SPECIAL INTERVIEW A CONVERSATION EVA PETROPOULOU LIANOU
Q1.Parents play an invaluable role in shaping the future of their children, and support begins primarily within the family. How have your parents and family influenced your development as a poet?
A1: EVA Petropoulou Lianou Thank you so much for giving me the opportunity to speak about my life and children years. As far I remember my self, my mother always was reading books and telling us stories and recite poems. My mother was writing also when she was younger and my father was enjoying reading the biographies of authors and great personalities. So i believe that the love for the books and reading and writing it comes definitely from both of my parents.
Q2.Through your works, what values and life lessons do you aim to convey to people?
A2:EVA Petropoulou Lianou I like ethics and values I don’t like injustice and lies Through my poems and stories i present the importance of being honest and generous and kind Every one has a difficult life and we need to sympathise and support each other.
Q3.Being a human first requires having a conscience. In your opinion, what are the main criteria and responsibilities of a poet or writer?
A3:EVA Petropoulou Lianou As a poet and author, in believe we need to have integrity and respect to others authors. Also we need to be transparent and write the truth. An author must write about peace and harmony and write with his heart…. his personal experience about life so he can be an example for future generations.
Q4.What does “creative success” personally mean to you?
A4:EVA Petropoulou Lianou Creative success Means to me…to be translated in several languages and inspire people who i never met in person to read My poems
Q5.How has reading and studying the literature of different peoples changed your thinking and imaginative world? A5:EVA Petropoulou Lianou My project Poetry Unites people, for the past 15 years has promoted thousands poets from different countries with different cultures but what i learnt is that we all looking for same thing: a peaceful place to leave, to be happy and safe and to communicate with eachother and achieve our dreams We are all thinking about the same and we are trying for the best.
Q6.How would you assess the relationship between the literary heritage of Greece and contemporary Greek literature?
A6: EVA Petropoulou Lianou In modern greek literature, we can find a lot of different opinions and sometimes we find new rules for what literary means.After Ai has invaded our lives, children and young people request more adventures than before so we see those differences in how to present the literary project so the youngest ages will accept to read a book. We have of course very talented young people who write beautifully and i believe the Greek state must support those young minds so they’ll achieve their goals.
Tanıdığı küçədən bir yad kimi keçdi o… Çiynindən götürülmüş ağır yükün yerində hərbi çantası vardı… Döyüşdən qayıdırdı – qanlı ovu bitmişdi, Sol gözü zədə almış – yarı nuru itmişdi… Əlində, qollarında çoxlu yara izləri, hələ də tam qatlanıb bükülmürdü dizləri… Sanki əzaları heç həminki deyildi, düzələcəyinə də, elə əmin deyildi.
Qapını açıb girdi – ev elə eyni evdi… – Stol-stul yerində, saat yerində idi… Öz yerində qalmayan demək ki, tək o, idi…
Divardakı şəkillər əvvəlki tək susurdu, pəncərədən düşən Gün heç də dəyişməmişdi, amma o, işığa yox, bir kölgəyə baxırdı. Qaynayan gəncliyinə don düşüb, qar yağırdı.
Ürəyi göllənmişdi dost, yoldaş itkisindən, Hələ xəbər yox idi ən yaxın – ikisindən… …Yarım qalan ömürlər, yıxıntılar, ölümlər…
Yenə qəfil səs gəldi qulağına elə bil, dilində bir mahnının sözləri təkrarlandı: “Saçın ucun hörməzlər, gülü qönçə dərməzlər…” Başından keçən fikir oyandırdı bir anlıq:
-Dayan! Ey igid əsgər, …Zəfər xalı deyil ki..- ayağına sərməzlər…
Anası gəlib çıxdı… Sevincindən ağladı: “Şükür, gəlmisən, oğul” səsi titrədi, sanki qorxurdu ürəyindən keçənləri deməyə. Hazır idi gözünü balasına verməyə…
Axşam oldu, gələnlər dağılışıb getdilər. Gah gülüb, gah ağlayıb, dua-səna etdilər.
İşığı söndürmədi o gecə və gecələr… qaranlıq indi ona tam başqa cür gəlirdi, – sanki təkcə ruhundan keçən yolu bilirdi… Qapını bağlamadı soyuq, külək olsa da… Kimsə gələcək kimi gözlədi o hər axşam… Hamı yatdı, o isə ayaqqabılarıyla uzanırdı yatağa. Hələ də, haradansa bir əmr səsi vardı qulağında, içində…
Hər taqqıltı səsinə qapıya boylanırdı, Səbəbsiz yerə bəzən əlləri titrəyirdi… …Solundan keçən kölgə sağ gözünü pusurdu… Bir otağa çəkilib səngər kimi susurdu…
Bəzən də bir çörəyi bölüb pay ayırırdı, Suyu yarımçıq içib, qalanın saxlayırdı…
Beş il keçdi beləcə… o hələ də bu halda bulum-bulum bulanır… Hər gün doğma Günəşə yad baxışla oyanır.
