MƏNƏVİ DÜNYAMIZA YENİ TÖHFƏ Araşdırmaçı, yazar, ədəbi təhlilçi Vaqif Osmanlının yenicə çapdan çıxmış “Sözün, sazın kəlağayılı Güllüsü” kitabı xalqımızın əsrlərdən bəri keşiyində dayandığı, saflığını qorumağa çalışdığı, bəzən bu yolda qanına qəltan olduğu çağdaş dünyamızda üzərində bəzi xoşagəlməz çatlar görünməyə başlayan Türkün mənəvi dünyasını yad nəfəslərdən xilas etməyə hesablanmış bir söz töhfəsidir. Müəllif əslində xalqımızın dünənindən bu gününə, bu günündən sabahına körpü salmağı qarşısına məqsəd qoyub. Mənə elə gəlir ki, bunu uğurla edib, məqsədinə çatıb. Kitabın redaktoru kimi çox fərəhliyəm ki, bu kitaba mənim də imzam düşüb. Onu da deyim ki, “Elm və təhsil” nəşriyyatında işıq üzü görən bu nəfis və qiymətli kitabın rəyçisi Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin sədr müavini Vüsal Sehranoğludur. Yeni kitabın Azərbaycan kəlağayısının UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına salınmasının 10 illiyi ərəfəsində işıq üzü görməsi də əslində kəlağayını başa tac edənlərə dəyərli hədiyyədir. Kəlağayının təbliğində, milli dəyər kimi dünyaya tanıdılmasında Azərbaycan Respublikasının birinci vitse prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyeyevanın Azərbaycan mədəniyyətinə misilsiz xidməti danılmazdır. 2024-cü ildə Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin və şəxsi “Kəlağayı Muzeyinin “Azərbaycan Kəlağayılarının təbliği” layihəsi çərçivəsində Vətənimizin müxtəlif bölgələrində, ən ümdəsi işğaldan azad olunmuş Şuşada tədbirlər keçiriləcək. “Sözün, sazın kəlağayılı Güllüsü” şair, publisist, aktiv ictimai insan, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin sədri, ilk şəxsi “Kəlağayı Muzeyi”nin direktoru, hamımızın sevimlisi Güllü Eldar Tomarlının ömür yoluna bir baxışdır. Həmin ömür yolunun anlaqlı hissəsində Güllü xanımın fəaliyyəti hamımıza örnəkdir. Güllü xanımın yeniyetməlik, gənclik dövründən bu günə kimi yorulmaz fəaliyyəti ayrı-ayrı bölümlərdə çox maraqlı və səlis dillə təhlil olunur, Güllü xanımın özünün, anası Gülüstan ananın, onu yaxından tanıyanların söhbətləri, xatirələri ilə oxuculara çatdırılır. Hər bölümün başlanğıcında Güllü xanımın şeirlərindən seçilmiş bir bənd bölümə güzgü tutur, onun məqsədinə aydınlıq gətirir. Bu, müəllifin uğurlu yanaşması kimi təqdir olunmalıdır. Hər bölümdə Güllü xanımın sözə, saza, mənəvi dünyamızın ayrı-ayrı dəyərlərinə vurğunluğu təkrarolunmaz fakt və dəlillərlə yanaşı, təxəyyülünün söz inciləri ilə təsdiqlənir. Güllü xanımı tanıyanlar yaxşı bilir ki, onun bir dünya ana sevdası var – Gülüstan ana dünyası. O, Gülüstan ana ilə nəfəs alır, o ana onun zəngin mənəvi aləminin, uğurlarının memarıdır. Kitabda Gülüstan ananın bəzən kövrək, bəzən də baməzə söhbət və xatirələrinə tez-tez müraciət olunması oxucunu yormur, əksinə, əhvalını təravətləndirir. Güllü xanım Vətən qızıdı, anadı, nənədi, Türk xanımıdı. Həm də şəhid analarının, bacılarının, bütün şəhid ailələrinin kədərinin ortağıdır, təsəlli verənidir. Bu yaxınlarda bizimlə birlikdə Zəngilana getməyi də özünə borc bildi. Zəngilanda biri mənim qardaşım İsmayıl olmaqla yeddi məzarsız polisin şəhid olduğu yeri ziyarət etdik, ruhlarını şad etdik. Vaqif Osmanlı Güllü xanımın vətənpərvərliyini, insansevərliyini, qədirbilənliyini, qayğıkeşliyini məhz buna görə önə çəkir ki, Vətənə belə analar, bacılar lazımdır. Vətən belələrinin sayəsində ana Vətənə dönür. Vətənin dar günündə də, şad günündə də ömrünü xeyirxahlığa, mərhəmətə xərcləyən Azərbaycan xanımıdır Güllü xanım. Güllü xanımın rəhbərlik etdiyi İctimai Birliyin keçirdiyi şəhidlərin anım tədbirləri, qazi yazarların kitab təqdimatları, “Sazlı, Sözlü Kəlağayı Günləri”, respublikada ilk “Kəlağayı Festivalı” qazi və şəhid oğulların tanıdılmasına, Azərbaycan xalqının mənəvi dəyərlərinin təbliğinə xidmət edir. Kitabın müəllifi də belə tədbirlərin mənəvi, tərbiyəvi önəmini xüsusi vurğulayır. Çünki Vaqif müəllim də Vətən , millət, yurd, el-oba, mənəviyyat məsələlərinə həssas yanaşan söz, fikir adamıdır. Kitabın adı çox incə anlamlardan xəbər verir: “Sözün, sazın kəlağayılı Güllüsü”. Saz, söz ulu Türk yaranan gündən onunla birgədir, onun yaşam və fəlsəfi düşüncə tərzidi. O ki qaldı kəlağayıya, bu milli baş örtüyü Türk xanım-xatınlığının, abır-həyasının, ismətinin, namusunun, bir sözlə mənəvi aləminin qədim-qayım rəmzidir. Nənələrimizdən bizə miras qalan zərif baş örpəyini sandıqlardan çıxarmaq, başımıza tac etmək Güllü xanımın işinin əsas məqsədidir. Gəlin “Sözün, sazın kəlağayılı Güllüsü” kitabını oxuyaq, nəticə çıxaraq, gələcək nəslin həm fiziki, həm də mənəvi cəhətdən sağlam böyüməsinin təməlinin möhkəmlənməsinə nənə, ana, bacı töhfəmizi əsirgəməyək. Vaqif müəllimin yeni çapdan çıxmış kitabı bunları bizə aşılayır. Vaqif Osmanlını və Güllü Eldar Tomarlını təbrik edirəm, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
QUMRU XOŞBƏXTLİYİ (hekayə) Yazın günəşi pənbə buludların arxasından hürkək-hürkək boylanmaqdaydı. Sanki insanlarla qaçdı-tutdu oynayırdı. İlıq nazlı-qəmzəli günəş şüaları otağın pəncərəsindən içəri girib gözlərimdəki yuxunu qovmağa çalışırdı. Ana Günəş məni yeni günü salamlamağa çağırırdı, qızılı tellərini üzümə, gözümə dağıtmışdı. Evin xanımı, yəni uşaqların anası hələ yuxulu dünyanın qoynunda uyuyurdu… Xanım deməyimə təccüblənməyin. Bilirəm, siz də xanım demirsiniz. Axı qonşular, ata-ana eşidər, ayıbdı. Mən də ömrüm boyu “xanım” səsləyib onu sevindirməmişəm. Ona ancaq bu hekayəmdə xanım deyə müraciət edəcəyəm. Guya mədəniyəm də. İndiyə kimi heç adıyla da səsləməmişəm. Axı atamın ağarmış qalın qaşları heyrətdən atılıb-düşər, mən də onun “bunun tərbiyəsinə bax” səssiz tənəsini göydə tutaram. Gündə bəlkə də əlli dəfə ona “ey” deyirəm. Məsələn, “ey, deyəsən mən acmışam”. Ağsaqqal qonşmuz Abdulcəlil kişi həmişə mənim “tərbiyə”mi qonşulara nümunə göstərib tərifləyir ki, halal olsun sənə, əsl milli oğulsan. Əslində evin xanımını “ey” çağıranda bunun millilik olduğunu anlamamışam. Nəyə gülürsünüz, guya siz bilirdiniz?.. Nə isə. Həyətimizdə bizimlə çoxdan “qonşu” olan iki qaratoyuq lirik ləhcələriylə yeni günün “sabanınız xeyir” duetini oxuyanda dünyanı tutub bağrına basmaq istəyənlər kimi qollarımı geniş açıb “yataq idmanı” etdim, ürəkdən gərnəşib yerimdən qalxdım. Ədəb-ərkanla geyinib həyətə düşdüm. Tez-tez kəsilib bizi duşun altında “gözümçıxdı”ya salan qızıldan qiymətli su ilə və əllərimin qabarıyla ərsəyə gətirdiyim 5-6 ağacla, qızılgüllərlə, qaratoyuqlarla salamlaşdım. Onlar mənim həyətdə yaşayan doğmalarım, sevimlilərimdi. Qızılgüllərin ləçəkləri, ağacların yarpaqları, tumurcuqların “bağrını yarıb” ”azadlıq” pıçıldayan çiçəkləri qədirbilənliklə məni süzürdülər. Onların “sağ ol”unu