Soyuq adam təəssüratı bağışlasa da, içində bir çeşmə qaynayır. Hər kəs onu duya bilməz, ancaq arif olan kəslər bu sakit görünüşün arxasında gizlənən qeyri-adi enerjili şəxsiyyəti anlaya bilər. Güclü xarakterə malikdir, itaət etməyi xoşlamır. Romantik, duyğusal, məntiqli şəxsdir. Qürurlu, məğrur və nəzakətlidir. Qəribə nəzərləri var, sığal kimidir, könülləri oxşaya bilir. Dözümlüdür, tez təslim olmur. Sarsılmaz iradəsi var. Son dərəcə həssas və diqqətlidir. Bir xoş sözdən kövrələ, bir acı kəlmədən inciyə bilər…
Deyir ki:- “Mən sürügündə anadan olmuşam və bunun necə bir həyat olduğunu yaxşı bilirəm. Uşaqlıqda, yeniyetmə yaşlarımda bu cür şeylərə fikir vermirdim. Oxuduğum məktəbdə çeçenlər, almanlar, koreyalılar, belaruslar, bir sözlə müxtəlif xalqların nümayəndələri var idi. Həmin vaxtlar onların, elə öz valideynlərimin də sürgün olunduğunu dərk etmirdim. O illər valideynlərimiz çox əziyyət çəkiblər. Onlar olduqca ağır həyat yaşayıblar. Məktəbli idim və öz qayğılarım var idi. Məktəbi bitirdikdən sonra başqalarına açıq olan yerlər, bizim üçün bağlı olduğunu görəndə, yalnız bundan sonra sürgündə olduğumuzun fərqinə vara bildim…”
Çox çətinliklərə sinə gərib. Necə deyərlər, uşaqlıq illərini bir qarnı ac, bir qarnı tox keçirib. “Xalq düşməni” damğasının ağrı-acısını yaşayıb. Tənələrə, təqiblərə məruz qalıb. Fəqət, eşitdiyi tənələrdən, təqiblərdən sarsılmayıb, əksinə gələcəyə böyük ümidlərlə baxıb…
O, 1946-cı ilin noyabr ayının 1-də Qazaxstanda dünyaya gəlib. Üç yaşında olarkən anası vəfat edib. Orta təhsilini Qazaxstanda bitirdikdən sonra, Azərbaycana üz tutub. 1969-cu ilədək Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbində təhsilini davam etdirib. Elə o vaxtdan da Bakıda yaşayır. 1972-1977-ci illərdə ali təhsil alıb. Bir il orta məktəblərin birində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1978-ci ildə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin “Rəsm, heykəltaraşlıq və boyakarlıq” kafedrasında əvvəlcə müəllim, sonra baş müəllim işləyib. 2002-ci ildə “Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı” fəxri adına layiq görülüb. 800-dən çox rəsm əsərinin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan və digər ölkələrin rəsm qalereyalarında saxlanılır. 2009-cu ildən “Azərbaycan Siyasi Repressiya Qurbanları Assosiasiyası”na rəhbərlik edir…
“Babam Məhəmməd Əmin Rəsulzadə böyük siyasətçi olsa da, mənim heç zaman siyasətə marağım olmayıb. Profesional siyasətlə məşğul olmaq üçün gərək insan bu sahəyə köklənsin. Bu baxımdan siyasi fəaliyyət böyük məsuliyyət tələb edir. Yəni sən təkcə özünün deyil, həmçinin kütlənin, xalqın, dövlətin taleyini həll edirsən. Müəyyən ideyalarla çıxış edir və camaatla ünsiyyətdə olursan. Onları düzgün yönəltmək üçün gecə-gündüz bu istiqamətdə çalışmalısan. Belə olduğu halda da digər işlərə vaxt qalmır. Ya o yanlıq, ya da bu yanlıq olmalıdır. Mən əgər siyasətlə məşğul olsaydım, o zaman rəssamlığa vaxt ayıra bilməzdim.”- söyləyir…
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banısı Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin oğlu Azərdən olan nəvəsidir. Xeyli gözəl xüsusiyyətləri var. Dostluqda vəfalıdır- hər adama bel bağlamasa da, kimləsə dost oldusa, son nəfəsinədək ona sadiq qalacaq. Çox danışmağı xoşlamır. Onun nə demək istədiklərini gözlərindən də oxumaq olur və bir baxışından sevgisini və ya nifrətini anlamaq olur. Fiziki güclü olduğu qədər, mənəvi baxımdan da güclüdür. Heç bir zaman özünü aldatmır. Həqiqət acı da olsa, onunla üz-üzə gəlməkdən çəkinmir. Tənqidi qəbul etmək qabiliyyəti və analiz tutumu sayəsində mükəmməlləşə bilib. Gələcəyi öncədən görə bilən insandır. Təxminləri adətən sonradan gerçəkləşir. Müşahidə qabiliyyəti yüksək səviyyədədir, gözlərindən heçnə yayınmır. Bir sözlə, zəkasını təxəyyül və hissilə tarazlaşdıra bildiyi üçün şanslı adamdır. Babası ilə fəxr edir, Onun xidmətlərindən qürur duyur…
Deyir ki:- “Nə qədər ki, Azərbaycan tarixi var, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə var və olacaq. Onu tariximizdən silmək mümkün deyil. Rəsulzadə Azərbaycan dövlətinin qurucusudur. Rəsulzadə Azərbaycan xalqının çox böyük, görkəmli simalarından biridir. Böyük dövlət xadimidir. Rəsulzadə Azərbaycan bayrağının yaradıcısıdır. Azərbaycançılıq ideyasının atasıdır və Azərbaycan azadlıq ideologiyasının, azadlıq məfkurəsinin banisidir. Və həmin məfkurə elə indi də inkişaf edir. Nəhayət Rəsulzadə böyük demokratiya ideyalarının müəllifidir, dünyəvi simadır. Bunu onun nəvəsiyəm deyə demirəm. Siz də onun nəvəsisiniz. Rəsulzadə fəxrimizdir, tariximizdir və onu dərindən öyrənmək vacibdir. Bir-iki cümlə ilə onu tanıtmaq yerinə düşməz, ona hörmətsizlik olar. Rəsulzadə həqiqətən böyük simadır. Hər birimizin fəxridir. Onunla dostluq edən Seyid Tağızadə deyirdi ki,- Rəsulzadə dürüst, qüvvətli məntiq sahibi, sözü bütöv, öz ideyalarına böyük inam bəsləyən biri idi və axırda əlavə edir ki, belələrinə bizim zamanda nəinki şərqdə, hətta dünyada rast gəlinməz. Belə şəxsiyyəti olan xalq xoşbəxtdir…”
Bəli, dünyada irili-xırdalı beş mindən yuxarı xalq var. Xalqımız xoşbəxtdir ki, onun öz müstəqil respublikası mövcuddur. Haqqında söhbət açdığım rəssam Rais Rəsulzadə isə, ikiqat xoşbəxtdir. Çünki damarlarında bu respublikanın banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin qanını daşıyır…
Noyabrın 1-i Rais Rəsulzadənin 80 yaşı tamam olur. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm cansağlığı, ağrı-acısız günlər arzulayıram…
ELÇİN İSGƏNDƏRZADƏNİN “ŞUŞAM”I – YARALI XATİRƏDƏN ZƏFƏR SEVİNCİNƏ GEDƏN YOL