14.04.2026
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Tapdıq Əlibəyli – 65 “ŞAİRLƏR BİR ÖMÜR EŞQ SƏRXOŞLARI”
Zamanın axarında ömrün sürət qatarı necə şütüyürsə, illərin necə gəlib-keçdiyinə təəccüb edirsən. Bir də baxırsan ki, cavan tanıdığın adam artıq müdrik yaşa gəlib çatıb… Bəlkə də, ən yaxşı ədəbi əsərlər isə zamanın axarına qarşı çıxaraq, əslində zamanın dərinliklərinə nüfuz etməyi bacaran ədiblərin yardıçılığında öz əksini tapır. Bu fikri 65 illik yubileyi ərəfəsində olması ilə məni ötən illərə çəkib aparan, uzun illərin dostu, dərin düşüncəli və zəngin ruhlu şair-publisist Tapdıq Əlibəyliyə də şamil etmək olar. Bu təmiz qəlb sahibi gözlərimin önündə 65 yaşı tamamlamaqdadır. İndi mən onu 65 yaşlı Tapdıq Əlibəyli kimi təqdir edir, şəxsiyyətinə də, yaradıcılığına da hörmətlə yanaşıram. Tapdıq Əlibəyli öz ədəbi səsi-nəfəsi olan şairdir. Həyatı da, taleyi də eyni rakursdan çözür. Bu səbəbdən onun qələmə aldıqları oxucunu xoş ovqata kökləyir, onu daim düşünməyə, ciddi olmağa sövq edir. Bunu bütövlükdə yaradıçılığını səmimiyyət müşayiət edən şairin şeirlərində bariz şəkildə görmək mümkündür:
Bu poetik çalara bürünmüş düşüncədə – şeirdə Tapdıq Əlibəyli ömrü müqəddəs Sözün məqamları ilə yaşantı olaraq ehtiva olunub. Deyərdim ki, şeirdə Söz adamının sözlə çəkilmiş portreti olduqça canlı və təbii şəkildə təqdim olunur. Səmimi deyim ki, bu şeirin içində insan özünü də görür, həyatını da, sabah-biri gün, ümumilikdə gələcəkdə yaşayacağı halları sətiraltı izləyir. Təbii ki, bir insan həyatında baş verə biləcək müəyyən hadisələri qabaqcadan bilmək üçün çox cəhdlər edir, bəzən buna nail olur, bəzən yanlışlıqlar onu öz əhatəsinə elə alır ki, çaş-baş qalır, ancaq ümid işığını söndürmür. Tapdıq Əlibəylinin yuxarıdakı şeiri oxucuya məhz bunu anladır. Tapdıq Əlibəyli üçün sürətlə ötən ömür-həyat bir Tanrı nişanəsidir – Söz şəklində bir ruh, könül işidir:
Söz demərəm sözgəlişi, Mən ki sözün pərvanəsi. Şeir – bir ruh, könül işi, Sözdə Tanrı nişanəsi.
Belə deyim ki, şair üçün “şeir feyzi” bir söz ehsanıdır, o, daim “bu fitrətə əhsən olsun” deyir. Sonra da “əzizlədim hər misranı, söz çələngim ehsan olsun” deməklə oxucuda həyata fərqli maraq yaradır.
65 yaşlı şair bu gün “yol gedirəm qərib-qərib, şeir-şeir dərgahına” fikri ilə ömür səfərinin ən qaynar həddində olduğunu bəyan edir. Bu yolda onu “qəlib-qəlib dualar” izləyir və bu dualar “Yaradana…agah”dır. Tapdıq Əlibəyli yazır:
Şairlər bir ömür eşq sərxoşları, İlham pərisinin hüsnündən xumar. Könlü misra-misra söz naxışları, Başına hər vədə çəkilməz tumar.
Bunu sözgəlişi demir əslində, razılaşaq ki, şairin dediklərində bir həqiqət var. Çünki “şairlər əzəldən söz pərvanəsi”dir, zaman-zaman “atəşə tutulub, oda yaxılıb”. “Sözü açıbsa da zindan-qəfəsi, şair ürəyinə güllə çaxılıb”… Bu fikirlərdə məyusluq doğuran heç nə yoxdur. Əksinə, şair həyatla insan arasındakı sərhədləri keçməyin mümkünlüyündən bəhs edir, çətin keçiləsi bütün yol ayrıclarında onu duyan oxucu üçün bir çıxış qapısının olduğunu deyir. Şairin qəlbində yaşanan eşq həm fiziki, həm də mənəvi dünyanı aydınladan işıq kimidir. Bu, sadəcə insanın cismani eşqi deyil, həyatın bütün parıltılarına, müsbət və mənfi tərəflərinə duyulan dərin və əbədi sevgidir. Tapdıq Əlibəylinin qəlbi, məhz bu eşqin təsirindədir; onun ürəyi bir sehrin içindədir ki, hər an bir ritm tapır, hər an bir şeirə çevrilir. Bu, daha dərindən gələn bir ehtirasdır ki, insanın ruhunu oyandırır, varlığını özündən alır və onu sonsuz bir axtarışa, yaradıcı bir halətə gətirir. Tapdıq Əlibəylinin şeirlərində bu axtarış bir çox formaya bürünür: bəzən incəliklə, bəzən isə sərt bir şəkildə. Ancaq nəticə eynidir: bu eşq heç vaxt bitmir, hər zaman yenilənir, hər zaman şairi özünə çəkir. Şairlərin gözəlliyə olan sevgisi əbədidir. Onlar yalnız gözəl olanı yox, bu gözəlliyin arxasında dayanan acıları, ağrıları və həyəcanları da sevərlər. Bu sevgi onları dərinə, səmimi duyğulara aparır və yazılarında yalnız gözəlliyi deyil, həmin gözəlliyin kədərli çalarlarını da ortaya qoyurlar. Tapdıq Əlibəylinin yaradıcılığı məhz bu özəllikdə duyğuların, ehtizazların təcəssümüdür:
Gözümə, könlümə köçən gözəllik – Tanrıdan boy alan bir əzəlilik. Gəlimdən gedimə yol – əbədilik… Baharla payızın gözəlliyitək.