eşidirdim. Arılar gilənarın, əriyin məsum çiçəklərinin ətrafında vızıltılı səslə “Həyat, necə gözəlsən” nəğməsini zümzümə edirdilər. Bu sehirli dünyamdan məni qəfil eyvanda görünən, ovcunun arxası ilə gözlərini ovxalayıb oyanmağa çalışan xanımın səsi ayırdı: -Neyləyirsən? -Heç nə. Təbiətlə söhbət edirəm. -Kiminlə? Təzə qonşudu? Sualından, gözlərinin böyüməsindən hiss elədim ki, ya ağlıma şübhəsi yarandı, ya da məni “iş” başında yaxalayıb. Özüm də şübhələndim ki, yəqin sevgimi kiminləsə bölüşəndə ələ keçmişəm. Eksponatlarla ziyarətçiləri tanış edən muzey bələdçisi kimi əlimi həyətin ora-burasına gəzdirib sakit-sakit dilləndim: -Qızılgüllərlə, yarpaqlarla, çiçəklərlə, arılarla, qaratoyuqlarla. -Eh, sənin də işin, gücün qurtarıb deyəsən. Bəsdir də, əl çək bu sentimentallıqdan. -Yadımdan çıxmışdı. Sabahın xeyir. Heç olmasa sən “sabahın xeyir” demədin. Gərginliyin artım sürətini azaltmaq üçün hövsələmin “əyləc”i basıb müdafiəyə çəkilmək istəyirdim ki, hücumun daha güclü dalğası məni haqladı: -Nə sabahın xeyir e, dünya vecinə deyil. O böyük qaratoyuq var ha, – əliylə ağacın dibində yem axtaran sevgi “tərəfmüqabili”ndən bir az ağırçəkili qaratoyuğu göstərib söhbətinə davam etdi, – səndən qat-qat ailəcanlıdır. Külfətinə yem axtarır. Dönüb qaratoyuqlara baxdım. Uşaqların anası böyük qaratoyuq deyəndə yəqin ki, erkək quşu nəzərdə tuturdu. Düşündüm: “doğrudanmı, erkəklər həmişə böyük olur? Bəs niyə indi ailədə, cəmiyyətdə böyüklük, kiçiklik qalmayıb”? Səhərin gözü əməlli-başlı açılmamış ovqatım elə qarışdı ki, nitqim tutuldu. Amma o, (xanım deməyə dilim dönmədi) başladı, nə başladı: -Evdə duz belə yoxdu. Hələ pendiri, yağı, qəndi, əti, qatığı demirəm. Yaxşı ki, axşam nəvəyə iki çörək aldırmışam. Sən haradan biləsən ki, nəvələrin hazırlıq, bayram pullarının vaxtından üç gün keçib. Sinif rəhbərinin ad gününə hədiyyə almaq lazımdır, özü də sanballı. Hələ üç toy dəvətnaməsini demirəm. Oğlunun evə gec gəlməsi ilə heç maraqlanmısan? Xəbərin varmı harda veyillənir? Mən də bilmirəm. Allah bilir, kimin dizi cırıq şalvarlı qızına vurulub. Yerə-göyə sığışmır. Lap sənə oxşayıb. Dayılarına oxşasaydı nə vardı? Xanımın ağzının enerjisi aşıb-daşırdı, elə bil yenicə yüklənmişdi. Dayanmaq, nəfəs almaq yadına düşmürdü. Sanki yuxudan oyanar-oyanmaz, ya da elə yuxuda “monoloq”unu əzbərləyib yataq otağından çıxmışdı. Əslində xanımlar anadangəlmə fitri istedad sahibləridir. Onlar məşqə, qrimə, rejissora, suflyora ehtiyacı olmayan aktrisalardır. “Bir aktyorun teatrı”nı yaradanlar qadınları nəzərdə tutublar yəqin. Uşaqların anası “antrakt”sız – filansız “monoloq”unun ən qəliz yerinə – kulminasiya nöqtəsinə çatdığını o dəqiqə anladım. Uşaq ha deyiləm. Birinci dəfədi ki? O, ömrümüz boyu yaxamızdan əllərini çəkməyən sağalmaz yarama – kreditin ödənilməsinə “səhnə mizan”nına fikir vermədən məharətlə “keçid” etmək istəyəndə “təzyiq”lərə dözməyib tüfəngin lüləsindən çıxan, arxasına barıt doldurulmuş giliz kimi darvazadan küçəyə nə təhər atıldımsa, cəldliyimə özüm heyran qaldım, yəqin ki, o da… Qonşulara belə “salam” sözünü qıymayan polis rəisi qonşumuzun beşmərtəbəli evinin al – qırmızı damının üstündəki şappıltı səsinə başımı yuxarı qaldırdım. Dam örtüyünün üstündə iki qumru qanadlarını bir-birinə çırparaq, üzbəüz dayanıb bir – birinin gözünün içinə dik baxaraq şıltaqlıqla sevişirdilər. Dünya yansa belə onların vecinə deyildi. Hələ də yatağında xumarlanan şəhər istirahət gününün həzzini yaşayırdı. Nə olsun ki, Günəş günota yerinə doğru yoldaydı. Aşiq qumrular yatmış şəhərin mürgülü sakinlərini qanadlarının şappıltısı, eşq qığıltıları ilə oyatmağa çalışırdılar, ömrün yeni gününə səsləyirdilər. Kimiydi qumruların “sevgi himn”inə oyanan? Qəflət yuxusu gözlərini açmağa imkan verirdi ki, oyansın təkcə gözləri yox, həm də beyni yumuqlar? Belələri oksigen çatışmayan yorğan içində hardan bilsin ki, həyat gözəldir? Nəinki şəhərdəkilər, evlərinin damının üstündə eşq “roman”ı yaşayan qumruların çağırışını beşmərtəbəli imarətin qayğısız sakinləri də eşitmirdi. Qumrular ilahi “iş”indəydilər. Mən bu “iş”ə həsədlə baxıb gözümü qonşunun evinin damından çəkdim. Niyə bəxtəvərlərə mane olum ki? Sevgi ucalığından məni seyr edən qumruların nəzərlərindən halıma yandıqlarını hiss edirdim. Bəlkə də təsəlli üçün quş dilində nəsə deyirdilər? Mən Süleymam peyğəmbər deyiləm ki, quş dili bilim? Bilsəydim də onu eşidəcək əhvalda deyildim… Deyirlər, dünya gözəldir, yaşamaq da. Bəlkə də. Gözəlliyi hamının duymasına mane olan nədir bəs? İnsanların bitib-tükənməyən qayğılarmı, paslanan zövqümü, gözəlliyə laqeydliyimi, duyğuların kasadlığımı, bir-birini anlaya bilməməsimi? Şüursuz saydığımız canlılar qədər gözəlliyi duymaq bacarığı yoxdumu insanlarda? Yəqin ki, yoxdur. Olsaydı, qumruların xoşbəxtliyinə qibtə ilə baxmazdım… Aprel 2020
Dünyaya gələn kimi başladım ağlamağa, oxşadılar, ovutdular, aldatdılar doğmalarım, bürüdülər süd qoxulu təmiz ağa, elə bildim süd qoxuludu, ağdı dünya, qucaqda yaşamaqdı dünya. Gülüşlərimlə birgə doğuldu arzularım. Elə ki, başlandı qarlı qışım, qızmar yayım, xəzanlı payızım, çiçəkli baharım, isindim qayğıyla, ümidlə, öyrəşdim öpüşə, sığala, özüm də mat qaldım bu şirin nağıla. Bir ağ günlü oğul oldum, anamın həzin laylalarıyla, atamın gizlin qüruru ilə, nəzəri ilə böyüdüm. Hər gün bir darı dənəsi boy atdım, ağlaya-ağlaya, gülə-gülə. Şirinim, şəkərim deyənlərə şirni oldum, noğul oldum, bu dünyanın nağıllarına inanıb sonu məchul nağıl oldum…
İkinci hissə
Böyüdükcə quduz həyat qıcadı dişlərini acgöz yalquzaq kimi ağzı sulana-sulana, gözləri yana-yana. Baxdı mənə sümüyü bərkiməyən sütül bir uşaq kimi. Qoynuna sığındığım şəhər uddu məni, nə dərinmiş çinədanı, qapqara zülmət imiş hər tini, dar dalanı. Əzrayıl bildim “xozyayka”mı – Rübabə xalanı. Bərkitdi məni şəhər gözəllərinin kinayəli gülüşləri, eyhamları, məni dilbilməz, anlamaz sanan əli təsbehli, dodağı “Kazbek”li tin adamları. Sınağa çəkdi məni darıxdırıcı günlər, ehtiyac, Xəzərin dəli xəzrisi, mülayim gilavarı, kirayə qaldığım yarızirzəmi, yarızülmət pəncərəsiz evin alçaq tavanı, nəmli divarları…
Üçüncü hissə
Bu şəhərdə dişinə çəkdi məni “şəhər” adlı “səhra”nın nəfəskəsən bürküsü. Təngisə də nəfəsim, titrəmədi səsim, büdrəsəm də yıxılmadım, kəndimizin palıdları kimi möhkəm idi bünövrəm – ömür sarayımın təməli, hörgüsü. Bu şəhərdə nə ağacdan asılmış təbii nənni – çarpayı gördüm, nə də Koroğlunun dəliləri kimi hayqıran dəliqanlı dağ çayı gördüm. Burda dəniz gördüm – suları mazutlu, neft ləkəli. Nargini ölüm düşərgəsi, sükunəti təhlükəli. Balıqları batan gəmilər kimi “SOS”a gümanlı – “mənə təmiz su, hava, qida verin!” həyəcanlı. Bu şəhərdə əyri yollar gördüm – əngəlsiz, dümdüz, sonunda gözlərindən cin yağan küpəgirən qarı, ya da bədheybət Təpəgöz, hər ikisi bağlayıblar düz yolları. İblisvari adamlar hey irişir qucağını aça-aça. Doğru yolları sərt enişli, yoxuşlu, labirint toxunuşlu, əriş-arğaclı, tıxaclı, dalanları gedir çıxılmaza. Aldada bilmədi məni əyrim-üyrüm yolların başgicəlləndirən gəlhagəli, nazlana – nazlana göz süzdürüb oxuyan restoran gözəli. Bu şəhər – sınaq meydanı, bir-birindən fərqlənmirmiş mələyi, şeytanı…