(Elçin İSGƏNDƏRZADƏ: – Şuşam!) Salam olsun çox dəyərli oxucum! Ədəbiyyatmızda elə mövzular var ki, sözün əsl mənasında müqəddəs hesab olunur. Elə kəlmələr var ki, ehtiva etdiyi məna kitablara sığmır. Min bir məna yükülü belə sözlərdən biri də “Şuşa”dır. Şuşa – Azərbaycan poeziyasının yaddaşında yalnız bir şəhərin adı deyil. O, Vətən anlayışının, milli ruhun, tarixi yaddaşın, Qarabağ nisgilinin və Zəfər duyğusunun poetik simvoludur. Bu müqəddəs şəhərin hər daşı, hər qayası, hər küləyi və yağışı Azərbaycan insanının yaddaşında ayrıca bir hekayə yaşadır. Tanınmış şair, alim və ziyalı Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” silsiləsində də Şuşa məhz belə – yaddaşın, itkinin, həsrətin, doğmalığın və nəhayət, qürurun ünvanı kimi təqdim olunur. Təfərrüatlara keçməzdən əvvəl müəllifi yaxından tanıyaq. Qısa arayış: Elçin İsgəndərzadə 16 sentyabr 1964 – cü il Şuşa şəhərində anadan olub (bu əsəri yaratmaq vəzifəsilə). Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi, Elmi-Tədqiqat Aerokosmik İnformatika İnstitutunun direktoru, texnika və filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Texniki Universitetinin professoru, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Fəxri Mədəniyyət İşçisidir. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa haqqında yazdıqları sadəcə şəhərə həsr olunmuş şeirlər toplusu təsiri bağışlamır. Burada bir insanın şəxsi yaddaşı ilə xalqın ümummilli yaddaşı bir-birinə qovuşur. Şair üçün Şuşa həm uşaqlığın, həm ailənin, həm evin, həm nənənin, həm də itirilmiş və yenidən qazanılmış Vətənin adıdır. Bu baxımdan “Şuşam” əsəri və onunla səsləşən “Şuşadakı evimizin uçuqları önündə”, “Şuşadakı evimizin uçuqlarına noktürn”, “Şuşa küləyi, Şuşa yağışı”, “Şəhid evimizə elegiya” və digər poetik parçalar bir-birindən ayrı deyil. Onlar birlikdə Şuşanın poetik salnaməsini yaradır. Şuşanı tanımağın ən səmimi yolu elə “Şuşam”dan keçir desək yanılmarıq. “Şuşam” şeirinin başlanğıcı son dərəcə sadə, lakin emosional baxımdan güclüdür: “O bizim ağaclarıydı, o bizim küləkləriydi, o bizim yağışlarıydı…” Buradakı “bizim” sözü xüsusi poetik yük daşıyır. Şuşa şair üçün coğrafi məkan deyil, mənsubiyyət hissidir. Ağac da “bizimdir”, külək də “bizimdir”, yağış da. Şair Şuşanı xəritədə axtarmır; onu yaddaşında, duyğularında, uşaqlığında və doğmalıq hissində tapır. Daha sonra bu tanışlıq hissi belə ifadə olunur: “Duruşundan tanıyırdım, qoxusundan tanıyırdım, yağmasından tanıyırdım.” Bu misralar Şuşanın şair yaddaşında necə canlı olduğunu göstərir. Tanımaq burada görməklə məhdudlaşmır. Şuşa qoxusu, küləyi, yağışı, ağacı ilə bütöv bir duyğu sistemidir. Lakin bu doğma mənzərə şairin yaddaşında artıq yaralıdır: “Ağac da boynubüküydü külək də qırıq-qırığıydı bulud da çilik-çiliyiydi…” Burada təbiətin özü insan faciəsinin şahidinə çevrilir. Ağacın “boynubükülməsi”, küləyin “qırıq-qırıq” olması, buludun “çilik-çilik” görünməsi əslində dağıdılmış Vətənin poetik mənzərəsidir. Şair təbiəti insanlaşdırır və onun ağrısını insan ağrısı kimi təqdim edir. “O qədər qurban oldum ki…” – şeirin ən təsirli məqamlarından biri qurbanlıq motividir: “Ağacına qurban olum, dedim buluduna qurban olum, dedim, daş yoluna qurban olum dedim…” Burada Azərbaycan dilinin ən doğma ifadələrindən biri – “qurban olum” – poetik mətnin əsas emosional dayağına çevrilir. Ancaq şairin qurbanlığı burada bitmir: “O qədər qurban oldum ki, –gördüm anam da qurbandı,gördüm balam da qurbandı…” Bu üç misra fərdi ağrını milli faciə səviyyəsinə qaldırır. Ana və bala obrazları vasitəsilə şair bir ailənin deyil, bütöv bir xalqın yaşadığı ağrını ifadə edir. Və sonda Şuşaya müraciət edir: “Qurbanlarını qəbul elə, Şuşam!” Bu, həm fəryad, həm dua, həm də etirafdır. Şuşa – “şəhərlərin şəhəri” “Şuşam” əsərinin ikinci hissəsində poetik ovqat dəyişir. Ağrı və nisgilin yerini tədricən qürur və Zəfər duyğusu tutur: “Şəhərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam zəfərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam!” “Şəhərlərin şəhəri” ifadəsi Şuşanın Azərbaycan mədəniyyətindəki xüsusi yerini ümumiləşdirir. Şair bununla Şuşanı digər şəhərlərlə sadəcə müqayisə etmir, onu milli-mənəvi zirvə kimi təqdim edir. Ardınca Şuşanın tarixi dərinliyi vurğulanır: “Qədimliyin, ululuğun əsrlərə söykənir, igidliyin, ağalığın nəsillərə söykənir…” Şuşanın tarixi burada keçmişdə donub qalmış bir hadisə kimi deyil, nəsillərdən-nəsillərə ötürülən mənəvi miras kimi təqdim edilir. Şairin “Gövhərlərin şəhərisən” ifadəsi də təsadüfi deyil. Şuşanın qiyməti onun daşında, qalasında, küçəsində olduğu qədər, yaratdığı mədəniyyətdə, yetişdirdiyi sənətkarlarda və Azərbaycan milli ruhundakı yerindədir. Şuşanın yolu – yaddaşın yoludur! Yaddaşdır! Şeirdə diqqət çəkən başqa bir fikir budur: “Bütün yollar səndən keçir, sən yolların yolusan…” Bu misra əsərin fəlsəfi məğzini açan ifadələrdəndir. Şuşaya gedən yol yalnız fiziki yol deyil. Şuşaya aparan yollar tarixdən, yaddaşdan, sənətdən, sevgidən, mübarizədən və Zəfərdən keçir. Şair daha sonra deyir: “Gözümüzün işığısan, ömrümüzün nurusan…” Şuşa artıq yalnız keçmişin xatirəsi deyil. O, bu günün də işığı, gələcəyin də ümididir. Uçmuş ev – uçmuş dünya, bir tarixdir. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa poeziyasında ən güclü obrazlardan biri evdir. “Şuşadakı evimizin uçuqları önündə” şeirində şair dağıdılmış evlə öz mənəvi vəziyyətini eyniləşdirir (bu ilin mart ayında Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində yerləşən öz uçuq evimizin eyvanında dayananda yadıma ilk olaraq bu misralar düşdü, sonra hardansa ağlıma”dambaca” kəlməsi gəldi) : “O evin uçqunuyam, hər gün kərpiclərim ovulur, uçunuram, uçuluram…” Burada ev sadəcə daş-divar deyil. Ev insanın yaddaşıdır, ailəsidir, uşaqlığıdır, köküdür. Evin uçması insanın daxili aləminin də dağılması deməkdir. Şairin: “Evim yox, nə ovcumun taleyində, nə taleyin ovcunda…” deməsi isə taleyin sərtliyi qarşısında insanın köməksizliyini ifadə edir (nə vaxtsa köçkünlük haqqında yazdığım yazını xatırlayıram). Bu hissənin ən sarsıdıcı ümumiləşdirməsi belədir: “Dünya da uçulur evim kimi dünya da uçur toz kimi…” Şairin fərdi faciəsi burada bəşəri məna qazanır. Bir evin dağılması ilə dünyanın dağılması arasında paralellik yaradılır. “Şuşadakı evimizin uçuqlarına noktürn” isə sanki həmin ağrının daha sakit, daha daxili ifadəsidir. “Əllərim qapımızın tutacağında qaldı…” Bu misra ayrılığın fiziki sərhədini qeyri-adi poetik şəkildə göstərir. İnsan gedib, amma əlləri, səsi, baxışları həmin evdə qalıb: “Səsim qapımızın cırıltısına qarışdı, gözlərim pəncərəmizdən asıldı…” Burada qapı və pəncərə sadəcə əşyalar deyil. Onlar keçmişlə bu gün arasında qalan son bağlardır. Bu hissənin sonundakı: “ürəyim yeriyir uçulmuş yurd yerlərində…” ifadəsi isə bütün silsilənin poetik açarlarından biri sayıla bilər. Çünki insan Şuşadan uzaqda olsa belə, onun ürəyi həmin yurd yerlərində yaşayır. “Şuşa küləyi, Şuşa yağışı” şeirində məkan dəyişir. Şair artıq Şuşada deyil, Bakıda Şuşanı axtarır: “Bakıda Şuşa küləkləri əsir hərdən, Şuşa yağışları yağır…” Bu, fiziki məsafənin mənəvi məsafəyə çevrilmədiyini göstərir. Şuşa küləyi Bakıya gəlir, Şuşa yağışı Bakıda yağır. Lakin bu küləklərdən keçən insan “qərib oğlan”dır: “Bir qərib oğlan keçir o küləklərdən, islanır o yağışlarda.” Buradakı “qərib” sözü əsərin emosional ağırlığını daha da artırır. İnsan öz Vətəninin küləyində belə qərib ola bilərmi? Şairin poetik cavabı məhz bu ağrılı paradoks üzərində qurulur. Sonra: “Duman nə gözəldi, İlahi, külək nə gözəldi, İlahi, yağış nə gözəldi – oğlan nə qəribdi, İlahi!..” misraları ilə gözəllik və qəriblik bir-birinə qarşı qoyulur. Təbiət gözəldir, amma həmin təbiətin içində qərib qalan insanın taleyi ağrılıdır. Qəmər nənə Şuşanın canlı yaddaşı, tarixin bir parçasıdır. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa dünyasında Qəmər nənə obrazının xüsusi yeri var. “Şuşalı xatirələrimin baş qəhrəmanı, Qəmər nənəmin əziz ruhuna” ithaf olunan şeir əslində bir nənənin portreti olmaqdan daha böyük məna daşıyır. Şair əvvəlcə gündəlik həyatın ən sadə detallarını sadalayır: “Eh… nənəm o günü xamır qatmadı, təndir qalamadı, çörək yapmadı.” Ardınca: “Süd daşdı ocaqda, baxan olmadı, keçilər çəpəri yarıb keçdilər.” Bütün bunlar həyatın adi mənzərələridir. Lakin nənə olmayanda həmin adi mənzərələrin hamısı mənasını itirir. Ən təsirli cümlə isə budur: “hamı yerindəydi, nənəm yoxuydu.” Bu sadə ifadənin arxasında böyük bir boşluq dayanır. Şair nənənin ölümünü yalnız ölüm kimi qəbul etmir. O, nənəni nağılların, uşaqlığın, evin, ocağın və keçmişin simvoluna çevirir: “Eh… nənəm, nağıllı, noğullu nənəm, payız dumanına qarışıb getdi.” Və sonda: “Bizi uydurduğu o nağıllara, bir də payızlara tapşırıb getdi…” Bu misralarda nənə obrazı bütöv bir nəslin yaddaşını təmsil edir. Qala divarlarından baxan şair özü də qala kimi görünür. Qala adam təsiri bağışlayır. “Şuşanın qala divarlarından – Malıbəyli səmtə baxarkən” şeirində Şuşanın coğrafiyası ilə insan taleyi yenidən birləşir. “Könül ki, var bir sevdanın yarasıdır…” Şairin könlü Şuşanın yarasına bənzəyir. Qala divarı isə həm sığınacaq, həm müşahidə nöqtəsi, həm də keçmişlə bu gün arasında sərhəddir. “Ömrün payız arasıdır” ifadəsi də zamanın keçiciliyini və itirilmiş illərin ağırlığını hiss etdirir. Burada “xəzan”, “yarpaq”, “təqvim günləri” kimi obrazlar zamanın əldən çıxmasını simvollaşdırır: “yarpaq kimi tökülənbu təqvim günlərinin.” Beləliklə, Şuşanın yaraları insan ömrünün yaraları ilə eyniləşir. “”Xarıbülbül” otelinin pəncərəsindən baxarkən” adlı hissə isə daha çox ümid və ayrılıq motivləri üzərində qurulub. Şair pəncərəni “umud” adlandırır: “Pəncərələr bir umuduydu, onda…” Pəncərə insanı xarici aləmlə birləşdirən vasitədir. Burada isə o, sevginin və həyatın simvoluna çevrilir. Şairin yaratdığı ürək obrazı xüsusilə poetikdir: “Bir ürək şəkli cizilərdi, cızıqlarından şeh daman…” Amma həmin ürək də zamanla yox olur: “sonra o ürək də süzülüb gedərdi, yerində ağlayan şüşələr qalardı…” Şüşələrin “ağlaması” insanın ağlamasıdır. Pəncərə isə ayrılığın gözlərinə çevrilir: “İndi ayrılığın gözləri kimi baxır pəncərələr –içindən bütün ayrılıqlar keçir.” Bu misralarda Şuşanın bir pəncərəsi bütün ayrılıqların simvoluna çevrilir. “Xarıbülbül” otelində bir gecə” şeirində şair artıq konkret hadisədən daha çox insanın daxili vəziyyətini araşdırır. “Bilirsən, bu yol da çıxıb gedəcək,harasa gedəcək, qayıtmayacaq.” Yol burada zamanın və taleyin simvoludur. Gedən yol geri qayıtmır. İnsan isə geridə qalan xatirələri ilə baş-başa qalır. Şeirin ən təsirli obrazlarından biri “yaralı quş”dur: “Ürəyin içində yaralı quş tək – nə gəliş, nə gediş ovutmayacaq…” Yaralı quş həm insanın daxili azadlığının itirilməsini, həm də həsrətin yaratdığı kövrəkliyi ifadə edir. Şairin: “Beləcə qazancın bir sürü həsrət, beləcə gedişin səssiz olacaq.” deməsi isə ayrılığın insan həyatında qoyduğu yeganə “qazancın” həsrət olduğunu bildirir. “Şəhid evimizə elegiya” hissəsi Şuşa silsiləsində ağrının ən yüksək nöqtələrindən biridir. Şair dağıdılmış evi bir dəftərə bənzədir: “Tavanının dirəkləri təkcızıq dəftər kimi üzü göylərə