O gözəllik ki, şairin varlığını riqqətə gətirir, hər bir kəlməni təzələyir, bütün aləmi bürüyür – bu, zamanın səsidir, əbədiliyin gözəlliyidir. Bu, bir həyat fəlsəfəsidir, varlığın hər anını təkrar-təkrar hiss etmə ehtiyacı ilə əlaqəlidir. Şair həyatın hər bir anını, hər bir gözəlliyi yeni bir başlanğıc kimi qəbul edir. Tapdıq Əlibəylinin şeirləri, bu sevginin, bu ehtirasın, bu dərinliklərin ən yüksək nöqtələrində yüksəlir. Onun şeirində gözəllik bəzən pərişanlığın, bəzən sevdanın, bəzən nisgilin təbəssümüdür, amma hər zaman bir qeyri-adi dünya hissi ilə əlaqəlidir. Çünki onun sevgisi sadəcə bu dünyaya aid deyil – bu, əbədi, zamanın keçməz gözəlliyidir. Şeirlərinin birinə belə yazır:
Çörəyi Sözdən çıxanın Tüstüsü təpədən çıxır. Özündə şimşək çaxanın Sözü də şimşək tək çaxır.
Tapdıq Əlibəyli çörək, həyat və əl qabarı arasındakı məsamələrin hamısında eyni rəng çaları tapır və bunu hamımıza göstərməyə müvəffəq olur. Şairin “dünya bəmdən zilə qəm nəğməsiymiş” fikri də eyni qənaəti ortaya qoyur. Çünki həyat acılarını “oxuyan da bizik, dinləyən də biz”. “Fələk saya salmaz sən saydığını”. Fələklə insan arasında olanlara ya insanın iradə zəifliyi, ya da şeytanın fövqəladə gücü səbəbdir. Döğrudan da, “insan piyadadırsa, zamansa atdadırsa, qəfildən qara hislər həyatın ağlığını qara pərdələrlə örtər”. Həyatda əbədi nə var? Heç nə. Tapdıq Əlibəylinin aşağıdakı misraları bu anlamı ifadə edir:
Bir vaxt bir ev vardı bağlı-bağatlı… İndi xəyallarım o evi tikir. Anam çağırardı həzin bayatı… Səs susub, yanğısı özünə çəkir.
Zaman gəlir ki, atalı-analı günlərin bir xəyala çevrilir. Belə bir yaşantının acısı ilə tutuşan şair bu təlaşın hamıda eyni olduğunu, lakin bu ayrılığı hərənin bir cür çəkdiyini deyir. Mən aşağıdakı şeir parçalarında da Tapdıq Əlibəylini həyata bağlı, zəhmət qubarında bərkiyən adam kimi görürəm:
Köküm torpağımın dərinliyində, Gövdəm torpaq üstə şaxələnibdir. Azərbaycanımın şirinliyində Vətənə məhəbbət – torpaqdakı sirr…
Burda əzəlimin paklığı yatıb, Ən ülvi hisslərə köklənib ruhum. Fərəhim ürəkdə zivəyə çatıb, Torpağın qüdrətin nə vaxt ki duydum.
***
Dağlar vüqarını çeşməyə süzüb, Göylər ulduzunu çəmənə düzüb, Günəş edənədək zirvədə qürub, Təbiət çağırır, seyr et doyunca.
Bu misraları oxuduqca sanki Tapdıq Əlibəylinin yaşadığı 65 ilin hamısı gözlərimin önündən mülayim, ilıq-isti baxışlarla ötür, onun ömür-həyat göydələnində 65 mərtəbə Allah sevgisi ilə süslənmiş şəkildə nəzərimdə canlanır. Çünki şair qəlbi nə qədər təmizdirsə, bir o qədər israrlı, çək-çevirlidir. Bu israrlar,bu çək-çevirlər əsl insan sevgisi ilə doludur deyə mən Tapdıq Əlibəylinin ömür qatarının içində apardıqlarını dəqiq görür və bunları təqdir etməkdən məmnunluq duyuram. Sənə can sağlığı arzu edirəm, şair qardaşım! 65-illik yubleyin mübarək olsun!