Bu ziqzaqlı yolların düzlüyündə yeridim addım-addım, boz məmurun təkəbbürlü sifətinə baxa-baxa, heyrətlə, maddım-maddım. Elm adamı olmaq istəyimin üstündən qara xətt çəkdi bir məşhur akademik: “sənə yer yoxdu, adamımız çoxdu”, az qaldı barmağını gözümə soxa, əllərimə baxdı, inanmadı yoxa. Ancaq sındıra bilmədi məni saxta təbəssümlər, qrimli üzlər, hiyləgər baxışlı əyri “düz”lər. Dənizdə də üzdüm, dağlarda gəzdim, bəyazlıq, əzəmət, təmizlik görmədim bu şəhərin “dağ”larında. Hiylə gördüm, məkr gördüm gözəllərin kaleydoskop kimi min bir rəngli gözlərində, yanaqlarında. Kəndimizin təpələri məğrur idi bu “dağ”lardan, uşaqları da qürurluydu şəhərli “qoçaq”lardan. Qartal qanadlarım olsa da, heyhat, quşqonmaz zirvələr tapmadım burda. Mazut qoxuyurdu, yağışı, qarı, laqeyd idi tanışları, “dost”ları…
Beşinci hissə
Nə yaxşı ki, aldada bilmədi məni süni bər-bəzəkli, bulvarı saxta öpüşlü, bir neçə saatlıq “sevgi”li, ətəyi gödəkli şəhər. asfalt küçələr, ekzotik həyatlı gecələr, barlardakı körpə “cücə”lər üyüdə bilmədi məni şəhərin çax-çuxsuz dəyirmanında. Darıxdım tovuzquşu kimi alabəzək gözəllərin ormanında. Zirvə eşqi ilə yandım, alışdım, hey çalışdım, qalxım zirvəyə. Ayağımdan dartdılar: -Ay kəndli balası, hələ tezdi, – deyə. Arzularımdan uçan xalça toxumaq istədim, qırıldı ilmələri. Hayqırmaq, zildən oxumaq istədim, ağzımda qaldı kəlmələrim. Uçağan xəyallarım ilişdi zamanın qara buludlarına, amansız həyatın qovhaqovlarına, tuthatutlarına…
Altıncı hissə
Bu acı əngəllər bişirdi məni, inamım, əqidəm, əyilməzliyim bütün sınaqlardan keçirdi məni. Indi gəlib çıxmışam çoxfəsilli ömür dastanının sonuna, Tanrı, nə deyim, bu qaydasız oyununa?! Şəvə tellər seyrəldi payızda ağacların yarpağı kimi, bir-bir düşsələr də başımdan yorğun-yorğun saralda bilmədilər həyat eşqimi. Gözəllər baxdılar oğrun-oğrun, “ehh…”ləri sinəmi dəldi, düşündüm: “Payız nə tez gəldi?!” Üzüboz şəhər sahib çıxmasa da ürəyi dolu, cibi təmiz bir kəndli balasına, bənzəyirəm atamın, anamın müqəddəs ruhuyla, dostların, doğmaların arzusuyla ucaltdığım alınmaz qürur qalasına…
Onun yenicə işıq üzü görmüş “Üşüyən şeirlər,…” kitabındakı poetik duyğularını ələk-vələk eləməyə başlayandan az sonra məşhur rus ədəbi tənqidçisi V.Q.Belinskinin bir fikrini xatırladım. Onun yeni kitabında nəzmə çəkilən mətləblər Belinskinin fikirləşdiyi kimidir: “Poeziya həyatı bir imkan kimi yaradıcı surətdə yenidən yaratmaqdır”… O da yaradır. Bu yaradıcı insanın lirik düşüşüncələrini, həyata, ömrə, mənəvi dəyərlərə münasibətini cilalayan məqamlardan, bəlkə də birincisi doğulduğu, yetkinləşdiyi, fəaliyyətdə olduğu mühitdir. Şair, yazıçı, pedaqoq, dövlət idarəetmə orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə işləyən Adilə xanım Aslanova Azərbaycanın ecazkar – Yaradanın ovqatının ən xoş vaxtında yaratdığı bir guşəsində – axarlı-baxarlı, qızılgül ətirli, qoca Qafqazla qol-boyun dayanan, müxtəlif etnoslara qucaq açan vüqarlı, məğrur, Adilə xanımın təbiriylə desək, “kiçik Paris”də – Zaqatalada dünyaya göz açıb. Onun Zaqatalası da bir obrazdır, “dağa söykənən şəhərdi, bir əzəmət heykəli”dir. Həmişə düşünmüşəm ki, Vətənimizin ən mərhəmətli, qayğıkeş, tolerant insanlarının yaşadığı ərazilərindən öndə gedəni Şimal-Qərb bölgəsidir. Orada yaşayanların insansevərliyi buna əyani sübutdur. Çoxları dünyanın cənnət yerlərini Alp dağlarının ətəklərində, Balkan yarımadasında axtarır. Zaqatalanı görənlərin gözündə Alp dağlarında gördükləri mənzərələr adiləşir. Zaqatala elit şəhərdi – insanları, təmizliyi, saf havası və suyu, həyatverici təbiəti, min nemət yetirən torpaq-bitki örtüyü ilə. Sadaladığım bu dəyərlər Adilə xanımın şəxsiyyətinin və poetik dünyasının mükəmməlliyində özünü bariz göstərir. O, duyğularını özününküləşdirməyi bacarır, sözlərdən özünəxas, təkrarsız nümunələr yaradır. Səmimilik hər misranın yükünü artırır, sözə can verir, sözsevərləri sözün sehrinə salır. Ayrı-ayrı şeirlərdən ayrıntılara diqqət edək:
Gecə tərin tökür nəm şüşəmizdə… Küçə ayağına dar olmadı ki?!. Məzar daşı kimi soyuq əllərim… Yuxular gecənin dəm qonağıdır… Ürək dönüb indi qəbir qazana… Ağlayan daşlardan yer atlaz olur…
Belə nümunələri çox seçmək mümkündür. Lirik düşüncələri orijinaldı. Hiss olunur ki, həmişə axtarışdadı. Uğurlu sözü tapanda ağuşuna alır, sevinir, özü olur, mənəvi övladıdır axı. “Üşüyən şeirlər,…”in redaktoru və ön sözün müəllifi qazi zabit, şair, esseist, publisist Rəfail Tağızadə yazır: “Adilə xanımın şeirlərində elə məqamlar var ki, ordan sakitcə keçə bilmirsən, şeir, fikir səni tutub saxlayır. Adilə Aslanova hansı mövzuya əl atırsa, orda özünəməxsus nümunə yarada bilir. Oxucu onun şeirlərindəki sadəlikdən həzz alır. Darıxmır, yorulmur”. Adilə Aslanovaya görə “Vətən çəhrayı bələkdən başlayr!”. Uğurlu bənzətmə, tapıntıdır. O, vətəndaşdı, vətənsevər söz adamıdı. Vətən dar gündə olanda kədərlənən, ona hayan olmağa çalışan, şad günündə uğuruna sevinən el, oba, yurd Vətən qızıdı. “Azərbaycan, Zəfər Günün mübarək”, “Azərbaycan əsgəri”, “Yaşayan şəhid”, “Xocalıya açılacaq bu sabah”, “Torpağım şəhid-şəhid”, “Şuşa” və digər şeirlərində onun bir gözü gülür, o birisi göz yaşı tökür. Sevinir ki,Vətən oğlu “qələbəylə ibrət verdi düşmənə”. Sevinir ki:
Öz halal torpağına Yad quş da səkə bilməz! Sən varsan, azadlıq var, Bu yurdun qeyrətini Heç vaxt yad çəkə bilməz! Sən mənim torpağımın Şanı, fəxri, hünəri, Azərbaycan əsgəri!
Kədərlənir ki:
Sağ qalan şəhidlərin, Ayaqları, qolları, Görən gözü asılıb Şəhid məzarlarından! Dil açmamış körpəmin, Müəmmalı baxışı, Gələcək sualları, Donub, asılı qalıb, Şəhid məzarlarından!
Həyat başdan-başa müəmmadı, sirdi, sehirdi, labirintdi. Bu burulğanların, keçilməzliklərin caynağında kimsə bu gününü alqışlayır, kimsə də qarğış atəşinə tutur. Bu təzadların içində yaşamaq, əlbbəttə, asan deyil. Kimi şükranlıqla yaşayır, kimi də ömrünə, gününə, ömür-gün yoldaşına lənət oxuyur. Adilə xanım lirik qəhrəmanı qadının hər halını duyur, anlayır. Çünki həyatın sınaqlarından halıdır, anadı, nənədi, ləyaqətli Türk xanımıdı. Ona görə də həmcisinin durumunu başa düşür, sözlə ifadə edir:
Yaxında qonşu qadın Ərini qarğıyırdı. Tənha qalan bir qərib – Dul gəlin ağlayırdı.
Küçədə “xoşbəxt” itlər Kimə gəldi hürürdü. Kif basmış boz ümidlər, Küçələrdə ölürdü.