açılmış,sanki dua edir.” Bu bənzətmə son dərəcə təsirlidir. Dağılmış ev susmur; o, sanki göylərə dua edir. Şair isə həmin dəftərə nə yazacağını bilmir: “Bilmirəm nə yazım bu təkcızıq dəftərə.” Çünki dağıntı qarşısında söz də aciz qalır. Daha sonra: “İndi həsrət bizim evin şeiridir, yazıram, yazıram, hərflər evimiz kimi uçur.” Bu misralarda poeziyanın özü dağıntıya çevrilir. Şair yazdıqca hərflər uçur, çünki xatirənin özü də yaralıdır. Elegiyanın ikinci bölümündə isə uşaqlıq səsləri eşidilir: “– topu tut – ipi çək – daşı at” Bu sadə uşaq oyunları bir anda böyük bir tarixi boşluğun ifadəsinə çevrilir. Çünki artıq həmin səslərin sahibləri yoxdur. Şair deyir: “Sevinə bilmirəm heç nəyə…” Və səbəbini belə açıqlayır: “Sevincim dağıntılar altında çoxdan toza dönmüş…” Bu, işğalın və müharibənin insanın psixoloji dünyasında yaratdığı dağıntının poetik ifadəsidir. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsərində ( silsilə şeirlərində) diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri odur ki, şair yalnız ağrını danışmır. O, ağrıdan Zəfər düşüncəsinə yüksəlir. Əsərin (silsilənin) əvvəlində Şuşa yaralıdır: ağacları boynubüküdür, küləyi qırıq-qırıqdır, buludları çilik-çilikdir. Sonrakı hissələrdə isə Şuşa “şəhərlərin şəhəri”, “zəfərlərin şəhəri” kimi səslənir. Bu keçid təsadüfi deyil. Çünki milli yaddaşın əsas xüsusiyyətlərindən biri ağrını unutmayaraq ondan güc yaratmaqdır. Şairin Şuşaya müraciətində bu güc açıq şəkildə hiss olunur: “Şəhərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam, Zəfərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam!” Burada artıq “Şuşam” sözü yalnız nisgilin deyil, qürurun da ifadəsidir. Şuşanı yazmaq, Şuşadan yazmaq, Şuşada yazmaq tarixidir, yaddaşı qorumaqdır Elçin İsgəndərzadənin Şuşa haqqında poetik nümunələri həm də yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Şair dağıdılmış evin daşlarını, nənənin ocağını, pəncərənin şüşəsini, qala divarını, küləyi, yağışı və uşaqlıq səslərini sözə çevirir. Çünki yaddaş itəndə yalnız hadisələr deyil, insanın özü də itir. Bu mənada “Şuşam” əsərinin əhəmiyyəti onun yalnız Şuşaya həsr edilməsində deyil. Əsər bir insanın timsalında Vətənini itirmiş, onun həsrətini yaşamış və nəhayət, Zəfər sevincinə qovuşmuş bütöv bir nəslin mənəvi tarixini danışır. Elçin İsgəndərzadənin poetik dili burada xüsusilə seçilir. O, böyük tarixi hadisələri pafoslu ifadələrlə deyil, çox vaxt kiçik və konkret detallar vasitəsilə təqdim edir: qapının tutacağı, pəncərə şüşəsi, təndir, süd, palaz, uşaq oyunu, kərpic, yağış, külək… Məhz bu detallar əsərin səmimiyyətini artırır. Şuşa yaddaşda, yaddaşlarda yaşayır. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsəri bir şəhərə yazılmış şeir olmaqdan çox, Vətənə yazılmış poetik etirafdır. Bu əsərdə Şuşa bəzən ana, bəzən ev, bəzən uşaqlıq, bəzən nənə, bəzən yaralı quş, bəzən pəncərə, bəzən külək və yağış, bəzən də Zəfər simvoludur. Şairin “Şuşam”ı yaddaşla bu gün arasında körpü salır. Şuşanın dağıdılmış evləri ilə insanın dağılmış dünyasını birləşdirir, sonra həmin ağrının içindən yeni bir qürur doğurur. Bu poeziyanın əsas qənaəti belədir: Şuşanı itirmək yalnız bir şəhəri itirmək deyil, öz yaddaşının bir parçasını itirməkdir. Şuşanı xatırlamaq isə özünü, kökünü və Vətənini xatırlamaqdır. Elçin İsgəndərzadə öz poetik dünyasında Şuşanı həm ağrısı, həm sevgisi, həm də Zəfəri ilə yaşadır. Onun misralarında Şuşanın küləyi Bakıya qədər gəlir, yağışı yaddaşın üzərinə yağır, dağıntıları ürəyin içində qalır, qala divarları keçmişə boylanır, nənənin səsi nağıllardan eşidilir, uşaqların itmiş səsləri isə dağıntıların altından gəlir. Amma bütün bu ağrıların fövqündə bir həqiqət dayanır: “Gözümüzün işığısan, ömrümüzün nurusan…” Və bu nurun adı Şuşadır. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsərinin poetik gücü də məhz bundadır: o, Şuşanı sadəcə təsvir etmir – onu yaşadır. Yaşadır ki, yaddaş yaşasın, yaddaş yaşasın ki, Vətən duyğusu nəsildən-nəslə ötürülsün. Şuşa isə bu poeziyada artıq yalnız keçmişin şəhəri deyil! O, Zəfərin şəhəridir.O, yaddaşın şəhəridir.O, ruhun şəhəridir. O, Azərbaycanın Şuşasıdır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!
Əminəm ki, cavab vermək istəyən çoxdur. Üstəlik “niyə də sevilməsin?” deyə sual da verəcəksiniz. Elə isə çoxunun əvəzindən özüm cavab verim: saflığı geniş ürəyi olan, təmənnasız adam sevilməzmi? Bir dəfə təklif etmişdim ki, ona “Gənclərin dostu” titulu verilsin. Sonra düşündüm ki, bu çox az olar Vaqif müəllim bütövlükdə insanların dostudur. Onun ədəbiyyat bilgisinə, bədii təxəyyülünə, geniş mütaliəsinə bələd olanlar onu məni kimi filoloq zənn edirlər, əslində isə coğrafiya elminin adamıdır. Elm sahələrinin adamlarını təsnifləşdirəsi olsaq, mübahisəmiz incikliklə yekunlaşar.
Coğrafiyaşünaslar onu ədəbiyyata verməzlər, ədəbiyyatçılar da Vaqif Osmanovu hər vəchlə öz sahələrinə çəkərlər. Vaqif müəllim ona görə sevilir ki, ədəbiyyata “qazancım nə olacaq?” fikri ilə xidmət etmir. Onun insanlara yaxşılıq etmək kimi missiyası var. Mətnin dəyərini hər şeydən vacib sayır. Yazılanı oxuyacaq, yaxşıdırsa, mütləq fikirlərini qələmə alacaq. Çoxu istəyir ki, yazdıqlarını Vaqif Osmanov təhlil etsin. Çünki sözbəsöz, cümləbəcümlə oxuyur, hər bir ifadəyə münasibət bildirir. Mətnə yazıçının özündən də çox bələd olur. O, həm yazıçının ötürmək istədiklərini olduğu kimi duyur, həm də maraqlı interpretasiyalarla çıxış edir. Adam öz yazdıqlarını Vaqif Osmanovun qələmində təzədən sevir. O qədər gözəl təhlil edir ki, az qalırsan təzədən onun təhlil etdiyi kimi yazasan.