Raqif Nazimoglu, hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, AYB və AJB-nin üzvü, şair-publisist, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyi və “Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin sədri, Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının fəxri professoru
Səni tərk eləməyin özü bir günah idi, Hara qaçsam da vardı üstünə qayıtdığım. Onda küsüb çəkdiyim bir sinəlik ah idi, İndi soyuq məzardı üstünə qayıtdığım.
Ömür dediyin yoldu sağa-sola çapdığım, Bəzən səhvdə inadım, bəzən düzdə sapdığım, Əvvəl-axır oldu bax qəlb ağrısı tapdığım, Bir təklik xofu sardı üstünə qayıtdığım.
Bir az həsrətdir varım, bir az da ağrıyan can, Oyurdu sol sinəmi son anda susan fəğan. Solğun xatirələrdi gətirdiyim ərməğan, Bir az da intizardı üstünə qayıtdÇəkdi,
Ürəyi dolu gəldim, yolum yağışa düşdü, İki damla göz yaşı buz kimi daşa düşdü… Dünyanı dolanıb da dönüşüm qışa düşdü, Saçlarımdakı qardı üstünə qayıtdığım…
Bu dəfə sizə aprelin 14-də növbəti yaşını qeyd edəcək teatr tənqidçisi, teatrşünas, sənətşünaslıq elmləri doktoru, professor, Əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatrşünaslıq kafedrasının professoru Məryəm Əlizadə haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Bu məqsədlə araşdırma aparıb, xeyli məlumat da toplamışam. Məryəm xanım müsahibələrinin birində söyləyib:
“Doqquzuncu sinifdə oxuyurdum. Qəfildən televizorda bir söhbət diqqətimi cəlb elədi. Bir kişi özünün Vatikan səfərindən danışırdı. O elə heyranlıqla, elə aludəliklə danışırdı ki, mənə elə gəldi ki, sanki o adam əlimdən tutub, məni də həmin yerləri gəzdirdi. Sonra gördüm ki, titrlərdə yazılıb: Cəfər Cəfərov – teatrşünas. Həmin dövrdə ailəvi, uşaqlarla birlikdə tamaşalara getmək ziyalılığın göstəricisi idi. Hər şənbə-bazar insanlar teatra gedirdilər. Bu, mədəni həyatın bir tələbi idi. Bizim ailə də belə ailələrdən biri idi. Teatrı nə qədər sevsəm də, teatrşünaslığın nə olduğu barədə heç bir təsəvvürüm yox idi. Böyük qardaşım, professor Əbdül Əlizadədən Cəfər Cəfərovun kim olduğunu soruşdum. Dedi ki, o çox böyük şəxsiyyətdir. Və onunla maraqlandığımı görüb, mənə onun kitablarını, teatrşünaslıq barədə materiallar tapıb gətirdi. İndi də içimdə ona qarşı böyük bir minnətdarlıq hissi var ki, o məni bu dünya ilə tanış elədi. Doqquzuncu sinfi bitirəndə mən artıq bilirdim ki, teatrşünas olacağam. Amma atamla anam həkim olmağımı istəyirdilər. Qardaşım mənə arxa oldu: dedi ki, onun həvəsi teatrşünaslığadı, qoyun bu işin dalınca getsin. Orta məktəbi qızıl medalla bitirdim. İstədiyim universitetə imtahan vermədən gedib oxuya bilərdim. Əlimdə tibb, hüquq kimi fakültələrdə oxumaq imkanı vardı. Mənsə ancaq teatrşünas olmaq istəyirdim. Beləliklə, 1968-ci ildə Teatr İnstitutuna qəbul olundum.”