Onun lirik qəhrəmanlarından çoxu qadındı – “solğun tellərinin boyası gedən, əyilə bilməyən, sına bilməyən, küskün taleyilə abır həyasına, soyuq kədərinə qısılan qadın, ötmüş qatarından sarsılan qadın”. Bu hissləri fenimizm kimi, qadın təəssübkeşliyi, gender bərabərliyi axtarışı kimi anlamayın. Adilə xanım daha geniş əhatəli, daha bəşəri düşünür. O, harda zorakılıq, zülm, ədalətsizlik varsa ordadır, hansı cinsin nümayəndəsinə qarşı qeyri-humanist münasibət görsə, sakit dayana bilməz. Söz adamı həm də haqq-ədalət tərəfdarı, zamanın, insanın nəbzini tuta bilən, dəqiq ölçən barometr olmalıdır. Adilə xanımın bir qanunu var: sözə könül verən kəs nə “yazırsa, yaxşı yazmalıdır”. O, “qüruru məhbəsdə həbs olan qadının” daxili dünyasındakı təlatümləri görür:
Adilə Aslanova söz adamı kimi qarşısına bir məqsəd qoyub – “ömrün çətin düyünlərini açmaq”. Ona görə də “qanqalı da tər bənövşə qoxuyan” ömrün “zəhərini də şərbət bilib içmək” cəsarətindədi. Həm də mərhəmətlidi, “körpü salır” ömrün “həsrətindən, acısından”. Ancaq o körpü “Sirat deyil, tez ol, yüyür, keç görüm” düşüncəsi ilə bəşər övladını qorumaq istəyindədi. Bu qayğının, yanğının, humanistliyin vəhdətində bir ömür boyu “mən” axtarır. O aliliyi, əzəməti, mükəmməliyi tapır və sözə çevirir. Uğurlu söz axtarışları zamanı həmişə özüylədöyüşdədir, hər an özünə hesabat verir:
Möhtəşəm olurmuş sevilən kədər, Varlığı təsəlli, yoxluğu əzab. Fəsillər dövr edib dəyişən qədər, Ürəyim ağlımla çəkir haqq-hesab.
Bəli, o təkcə sevincə aşiq olmur, kədərini də sevir, müqəddəsləşdirir. Dərin düşüncələr içində üzüağ ömrünü ələk-vələk edir, adilikdən uzaq sevgisinə, yəqin ki, özü də təəccüblənir:
Sevdirir insanı ruhu, nəşəsi, Mən öz kədərimi sevdim, İlahi.
Onun sevdiyi kədər işıqlıdır, doğmadır, həyatvericidir, həniri heç vaxt azalmır. İgid odur ki, kədərini də sevsin, özü də:
Dərdi qoyub cibinə, Xərcləməyə gedəsən. Gərək dərd sevəndə də, Ən gözəlin sevəsən…
Adilə xanımın sevgi hissləri də möhtəşəmdi. “Qara oğlan” şeiri ilə özəl həyatının acısını, şirinini, həsrətini, vüsalını, xoşbəxtliyini, səmimi, şirin xatirələrlə limhəlim dolu ömrünün anlarını qələmə alır. “Sarışın qızın poetik düşüncələri həm həzindi, həm də hay-haraylı. Oxuyanı düşünürük ki, lap bizim ömrümüzün müxtəlif ovqatlı anlarıdır. “Qaşın altdan baxıb, sevgilisinin ruhunu özüylə aparan, sarışın qızın qaranquş qəlbini söküb talayan, gözəllər dalınca dönüb axmayan” qara oğlandan nigaran sarışın qız o qara oğlanla birgə ömrünün qırx ilini arxada qoyub. Məmməd Arazın bir misrası yadıma düşdü: “Bu da belə bir ömürdü, yaşadım”. Adilə xanım da ərkyana: “məni qınamağa nə var ki, ömrüm, bilmirəm bu necə, necə ömürdü” pıçıldayır. O da, o qara oğlan da yaşadılar, bir ömrü çiçəkləndirdilər, bəhərləndirdilər, nəvələrlə varlandırdılar. “Etiraf” şeirinin lirik qəhrəmanları da həmin sarışın qızdı, həmin qara oğlan, sarıbənizin “sevdiyi, seçdiyi cavan oğlan”. Onlar bir isti ailə ocağının qurucularıdır.
Söz aldı, söz verdi dədə babamız, İsindi evimiz, güldü yuvamız, Bizləri yaşatdı üçcə balamız, Nəvələr dırmanır divara, oğlan!
Lap bir gün əcəl gəlsə, Qorxma! Yan-yörənə buraxma! Məni özünlə saxla! Səni mənsiz aparsa, Görəcəksən ordayam!
Adilə Aslanova lirik qəhrəmanının doğum gününəgöndərdiyi ən dəyərli hədiyyəsinə həsəd aparmamaq olmur: “qədəhinə şeir süzüm”. Şairin sözdən qiymətli bəxşişi olmaz ki?! Başqa bir hədiyyəsi “kriminal” olsa da çox orijinaldı: “hər şeirimdən bircə sətir oğurladım”. Belə unikal oğurluğu söz qədrini bilənlər edər. Bir də şairin poçtxanası çox oprativ işləyir, “sovqatımı göyərçinin ayağına bağladım”. Belə baratı hamı gözləyib – qanıqaynar vaxtı. Doğrudan da şair olanın ürəyi adi deyil. Belə qeyri-adiliklərdən ədəbiyyat yaratmaq isə qat-qat qeyri-adilikdir. Bunun üçün çırpınıb coşan, çarpışan ürək gərəkdir. Əbu Turxana gərə, ədəbiyyat – əbədiyyəti ana, anı əbədiyyətə çevirir. Adilə xanım da lirik qəhrəmanının doğum gününü əbədiyyətə çevirir. Lirik qəhrəmanına ən ümdə mənəvi varlıq – ümid də göndərir:
Süfrənizdə bir yeri boş qoyarsan, Üzbəüzə, səninlə tuş qoyarsan, Boşqabıma bir az da aş qoyarsan, Bir də gördün, gəldim özüm, bağışla.
O, məsuliyyətlidir, yazdığı hər misraya cavabdehdi, etiraf edir ki, şair olmaq asan deyil. Şair olmaq üçün gərək “tay olasan bənövşəyə”. Dürlü-dürlü fikirlər onun təxəyyül süzgəcindən keçib sız incilərinə çevrilir. Bununla belə özünə qarşı çox qəddardır: “Mənə şair deyirlər, deyiləm, Allah haqqı!” Adilə Aslanova inamlıdır:
Mən içib Arazın suyunu bir qurtuma, Ayaqyalın qaçacam, o mübarək yurduma!
O, əqidə sahibidir, amalı, məsləki birdi. Qəlbi yad hisslərin, üsyan yeridi. Bu qəlbin “qapısında gecələyir, şanı hörüb beçələyir, öldürmür ey çiçəkləyir ağrılar”. Ağrılar əlahəzrət sözün qidasıdır.
Sevdiyim! Gəl incimə, Hər nə istəyirsən, de, Bircə mənə “Ay” demə. Mən ona tay olmaq istəmirəm! Hər gecə bir şəkil alan Ay olmaq istəmirəm.
“Şagird dəftərində qalan şeirlər”, “Görüş yeri”, “Kəndçi qız”, “Şəkillər”, “Sənə şeir yazıram”, “Səndən nigaranam”, “Bu gecə” və digər bədii nümunələrdə lirika ilə nostalgiya bir-biri ilə elə ülfət yaradıb ki, bu iki şirin duyğunun dadından doymaq olmur, bu şirinliyə düşənlər ordan çıxmaq istəmir, körpələşir, xatirələr qucağında süd qoxulu körpəliyinə dönür. “Çit donlu, xəyalları aşıb-daşan tələbə, incə, sarıbəniz kəndçi qız”ın obrazı nəinki Adilə xanımın, artıq mənim də gözümün qarşısından çəkilmir, Adilə xanım onu mənə də doğmalaşdırıb. “Qoynunda qolları çarpaz, bükülü” qız uzaq-uzaq illərdən boylanır, bizi də o günlərə səsləyir. İndi o qız da, biz də sarışın qızın qarşısında lal-dinməz dayanıb suala dönürük. Belə saflığa baş əyməmək olmur. Adilə Aslanova başdan ayağa şeir adamdı:
Hardasa bir ulduz uçur, Qonur qərib şeirlərə. Yapışmışam ətəyindən, Görüm nə vaxt çırpır yerə…
“Nağıl bilək dünyanı” şeiri gerçəliklə xəyalların gerçək nağılıdı. Şair xanım arzularının, xəyallarının quşqonmaz sərhədlərini aşıb real dünyasına qayıtmaq üçün mücadilədədi. Narazıdır ki, “düşüncəmiz Cırtdan olub, kiçilib, nənəmizin arpa aşı bişmir, “siçan bəylər” xan evində kefdədi”. Acgöz məmurlar (divlər) “çevirib dünyamızı zindana, tələsirik işıq gələn tərəfə”. Ancaq işığın qarşısını kəsən Təpəgözlərə gücümüz çatmır. Elə bu an nəhayət Adilə xanımın mübariz təxəyyülü dadımaza çatır. Doğrudan da dünyanı, insanı mübariz ruh xilas edəcək:
Koroğlular qılınc beldə gələcək, Keçəl Həmzə yad atından enəcək, Div deyilən əməlində yenəcək, Qarşılayın!.. Atlarımız kişnədi.
