“Gülüm” — sevgi, sədaqət və mənəviyyat (Zaur Ustac – Gülüm) Ənənəvi Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsi hər zaman xüsusi əhəmiyyət daşıyıb. Klassik poeziyamızdan gələn bu ədəbi xətt təkcə bir şeirə cavab yazmaq deyil, həm də müəlliflər arasında duyğu, fikir və sənət dialoqu yaratmaq missiyasını yerinə yetirib. Tanınmış şair və yazıçı Zaur Ustac tərəfindən qələmə alınmış “Gülüm” şeiri də məhz bu ənənənin çağdaş ruhda davamıdır. Şeir, Qəndabın “Çarəsizəm” əsərinə nəzirə olaraq yazılsa da, öz poetik nəfəsi, emosional yükü və nikbin ruhu ilə müstəqil bədii dəyərə malikdir. Qəndabın “Çarəsizəm” şeirində ümidsizlik, sevginin qarşılıqsızlığından doğan mənəvi sarsıntı və daxili iztirab ön plandadırsa, “Gülüm” şeirində həmin qaranlıq ovqatın əksinə olaraq sevginin xilasedici gücü, ümid və mənəvi dayaq hissi təqdim olunur. Müəllif sanki çarəsizliyin qarşısına sevginin işığını çıxarır və oxucuya bildirir ki, həqiqi məhəbbət insanı sındırmır, əksinə onu yaşadır, ucaldır və bütövləşdirir. Şeir ilk misralardan oxucunu səmimi və işıqlı bir duyğu aləminə aparır: “Gecənə Ay ollam, gününə Günəş, Bu sevgin tacımız qoy olsun, gülüm!” Bu misralarda şair sevginin sadəcə emosional bağlılıq olmadığını göstərir. Burada sevgi həyatın bütöv ritmini tamamlayan ilahi bir qüvvə kimi təqdim olunur. “Ay” və “Günəş” obrazları klassik Şərq poeziyasında işıq, istilik, həyat və sədaqət rəmzi kimi işlənmişdir. Zaur Ustac bu poetik ənənəni müasir duyğularla birləşdirərək sevgini həyatın gecəsinə nur, gündüzünə enerji verən mənəvi dayağa çevirir. Şeirin əsas uğurlarından biri də onun sadə, anlaşıqlı, lakin dərin məna daşıyan poetik dili ilə bağlıdır. Müəllif mürəkkəb fəlsəfi konstruksiyalara deyil, ürəkdən gələn təbii duyğulara üstünlük verir. Bu xüsusiyyət əsərin oxucuya daha tez nüfuz etməsinə səbəb olur. Şeirin hər bəndində sevgi ilə yanaşı mənəvi dayaq, etibar və sədaqət hissləri də ön plana çıxır: “Usanma cəfadan, usanma yoldan, Çəkinmə nə sağdan, nə də ki, soldan…” Bu misralar artıq təkcə sevgiliyə müraciət deyil, bütövlükdə insana ünvanlanan həyat çağırışı təsiri bağışlayır. Şair burada dözüm, mübarizə və inam ideyasını önə çəkir. Həyatın çətinlikləri qarşısında sınmamaq, doğru yoldan dönməmək, sevgini və insanlığı qorumaq əsərin aparıcı ideyalarından biridir. Maraqlıdır