“Gecənin öz sirri, öz aləmi var” (Zaur Ustacın – “Aşiq gecələr” şeiri haqqında) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında romantik-psixoloji lirikanın incə və təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu əsərdə gecə obrazı sadəcə zaman kəsiyi kimi yox, həm də ruhun dərinliklərini açan, sirrli və cazibədar bir məkan kimi təqdim olunur. Şair gecəni bir növ aşiqin mənəvi aləminin aynasına çevirir və oxucunu bu aləmin içərisinə dəvət edir. Əsərin ilk misralarından etibarən müəllifin poetik üslubu özünü göstərir. “O zülmət gecənə şam olum, gülüm” misrası klassik Şərq poeziyasından gələn şam–pərvanə motivini müasir duyumla yenidən canlandırır. Burada şam yanmaq, əriyib yox olmaq, sevgi uğrunda özünü fəda etmək simvoludur. Şairin “aşiq gecələr” ifadəsi isə gecəni passiv fon kimi deyil, sevən, duyan, hətta seçən bir varlıq kimi təqdim edir. Bu antropomorf yanaşma şeirə xüsusi emosional dərinlik verir. Zaur Ustacın poetikasında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri obrazların çoxqatlılığıdır. “İşıldaquş” obrazı, “əriyən mumlar”, “yumulu gözlər” kimi ifadələr həm vizual, həm də metaforik yük daşıyır. Bu obrazlar vasitəsilə şair gecənin sakitliyində gizlənən daxili yanğıları, səssiz ehtirasları və ümidləri ifadə edir. Xüsusilə “əriyən mumlara aşiq gecələr” misrası zamanın keçiciliyi və hisslərin yanaraq tükənməsi ideyasını incə şəkildə çatdırır. Şeirin ikinci bəndində isə lirizm daha da güclənir. Burada aşiqin arzuları, gözləntiləri və sevgi ehtiyacı ön plana çıxır. “İstərəm bir gecə qoynunda uyam” misrası sadə görünsə də, onun arxasında böyük bir mənəvi yaxınlıq, rahatlıq və tamamlanma istəyi dayanır. Bu, fiziki yox, daha çox ruhani bir qovuşma arzusudur. Şair bu hissi şişirtmədən, səmimi və təbii şəkildə təqdim edir ki, bu da əsərin təsir gücünü artırır. Üçüncü bənddə isə fəlsəfi çalarlar güclənir. “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” fikri şairin dünyagörüşünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Gecə burada yalnız romantik fon deyil, həm də idrak məkanıdır. İnsan gündüzün səs-küyündə itirdiyi düşüncələri gecənin sükutunda tapır. Şairin özünə istinad etməsi (“Ustac da bundan xəbərdar”) isə əsərə müəllif mövqeyini birbaşa daxil edir və publisistik çalar yaradır. Şəhrizad obrazına müraciət isə təsadüfi deyil. Bu istinad şeirə həm klassik Şərq ədəbiyyatı ilə bağ, həm də nağılvari, sirli atmosfer qatır. Şəhrizad gecələrin hekayəçisi olduğu kimi, burada da gecə sirrin, gözəlliyin və cazibənin daşıyıcısıdır. “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” misrası ilə şair bu ideyanı yekunlaşdırır və oxucunu düşünməyə vadar edir: bəlkə də gecə özü aşiqdir, insan isə sadəcə bu eşqin şahididir. Ümumilikdə, “Aşiq gecələr” şeiri Zaur Ustac yaradıcılığında romantik lirikanın yetkin nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əsərdə dilin sadəliyi ilə obrazların zənginliyi, klassik motivlərlə müasir hissiyyatın sintezi uğurla vəhdət təşkil edir. Şair oxucunu yalnız oxumağa yox, həm də hiss etməyə, düşünməyə və gecənin səssizliyində öz daxili dünyası ilə üzləşməyə çağırır. Bu şeir göstərir ki, gecə təkcə qaranlıq deyil — o, sevginin, sirrin, ilhamın və bəzən də insanın özünü tapdığı ən səmimi zamandır. Zaur Ustac isə bu gecələri sözlə işıqlandırmağı bacaran şairlərdəndir. Gecələriniz daim sakit və işıqlı olsun, Zaur Ustac!