Vaqif Osmanov nəzərə almır müəllifin vəzifəsi var ya yox, onunçün müəllifin tanınmış olub-olmaması da maraqlı deyil. Yaxşı mətni təbliğ edir, gözləmir kimsə ona yaltaqlansın, o da əvəzində onun yazdığını oxuyub təhlil etsin. Vaqif müəllim paxıl da deyil ki, kiminsə yaxşı yazısını görməzdən gələ. Şöhrətpərəstlikdən uzaq olduğu üçün yalnız məmur yazıçıların yazdıqları haqqında yazmır. Fikrimcə, bu dövrdə ədəbiyyata təmənnasız xidmət edən ən saf adam Vaqif Osmanovdur.
Ədəbi paxıllıqdan, xəsislikdən uzaq, sözə dəyər verən Vaqif Osmanov tənqidçi deyil ee, yaxşı mətnlərin ədəbi mühafizəçisidir. Onun yaradıcılıq fondunda xeyli müəllifin əsərləri var ki, öz yazıları qədər onların da “üstündə əsir” Bu kiçik yazı onun nə qədər dəyərli insan olduğunu ifadə edə bilməz. Vaqif Osmanovun kim olduğunu yazdıqları aydınca göstərir. Bütün gənc yazarlar (gənc olmayanlar da) bilirlər ki, o hər tənqidçi ilə müqayisə edilə bilməz. Vaqif Osmanov Vaqif Osmanovdur… “o biri “V”lardan deyil”. (Salam Qədirzadənin təbirincə)
“Yazarlar” cameəsi adından dəyərli həmkarımızı doğum günü münasibətilə təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Bu gün Ağababa İsgəndərovun 100 illik yubileyidir. 1926-cı il təvəllüdlü Daşkənddən 18 nəfər 1944-cü ildə müharibəyə bərabər gedib. Onlardan 2-si döyüşdə həlak olmuş, 16-sı Daşkəndə veteran kimi qayıdıb. 18 nəfərdən qalan bircə Ağababa kişidir. O həm də kəndimizin ən uzunömürlü şəxsidir. Ona Allahdan cansağlığı arzulayıram. Tanrı nə ömür veribsə sağlam yaşasın. Yubileyin mübarək olsun, Ağababa kişi.
Sövetlər dönəmində SSRİ-nin paytaxtı- Moskva şəhərində ali təhsil almaq hər sovet gəncinə nəsib olmurdu. O dövrün gəncləri üçün bu, əlçatmaz uğurlarından biri sayılırdı. O da, azsaylı Azərbaycan gənclərindən biri kimi Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib və ona sovet dövründə jurnalistika nəzəriyyəsinin ən böyük nümayəndələri- Zasurski, Proxorov kimi məşhurlar dərs deyiblər…
Deyir ki:- “Ümumən o dövrdə Moskvada və digər müttəfiq respublikaların nüfuzlu ali təhsil ocaqlarında təhsil görmüş azərbaycanlı tələbələr də var idi. Onlar sonradan ölkəmizin ictimai-siyasi, mədəni-iqtisadi həyatında çox böyük rol oynamağa başladılar. Həmin illərdə mənim kimi jurnalistika təhsili almışlar içərisində Arif Əliyev, Mehman Əliyev, Bahadur İmanquliyev, Bəxtiyar Qaraca kimi şəxslərin adlarını çəkə bilərəm. Əksəriyyəti ilə bu gün də sıx münasibətim var. Bu siyahıya yaxın dostum, Moskvada fəaliyyət göstərən çoxsaylı qəzet və jurnalların yaradıcısı Əliş Əvəzi əlavə edə bilərəm. O, Moskva mətbuatında Qarabağ həqiqətlərini yayan fədakar simadır. Allah rəhmət eləsin, Rauf Talışınski bizdən az əvvəl təhsil almışdı…”
Bəli, söhbət bir vaxtlar Azərbaycan Mətbuat Şurasına rəhbərlik edən, sabiq deputat, “Xalq qəzeti”nin baş redaktoru, əməkdar jurnalist Əflatun Amaşovdan gedir. O, 1957-ci ilin aprel ayının 26-da Gücüstanın Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Faxralı kənd orta məktəbini bitirib. İki il sonra SSRI Silahlı Qüvvələrində əsgəri xidmətə çağrılıb. Xidmətini başa vurandan bir il sonra BDU-nun filologiya fakültəsinə qəbul olunub. Bir müddət burada oxuduqdan sonra ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində başa vuraraq vətənə dönüb…
“O vaxt Azərbaycanda KİV-lərin sayı az idi. İş tapmaqda da müəyyən çətinliklər yaşanırdı. Redaksiyalardakı ştatlar da müvafiq strukturlar tərəfindən müəyyən edilirdi. Amma Moskvada yüksək təhsil gördüyümə görə mənə iş tapmaq o qədər də çətin olmadı. İxtisasım üzrə çalışdım. Düzdür, bir neçə ay AzərTAC-da korrektor kimi işlədim. Bilirdim ki, tezliklə mənim üçün müxbir ştatı açılacaq. Belə də oldu. Mən AzərTAC-da əsasən ictimai-siyasi şöbədə çalışmışam. İşimiz xəbər yayıcılığı idi. Doğrudur, ayrı-ayrı şəxslərdən müsahibələr də götürürdüm. Mirzə İbrahimov, Yaşar Qarayev, Arif Məlikov, Hüseyn Abbaszadə və digər tanınmışlarla müsahibələrim var. Hamısını arxivimdə saxlayıram. Hər biri ayrılıqda xatirədir, yaşantıdır. Qismət olsun, bu barədə nə vaxtsa kitab buraxmağı düşünürəm.”- söyləyir.