ki, müəllif sevgini fərdi hiss çərçivəsində saxlamır, onu ictimai-mənəvi dəyərə çevirir: “İnsan sevgisini ötürür qoldan, Ağuşun yuvamız qoy olsun, gülüm!” Bu misralarda sevginin paylaşmaq, qorumaq və insanı insana bağlamaq missiyası xüsusi poetik ustalıqla ifadə olunur. “Ağuş” anlayışı burada sadəcə fiziki yaxınlıq deyil, mənəvi sığınacaq, ruhun rahatlıq tapdığı müqəddəs məkan mənası daşıyır. Şeirin son bəndində müəllif öz poetik imzasını və daxili mövqeyini açıq şəkildə ortaya qoyur: “Səni yaşadacaq bu sevgi inan, Ustacı xatırla hər zaman, hər an, Bu sevda oduna mənim kimi yan, Gur yanan odumuz qoy olsun, gülüm!” Burada “od” obrazı Azərbaycan poeziyasında tez-tez rast gəlinən ilahi eşq və daxili yanğı rəmzidir. Lakin bu od dağıdan deyil, yaşadan, insanı saflaşdıran bir qüvvə kimi təqdim edilir. Müəllif sevgini həyatın mənası, insan ruhunun ən böyük ehtiyacı kimi dəyərləndirir. “Gülüm” şeirinin digər mühüm xüsusiyyəti onun musiqiliyi və axıcılığıdır. Misralardakı ritm, daxili ahəng və müraciət forması şeirə xüsusi lirizm qazandırır. “Gülüm” sözünün təkrar-təkrar işlənməsi isə əsərin emosional tonunu gücləndirərək onu oxucu yaddaşında daha təsirli edir. Bu şeir çağdaş Azərbaycan poeziyasında sevginin işıqlı və mənəvi tərəfini tərənnüm edən nümunələrdən biri kimi diqqət çəkir. Əsərdə nə pafos, nə süni romantizm, nə də emosional şişirtmə var. Burada səmimiyyət, daxili istilik və həyat sevgisi hakimdir. Məhz buna görə də “Gülüm” yalnız bir nəzirə deyil, həm də insan ruhuna ünvanlanmış poetik təsəlli kimi dəyərləndirilə bilər. Tanınmış ədib Zaur Ustac bir daha sübut edir ki, həqiqi poeziya insanın qəlbindən gələndə oxucunun ruhuna yol tapa bilir. “Gülüm” şeiri sevginin ümidsizliyə qalib gəldiyini, insanı yaşadan ən böyük gücün məhz mənəvi bağlılıq və ürək istiliyi olduğunu poetik dillə ifadə edən dəyərli nümunələrdəndir. 18.05.2026. Bakı.
GÜLÜM (Qəndab – Çarəsizəm) Gecənə Ay ollam, gününə Günəş, Bu sevgin tacımız qoy olsun, gülüm! Utanma sevginin al çohrəsindən, Verəcək bacımız qoy olsun, gülüm!
Usanma cəfadan, usanma yoldan, Çəkinmə nə sağdan, nə də ki, soldan, İnsan sevgisini ötürür qoldan, Ağuşun yuvamız qoy olsun, gülüm!
Səni yaşadacaq bu sevgi inan, Ustacı xatırla hər zaman, hər an, Bu sevda oduna mənim kimi yan, Gur yanan odumuz qoy olsun, gülüm! 18.05.2026. Bakı.