Onun “şeirləri ürək kimidir” – həssas çırpıntıları, yaşantıları ilə, onun “şeirləri pətək kimidir” – sözə vurğunların zövqünü balladır. Onun şeirləri nazlıdı, kövrəkdi – bənövşə kimi, kükrəkdi – şəlalə kimi, hürkəkdi – həsrətdən bağrı yanan lalə kimi. Onun “sevgi dünyası bir tilsimdi, pünhandı – sevgi dünyası kimi, onun şeirləri “uşaq kimidir – sakitcə ağlayır”, qəhqəhə çəkib gülür. Onun şeirləri özünün özüylə haqq-divanıdır – “burda qırğını var ruhla ağılın”. Onun şeirləri “təpədən dırnağa özü kimidir – həmişə özü özünü varaqlayır”. “Qəlbində dil açmış sözləri qaldığından Simurğun qanadlarına qonub ruhunu göylərdə gəzmək, şeir heykəli qurmaq istəyir”. Şeir heykəli qurmaq istəyənlərə sözə dəyər verənlər ürəklərində əbədi və əzəmətli heykəl ucaldırlar. Ancaq Adilə xanım yenə “narazı”dı. Onu şair doğmadığı üçün anasını “qınayır”. Bəli, əsl şair odur ki, həqiqi şair olduğunu boynuna almır. Bu da söz adamının aliliyidir. “Niyə məni şair doğmadın, ana” şeiri Adilə xanımın həyat manifestidir, fəlsəfəsidir:
Niyə məni şair doğmadın, ana?! Şairlər bir az da kədərdən yazır. Mən də azdırardım qəm, kədərimi, Yaxına qoymazdım heç qədərimi. Iblisə, şeytana qəbir qazardım, Yolundan didərgin salardım, ana!
Məni niyə şair doğmadın, ana?! Şairlər dünyanın söz qılıncıdır. Qılınc götürərdim, sipər çəkərdim, Dünyanın qəlbinə ümid əkərdim, Pisliyi, nifrəti xeyrə yozardım, Sonra kürəyimə alardım, ana! Bəlkə də, lap şair olardım, ana!
Adilə Aslanovanın şeirləri Vətənin “boynuna taxılan göz muncuğudur”… Onun lirik dünyası gözəlliklər məskənidir – ilahi sözün sehrindən yaranıb… Onun “ümidi kainatı qucan sevgi qədərdi”… Özü də hələ böyüməkdədi – təzə doğulan şeirləriylə. Hələlik “yarımçıq şeir”inin şah misrası boydadı”. Şah misralar çoxaldıqca mənəvi anasını da böyüdəcək… “Kənddən gələn və kəndinə qayıdan (hər iki anlamda) sarışın qız “arxalı köpəkləri” lirik dili və duyğularıyla susdurmaqdadır… Onun “üşüyən şeirlər”inin istisində qızındım, yeni şeir-insan tapdım… 02.06.2024
BRİLYANT ATƏŞ ÖMRÜ – POEZİYASININ DİLİ İLƏ Bu düşüncələrimi bilgisayarın yaddaşına köçürməyə başladığım anda səsinə vurulduğum Nərminə Məmmədovanın həzin səsində telekanalların birində “Pıçıldaşın, ləpələr” mahnısı hisslərimə hakim oldu. Bunu yazının uğurlu olacağına əlamət bildim. Hər əlamətə inanmasam da, musiqinin ilahiliyi məni məndən alıb inandırdı. Mən həm də bu ədəbi təhlilimi dörd kitab müəllifi, pedaqoq, filoloq, şair Brilyant Atəşin “Nənəmin kəlağayısı” kitabındakı şeirlərin təbiiliyinə və səmimiliyinə inandığım üçün yazıram. Necə də uğurlu ad və təxəllüsdü. Brilyant və Atəş. Bunlar qol-boyun olub brilyant kimi qiymətli və saf, atəş kimi isti, müqəddəs poetik nümunələrin yaranmasına vəsilə olub. Onun şeirləri özü kimi səmimidi, duyğularını həzin-həzin ləpələrin ana dənizin qulaqlarına pıçıldadığı kimi pıçıldayır, daşların arasından işıqlı dünyaya can atan büllur bulaq kimi zümzümə edir. Elə ki, haqsızlıq görür, həqiqətə dil uzadanlara, haqqı nahaqqın ayağına yazmaq istəyənlərə rast gəlir, necə deyərlər, üzü dönür, mülayim Atəş, alov dilləri ərşə çıxan tonqala dönüb həqiqət işığından qorxan yarasalara, bayquşlara qənim olur. “Meydan sulayan qoçulara, yaltaqlara, xalqın qanını soran zalımlara, torpağı biznes edənlərə, qansızlara, vicdansızlara” meydan oxuyur – lap Ərəbzəngi kimi. Onun lirik duyğuları ləpə kimi mülayim, dalğa kimi haraylıdı.
Nə tökürsə qələm gözdən, vərəq çəkir köksünə, Sən yazdıqca bu dünyada hər şey gedir əksinə. Yazıq millət bu həyatda nə yatdı, nə diksinə, Balıq başdan iylənəndə yaltaq sular bulayır, Zalım xalqın qanın sorur, qoçu meydan sulayır.
Yazdıqları söz adamının ədəbi kimiliyidir, sözlə çəkilmiş avtoportretidir. Söz adamının kim olduğunu onun yazdıqları kimi dəqiq bildirən ikinci bir tanıtım testi tanımıram. Süni bəzək-düzək, saxta təbəssüm qəlp adamın içindəkiləri o an necə həndəvərindəkilərə faş edirsə, söz də elədir, sözə xəyanəti heç vaxt bağışlamır. Brilyant xanım həmişə, hər yerdə özüdür. İnsanlığı, diqqəti, sözə dəyəri, məsuliyyəti ilə. O, haqqı danmır, sözünü də. Söz onun mənəvi övladıdırsa, “dünyaya Haqla qoşa gəlibsə”, necə dansın, niyə dansın? Axı o, anadır. Övladına nəvazişini əsirgəməyib, mənəvi balasına da. “Daş kəsən, baş kəsən, savaş kəsən sözü ucuzlaşmağa, ucalıqdan enməyə qoymayanlar bircə söz sarıdan acdılar”.
Göylərin buludu gözümə dolub, Çoxu daldalanıb izimə dolub. Ən gözəl fikirlər sözümə dolub, Vərəqə tökülən ləlmi, incimi?
Brilyant xanımın yaradıcılığının bir özünəxas bir cəhətini də vurğulamaq yerinə düşər. O, çox yazarlardan fərqli olaraq şifahi xalq ədəbiyyatını, folkloru, klassik aşıq sənətini, ana dilimizi, kənd həyatını mükəmməl bilir. Onun təcnisləri, qıfılbəndləri, müxəmməsləri, dodaqdəyməzləri, divaniləri, deyişmələri mükəmməl klassik aşıq ədəbiyyatı nümunələri səviyyəsindədir. Cümşüd Əlinin qıfılbəndinə cavabı bunu təsdiqləyir:
Cümşüd Əli: Şair dostum, o nədir ki, cavab ver, Kökü göydə, budaqları sallanır. Nə bulaqdır, çeşməsindən süzülən, Gah acıdır, hərdən isə ballanır.
Brilyant Atəş: Şair qardaş, eşit deyim düzünü, O Günəşdir, budaqları sallanır. Məhəbbətdir, çeşməsindən içirsən, Gah acıdır, gah da eşqdən ballanır.
Və bir də:
İlahi, yazanda gözəl yazasan, Bəyaz qarı qışa, gülü yaza san. Atəşəm, diləyim, sən də yaz asan, Arzular birləşsin, gedək o yana.
Brilyant Atəşin lirik duyğularından tapdığım ləl və incilərlə onun kimliyini sözsevərlərə tanıtmaq istəyirəm. Belə tanıtım, məncə daha obyektiv, daha inandırıcı və əyani olar. Bilirəm ki, həssas oxucunu aldatmaq mümkün deyil. Heç vaxt aldatmaq fikrinə də düşməmişəm. “Düzlük ən yaxşı biclikdi” mənim də məsləkim, məramımdı.