Şair, jurnalist, publisist, tərcüməçi Günel Mövlud onun haqqında yazır:- “Universitetdə oxuduğum illərdə Məryəm xanım mənim müəllimim olub. O qədər nəzakətli qadın idi ki, ondan ötrü ürəyimiz gedirdi. İkinci kursdan sonra Məryəm xanımın evində tez-tez qalırdım. Məryəm xanım bilirdi ki, Sumqayıtdan gəlirəm, hər gün çox yolpulum çıxır, ailəmin də imkanı yoxdur. Buna görə, hər bəhanə ilə məni yanında saxlayırdı. Mən onlarda qalarkən bir neçə dəfə evinə qonaq gəldi. Yüksək vəzifədə olan adamlardı, bəlkə etik olmaz deyə, dəqiqləşdirmirəm. Məryəm xanım bu adamlara elə qulluq edir, elə nəzakətlə danışırdı ki, ürəyimdə düşünürdüm, yəqin onlardan çəkinir. Bir gün Məryəm xanım evini dəyişdi. Əşyalarını təzə köçdüyü evə daşımaq üçün fəhlələr tutmuşdu. Adamlar hər şeyi daşıyandan sonra Məryəm xanım onlardan oturmalarını xahiş etdi. Fəhlələrin hamısına, cavan-cavan uşaqlara “siz” deyə müraciət edirdi. Onlara çay süzdü, çaylarına öz əli ilə limon sıxdı. Qalxıb, harasa gedəndə, ya telefonuna zəng gələndə fəhlələrdən üzr istəyirdi. Müqayisə apardım və Məryəm xanımın evinə gələn vəzifəli adamlarla danışığı və bu fəhlə uşaqlarla davranışı arasında zərrəcə fərq tapmadım. Onda anladım ki, başqasına qarşı nəzakətli, hörmət dolu olmaq insanın başqalarına qoyduğundan daha çox, özünə qoyduğu qiymət, dəyərdi…”
Məryəm Əlizadə 1950-ci ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olub. Burada 31 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsində təhsil alıb. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Teatr və kino şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. Sonra bir müddət Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda müəllimlik edib. Daha sonra Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda, Teatr tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent və professor vəziflərində çalışıb. 2005-2015-ci illərdə Teatrşünaslıq kafedrasına iki dəfə ard-arda müdir seçilib. 2015-2020-ci illərdə isə Elm və yaradıcılıq işləri üzrə həmin universitetin prorektoru olub. Hazırda Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatrşünaslıq kafedrasının professorudur…
“Mən instituta girəndə qəfildən mənə elə gəldi ki, mən mədəniyyət okeanına düşmüşəm. Həmin dövrdə kimlər yox idi orada? Rza Təhmasib, Turan Cavid, Mehdi Məmmədov, Tofiq Kazımov, Cəfər Cəfərov, bir sözlə, hərəsi bir dünya olan dahilər dərs deyirdi. Bu adamlarla təmas məni daxilən çox zənginləşdirdi, formalaşdırdı. Mən o vaxta qədər azərbaycandilli məktəbdə oxumuşdum. Məktəbdə müəllimlə şagird arasında az qala uçurum vardı. institutda isə pedaqoqla tələbə arasında elə bir azadlıq gördüm ki, mən ilk dəfə münasibətlərdə azadlıq nədi, bunu anladım. O böyük insanlar tələbələri özlərinə elə yaxın buraxırdılar, onlara münasibətlərdə elə azad olmağı öyrədirdilər ki, mən heyran qalırdım. Mən dördüncü kursda oxuyanda bizə Cəfər Cəfərov dərs deməyə başladı. Həmin vaxt başa düşdüm ki, mən hələ nə qədər ibtidai qatda imişəm. Onunla bir saatlıq söhbət, bir kitabı oxumağa bərabər idi. O bizə azad düşünməyi, sözünü azad deməyi, fikirlərini azad ifadə eləməyi öyrətdi. O bizə öyrətdi ki, insan ilk növbədə subyektiv düşünməyi bacarmalıdır. Mühakimələrini ələməli, sonda obyektiv qərara gəlməlidir. Nəhayət, o bizə sevməyi öyrətdi. Deyirdi ki, siz müəllifi, aktyorları sevmədən yaza bilməzsiniz. Onlara heyran olmaq lazımdı. Tənqid edəndə belə, bu tənqidin kökündə sevgi durursa, sizi anlayacaqlar. Cəfər müəllimin o vaxt içimə atdığı o sevgi toxumu bu gün də artmaqda davam eləyir. Mən bu gün də tələbələrimə öyrədirəm ki, teatrşünas teatr barədə hökmlər verən adam deyil. O teatra, aktyora, dramaturqa, rejissora xidmət edən mütəxəsisdir.”- söyləyir.
Ədəbi fəaliyyətə 1972-ci ildən “Qobustan” toplusunda teatr tənqidi barədə dərc olunan məqalələrlə başlayıb, bundan sonra dövri mətbuatda teatr tənqidinə və teatrşünaslığa dair məqalələrlə müntəzəm çıxış edib. “Əhməd Ağdamski” və “Həbib bəy Mahmudbəyov” elmi-ədəbi oçerkləri “Unudulmaz səhnə ustaları” kitabında dərc olunub…
Deyir ki:- “Sovet dövrü ziyalıların maddi təminatı vardı. Normal maaş, vaxtlı-vaxtında ev, elmi dərəcələrə görə maaş artımı və s.. Keçid dövründə qəfildən ziyalıların vəziyyəti elə oldu ki, biz hansısa ölkəyə gedəndə maaşımızın miqdarını deməyə utanırdıq. Təsəvvür edin ki, bizim indiki pulla yeddi manat maaş aldığımız vaxtlar olub. Həmin vaxtlar məni bir neçə dəfə Türkiyəyə işləməyə dəvət ediblər. Amma getmədim- çünki o cüzi maaşla bərabər indi bizim azadlığımız da var idi. Az maaş ala bilərdik, amma artıq müstəqil ölkənin ziyalıları idik. İndisə artıq mədəniyyət, incəsənət adamlarına qayğı var. hər şey müqayisəyə gəlməz dərəcədə yaxşılaşıb. Və biz o ağır illərdə belə azadlığımızın qədrini bilmişiksə, deməli problemlərin qat-qat azaldığı bu dövrdə də bilirik…”
2023-cü ildə qardaş Türkiyədə baş verən məlum zəlzələnin nəticələrindən həyacanlanaraq, qəflətən insult keçirib. Necə deyərlər, şükür Allaha ki, sağlamlığı bərpa olunub, fəaliyyətini davam etdirir…
Bəli, yüksək mədəniyyəti, mehriban davranışı, kübarlığı, eləcə də elmi, işıqlı zəkası ilə onu tanıyanların qəlbində yuva qurmağı bacaran professor Məryəm xanım Əlizadənin aprelin 14-də növbəti yaşı tamam olur. Bu münasibətlə onu təbrik edir, can sağlığı, ağrı-acısız günlər, xoş əhval-ruhiyyə arzulayıram. Çox yaşasın!