MERAC YOLUNDA ( Zaur Ustac – Gecələr) Tanınmış şair, publisist və ədəbi düşüncə adamı Zaur Ustac tərəfindən qələmə alınmış “Gecələr” şeiri klassik nəzirə ənənəsinin müasir poetik düşüncə ilə qovuşduğu təsirli nümunələrdən biridir. Şeir görkəmli ədəbiyyatşünas alim-şair Qəndabın “Gecələr” şeirinə nəzirə kimi yazılsa da, müəllif burada yalnız bir poetik davamçılıq nümayiş etdirmir, həm də öz daxili aləmini, eşq fəlsəfəsini və insan ruhunun gecələrdə yaşadığı mənəvi çırpıntıları yeni poetik çalarlarla təqdim edir. Azərbaycan poeziyasında “gecə” obrazı daim sirrin, həsrətin, tənhalığın, etirafın və mənəvi hesabatın rəmzi olmuşdur. Füzulidən Vaqifə, Səməd Vurğundan Bəxtiyar Vahabzadəyə qədər bir çox sənətkar gecəni yalnız zaman anlayışı kimi deyil, insan ruhunun aynası kimi təqdim etmişdir. Zaur Ustac da bu ənənəni davam etdirərək gecələri bir duyğu məkanı, daxili məhkəmə və sevgi məhşəri kimi mənalandırır: “Kim, kimi daha çox sevir bilmirəm, Məlum o, məhşərdir, qara gecələr.” Bu misralarda müəllif sevginin ölçüyəgəlməz mahiyyətini göstərir. Buradakı “məhşər” ifadəsi təsadüfi seçilməmişdir. Şair gecələri sadəcə qaranlıq saatlar kimi deyil, duyğuların sorğu-sual olunduğu, insanın öz vicdanı və sevgisi ilə üz-üzə qaldığı bir məkan kimi təqdim edir. Bu poetik yanaşma şeirə həm fəlsəfi, həm də psixoloji dərinlik qazandırır. Şeirin diqqət çəkən məqamlarından biri də gündüz və gecə qarşıdurmasının uğurlu poetik təqdimidir: “Gündüzlər sözlərin çəkir meraca, Gözlərin çəkirlər, dara gecələr.” Burada gündüz zahiri ünsiyyətin, gecə isə daxili iztirabın daşıyıcısına çevrilir. “Söz” və “göz” qarşılaşdırılması müəllifin poetik məharətini göstərir. Gündüz insanı sözlər düşündürürsə, gecələr baxışların yaratdığı duyğular insanı mənəvi dara çəkir. Bu, sevginin insan taleyində yaratdığı hökmün poetik ifadəsidir. Şeirin ikinci bəndində müəllif artıq daha dərin daxili qatlara enir: “Xəyalın taxt qurar başımın üstə, Qurundan od sıçrar yaşımın üstə.” Bu misralarda romantik lirika ilə yanğı dolu hisslər birləşir. “Xəyalın taxt qurması” sevgilinin ruh üzərində hakimiyyətini göstərirsə, “od sıçraması” artıq həmin sevginin ağrı və yanğı tərəfini simvollaşdırır. Şair burada həm sevən insanın məğrurluğunu, həm də acizliyini eyni anda təqdim edə bilir. Digər maraqlı poetik tapıntı isə aşağıdakı misralardır: “Arzular cücərir daşımın üstə, Bağrımın başında, yara gecələr.” Burada daş obrazı ümidin bitmədiyi sərt həyat həqiqətlərini simvolizə edir. Şair ən ümidsiz məqamda belə arzuların cücərdiyini deyir. Lakin bu arzular yenə də yaraya çevrilir. Bu, sevginin həm yaşadan, həm də incidən mahiyyətini açır. Zaur Ustacın poetik dili sadə olsa da, onun misralarında güclü emosional yük və dərin metaforik qat vardır. Şeirin son bəndi isə əsərin fəlsəfi yekunu kimi səslənir: “Hər gecə bir ümid çırağı yanır, Hər gecə əvvəlki gecəni danır.” Bu misralarda insan ruhunun tükənməz ümid hissi əks olunur. Hər yeni gecə yeni bir ümid, yeni bir gözlənti gətirir. İnsan nə qədər yorulsa da, nə qədər ağrı yaşasa da, yenə də sabaha, sevgiyə və işığa inanmaq istəyir. Bu, poeziyanın ən ali həqiqətlərindən biridir. Şairin öz adını poetik mətnə gətirməsi də klassik Şərq poeziyasının gözəl ənənələrindəndir: “Hər gecə özünü astana sanır, Ustacı aparır, hara gecələr?” Burada “Ustacı” müraciəti müəllifin öz poetik kimliyini mətndə təsdiqləyir. Eyni zamanda bu misralarda qəribə bir mistik hərəkət duyulur — gecələr sanki şairi özü ilə aparır, onu xəyal və düşüncə yollarında naməlum bir səfərə çıxarır. Zaur Ustacın “Gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında nəzirə janrının uğurlu nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Müəllif klassik poetik ənənəyə sədaqət göstərməklə yanaşı, öz fərdi üslubunu, daxili ağrılarını və çağdaş insanın mənəvi tənhalığını poetik dillə ifadə etməyi bacarmışdır. Şeir oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də düşündürür. Çünki burada gecələr yalnız zaman deyil — insan ruhunun aynasıdır.