Düzlükdən imarət qurasan gərək, Sözü məqamında vurasan gərək. Haqqın arxasında durasan gərək, Yoxsa ki, qəflətdə qalmaq kimidi
Keçək mətləbə… Brilyant Atəş kimdir? Qoy bunu onun misraları desin. “Mən dəryayam, sinəm doldu dalğadı”. “Mənbəyi qurumaz axar çayam mən”. Sinəsindəki şahə qalxan dalğalar, kövrək pıçıtılı ləpələr, axarlı yaşantılar onun könül çırpıntıları, ədalətsizliyə üsyanı, azadlıq himnləridi. Brilyant Atəşin ömür yolu: “Mən bir sönməz Atəş olub hər an zordan çıxmışam”. “İmana sığındım, Haqqı danmadım”. “Yaxşıya sarayam, zalıma goram”. “Haqqı bürmələyib nahaqqa satmaq, Zülməti nur üstə salmaq kimidi”. Bircə onu qeyd edim ki, Brilyant xanımın şeirlərində “Haqq” sözünün birinci hərfi həmişə böyük yazılır. Bu Haqqın Brilyant Atəş meyarıdı. Haqqa tapınmaq ucalıqdı. Brilyant Atəşin mücadilə yolu: “Keçmişi kök bilib sabaha çatmaq”. “Dilim Haqq danışar, heç vaxt kiriməz”. O, Babək, Nəsimi, Sabir, Cavid, Hadi yolunu əzbər bilir, bu yolu şagirdlərinə də öyrədib. O, özü bu yola laqeyd qala bilərmi? Axı müəllim işıq mənbəyidir, zülmətin düşmənidi. Şair xanım nə qədər çağdaş fikirli olsa da, bir o qədər milli ruhludu, keçmişə bağlıdı. Brilyant Atəşin həyat eşqi: “Qəfəsdə yaşamaq ölmək kimidi”. Bunu şərh eləməyə nə ehtiyac?! Brilyant Atəşin duası: “Bir Allah yetirsin yoxsulun payın, Naqisin, nankorun azaltsın sayın”… “Dünyamız qorxusuz ola”… O, bu xalqın xanımıdı, öyrədənidi, gənc nəslin zəkasını nurladandı, anadı, nənədi. Bilirik ki, anaların duaları müstəcəb olur. Amin deyək. Brilyant xanımın arzusu: “İgidi el öysün, özü öyməsin”. “Qəddimi yaş əysin, Allah əyməsin”. Bu məğrurluq, ucalıq, üzüağlıq, təvəzökarlıq yoludur. Bu yolu gedənlərin maddi “varı qurtarsa da, etibarı qalır”. El öyən igidlərimiz 44 günlük müharibədə düşmənin dizini qatlayıb “dəmir yumruq”la, dişiylə, dırnağıyla otuz ildən çox doğmalarının yolunu həsrətlə gözləyən torpaqlarımızı azad etdilər. Elin öydüyü igidlər – Brilyant Atəşin “Mübariz”, “Nurdadı”, “Şəhid oğulun anasını qarşılaması”, “Bir şəhid balamızın dilindən” və digər şeirlərinin qəhrəmanlarıdır, müdrik fikir şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin təbiriylə desək, Vətən torpaqlarına azadlıq toxumu əkənlərdi. Brilyant Atəşin xalqımızın nənələrinin ulu nənəsi Tomris, Nüşabə kimi düşmənə ciddi qadağası: “Özgə torpağında at sürmək olmaz!” Ulu Türkün kişisi üçün də, xanımı üçün də torpaq, ana, at ən müqəddəs varlıqlardır. Brilyant Atəşin dünya malından doymayanlara qəti xəbərdarlığı və qandırması: “Axırda bir ağda qalacaqsan, ha… Əriyib bir torpaq olacaqsan, ha…” Vətən torpağı olmaq ilahi işdi. Vətən oğlu Musa Yaqub “öləndə qoynunda qoy ölüm ki, mən, çürüyüm bir ovuc torpağın artsın” amalı ilə yaşadı. İndi də doğma Buynuzun köksündə müqəddəs qala kimi möhkəm dayanıb, torpağı ilahiləşdirib. Brilyant xanım düşünür ki, acgözləri, dargözləri, dünya malına qul olanları torpaq qoynuna çəkmək istəməz ki, qucağı çirklənməsin. Brilyant Atəşin ana, nənə nəsihəti: “Bədəni göstərən tüldən uzaq dur”. Bu bu günümüzdən nigaran bir Azərbaycan anasının, nənəsinin həyəcan siqnalıdır. Mənəvi dəyərlərə laqeyd münasibətin gündən-günə qol-budaq atdığı, abır-həyanın gərəksiz əşya kimi kənara atıldığı dövrə gəlib çıxmışıq. Artıq bizim bəzi xanımlarımızın soyunmaqda, lüt-üryan gəzməkdə, bədənini nümayiş etdirmək üçün dəridən, qabıqdan çıxmaqda tayı, bərabəri yoxdu. İnanın, Avropadakılar bu qədər əndazəni aşmayıblar. Analar, nənələr, küçəyə çıxan, barlarda gecələyən, intim yerlərini utanmadan göstərməklə fəxr edən, əxlaq normalarına kinayə ilə yanaşan qız övladları böyütmək baş ucalığı gətirmir. Mənəviyyat ölümə doğru gedirsə, onu diriltmək mümkün olmayacaq. Mənəviyyatsızlıq ən ucuz ölümdür. Böyütdükləriniz gələcəyin anası olacaqmı? Bax, budur əsas məsələ!.. Brilyant Atəşin kəlağayı və qara papaq dəyəri və həqiqəti: “Abır-həya təcəssümü, mərdliyin vuran qoludur… Cana gəlir örtüləndə, qoyulanda dürüst başa, Nənəmin kəlağayısı, babamın qara papağı”. Brilyant Atəş milli mənəvi dəyərlərə bağlı Azərbaycan xanımıdır. O, başı kəlağayılı nənələrin, anaların, qara papağı başında qeyrətlə daşıyan babaların, ataların övladıdı. Özü də bu gün min illərdir nənələrimizdən miras qalan kəlağayını başına tac edir. Güllü Eldar Tomarlının sədr olduğu Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin fəal və yorulmaz üzvlərindəndir. Birliyin və Güllü xanımın yaratdığı şəxsi “Kəlağayı Muzeyi”inin layihəsi əsasında düzənlənən “Sazlı, Sözlü Kəlağayı Günləri” tədbirlərində rəfiqələri ilə birgə qədim ipək baş örtüyünü təbliğ edir, tanıdır – əməliylə, sözüylə. “Qəmli kəlağayı” şeiri nənənin şəhid nəvəsinin nişan xonçası üçün aldığı kəlağayının taleyindən bəhs edir. Nişanlı el gözəlinə qismət olmayan həmin kəlağayı qarşısında qızlarımız sədaqət andı içib sevdiyi oğlana, səadətinə qovuşmalıdırlar. Onda ailə münasibətlərinə daha ciddi yanaşarlar, ocaq kimi onu qoruyarlar. İndi həmin kəlağayı Güllü xanımın muzeyində özünə etibarlı yer tapıb. Sədaqət andı içmək üçün bir müqəddəs yer də o muzeydir. Brilyant Atəş dünyaya meydan oxuyur: “Keçmədim heç zaman dişinə, dünya”. Həyat mübarizləri sevir. Əbu Turxana görə, ancaq eşq ölümdən qorxmur, çünki ruhdan yoğrulub. Eşqiniz tükənməsin, Brilyant xanım. “Şairin qabiliyyəti və istedadı xaosdan harmoniya yaratmaqdır” (Aleksandr Blok). Harmoniya həyatın nüvəsidi, yaşam stimuludu. Brilyant Atəşin sözsevərlərə minnətdarlığı: “Atəşi oxuyub qanana qurban”. Kitabın, uğurlu, müdrik sözün dəyərinin azaldığı çağdaş zamanda Brilyant xanımın söylədiyi həqiqət narahatlığa tam əsas verir. Kitabı oxuyub, ondan aldığı mənəvi qazanca görə oxucu söz adamına təşəkkür etmək əvəzinə, söz adamı oxucuya qurban olmağa hazırdı. Doğrudan da, “çərxi-fələk tərsinə dövran edir indi”. Uca ruhun qarşısında baş əyirəm, ey böyük, uzaqgörən Sabir! Brilyant Atəş mənəvi övladlarından nigarandır: “Səni əzizləyib de kim olacaq, Ən axırda yiyən, şeirim mənim?” Həqiqi sözün aşiqləri yiyə duracaq, şair xanım. Brilyant Atəşin vəsiyyəti: “Məni bir çinartək yol üstündə ək”. Sözüylə, şəxsiyyətiylə sözü məğrur çinar kimi ucaldanlar ölməzdir, Brilyant xanım…
ZAHİD SARITORPAĞIN DOGUM GÜNÜNÜ BİR DAHA QUTLAYIRAM – 100 YAŞA VƏ YARAT SÖZ NƏHƏNGİ!
