Amma sağlığında bu günləri çox arzulamışdı… Allah rəhmət eləsin, – deyirik…
Şirvan şəhərində Bütöv Azərbaycan ideologiyasının aşılanmasına xidmət edən böyük layihə öz işinə yekun vurub
Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondunun maliyyə dəstəyi və Şirvan Gənclər evinin texniki dəstəyi ilə iyul-oktyabr aylarını əhatə edən “Bütöv Azərbaycan Tablosu” layihəsi 3 ay müddətində gənclərə “Azərbaycançılıq” xüsusəndə bütöv Azərbaycan ideologiyasını aşılamaq üçün fəaliyyət göstərib. Rəhbəri Şirvan Gənclər evinin əməkdaşı Rəşad Aslan olan layihə 3 müxtəlif istiqamətdə işinə start verib ki, bunlar Qərbi Azərbaycanın dünəni, bu günü, sabahı haqqında konfrans-təlim, həmin mövzuda tezis müsabiqəsi, gənclərin sosial və mədəni yanaşmasını tərənnüm edən rəsm sərgisi və Qərbi Azərbaycanın iqtisadi müzakirəsini hədəf alan Debat Forumudur.Tezis müsabiqəsində 15, rəsm sərgisində 20, debat forumunda 70 nəfər olmaqla, ümumilikdə 100-ə yaxın gənci əhatə edən layihənin iştirakçıları, hər üç mərhələdə aktivlik göstərən gənclər və müsabiqə qalibləri Bağlanış mərasimində mükafat və sertifikatlarla təltif olunublar. Bundan əlavə tezis mərhələsinin iştirakçılarına müsabiqədə iştirak üçün hazırlanmış tezislərdən ibarət toplu formalaşdırılaraq təqdim olunmuşdur. Həmçinin bağlanış marasimində şəhərin ictimai-sosial həyatında rol oynayan təşkilat və qurumların rəhbərləri də iştirak edib. Şirvan Gənclər evinin direktoru Əfqan Həsənovun açılış nitqindən sonra, layihənin eksperti qismən Etiram Sadıqov layihə ilə bağlı fikrilərini gənclərlə bölüşdü. Daha sonra isə layihənin baş tutmasında böyük dəstək göstərmiş Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyasının direktoru Çinarə Vəliyeva öz çıxışı ilə bağlanış mərasiminə rəng qatdı. Sonda isə mərasimin qonaqları və layihə rəhbəri gənclərin mükafatlandırma mərasimində iştirak etdilər.
Ziyadxan Budaq imzası Azərbaycan ədəbi mühitində kifayət qədər tanınmış onlarla parlaq imzadan biridir. Onun yaradıcılığı ilə tanışlıq geniş oxucu kütləsinə doğmadır. Həm bir qabaqcıl təhsil işçisi, həm ötkəm şair olaraq ulu sözün imkanlarından məharətlə istifadə etməyi bacaran şairdir. İlk tanışlığımızdan xeyli müddət keçib. Poeziyasına nəzər salan kimi yaradıcılığı ilə şəxsiyyətinin vəhdət təşkil etdiyi qənaətinə gəlmişəm. Nitqində necə natiqdirsə, poeziyasında da ustadlara bənzəməyə çalışır, daha çox ibarəli kəlamlar işlədir, dərin mənalı ifadələrə üstünlük verir.
Şairin on dördüncü şeirlər kitabı oxucularla son görüşünün müjdəsidir. “Bax budur yaşamaq” adlanan kitaba şairin bir poeması və müxtəlif vaxtlarda yazdığı şeirləri toplanmışdır. Kitab şeirlərin birinin adı ilə belə adlandırılmışdır. Kitabın redaktoru “Sarı Aşıq” məclisinin yaradıcısı və aparıcısı Adil Cəfakeşdir. Son səhifədə kitabın “Bakı mətbəəsi” ASC-də hazır depozitivlərdən ofset üsulu ilə hazırlandığı qeyd olunub. 336 səhifədən ibarətdir.
Kitab “Vətən sevgisi” şeiri ilə açılır. Təbiidir, hər şairin yaradıcılığında baş mövzu Vətəndir.
Yaxşı bilir Vətən özü, canım onun sipəridir,
Qeyrətimin qan üzündə, hünərində görünür o.
Gözüm onun varlığıdır, kirpiklərim çəpəridir,
Bu dünyanı heyran qoyan zəfərimdə görünür o.
Təkcə zamanın hadisələri aşılanmır, burda həm də mövqe sərgilənir. Şair lirik qəhrəmanın dili ilə hay-küysüz, pafossua ürək sözlərini, qürur hissini nəzmə çəkir, gücümüzün, qüdrətimizin tərənnümü kimi zəfərimizin dünyaya bəlliliyinə eyham vurur.