(Zaur Ustac – Bu gecə) “Bu gecə” şeirində Zaur Ustac yenə özünəməxsus poetik üslubu ilə sevgi, gözlənti və mənəvi ehtiyac mövzusunu işləyir. İlk misradakı “Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam” ifadəsi uzun sürən intizarın ağrısını göstərir. Burada gözlənilən yalnız bir insan deyil, bəlkə də xoşbəxtlik, rahatlıq, anlayış və könül rahatlığıdır. “Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!” misrası şairin xalq danışıq üslubundan ustalıqla istifadə etdiyini göstərir. Bu cümlədə həm yumor var, həm səmimiyyət, həm də tələsik qovuşmaq istəyi. Zaur Ustac poeziyasında tez-tez rast gəlinən canlı xalq nəfəsi bu misrada aydın duyulur. Şeirin ikinci bəndində qaranlıqla işığın qarşılaşdırılması diqqət çəkir: “Qaranlıq gecənin qaranlığında…” və ardınca “Nur çilə, şəfəq sal, aç yol…” Bu, sadəcə gecə təsviri deyil. Bu, ümidsizlikdən ümidə keçid, kədərdən sevincə yol axtaran insan ruhunun halıdır. Şair qaranlığı təsvir etməklə yanaşı, işığa çağırır. Ən dərin misralardan biri isə budur: “Neçə qönçə arzu açmadan soldu.” Bu fikir insan ömrünün itirilmiş imkanlarını, gecikmiş sevgiləri, həyata keçməyən arzuları ifadə edir. Zaur Ustac burada çox sadə dillə böyük fəlsəfi həqiqəti deyir: zaman gözləmir. Son misra – “Ustacın başına tac ol” – müəllifin öz təxəllüsünü şeirə gətirməsi klassik ənənəyə bağlılıq nümunəsidir. Divan və aşıq ədəbiyyatında şairlər son bənddə adlarını çəkərək əsəri möhürləyirdilər. Zaur Ustac da bu ənənəni müasir duyğularla davam etdirir. Nəticə etibarilə, “Bu gecə” şeiri sevginin, həsrətin və qovuşmaq arzusunun poetik etirafıdır. Burada həm xalq ruhu, həm klassik ənənə, həm də çağdaş insanın tənhalığı var. Şeir oxucuya bir həqiqəti xatırladır: bəzən insan ömründə ən vacib görüş “bu gecə” baş verməlidir.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
“Ustacın başına tac ol bu gecə!” (Zaur Ustac – Bu gecə) Zaur Ustacın Qəndabın “Bu gecə” şeirinə yazdığı eyni adlı nəzirə müasir Azərbaycan poeziyasında klassik ənənə ilə çağdaş duyumun uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən maraqlı poetik hadisədir. Bu nəzirə təkcə bir şeirə cavab deyil, həm də poetik dialoq, ruhlararası söhbət, estetik və mənəvi körpü kimi dəyərləndirilə bilər. Ədəbiyyat tariximizdə nəzirə yazmaq ənənəsi qədim və zəngindir. Klassik şairlər bir-birinin şeirlərinə nəzirə yazaraq həm ustadlarına ehtiram göstərmiş, həm də öz poetik güclərini sınamışlar. Zaur Ustacın bu nəzirəsi də həmin ənənənin müasir davamıdır. Burada müəllif yalnız formaya deyil, ruh yaxınlığına, ideya səsləşməsinə xüsusi önəm verir. Qəndabın “Bu gecə” şeirindəki lirizm, daxili yanğı və sevgi-intizar motivləri Ustacın nəzirəsində yeni nəfəs qazanır. Şeirin ilk misralarından etibarən müəllifin emosional