HƏYATIN DİBİNDƏKİLƏRİN TALEYİ
Böyük rus tənqidçisi V.Q.Belinski elə bil ki, şair – yazıçı Zahid Sarıtorpağı çoxdan tanıyıb, “Quşların intiharına ağlamayın” romanını oxuyub bu ədəbi fikirləri yazıb:
“Bədii əsər birdən-birə yox, tədricən açılır: oxunduqca aydınlaşır və daha çox bədii zövq verir… Əsl bədii əsər öz həqiqəti, təbiiliyi, düzgünlüyü, doğruluğu ilə həmişə oxucunu o qədər heyrətləndirir ki, onu oxuyanda siz qeyri-şüuri, amma dərindən inanırsınız ki, onda nağıl olunan, yaxud göstərilən əhvalatların hamısı elə məhz o cür olub və başqa cür də heç ola bilməzdi…. Sadəlik bədii əsərin vacib şərtidir… Sadəlik – həqiqətin gözəlliyidir, bədii əsərlərin gücü də bu sadəlikdədir…”
Keçən əsrin 80-ci illərindən özünəməxsus poeziyasına vurulduğumuz, son illər bir neçə romanla nəsrimizə yeni ovqat gətirmiş Zahid Sarıtorpaq “Quşların intiharına ağlamayın” romanına proloq yazmayıb. Amma romanın birinci bölümündən əvvəl yazılan bir cümlə mənim fikrimcə, bütün romanların proloqundan mənalı və düşündürücüdür. Bircə cümləlik proloq yazmaq hər qələm sahibinin hünəri deyil..:
“Bilirəm, bu gün nəinki quşların, hətta “doğru”yla “oğru”nu bir-birindən ayıran “d” hərfinin də intihar etdiyini eşitsəniz, yenə gözünüzü döyəcəksiniz, tükünüz belə tərpənməyəcək…” Zahid müəllim bu qədər bədbəxt, taleyinə Günəş doğmayan, həris, əyyaş, sadəlövh, balıq kimi soyuqqanlı, nəfsinin əsiri, iç dünyası tarmar, ehtirasına qul insan tiplərini bu romana elə yerləşdirib, məskunlaşdırıb ki, inanmaq olmur onların xislətləri bu 95 səhifəyə necə sığışıb. Bu anormal tiplər bir-biri ilə nəfəs-nəfəsə, göz-gözə, xəyanət edə-edə yaşayırlar. Aman Tanrı, belə belə mənfi məxluqlarla bir cəmiyyətdə yaşamaq da zülmdür, ölmək də…
“Ölməyə bacarmayan, xəstəliyin yatağa saldığı, sürdüyü ömür qapısı cəftəsiz bir evə, ölümüsə Novruz bayramında papaqatdı oynayan bir uşağa” bənzəyən Minəxanım “bilmirdi ki, həmin uşaq indi bu evin qapısı ağzında gizlənib “papağını” atıb içəri gözləyir: “Ay can yiyəsi, day tələs görək, bir az tez elə,sovqatımı ver, çıxım gedim…” “Ömrü boyu ancaq indi – ölüm ayağında özünə oxşayan” Minəxanımın gözünə işıq verən iki müqəddəs şey qalırdı onun bu dünyasında. Qarabağ döyüşlərində şəhid olan nişanlısı Ələddinin nişan üzüyü və Ələddinin ona əmanət etdiyi “xatirə dəftəri”. Bu iki müqəddəs şeyi Minəxanım göz bəbəyi kimi qorusa da, hətta qəbrinin yanında Ələddinə yer saxlamağı vəsiyyət etsə də, ən ümdə, ən qiymətli dəyəri – ismətini toxunulmaz saxlaya bilmədi, evli kişini ələ keçirmək üçün ismətini “çölə” atdı. Minəxanımı sevgisinə sadiq bir müsbət insan kimi görmək istəyim iflasa uğradı…
Yaşlaşan vaxtında çirkaba bulaşan Minəxanımdan fərqli olaraq “üzünü bürümüş seyrək, yöndəmsiz tükləri, belə demək mümkünsə, ölmüş bir qadın gözəlliyinin xarabalığında bitmiş bədbəxtlik adlı kol-kosa bənzəyən”, yaşı keçəndən sonra cavanlaşan Qaraqız isə bu cəmiyyətin üfunətli girdabında on üç yaşından çabalamaqdaydı., artıq onun qorunası heç nəyi qalmamışdı…
“Bu dünyanın adamı olmayan, uşaqlığı, yeniyetməliyi yad sərnişinlərlə dolu bir qatar kimi özündən keçən” Qaraqızı da Aşur babasının “urfu” bədbəxt eləmişdi. Onun da sonda saxta olduğu aşkara çıxdı…
“Miskin keçmişinə ögümək istəyən” Qaraqızı “Yalqızlar pirinə gedəndə Tufan dərəsində kömürçü Abdullanın bir qıçı şikəst oğlu Canpolad dəfələrlə tovlayıb xəlvətə çəkmiş, aldadaraq başına yüz cür iyrənc oyun açmışdı və qorxutmuşdu ki, “Aşur babanın “urfu” haqqı, anana desən anan öləcək, bacına desən bacın”. Sonra da Canpoladın dostu Yolçu dosttunun yolunu davam etdirdi. Yalqızlar pirində meydinin qalıqları tapılmayan, erməni nəvəsi peyda olan Aşur babanın saxta “urfu” müqəddəsliyin, mənəviyyatın eroziyası idi. On üç yaşından cəhənnəm əzabı çəkə-çəkə, görə-görə yaşayırdı adı kimi taleyi də, özü də Qaraqız. “Heç yerdə əmin-amanlıq olmayan xaraba dünyanın sakini kimi. Əgər buna yaşamaq demək mümkünsə”…
“Qarğışını, nifrinini özünə ünvanlayan” Qaraqız nə Canpoladı, nə Yolçunu, nə Xəlili, nə də qarşısına çıxdığı digər riyakar sifətləri qınayırdı.O, özü özünü ittiham etsə də, həm də kişilərə nifrət edirdi. Qarşılaşdığı kişilərdə kişilik meyarını tapa bilməmişdi. “Aşur babanın “urfu”ndan başqa hər şey Qaraqız üçün saxta idi”. O da saxtalaşdı. Bu dünyada saxta olmayan nəsə varmı? Varsa da o, Qaraqızın rastına çıxmamışdı…
İki bəxtiqaranın- iki bacının – Minəxanımla Qaraqızın zülmətə bürünmüş taleyində bir nöqtə boyda bəyazlıqdan nişanə tapmaq olmurdu. Yox, Qaraqızın qara taleyinin ənginliklərində iki ulduz parlamışdı, sonradan onlar da yoxa çıxdılar….
Qonşu Məhbubənin oğlu Coşğunun kənddə qəfil işıqlar sönən vaxtı Qaraqızı evlərinə ötürəndə qaranlıq gecədə gözünü açıb yumunca onu “qucaqlayıb dodaqlarını öpməsindən, sormasından” şirin heç nə qalmayıb xatirində Qaraqızın. “Bu təmasdan düz bir həftə beşik kimi yırğalanması” yadına düşəndə Qaraqızın dodaqlarındakı öpüş yerinin şirinliyi damağına qayıdırdı, gün görməmiş canına ilıq nəfəs, can verirdi…
Bir də taleyin onunla qarşılaşdırdığı Gilənar – Gilə, Narça idi bəyaz təsəlli. Onu da fransız qızı Faya ilə Gilənarın son illərin qeyri-adi məhəbbəti Qaraqızın əlindən alıb apardı uzaq və soyuqqanlı Avropaya – eynicincli sevgililər oylağına. Bəlkə də iquananı, armadili insanlardan çox sevən Fayanın milyonçu babasının var-dövləti sevgili etdi iki qızı – Gilənar ilə Fayanı.
“Gilənarın dünyasında “sıfır effekti”nə bərabər olan Qaraqızın dedikləri” əslində Gilənar üçün xoş idi. Xoşbəxt qızcığazın nakam analı dünyasının qaranlıqlarına düşmən Qaraqızın ilahi sevgisiydi. “Gizlincə uzandığı doğmaca Qaraqız adlı tabutu” Gilənar üçün işıqlı, sehirli aləmiydi. Hər ikisi bu tabutda diriydilər. Qaraqız Gilənin Türkan Şorayıydı. Taleyinin alnına “əzab” yazılmışlar belə sevinclə uzun müddət baş-başa qala biməzdilər…
Kiminsə “içərisindəki xəzan vurmuş biyabanlığı, xarabalığı görəcəyindən qorxan” Qaraqızın Gilənarı – Giləsi, Narçası olduğuna şükür edirdi. Həyatın yeganə şirinliyinin sonradan acı zəhərə döndüyünü görəndə tənhaların taleyinə acımaqdan başqa çarə qalmır.
Artıq Qaraqızın ömrünə Tufan dərəsində rüzgar elə əsdi ki, “gül deyilən şey” qalmadı o qaranlıq səltənətdə… Zahid müəllim dövrümüzün bir çarəsiz bəlasını da önə çəkir:
“Minəxanım ölsə də insanlıq ölməyən Qıraqqala məhəlləsi imkansızlar məhəlləsiydi. Ona görə də hamı bir-birinə can deyib can eşidirdi”.
İdeal cəmiyyət olmadığı kimi, bu imkansızlar məhəlləsində də Aşur babaların yalançı “urfu”, Canpoladlar, Yollçular, Minəxanımı yoldan şıxaran evli kişilər yaşayırlar. Hətta nişanlı ola-ola pozğun qadınla eyş-işrətdə olan Ələddinlər də…
Qaraqız bu dünyanın elə sakinlərindəndir ki, “xoşbəxliklə onun arasına qurd yağı çəkilib”. “Həyatın bir cüt başmaq kimi ayaqlarına geyib o tərəf bu tərəfə sürükləyən, harada çıxarıb, harada atacağı bilinməyən” Qaraqızların taleyi adları ilə həmrəng idi.
Yatağını bölüşdüyü, çətin anlarında təmənnasız yardım etdiyi Xəlilin əclaflığı – onun varını, yoxunu – pul qabını oğurlaması Qaraqızı sarsıtsa da, Xəlilə olan “sevgi”sinə xələl gətirmədi. Çünki Xəlil onu “gözünün içiylə “uf” demədən dağıdırdı” Bu sevgiydimi, ya da adını tapa bilmədiyimiz mübhəm bir hiss? Bəlkə də tənhalığın caynaqlarından qurtarmaq anıydı? Xəlilsifətlər adama gözünün içindən gülüb, ürəyinin başından vursalar da Qaraqız kimilər həmin an tənha deyildilər, kor sevginin bulanıq suyunda uyuyurdular…
Paulo Koelyonun fikri ilə şərikəm: “Qadın sevgisi üçün hər şeyə hazırdır, hətta sevişməyə də, kişi isə sevişmək üçün hər şeyi fəda etməyə hazırdır, hətta sevməyi də”.
Qaraqızın “alına-şalına aldandığı, hamını özü kimi pak sandığı, gözəl dediyi bu dünya” Baba Pünhan demiş, it günündəymiş. Onun vurulduğu bu dünya lap körpə vaxtlarından – “tayqıç kuklasıyla” oynayan qayğısız günlərindən az sonra – Tufan dərəsindən qara yellər əsəndən tarmar olmağa başlamışdı, bu qara yellər onunla əbədi kəbin kəsdirmişdi, Canpoladlara, Yolçulara, sonra da Xəlilsifət əclaflara, “zapravka” Ağalara, “repetitor” Qululara rast gələndən. Qaraqızın dünyası “cadugərlər cadugəri, əclaflar əclafıymış. Özü də lap “yaraşıqlı sifətmiş”. Qaraqızlar bu dünyada “heç nəymiş, sızanaq idi uzaqbaşı”: “Səni naz-qəmzəylə süzən bu saxtalar saxtası dünyanın gözünə çıxmış, kirpikləri arasından iyrənc-iyrənc boy verən bir itdisəyidir ey, itdirsəyi…”
Qaraqız çətinə düşəndə “urfu”na şübhə etməyi belə ağlına gətirmədiyi Aşur babasını xatırlayır, ondan imdad diləyir:
Ölüm haqdı deyir Aşur babam, amma onu qazanmaq lazımdı… Onu ancaq ömürlə qazanmaq olar – uzunluğuna, qısalığına baxmayaraq, sevgi dolu ömürlə”.