Doqquz il “AzərTAC” Dövlət Teleqraf Agentliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Sonra üç il yaradıcılarından biri olduğu “Yeni Nəsil” Jurnalistlər Birliyinin sədr müavini vəzifəsində işləyib. 1998-ci ildə “RUH” Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinə sədr seçilib. 2003-cü ildən 2009-cu ilədək Azərbaycan Mətbuat Şurası ona həvalə olunub. Sonra da Prezidentin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasına üzv təyin edilib. Ana dili ilə bağlı gözəl fikirləri var…
Deyir ki:- “Ana dili məsələsi olduqca həssasdır. Dil hər bir xalqın mövcudluğunun ən ümdə atributudur. Məsələn, almanlar çalışırlar ki, alman uşağı əsasən ibtidai təhsilini öz ana dilində alsın. Burada yalnız dilin düzgün işlədilməsinin mənimsənilməsindən söhbət getmir. Söhbət ətraf aləmi, insanları məhz alman kimi duymaqdan, alman xarakteri ilə qəbul etməkdən gedir. Yəni baxış alman baxışı olmalıdır. Bu praktika dünyanın bir sıra qabaqcıl ölkələrində də tətbiq edilir. Biz hamımız istəyirik ki, övladlarımız xarici dil bilsinlər. Valideynlər də məhz buna çalışır. Niyə məhz rus dili? Çünki bu dil bizə daha yaxındır. Həm də təhsil sistemimizdə bu dillə bağlı bəlli ənənələr var. Hesab edirəm ki, daha çox rus dilinə fokuslanma bundan irəli gəlir. Həm də diqqət yetirək, ingilis dili də populyardır, ancaq bu dildə təməlli təhsil bahadır. Hamı üçün əlçatan deyil. Bu da bir səbəbdir. Yəni düşünmürəm ki, insanlarımız rus dilində təhsilə sırf dil baxımından yanaşırlar. Ümumən övladlarının xarici dilə yiyələnməsini arzulayırlar…”
Bir məqamı da vurğulayıb bildirir ki, rus və ya ingilis dili- heç bir önəmi yoxdur, əsas olan həmin dildəki təhsilin azərbaycançılıq ideyasına köklənməsidir. Bunu isə təhsilə cavabdeh şəxslər düşünməlidir, ümumən sistem bu ideyanı rəhbər tutmalıdır…
Xidmətlərinə görə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına, “Fəxri mədəniyyət işçisi” döş nişanına, eləcə də 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə”, o cümlədən “Şöhrət” ordenlərinə layiq görülüb. Bir çağırış Milli Məclisin deputatı olub…
“Cəmiyyət məni böyük ölçüdə Əflatun Amaşov kimi tanıyır. Deputat olmazdan öncə də belə tanıyırdı, deputat olandan sonra da. Mənə xüsusi münasibət deputat olduğuma görə deyil, jurnalistliyimə görə olub. Cəmiyyətdəki statusuma görə jurnalistikaya borcluyam. Dostluğa münasibətim hələ lap uşaqlıqdan – dahi Tolstoyun “İki yoldaş” hekayəsini oxuyarkən formalaşıb. Jurnalistikada hər kəsi özümə yaxın bilmişəm. Təbii, Mətbuat Şurasının təşkilatlanmasında birgə çalışdığımız şəxslər mənə daha yaxın olublar. Bəziləri var ki, bu gün məndən incikdilər. Hər halda mən inciklik kimi qiymətləndirirəm. Biz bir çox hadisə və prosesləri görmüş insanlarıq. Müəyyən məsələlərə fərqli baxışımız ola bilər. Ancaq məncə, dövrün tələbinə uyğun fundamental yanaşma ortaya qoyulmalıdır.”- söyləyir.
Deyir ki:- “Medianın maraqları hansısa formada dövlətin maraqları ilə uzlaşmalı idi. Bu gün də başqa yol görmürəm. O zaman da görmürdüm. Ümumən münasibət qurduğum, əlaqə saxladığım adamlar çoxdur. Bunlar insanın həyat statusuna görə azalır və ya çoxalır. Bəzən tamamilə dəyişən simaları görürəm. Artıq belə hallara təəccüblənmirəm. Hətta hər kəsin hansı məqamda hansı cür davranacağını da proqnozlaşdıra bilirəm. Buna görə də heç kəsdən incimirəm. Ancaq fikrimcə, insanda əsl dost ya bir olar, ya iki…”
Bəli, aprelin 26-sı “Xalq qəzeti”nin baş redaktoru Əflatun Amaşovun növbəti ad günüdür. Bu dəfə 69 yaşını qeyd edəcək. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayıram…
Bu dəfə sizə Qulu müəllimdən danışmaq istəyirəm. Yox, yox, tələsməyin, professor Qulu Məhərrəmlini deyil, əməkdar jurnalist Qulu Zeynalovu nəzərdə tuturam. Onu həm də şair Qulu Ağsəs kimi tanıyırlar. Söhbətim maraqlı olsun deyə, araşdırarkən qarşıma çıxan müxtəlif müsahibələrindən nümunələr də gətirməyə çalışacağam. Həm ədəbi jurnalın baş redaktoru, həm bir şair və həm də bir insan kimi onun haqqnda söyləyəcəyim fikirlərin obyektiv olacağına ümid edirəm…
Deyir ki:- “Əsil şeir odur ki, onu başqa dillərə çevirmək mümükündür. Əgər mən şeiri doğma dilin üstündə yox, dilin qırağında yaradıramsa, o batdı getdi. Bunu bir dəmiryolu kimi təsəvvür etmək olar. Dil özü bir dəmir yoludu. Biz şeirləri bu “relsin” üstünə qoyanda yol nə qədər uzanırsa, şeir də o qədər gedəcək. Əgər şeiri kənara qoymuşuqsa, onlar yanlarından ötən şeirlərə əl eləməklə məşğul olacaqlar. Bu gün Azərbaycanda baxıb əl olunası yüzlərlə, minlərlə “poetik” nümünələr yaranır. Onları həqiqətən də əsil şeirdən ayırmaq çox çətindir…”
1969-cu ildə Ağdamda dünyaya gəlib. İlk şeirini doqquz yaşında yazıb. Amma on bir yaşından mətbuatda çap olunmağa başlayıb. Daha dəqiqi, ilk dəfə Lenin haqqında yazdığı şeir “Azərbaycan pioneri” jurnalında çap olunub. Böyük ədəbiyyata isə 1990-cı ildə “Ulduz” jurnalında çap olunan şeirləri ilə təşrif buyurub. İndiyədək şeirləri türk, rus, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilib. Bir neçə kitabın müəllifidir. 2015-ci ildə “Azərbaycanın əməkdar jurnalisti” fəxri adına layiq görülüb. On ildən çoxdur ki, “Ulduz” jurnalının baş redaktorudur…
“Bu gün dünya ədəbiyyatında siyasiləşmə motivlərini hiss etməmək mümkün deyil. Dünya ədəbiyyatı adı ilə bukmeyker kontorları səviyyəsində təbliğatı aparılan, çox asanlıqla bestsellerə çevrilən əsərlər hardansa idarə olunur. Xüsusilə son illərin ədəbiyyat sahəsində verilən “Nobel” mükafatıları birmənalı olaraq siyasi yük daşıyır. Yəni hansısa ölkənin tutduğu mövqeyə görə bu mükafatlar təqdim olunur. Məsələn, insan haqları uğrunda mübarizəyə görə, “Nobel” mükafatı verilimiş azərbaycanlı Şirin İbadiyə bu mükafatın verilməsi İrana olan antipatiyadan irəli gəlir. O qadın “Nobel” mükafatınını əsasnaməsində nəzərdə tutulan heç bir bəndə uyğun gəlmir. Sadəcə, İrandakı insan haqları ilə bağlı problemləri qabartmaq və bununla da beynəlxalq təzyiq göstərmək üçün bu adı İbadiyə veriblər. Mən həmişə demişəm ki, Orxan Pamuka verilən “Nobel” mükafatı ermənilərin və kürdlərin hesabınadır. Pamuk Türkiyədə erməni soyqırımının olduğunu və kürdlərin huquqlarınn pozulması ilə bağlı fikirləri dəstəkləyirdi. Bu dünyanın xoşuna gəldi. Odur ki, ədəbiyyata basqıların olması faktdır. Bilirsinizmi, əvvələr dünyanı ədəbiyyat idarə edirdi, indi isə siyasət idarə edir. Əslində siyasət özü də sözdür. Sanki siyasi söz ədəbi sözdən intiqam alır…”- söyləyir.