Zaur Ustacın “Mən” şeiri sevginin fiziki yaxınlıqdan daha çox, ruhani varlıq kimi təqdim olunduğu incə və dərin lirika nümunəsidir. Bu şeirdə “mən” anlayışı adi mənada fərd deyil — o, sevdiyi insanın həyatına qarışan, onun nəfəsində, hisslərində, varlığında əriyən bir duyğuya çevrilir. Şair sevəni kənardan izləyən yox, onun daxilində yaşayan bir varlıq kimi təqdim edir.
Şeir ilk misralardan etibarən bu yaxınlığı və bütövlüyü hiss etdirir:
“Hər gün oyananda səhər mehində,
Sübhün şəfəqində, danındayam mən.”
Burada “mən” artıq konkret bir obraz deyil, səhərin təravətinə, gün doğumunun işığına çevrilmiş bir hissdir. Bu, sevginin görünməyən, lakin hər yerdə hiss olunan formasını ifadə edir. Aşiq sevdiyinin həyatına o qədər qarışıb ki, onun hər yeni günündə var olur.
“Telinin cığasın pozan küləyəm” misrası isə bu varlığın incə və toxunulmaz tərəfini göstərir. Külək kimi görünməz, amma hiss edilən bir yaxınlıq — bu, sevginin ən saf formalarından biridir. Şair burada fiziki varlıqdan imtina edərək daha yüksək, daha incə bir bağlılıq yaradır.
İkinci bənddə bu düşüncə daha da genişlənir:
“Hərdən eyvandakı göyərçin səsi,
Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi,
Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi…”
Burada “mən” artıq təbiətin müxtəlif elementlərinə bölünür. Səsdə, nəfəsdə, çiçəyin açılışında belə mövcuddur. Bu, sevginin universallığını göstərir — o, təkcə bir anın yox, bütün zamanın və məkanın içində yaşayır. “Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən” misrası isə bu fikrin zirvəsidir: sevgi artıq xarici deyil, daxili bir həqiqətə çevrilib.
Şeirin son bəndi isə emosional kulminasiya nöqtəsidir:
“O gündən xəbəri yoxdu özündən,
Sormağa gərək yox, canındayam mən.”
Burada aşiqin “özündən getməsi” sevginin tam mənada hökmranlığıdır. Artıq fərdilik aradan qalxır, “mən” və “sən” anlayışları bir-birinə qarışır. “Canındayam mən” ifadəsi bu birliyin ən yüksək nöqtəsidir — sevgi artıq bədəndən, sözdən, məsafədən kənara çıxır. “Mən” “Biz”ə çevrilir.
Nəticə etibarilə, “Mən” şeiri sevginin ən saf və ən yüksək mərhələsini — varlıq səviyyəsində birləşməyi ifadə edir. Bu şeirdə sevgi nə sadəcə hissdir, nə də münasibət — o, yaşamaq formasıdır. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi kənarda dayanıb baxmaq deyil, sevdiyinin içində yaşamaqdır. Və bu zaman “mən” artıq ayrı bir varlıq deyil — o, “sən”in özü olur. “Biz” olur!