“Bu illərdə doğulanlar” şeirini də məna-məzmun cəhətdən ağırçəkili şeirlərdən hesab etmək mümkündür. Şair deyir:
Azadlığın rənginə bax! Bəxtim kimi ağdır elə,
Ana yurdun bütövlüyü cah-cəlallı bağdır elə.
Sevincə bax! Şadlığa bax! Unudulmaz çağdır elə,
Bu illərdə doğulanlar bunu yurda pay yetirdi.
Sözsüz ki, şeir Vətən müharibəsindən sonra yaranıb. Azərbaycanın hər zaman başının üstünü qara buludlar alanda həmin dövrün əli silah tutanları silaha sarılıb ana yurdun müdafiəsinə qalxıblar. Bu, min illər boyu dəfələrlə təkrarlanıb. Şairin şeiri hər zamana uyğundur, aktualdır.
“Döyüş meydanı” şeir bir az nikbin notlar üzərində köklənsə, bədbin görünsə belə çılpaq həqiqətdir. Cəng meydanının real təsviridir.
Bir ayrı dünyadır döyüş meydanı,
Ölməzlik, Dönməzlik qoşadır burda.
Oğullar Vətənin axır gümanı,
Oğullar şəhidlik yaşadır burda.
Qeyrətə sığınmaq bir ayrı hünər,
Güllədən yayınmaq Allah işidir.
Göydə alışanlar torpaqda sönər,
Bu da cavanların bir vərdişidir.
“Bax budur yaşamaq” şeiri şairin lirik qəhrəmanı ilə dünyanın nizam-tərəzisinə ötərgi baxışıdır. Bu mövzuda çox şair qələmini sınayıb. Müqəddəs söz isə həmişə aktualdır, orijinaldır, işlətmə yerinə uyğun bənzərsizdir, öykəmdir. Görün Ziyadxan Budaq nə deyir?
Özündən ayrılıb, təklənib dünya,
Mənim qeyrətimə köklənib dünya.
Şövkətim-şanımla köklənib dünya,
Bax budur yaşamaq! Bax budur ömür!
Hansı şeirini seçəsən? Hansından misal gətirəsən? Bunları sözgəlişi demək mümkün deyil. Sanki, Ziyadxan Budaqın on dördüncü şeirlər kitabına çoxşaxəli yaradıcılığının ən yaxşı şeirlərini seçib toplayıblar. Bəs onda niyə “Seçilmiş əsərləri” deyil, şeirlərdən birinin adı ilə “Bax budur yaşamaq” adlanır?
Sualların cavabı cox sadədir. Ziyadxan Budaq bizim ustadlardan biridir, ustadların mənəvi törəmələrindəndir. O, şeiri, poeziyası ilə bunu isbatlayır. Yaradıcılığı önümüzdədir. İstər sağdan sola vərəqlə, dəyərləndir, istər soldan sağa… İstər ağırçəkili qəzəlini, poemasını, on dörd hecalı şeirlərinə nəzər sal, istər heca vəznində yazılanlara… hətta dildə ritmik oynayan, az sözlə çox məna, mətləb bildirən dərin məzmunlu bayatılara bax. Ziyadxan Budaq məsuliyyəti hər şeirdən, hər misradan, hər söz birləşməsindən boylanır, deyir mən burdayam.
Amma hərdən şair də özündən çıxır. Söz qanmayanları görəndə coşur. Bu da təbiidir. Yurdun oğlu silahlanıb Vətənin müdafiəsinə qalxdığı kimi Əlahəzrət SÖZü də müdafiə etmək hər bir qələm əhlnin müqəddəs borcudur.
Sənin nə vecinə ziyalıyam mən,
Sənin nə vecinə söz adamıyam.
Düşünə bilənin xəyalıyam mən,
Duyan kimsələrin öz adamıyam.
Mənim kimliyimdən sənə nə ziyan?
Onsuz da görmürsən, heç baxma yenə.
Bir deyil, beş deyil şairi duyan,
Sən varsan, ya yoxsan, nə fayda mənə? (“İrad” şeiri)
Məncə, şərhə ehtiyac yoxdur. Dünya yaxşılardan xali deyil. Nadanlardan çox millətin aydınlarıdır.
Kitaba şairin qəzəlləri, bayatıları və “Lə İləha İlləllah” poeması da daxil edilmişdir.
Bütün bunlar, əlbəttə ki, ədəbi tənqidin, mütəxəssislərin süzgəcindən keçməli və dəyərləndirilməlidir. Atüstü söhbətin müzakirəsi deyildir. Mən, sadəcə olaraq göz gəzdirdim, ruhumu oxşayan, ovqatı kökləyən şeirlərdən tək-tək nümunələr göstərməyi özümə borc bildim.
Kitab qalın üz qabığı ilə nəfis tərtibatla nəşr olunub. Sözsüz ki, kitabda müəyyən texniki qüsurlar da var, bunlar sırf nəşriyyat xətalarıdır. Həmin xətalar şeirlərin dolğunluğuna heç bir təsir göstərmir.