Sevgi bir sınaqdır, hər kəs bilməyir, Hər yetən bu yolu düzgün gəlməyir. Kimi nümayişlə ömür bəzəyir, Kimi sükutunda sevgi bəsləyir.
Güzgü tək qırıldı gizli dünyalar, Ekrana sığışdı böyük röyalar. Ruhun ac qalanda bitməz qayğılar, İradə mülküdür əsl sevdalar.
Kənar baxışlardan qoru qəlbini, Sözlə yox, hörmətlə bildir rəngini. Kim tapıb dünyada öz həmdəmini, O kəs loğman bilər özü-özünü.
Dildə yox, ürəkdə yaşat sirrini, Kimsəyə bildirmə sevgi rəngini. Sakitcə qoru sən öz həmdəmini, Gizli dünyandakı o saf sevgini
GÜNƏŞƏ TOXUN
Şüşə kimi insan qəlbi zərifdir. Çox doğru və dərin bir bənzətmədir. Diqqətsizlik edərsən, parçalanar, dağılar, Yenidən yapışdırsan, silinməz izi qalar.
Qırdığın o saf qəlbin bərpası çətin olar, Xoş dediyin sözlərin dadı da acı olar. Bu qırılan qəlbi də qazanmaq çətin olar, Günəşə toxunsan sən, bəlkə izi yox olar. Mart 2026
Azərbaycan Milli Kitabxanasının ən qədim kitabı 1573-cü ilə aiddir. Latın dilində olan bu əsər Hollandiyada çap edilib. Bundan başqa, kitabxanada 1920-ci ilə qədər çap edilmiş 5 minə yaxın kitab saxlanılır. Məhz bu qədim eksponantlara görə turistlərin kitabxanaya marağı böyükdür.
Kitabaxanada saxlanılan ikinci ən qədim kitab isə 423 il əvvəl nəşr edilib. Almanca olan bu kitabda Osmanlı İmperyasından bəhs edilir.
BİLƏK VƏ DƏRK EDƏK, yaxud, zamanımızın sənət fədaisini görmək mənəvi borcumuzdur
Haqqı kim qoruyur; bilənlər bilər, Doğrunu, düzgünü bölənlər bilər. Sən kimsən, mən kiməm – sinənə döymə, Bunu bizdən sonra gələnlər bilər. Ə.R.Xələfli
Əvvəlcə bu məktubumu ancaq mədəniyyətin mənəvi hamisi və mənim ədəbi qəhrəmanımın ən yaxşı tanıyıcısı kimi qəbul etdiyim akademik Rafael Hüseynovun ünvanına yazmaq istədim. Sonra düşündüm ki, bu, birbaşa missiya deyil. Bəlkə, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədrinə ünvanlayım öz məktubumu. Nə isə, bilmirəm, hansı düşüncənin təsiri altındasa bundan da imtina etdim. Axır ki, Milli Məclisin Mədəniyyət Komitəsi üzvlərinin və əlahəzrət oxucularımın ünvanına əsas tutdum məktubumu. Ona görə də müraciətimdə bəzi məqamları «Kredo» oxucularının da nəzərə almasını istərdim. Hörmətli Mədəniyyət Komitəsinin üzvləri və əlahəzrət oxucu(ları)m! Hörmətli söz bilənlərim, sözə dəyər vermək iqtidarında olanlarım və sözə dəyər verməyə borclu olanlarım! Bildiyimə görə, Siz şair-publisist Əli Rza Xələflinin «Kredo» qəzetinin baş redaktoru və baş yazarı olduğunu yaxşı bilirsiniz, ona görə də əlavə təfərrüata ehtiyac yoxdur, demək, onu yaxşı tanıyırsınız. İnanıram ki, bədii-publisistik erudusiyasına kifayət qədər bələdsiniz, onun fenomenal yaradıcılıq aurası və fərqli üslubunun ədəbi ictimaiyyət arasında heyrət nidasıyla dəfələrlə söhbət mövzusu olması haqqında məlumatlısınız. Allah ondan fitri istedadı əsirgəməyib. Namuslu və fədakar zəhmətkeşliyi ilə də bir çox yaradıcı insanlardan fərqlənir. Bilirsiniz ki, onun redaktoru olduğu «Kredo» qəzeti Azərbaycanın müasir ədəbi-bədii və ictimai-mədəni həyatında yüksək nüfuz qazanmış, milli mətbuatımızın inkişafına dəyərli töhfələr vermişdir. Bəlkə də, təkrar olsa belə, qeyd etməliyəm ki, Əli Rza Xələfli xalqın bağrından qopmuş, xalqla nəfəs alan, milli dövlətçiliyimizin tərəqqisinə xidmət göstərən bir şəxsiyyətdir. Onun bədii yaradıcılığının poetik məziyyətlərini araşdıran bir şəxş kimi bildirmək istəyirəm ki, bu günlərdə «Qurdağzı duası» adlı təxmis-poemasını da heyranlıqla oxudum. Azərbaycanın ədəbi-ictimai və siyasi fikir tarixində «Heydər babaya salam», «Gülüstan», xüsusilə «Təbrizim» hansı dəyərdə qiymətləndirilibsə, bu əsər də həmin ucalıqda məkanlaşa bilər, yaxud da artıq (sosial şəbəkələr vasitəsilə) məkanlaşıb. Əsərin aktuallığı İranın ən son durumuna və bu fonda xalq kütlələrinin taleyinə şair narahatçılığı ilə bağlıdır. Kimsəyə sirr deyil ki, son hadisələr fonunda İranda minlərlə adam edam olunub. Əlbəttə, müxtəlif məzmunlu hökmlər verilmiş olsa belə, hamımız yaxşı bilirik ki, xalq dilini və azadlığını tələb edirdi. Əsas səbəb budur. Əsərin tərəfimizdən xüsusi halda dəyərləndirilməsinin birinci səbəbini müəllifin millətdaşlıq, soydaşlıq və azərbaycançılıq mövqeyindən mövzuya yanaşması ilə bağlamaq istərdim. Zənnimcə səhv etmirəm. İkinci əsas səbəb əsərin oxucu ruhuna təsir etmək imkanlarını şərh etmək istəsəm, deməliyəm ki, bu da şairin dərin və mükəmməl sənətkarlıq nümayiş etdirməsi ilə bağlıdır. Əsərdə poetik vüsət, dərin hikmət, fikir təzəliyi və mükəmməlliyi müəllifin və əsərin ictimai-siyasi gücünə bir ucalıq qazandırıb. Əziz söz bilənlərim, sözə diqqət vermək missiyasını daşıyanlarım, indii özünüz fikir verin; «Qurdağzı duası» təxmis-poemasından təqdim etdiyim aşağıdakı üç yarpaqlıq lirik ricətli deyim görün nə qədər şairanədir. Elə bil Zəlimxan Yaqub sinəsindən qopub, Məmməd Araz bulağından su içib, Xəlil Rza Ulutürk polifonizmindən özünə yaraq biçib. Ancan bu, onlar deyil, Əli Rza Xələflidir. Leyli kimdir… Məcnun olub səhralarda gəzən bilər. Eşq əhlini göy üzündən ruhu ilə süzən bilər, Dil nə deyir danışdıqca mənaları sezən bilər; Söz dəryası nə dərindir, qəvvas olub üzən bilər. Dərinlərə üzməyənin inci çıxmaz qarmağında.
Millətinə minnət qoyub, özlərini öyənlər var, Yerli-yersiz mən-mən deyib, sinəsinə döyənlər var, Düzü düzdə qoyanlar var, doğruları əyənlər var; Söhrab Tahir, ummanlardan “üzüb gəldim” deyənlər var, Necə üzüb, bircə damla nəm də yoxdur balağında.
Öz ağlından gileylənən, olmasa da çox yıxıldıq, Bir “bəli”nin əvəzinə dedik hələ “yox” yıxıldıq, Sinəmizi dost əlindən hədəf aldı “ox” yıxıldıq; Dərs olmadı çəkdiyimiz ac yıxıldıq, tox yıxıldıq, Nələr gördü gözlərimiz bu taleyin sınağında. Əli Rza Xələfli digər poemalarında olduğu kimi, mövlanə Füzulitək söz dəryasının qəvvaslığını, Səməd Vurğun romantikasının ülviyyətini bu poemasında da sərgiləyə bilib. İzahat olaraq bildirim ki, poema onun 2004-cü ildə yazdığı «Söhrab Tahirə məktub» adlı qəsidəyə təxmis kimi qələmə alınıb. Müasir Azərbaycan poeziyasında öz şeirinə təxmis yazmaq yalnız Ə.Xələfliyə məxsusdur. O, digər klassiklərimizin də şeirlərinə təxmis yazmışdır. Bu cəhətdən Şəhriyarın «Azərbaycan» şeirini təxmis etməsi, özü də böyük sənətkarlıqla ifadə etməsi ədəbi ictimaiyyətin diqqətini elə buna görə xüsusi halda çəkməsi ədəbi hadisə kimi qiymətləndirilir. Onun çoxjanrlı üslubda yaradıcılığı baxımından «Od» romanını da bu səlahiyyətdə qəbul etmək mümkündür. Müəllifin «Türkiyənin zəlzələ ağrıları, yaxud yarı qəm-yarı qürur dastanı» əsərinin də Türkiyədə yüksək rezonans doğurmasının səbəbi onun yüksək bədii emosional ruhu ilə bağlıdır. Yəqin ki, siz də – hörmətli Mədəniyyət Komitəsinin üzvləri və əlahəzrət oxucularım bu barədə eşitmiş olarsınız. Hörmətli Mədəniyyət