Mülahizələri güclüdür, ədəbiyyatın belə siyasiləşməsindən çox narahatdır. Amma ümidlərini itirmir…
Deyir ki:- “Bir dəfə belə bir status yazmışdım: “Allah, sən təksən, yoxsa səni təkləyiblər?” Bu gün Allah “təklənib”. Ateizm dəb halına çevrilib. Mən Allahı çox istəyirəm və bizim münasibətimiz qorxu üzərində qurulmayıb. İndi elə dövrdür ki, evdə həyat yoldaşına, işdə müdirinə səsini qaldıra bilməyənlər başlayırlar Allaha “ilişməyə”. Mən istəməzdim ki, insanlar Allahdan qorxsun. O, bizi yaradıbsa, sevib yaradıb. Qorxu özünümüdafiə deməkdir. İnsan itirəcəyi nəsə olanda qorxmağa başlayır. Əgər sənin xəzinən olsa, onun başında ilan kimi yatacaqsan ki, qoruyasan. Amma daxılında bir qara qəpiyin də yoxdursa, onu qorumağa da ehtiyac qalmır. Qorxu da şübhədən yaranır. İnsanın içində həmişə hər şeyə qarşı şübhə olmalıdır. Məsələn, mən İsa Hüseynovun oxucusuyam, İsa Muğannanın yox. Amma yenə də İsa Muğanna kimi yazdığı əsərləri tam şəkildə inkar etmirəm. Məndən bunun səbəbini soruşanda cavab verirəm ki, sabah vəziyyət dəyişə bilər. Həyatda hər şey mümkündür. Mən heç nəyin altından birmənalı şəkildə qol çəkə bilmərəm. Amma bir şeydən adım kimi əminəm. Bir gün “ASAN” Xidmətin qarşısında azərbaycanlılar Marsa bilet almaq üçün dayanacaqlar, amma yenə də növbə mədəniyyəti olmadan…”
Bu söylədikləri onun bir ədəbiyyatçı, baş redaktor kimi düşüncələridir. İndi də sizə onun poeziyasından nümunə təqdim etmək istəyirəm. Adsız şeirlərindən birində yazır:
“Bu dünyada heç kəsə demədim… O dünyada soruşsalar: sən kimsən? -gözümü yumub, ağzımı açacam! Deyəcəm ki: altındakı skamyada bir yol özü oturmayan yorğun ağacam…”
Ümumiyyətlə, onun şeirlərini oxuduqca ənənəvi şərq poeziyası ilə qərb poeziyasının sintezinin şahidi olursan. Bu şeirlərdə həm ənənəvi poeziyaya məxsus lirika, bədii bənzətmə, qafiyələnmə də var, eyni zamanda qərb poeziyasındakı kimi, bütün qəliblərdən kənar sərbəstlik də. Belə poeziya nümunələrinin oxucuları gələcəkdə daha çox olacaqlar. Bir də ki, bü cür şeirləri xarici dillərə çevirmək də asandır. Bu isə əcnəbi oxucuların da poetik zövqünü oxşaması deməkdir…
O ki qaldı onun şəxsi keyfiyyətlərinə, öncə onu deyim ki, hər gələn yeni günə həvəslə və səbirsizliklə başlayır. Sanki enerji və maqnit dinamosudur. Xarizmatikdir və liderlik bacarığı ilə doludur. Heç vaxt naməlum olanı araşdırmaqdan qorxmur. Demək olar ki, impulsiv, inadkar və iradəli insandır. Daxili gücü o qədər çoxdur ki, hər hansı bir problemi dəf etməyə qadirdir. Süstlükdən zəhləsi gedir, ləng hərəkəti xoşlamır. Onunla rəqabətə girmək ağılsızlıqdır. Bu baş verərsə mübarizədən qalib çıxan, o olacaq…
Nə isə, düşnürəm ki, Qulu Ağsəs haqqında az da olsa sizə məlumat verə bildim. Bu gün- aprelin 20-si onun doğum günüdür, 57 yaşı tamam olur. Onu yeni yaşı münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram…
Parlaq zəkalı, dərin ağıllı, məqsədyönlü və zəhmətkeş insandır. Fəaliyyətdə olanda özünü hamıdan xoşbəxt hesab edir. Hər hansı bir iş haqqında azacıq fikirləşən kimi, dərhal ona girişir. Çox qabiliyyətlidir və səliqə-səmanı gözləyir. Onun qəlbi ruh coşqunluğu ilə doludur. Bəzən onu təəccübləndirir ki, niyə başqaları onun qavradığı kimi qavramağı bacarmırlar. O, həyatı varlığı ilə dərindən hiss edir və məhz buna görə də həmişə ayaq üstə qalmağı və daima nəiləsə məşğul olmağı xoşlayır. Onun kifayət qədər həyat enerjisi var, odur ki, kiçik problemləri tez dəf edir. Başqa sözlə, çətinliklər yarananda o, cani-dildən hərəkət etməyə səy göstərir və məqsədinə nail olana qədər gərgin işləməkdə davam edir…
Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Bilirsiniz, bəlkə də bu gün mənim də məşğul olduğum ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqid kimlər üçünsə dar və məhdud bir sahə kimi görünür. Ancaq nəzərə alanda ki, milli ədəbi fikir tarixində məhz ədəbiyyatşünaslıq və tənqidlə xalqın qəlbində özünə abidə ucaldan maarifçilər, elm adamları çox olub. Sözsüz ki, Firidun bəy Köçərli, Əmin Abid, Hənəfi Zeynallı, Əli Nazim, Salman Mümtaz, Həmid Araslı, Əli Sultanlı, Abbas Zamanov, Feyzulla Qasımzadə, Kamal Talıbzadə, Bəkir Nəbiyev, Yaşar Qarayev kimi alimlər bu sahədə fundamental tədqiqatlar aparıblar. Yəni bu işin mahiyyətində həm də maarifçilik var. Təsadüfi deyil ki, bolşeviklərin işğal zamanı ilk güllələdiyi şəxslərdən biri Firidun bəy Köçərli olub. Bir çox ədəbiyyatşünaslar- Əli Nazim, Əmin Abid, Salman Mümtaz, Bəkir Çobanzadə və başqaları repressiya olunublar. Mən də onların bu müqəddəs yolunu davam etdirərək xalqa xidmət yolunu seçmişəm…”
Ədəbiyyatçılar arasında onu yaxşı tanıyırlar. O, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə həsr edilən xeyli fundamental elmi araşdırmaların, o cümlədən bakalavr və magistrlər üçün nəzərdə tutulan 3 cilidlik dərsliyin müəllifidir…
Söhbət Bədirxan Balaca oğlu Əhmədovdan gedir. O, 20 aprel 1955-ci ildə Gürcüstan Respublikasının qədim Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonundakı Az-Gəyliyən kəndində dünyaya gəlib. 1973-cü ildə orta məktəbi bitirərək indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin filologiya fakültəsinə daxil olub və oranı 1977-ci ildə oranı başa vurub. 1977-1982-ci illərdə Sabirabad rayonunun Abdulabad kəndində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib. 1980-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi aspiranturaya qəbul olunub. 1982-ci ildə təyinat müddəti başa çatdıqdan sonra Bakıya gələrək Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1986-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda “Sabit Rəhmanın satirası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə yiyələnib. 1990-ci ildən “Vətən səsi”, “Cümhuriyyət”, “Azərbaycan ordusu” qəzetlərində şöbə müdiri, baş redaktor müavini işləyib. 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət edib. Müdafiə Nazirliyinin “Azərbaycan ordusu” qəzetində baş redaktor müavini işləyib. Silahlı Qüvvələrdən ehtiyata çıxandan sonra, 1999-cu ildən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. Aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi, elmi katib vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildə “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920-1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülüb. Hazırda AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Asiya xalqları ədəbiyyatı şöbəsinə rəhbərlik edir…
“Deyim ki, müxtəlif dövrlərdə Bakı Slavyan Universiteti, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti, Türkiyədə Kars Kafkas Universiteti və Xəzər Universitetində otuz ilə yaxın mühazirələr oxumuşam. Gördüyüm bu olub ki, müstəqillik dövründə proqramların, metodik vəsaitlərin, dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin nəşri, demək olar, yaddan çıxıb. Bu isə tələbə və magistrantların əvvəlki ideoloji prinsiplərlə yazılmış vəsaitlərdən istifadə etməsinə şərait yaradır. Ya da internet, vikipediya məlumatlarından istifadə etməklə kifayətlənirlər ki, bu da təhsil sistemimizə böyük bir zərbədir. Bunu hiss edərkən XX əsrin ədəbiyyat tarixini yazmağa başladım. Əvvəlcə 2009-cu ildə ədəbiyyat tarixinin proqramını tutdum və yeni dövrləşdirmə irəli sürdüm. Sonra da bu dövrləşdirməyə uyğun yüz ilin ədəbiyyatını sistemləşdirib tələbələrin ixtiyarına verdim…”- söyləyir.