gərginliyi və çağırış tonu diqqət çəkir: “Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam, Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!” Burada klassik aşiq obrazının sədaqəti ilə yanaşı, çağdaş insanın səbirsizliyi, təlatümü də hiss olunur. “Qır Şeytanın qıçın” ifadəsi folklor təfəkküründən gələn obrazlılıqla yanaşı, sevginin qarşısını alan bütün maneələrə üsyan kimi səslənir. Bu, artıq passiv gözləyiş deyil, aktiv çağırışdır. İkinci bənddə müəllif birbaşa Qəndabın məşhur misrasına işarə edir – “Qaranlıq gecənin qaranlığında”. Bu istinad nəzirənin klassik tələbinə uyğun olaraq mətnlərarası əlaqəni gücləndirir. Lakin Ustac burada yalnız sitat gətirmir, həmin obrazı genişləndirir: “Alatoran sübhün bulanlığında, Öləziyən şamın dumanlığında, Nur çilə, şəfəq sal, aç yol, bu gecə!” Bu misralarda işıq və qaranlıq qarşıdurması poetik mərkəzə çevrilir. Şamın öləziyən işığı, sübhün bulanıq halı – bunlar keçid anlarının, qeyri-müəyyənliyin rəmzləridir. Müəllif bu qaranlıq və dumanlı mühitdə nur istəyir, aydınlıq arzulayır. Bu isə yalnız fiziki işıq deyil, həm də mənəvi dirçəliş, ümid və qovuşma arzusudur. Üçüncü bənddə isə şeir daha fəlsəfi çalara keçir: “Xəyal arzulara gedən ilk yoldu, Ruhlar cisimləri qucuyan qoldu…” Burada müəllif artıq maddi aləmdən çıxaraq metafizik qatlara yüksəlir. Xəyal – reallığa aparan ilk addım kimi təqdim olunur. Ruh və cisim qarşıdurması isə insanın ikili təbiətini, sevginin həm cismani, həm də ruhi mahiyyətini açır. “Neçə qönçə arzu açmadan soldu” misrası isə itirilmiş imkanların, reallaşmamış arzuların acısını ifadə edir. Şeirin kulminasiyası isə son misrada cəmlənir: “Ustacın başına tac ol bu gecə!” Bu, həm təvazökar, həm də iddialı bir müraciətdir. Şair burada özünü aşiq kimi təqdim edir, lakin eyni zamanda sevgini, ilhamı, gözəlliyi özünün tacı kimi görmək istəyir. Bu misra nəzirənin fərdi möhürüdür və müəllifin poetik kimliyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Ümumilikdə, Zaur Ustacın “Bu gecə” nəzirəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərlə seçilir: -Klassik nəzirə ənənəsinə sadiqlik və eyni zamanda müasir ifadə tərzi -Qəndab poeziyasına hörmət və onun motivlərinin yaradıcı şəkildə inkişafı -Güclü emosional fon və səmimi lirizm -Obrazlı dil, metaforik zənginlik və fəlsəfi dərinlik Bu nəzirə sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında ənənə ölməyib, əksinə, yeni nəfəs və yeni interpretasiyalarla yaşayır. Zaur Ustac kimi şairlər bu körpünü qoruyaraq həm keçmişə ehtiram göstərir, həm də gələcəyə yol açırlar. Beləliklə, “Bu gecə” nəzirəsi yalnız bir poetik cavab deyil, həm də iki şairin ruhunun eyni gecədə qovuşduğu bədii məkan, sözün işığa çevrildiyi poetik bir an kimi dəyərləndirilə bilər.