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
(Zaur Ustac – Aşiq gecələr) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri sevginin ən incə, ən səssiz və ən dərin məqamlarını gecə obrazı üzərindən ifadə edən lirika nümunəsidir. Bu şeirdə gecə artıq sadəcə zaman anlayışı deyil, aşiq ruhun sirdaşına, sevgini qoruyan və yaşadan bir varlığa çevrilir. Şair gecəni hiss edən, seçən və hətta aşiq olan bir obraz kimi təqdim edir və bununla da poetik düşüncəni daha da dərinləşdirir. Şeir ilk misralardan etibarən bu duyğusal yaxınlığı açıq şəkildə göstərir: “O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr!” Burada aşiqin özünü “şam”a bənzətməsi təsadüfi deyil. Şam həm işıq saçır, həm də yanaraq əriyir. Bu, sevginin qurbanlıq tərəfini simvolizə edir. Aşiq sevdiyi üçün yanmağa, əriməyə hazırdır. Gecə isə bu yanğıya şahid olmaqla kifayətlənmir, sanki onun özünə vurulur — “aşiq gecələr”. Digər misrada verilən “Əriyən mumlara aşiq gecələr!” ifadəsi sevginin ağrı ilə vəhdətini göstərir. Mumun əriməsi zamanın keçməsi və hisslərin tükənməsi kimi yox, əksinə, sevginin davam etməsi üçün verilən bir bədəldir. Burada şair incə bir məqamı vurğulayır: həqiqi sevgi rahatlıqda deyil, məhz yanmaqda və dözməkdə özünü göstərir. Şeirin ikinci bəndində isə aşiqin arzuları daha açıq şəkildə ifadə olunur: “İstərəm bir gecə qoynunda uyam, Yumulu gözlərə aşiq gecələr…” Bu misralarda sevgi artıq fiziki yaxınlıqdan çox, ruhani bir sığınacaq kimi təqdim olunur. “Yumulu gözlər” ifadəsi sakitliyi, etibarı və təslimiyyəti simvolizə edir. Aşiq üçün ən böyük xoşbəxtlik sadəcə yanında olmaq, o sakitlik içində var olmaqdır. Şair gecəyə mistik bir məna da yükləyir: “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” Bu fikir gecənin adi bir məkan olmadığını, onun özünəməxsus qanunları və duyğuları olduğunu göstərir. Gündüz gizlənən hisslər, etiraf olunmayan sevgilər məhz gecədə üzə çıxır. Gecə burada sanki insanın iç dünyasının aynasına çevrilir. Son bənddə verilən “Şəhrizad misalı, sirli, gözəl yar” bənzətməsi isə şeirin poetik yükünü daha da artırır. Şəhrizad obrazı ilə sevgi həm sirli, həm də cazibədar bir məna qazanır. Bu sevgi tam açılmayan, amma hiss edilən bir duyğudur. Və məhz buna görə “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” — gecə yalnız zahiri gözəlliyə yox, sirr daşıyan, dərinlikli ruhlara yönəlir. Nəticə etibarilə, “Aşiq gecələr” şeiri sevginin səssiz, lakin güclü tərəflərini ifadə edən poetik bir düşüncədir. Bu şeirdə sevgi nə gurultuludur, nə də nümayişkaranə — o, gecə kimi sakit, amma dərin və sonsuzdur. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi bəzən ən çox danışılmayan, amma ən çox hiss olunan məqamlarda yaşayır. Və gecə — bütün sirləri, səssizliyi və qaranlığı ilə — bu sevginin ən sadiq şahidinə çevrilir.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
(Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman səninlə, yanındayam mən.
Hərdən eyvandakı göyərçin səsi, Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi, Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi, Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən.
Ustacı həmin gün aldın özündən, Əyləşdin yanında, getdi özündən, O gündən xəbəri yoxdu özündən, Sormağa gərək yox, canındayam mən. 05.05.2026. Bakı.
(Qəndab – Aşiq gecələr) O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr! “İşıldaquş”ların işığı vecsiz, Əriyən mumlara aşiq gecələr!
Pərvanə sən olan gecəyə mumam, Haqqım var, bir kəlmə şirin söz umam, İstərəm bir gecə qoynunda uyam, Yumulu gözlərə aşiq gecələr…
“Gecənin öz sirri, öz aləmi var”, Əlbəttə, Ustac da bundan xəbərdar, Şəhrizad misalı, sirli, gözəl yar, Sirli gözəllərə aşiq gecələr. 04.05.2026. Bakı.