O, həmçinin 2001-ci ildən Bakı Slavyan Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Müasir ədəbi proses, Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan mətbuatı tarixi, Jurnalistikanın nəzəri əsasları və praktik yaradıcılığından mühazirələr oxuyur. Aynur Qəzənfərqızı adlı bir tələbsi onun Türkiyə mətbuatında işıq üzü görən məqalələrdən birini öz Facebook səhifəsində paylaşaraq yazır: “Canım hocamın Türklüyün üçlü formulu haqqında yazılarına Türkiyə də biganə qalmır və öz qəzetlərində bu yazılara yer verirlər. Qürurverici bir mənzərədir. Daim var olun, yazın, yaradın, gözəl insan!..”
…Özünü fəal vəziyyətdə daha yaxşı hiss etdiyinə görə imkan düşən kimi yeni bir işə başlayır. Çox götür-qoy etməyi, ən yaxşı üsulu tapmağı vaxt itkisi hesab edərək dərhal işə girişməyə üstünlük verir. Öz qabiliyyətinə o qədər əmindir ki, uğursuzluq barədə heç zaman düşünmür və müəyyən dərəcədə rrıəhz buna görə də çox vaxt müvəffəqiyyət qazanır. Şəxsi problemlərinin üzərinə elə bir enerji və qətiyyətlə atılır ki, onların çoxu sadəcə olaraq heç olur. Onu yalnız hal-hazırda baş verənlər maraqlandırır və əgər nə isə diqqətini cəlb edirsə, keçmiş haqqında bütün fikirləri yoxa çıxır. O, çox ağıllı və realist adamdır, hansısa bir uzaq gələcək üçün işləmir və nə vaxtsa bugünkü xidmətlərinin mükafatlandırılması barədə düşünmür…
Deyir ki:- “Yüz əlli ilə yaxındır ki, Azərbaycan ədəbiyyatı sistemli şəkildə tədqiq olunur. Buna baxmayaraq, ədəbiyyatımızın elə problemləri, istiqamətləri var ki, araşdırılmasını gözləyir. Üstəlik, sovet dövründə araşdırılan bir çox problemlər, ədəbi hadisələr və şəxsiyyətlərin yaradıcılığı ideoloji mövqedən tədqiq olunduğundan yenidən araşdırılmanı zəruri edir. Maarifçi realizm, romantizm və onun hüdudları, mərhələləri, tənqidi realizm istilahları, onun nümayəndələri yenidən tədqiq olunmalı, ideoloji, siyasi yanaşmalardan azad olunmalıdır. Təəssüf ki, magistrant və doktorantlara mövzular verilərkən bunlar nəzərə alınmır. Bundan başqa, aparılan araşdırmalarda nəzəri kontekst, bədii mətnlə işləmək olduqca zəifdir. Nəzəri yanaşmaların zəifliyi həm də universitetlərdə ədəbiyyat nəzəriyyəsi fənninin getdikcə sıradan çıxmasından irəli gəlir. Bu gün təhsildə yeni yanaşmalara keçmək zəruriyyəti yaranıb…”
…Bilirəm, indiki adamların, sonu bilinməyən mənasız serialları xüsusi diqqətlə izləsələr də, kiminsə haqqında uzun-uzadı söhbətlərə qulaq asmağa səbirləri çatmır. Gərək, qısa şəkildə qəhrəmanının obrazını yaratmağı bacarasan. Odur ki, professor Bədirxan Əhmədova həsr etdiyim bu söhbəti uzatmıram, burada yekunlaşdırmaq istəyirəm. Məqsəd, Bədirxan müəllimi yeni yaşı münasibətilə təbrik etməkdir- Arzuları çın olsun!..
BU GÜN SƏNİN DOĞUM GÜNÜNDÜR Demə, 16 Aprel səhərinin təbiəti işığa qərq edən Günəşin gözümə düşən zərrələrinin mənə bir sevinc yaşadacaq xatırlatması varmış… Hər zaman sənə şükranlığım var Allahım, övlad şirinliyini ömür boyunca hiss etmək bəndənə ən böyük nemətdir. Lütfün, iltifatındır…
Aprel kimi təzadlı, göylər qədər təmiz, səhər şehitək saf bir təbiətə malik Məmmədim, doğum günün mübarək olsun! İllərdir təbiətin bu təzadlı ayını, bu gününü həyatımın ən işıqlı məqamı sandım…
Boşuna gəlmədin bu dünyaya. Yeniyetmə çağlarından üzü bu yana, musiqiyə, rəsm əsərlərinə, səma cisimlərinə bolluca maraq həyatına rəng qatdı. Bu günə qədər də o ömrün palitrasında öz rəngində varsan.
Astranomiya elminə marağın sonralar bədii əsərlərində də öz əksini tapdı. İllərlə idmanın bir çox növlərilə (adlarını sən bilirsən) məşğul oldun. Bu gün başqa bir hobbinlə, kolleksiyaçı kimi də özəlliklə dolu bir həyat yaşayırsan.
Xarici dillərə maraq səni Azərbaycan Dillər Universitetinə gətirdi. İspan dili fakültəsini bitirdin. Və ondan arxayın oldum ki, bu sənətinə hobbi kimi yanaşmadın, həyatında dönüş yaradan, ixtisasında səni sabitqədəm edən mütəxəssis kimi öz yolunu tapdın. Bu gün ispan ədəbiyyatından etdiyin tərcümələrinlə dövri mətbuatda çıxışların ürəyimcədi.
Nəsr yaradıcılığın, orijinal povest və hekayələrinlə Azərbaycan ədəbiyyatına bəxş etdiyin töhfənin ədəbiyyatda böyük yolun başlanğıc olduğunu düşünürdüm. Dilinə gətirməsən də bu aralarda yeni əsərlər üzərində işlədiyini blirəm.
Ondan arxayınam ki, Sözün işığında hələ uzun zaman yol gedəcəksən. Günün mübarək! Yeni uğurlu, bəhrəli illərə, Məmməd bəy!