Komitəsinin üzvləri və əlahəzrət oxucu(ları)m! Cəsarətlə qeyd etməliym ki, son yarım əsrdə ədəbiyyatımızda xalqın folklor ruhunu, etnoqrafiya və etnogenezini, turançılıq ideallarını poeziya sahəsində yüksək sənətkarlıqla canlandırmaq baxımından Əli Rza Xələfli yeganə olmasa da, azlardandir. Bu baxımdan onun ədəbi boy göstərənliyini tanınmış yox, görkəmlilər arasında sıralamaq insafdan sayılardı. O, 40-a qədər poema yazıb, romanlar, povestlər çap etdirib, kitablarının sayı 70-i ötüb. Haqqında 15-dən artıq kitab yazılıb. Onun yaradıcılığının folklor, kulturoloji cəhətləri, bədii publisistikası xüsusi tədqiqat mövzuları səlahiyyətindədir. O, bir sıra ədəbi ödüllər mükafatçısıdır. Görkəmli yazarlar, tanınmış professorlar onun ədəbi irsi və şəxsiyyəti haqqında dəyərli fikirlər söyləmişlər. Və bildiyimə görə, onların sırasında akademik Teymur Bünyadov, akademik Rafael Hüseynov, akademik Nizami Cəfərov, akademik Muxtar İmanov… və başqaları inamla Əli Rza Xələfli həqiqətlərini dilə gətiriblər. Əli Rza Xələfli böyük kədər yaşamış, üzüntülər görmüş həsrət şairi idi. İndi Allahımıza çox şükür ki, həsrətə son qoyuldu, torpaqlarımız yağıların tapdağından azad oldu. Qeyrətli oğullarımız, qazilərimiz ölüm-dirim savaşından alnıaçıq çıxdı. Onların arasında Ə.Xələflinin nəvələri də şərəflə özlərinə yer alıblar. Vətənin medalları ilə təltif olunublar. Şəhidlərimiz isə xalqın yaddaşında əbədi yaşam haqqı qazandılar. Vətən onun uğrunda ölənlərin və vuruşanlarındır birinci növbədə. Hörmətli Mədəniyyət Komitəsinin üzvləri və əlahəzrət oxucu(ları)m! Bu qədər geniş təqdimatdan sonra əsas mətləb üstünə gəlmək istəyirəm. Düşünürəm ki, bu yarlıqlara sahib çıxmış və artıq xalq tərəfindən müəyyən qədər tanınan və sevilən bir yaradıcı şəxsiyyət öz dəyərini niyə də dövlət səviyyəsində almasın? Axı bu insan çalışıb, gərgin, üzüntülü illər yaşayıb. Vətənin, torpağın taleyi üçün yuxusuz gecələr keçirib, ədəbiyyatımızın və dilimizin inkişafına xidmət edib. Əli Rza Xələflinin ədəbi-fəlsəfi düşüncə imkanlarını əks etdirən sonsuz sayda rübailəri və bayatıları var. Mən burada ancaq iki dördlüyünü diqqətə çəkmək istərdim. Baxırdım gündoğana, üzümə səhər güldü, Boylandım günbatana, könlümə qəhər güldü; Necə getdi bilmədim, vaxt ötdü, zaman keçdi, Köhlənimin üstündə boş qalan yəhər güldü.
Açılar qönçə güllər, sonunda solar gedər, Mən-mən deyən kimsənin sonu heç olar gedər. Bizim dünya evinə kim gəlsə boş qayıtmaz, Kədər olsun, ya sevinc, badəsi dolar gedər. Xatırladım ki, şan-şöhrət, var-dövlət acı olmayıb. Gözü, könlü tox insanlardan olub. Ta uşaqlıqdan mal-qara, qoyun-quzu dalınca qaçıb, təmiz, halal çoban çörəyi ilə böyüyüb. Fərqlənmə diplomu ilə ali məktəb bitirib, «Qabaqcıl maarif xadimi» döş nişanı ilə təltif olunub. Bunu idrak sahibi olan və Əli Rza Xələfli haqqında yazan bütün müəlliflər yaxşı bilir. İşıqlı adamlar üçün işıqlı yol açmaq sizin kimi, bizim kimi qanan, duyan, vicdan qarşısında hesab verməyə borclu olan vicdan sahiblərinin hünəridir. Artıq bundan sonrakı söz və əməl sizinkidir. İndi rəsmiyyətə doğrunu, həqiqəti çatdırmaq beləmi çətindir? Hörmətli söz bilənlərim, Sizi ucalarda, hünərlilər sırasında görürəm. İnanıram ki, haqqı, həqiqəti dilə gətirmək sizin üçün çətin olmaz.
13.03.2026 Hörmətlə: Əkbər ƏLİOĞLU, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