Zaur Ustacın “Qadan alım” şeiri haqqında Müasir Azərbaycan poeziyasında xalq danışıq dilinin ən incə qatlarını bədii mətnə uğurla daşıyan şairlərdən biri Zaur Ustac hesab oluna bilər. Onun “Qadan alım” şeiri sadəcə sevgi etirafı deyil; bu əsər milli təfəkkürümüzdə dərin kök salmış mərhəmət, fədakarlıq, mənəvi bağlılıq və könüllü qurbanvermə anlayışlarının poetik təcəssümüdür. Şair burada klassik eşq poetikasını xalq dilinin canlı nəfəsi ilə birləşdirərək oxucunu həm emosional, həm də estetik baxımdan təsirləndirir. Şeirin ilk misralarından etibarən lirizm özünü güclü şəkildə göstərir: “Həsrəti uzaq tut, məni yaxın bil, Min kərə demişəm, gül qadan alım.” Burada “həsrəti uzaq tut” ifadəsi ayrılığın, nisgilin rəddidir. “Məni yaxın bil” müraciəti isə fiziki məsafədən daha çox ruhi yaxınlığın tərənnümüdür. Şair üçün yaxınlıq coğrafi məkan deyil, könül məsafəsidir. “Qadan alım” xalq dilində sevən insanın qarşı tərəfin dərdini, bəlasını öz üzərinə götürmək istəyi kimi işlənir. Bu baxımdan misra sevginin ən ali mərhələsini – özündən keçməyi ifadə edir. İkinci beytdə poetik məna daha da dərinləşir: “Gözünü yumanda, Həcərül-Əsvəd, Açanda boynumda hil, qadan alım.” Burada dini-mədəni simvollar son dərəcə ustalıqla istifadə olunmuşdur. Həcərül-Əsvəd müqəddəslik, paklıq və ilahi bağlılıq rəmzidir. Sevilənin gözlərini yumduğu an müqəddəsləşməsi, açdığı an isə şairin boynunda “hil”ə çevrilməsi – sevgilinin həm ibadət, həm zinət, həm də həyat mənası olduğunu göstərir. Bu təşbehlər poetik təsəvvürün genişliyindən xəbər verir. Növbəti bənddə bahar motivi ilə sevginin təzələyici gücü birləşdirilir: “Arzu qanadında üzəsən bu yaz, Bar tutan qönçəni vurmasın ayaz.” “Arzu qanadında üzmək” xoşbəxtliyin sərhədsizliyini bildirir. “Bar tutan qönçə” isə həm sevginin, həm də ümidin yetişməkdə olan çağını simvolizə edir. Şair dua edir ki, bu qönçəni “ayaz” vurmasın. Buradakı ayaz yalnız təbiət hadisəsi deyil; xəyanət, ayrılıq, zamanın sərtliyi, insan taleyinin sınaqlarıdır. Digər misralarda xalq ruhu ilə klassik sevda fəlsəfəsi qovuşur: “Qulunun adını dəsmalına yaz, Gözünün yaşını sil, qadan alım.” Dəsmal Azərbaycan mədəniyyətində xatirə, sədaqət, intizar rəmzidir. Adın dəsmala yazılması sevgidə əbədiləşmə istəyidir. Göz yaşının silinməsi isə şairin missiyasını göstərir: o, sevənin kədərini azaltmaq, ağrısını öz üzərinə götürmək istəyir. Şeirin kulminasiya nöqtəsi son bənddə cəmlənmişdir: “Uzağı yaxın et, “Gəl!” desən, gəlləm, Ən acı kəlməni nabat, qənd billəm.” Burada sevgili çağırarsa, bütün uzaqlıqlar yox olur. Ən acı söz belə onun dilindən çıxanda “nabat, qənd” kimi qəbul edilir. Bu, sevginin psixoloji transformasiya gücüdür: sevən insan acını da şirin duya bilir. Və nəhayət: “Sənintək gözəlin qoynunda ölləm, Ustaca deginən: “Öl!”, qadan alım.” Bu misralar şeirin emosional zirvəsidir. Buradakı “ölüm” fiziki sonluqdan çox, eşq qarşısında mənliyin yox olması, tam təslimiyyət anlamındadır. Şairin “Ustaca deginən” deməsi isə sevgilinin hökmünü belə zərifliklə qəbul etməyə hazır olduğunu göstərir. Nəticə etibarilə, “Qadan alım” şeiri sevginin yalnız hiss yox, həm də əxlaq, sədaqət və fədakarlıq olduğunu sübut edir. Zaur Ustac bu əsərdə xalq dilinin sadəliyini yüksək poetik zirvəyə qaldırmış, milli ruhu müasir lirika ilə sintez etmişdir. Şeir oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi almaq deyil, verməkdir; sahib olmaq deyil, qorumaqdır; danışmaq deyil, qurban olmağı bacarmaqdır. Bu səbəbdən “Qadan alım” təkcə bir sevgi şeiri deyil, eyni zamanda mənəviyyat kodeksi məcmusudur.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