“Yığvalsız” Qaraqız bu “fəlsəfi” fikirləri Pirqasımlıda quşların intiharının səbəbi haqqında baş sındıranda gizlin-gizlin pıçıldayır. Zahid müəllimin bu ikitirəli – müsbət və mənfi lirik qəhrəmanı sadəlövhlüyünə, müxtəlif “Qaloş”sifətlərə inanıb çirkin “sevgi oyunlarında” könüllü iştirakına baxmayaraq bütövdür, xeyirxahdır, başqalarına ürəyi yuxa olsa da, özünə qəddardır, özü özünü bağışlamır, etdiklərinə, özünə edilənlərə görə ancaq özünə ölüm arzulayır. Yazıçı belə ziqzaqlı , təzadlı obraz yaratmaqla əslində həyəcan siqnalı çalır: “Ay insanlar, aylın qəflət yuxusundan, inam ölür, insan ölür, insanlıq ölür!”. Bu əsərdə “saf insanların həyatını didik-didik edib çirkaba sürükləməyə qoymayın!” harayını eşidirəm. Düzdür, Zahid müəllim Qaraqızın ifritə sifətli cəmiyyətin eybəcər istəkləri və işləkləri qarşısında yazıqlığına, yalqızlığına, köləliyinə haqq qazandırmır. Ona ürəyinin dərinliyində yazığı gəlsə də… Yazıçı insanları mübarizəyə, haqqına sahib olmağa, cəsarətə səsləyir. O, bu sadəlövh, zərif, həyatda tez-tez rast gəldiyimiz Vətən qadınının zəif və mütəhərrik xarakterini, sevmək, sevilmək üçün özünü fəda edən insanın baxışlarını, “olan oldu, torba doldu” “fəlsəfə”sini qabartmaqla insanları mənəvi dəyərlərə – saf sevgiyə, sədaqətə,ərliyə, qadınlığa həssas yanaşmağa çağırır, pula, sərvətə hərisliyin, quduz ehtirasın quluna çevrilməyin həyatın faciəsi olduğunu anladır. Qaraqız “Xəlilsifət”lərə fiziki və mənəvi aləmini həvəslə və səxavətlə ərmağan edəndə belə Zahid müəllim müdrik məsləhətçi kimi Qaraqızı açıqca qınamır, onu sətiraltı sözlərlə dilləndirir, əməllərinin mükakiməsini bizə həvalə edir…
“Çoxmərtəbəli bina olan, ancaq birinci mərtəbəsi görünən” Hidayət müəllimin saxta ədalət qoruyucusu olduğu üzə çıxanda “dünyadan xəbərsiz, dünyanın zavallısı” Qaraqızlar əlbəttə, təəccüblənməlidirlər. “Başını qaldıranı ildırım vuran, aşağı çökəni sel aparan” zəmanədə “Hidayət müəllim kimi quyruq bulayanlar – yuxarıdakıların adam yerinə saymadığı, alçaqdakıların it yerinə qoymadığı ədalət tərəzisini əyənlər, ortada sülənənlərdir”, qarşısındakı yalı qorxa-qorxa yalayanda Allahına şükür edirlər, haqlının haqqına tamah salanda Allah yada düşmür, ona görə də onlar sağ qalırlar, əslində isə “ölü canlar”dır, “canlı meyid”lərdir. Onları ölüm ildırımsız, selsiz də haqlayıb aparır, onlar bir qab yalın yarıtox zəlilləridir. Buna ürək necə dözsün? Necə ki, dözmədi…
“Ziyafətlərdə yad kişilərlə baxışıb gözlərini oyur-oyur oynadan Şövqiyyə”lər gecə – gündüz allaha yalvarıb zibilin içindən çıxmaq üçün imdad diləyən, sonda “dindar”a çevrilib ibadət edən, evindəki “hökmdar” xanımının işləklərindən xəbərsiz Hidayətlər, var-dövlətə aşiq olub Şövqiyyələrlə sevişən Rzalar, Qaraqızın etibarından, korgöz sevgisindən bəhrələnib tamahını islah edə bilməyən, arvadı da başqalarından “sevgi” uman Xəlillər bu cəmiyyətin sağalmaz, irinli və üfunətli yaralarıdır…
Qaraqızın ürəyi partlayırdı Gilənar üçün. O da Fayalı, iquanalı, armadilli dünyasındaydı. Qaraqızınsa Giləsini, Narçasını qısqanmağa haqqı varıydı. Çünki ömrünün ən işıqlı anları onunla keçmişdi. “Saflıq, halallıq deyilən şeylər yerin, göyün ürəyində qan tıxacına dönən, viran qalmış, böyrəkləri daş bağlayan dünyanın” nə qədər yarımçıq və güdül doğulan məxluqları varmış? “Xəyalında yaratmış dəryalarda, əlləşib-vuruşub ancaq avar düzəldən, qayıq düzəltməyə vaxtı, imkanı, bacarığı olmayan” Qaraqızlar kanalizasiya qoxulu burulğanlarda necə boğulmasınlar?
Gözəl şairəmiz Aida Adıgözəl Zahid müəllimin bu romanını oxuyandan sonra bu nəticəyə gəlir:
“Məsum qalan nəsə axtardım ki, bəlkə bununla quşlar təsəlli tapıb intihar etməsin”.
Aida xanım da tapa bilmədi axtardığını, sonra da bu qənaətə gəldi ki, itən müqəddəs və məsum dəyərlərin bitməsi quşların belə ürəyini partlatdı…
Sərhədlərini və miqyasını təyin edə bilmədiyimiz rəzilliklərin – tamahın, hərisliyin, vəhşi şəhvətin içində boğulan cəmiyyətdə təmiz qalmaq müşkül məsələymiş. Stalinin dediyi kimi, təmiz insan yoxdur, hələ çirklənməmiş insan var. Bu gün təmiz insanları qorumaq bəşəriyyətə ən yaxşı xidmət olardı…
Şövqiyyələri yox, onun üstündə oturduğu sərvəti sevməyə məcbur olan Rzaların, başqasının həyatı bahasına qamarladığı sərvəti yağmalayan Sarı İbişlərin, sürüşkən sevgili Dürdanələrin, Fidanların, bir-birini dəlicəsinə “sevən” Gilənar və Fayaların, evli kişiyə aldanıb şəhid Ələddinin ruhuna tüpürən, Ələddinin sevgisinin üzərinə qara lent bağlayan Minəxanımların, “urfu” da etibarsız, gorgahı da xaraba Aşur babaların, istifadə müddəti bitən qocalmış Qaraqızların məhv olmuş dünyasının üzərində yeni səltənət, yeni düzən qurmaq mümkünmü, görəsən?…
Sevgi ruhun gözəlliyidir, deyiblər. Amma romanda bu gözəlliyi qoruyan insan övladına rast gəlmədim. Bu yazıçının günahı deyil, cəmiyyətimizin gerçəklikləridir. Zahid müəllim dahi Sabir kimi, düzü düz, əyrini əyri yazır, süni bəzək-düzəksiz…
Yazıq quşların – boz sığırçınların intihardan özgə çarəsi vardımı? İnsanların onların şirin ətinə yerikləməsi, sonda hətta Qaraqızın onların ətini bəh-bəhlə, iştahla dişinə çəkməsi onları yaşada bilərdimi? Bu ana təbiətin qisası, quşların üsyanı deyildimi?
Mən quşların intiharını alqışladım və doğru sandım. Onlara haqq qazandırdım., Zahid müəllim. Şüurlu insanların bu qədər mənəvi çirk içində yaşadığı zamanımızda quşlar həyatdan imtina edirsə, biz niyə laqeydcəsinə bunu müşahidə edirik, hətta sevinirik ki, dadlı qida tapırıq. Ürək yaman şeymiş… Quşların intiharına ürəkdən ağladım, Zahid müəllim, buna məni Siz vadar etdiniz. Yaxşı da etdiniz. Ağladım, içimin hisi, pası yuyuldu, bir az da olsa təmizləndim. Özümə gəldim, anladım ki, bəşəriyyətin şüurlu övladlarının çoxundan quşların qəlbi daha safmış, etibarlıymış, ən azı onlar mal-dövlət, şəhvət hərisi deyillərmiş..
Quşların intiharına ağlamamaq olmur. Bunu Sizin fikrinizə – romanın adına asilik kimi yox, həmrəylik kimi anlayacağınıza tam əminəm, Zahid Sarıtorpaq…
Qazi zabit, şair, publisist, tərcüməçi Rəfail Tağızadənin Vətən müharibəsi, Zəfər sevincimiz, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, şəhid və qazilərin şərəfli döyüş yolu haqqdında şeir, poema və publisistik düşüncələrini ədəbi tədqiqatçılar çağdaş dövrün “Qarabağnamə”ləri kimi təqdim edirlər.
Növbəti belə “Qarabağnamə” – “QARABAĞ – HƏSRƏTDƏN ZƏFƏRƏ” kitabı Azərbaycanın Zəfər marşının misraları, Qələbə mahnımızın nəqaratıdır. Kitabda Qarabağın bir qərinə həsrətindən zəfərinə yolunun ağrılı-şirinli məqamları döyüş, qan-qada, nəmli səngər və blindaj həyatı yaşamış Rəfail müəllimin ürəyi, qələmi ilə çözülür.
Mart ayının 29-da saat 14:00-da Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda – Xaqani küçəsi 53-də “Qarabağ – həsrətdən zəfərə” kitabının təqdimatı keçiriləcək.
Vətənsevərləri və Rəfail Tağızadə yaradıcılığı ilə maraqlananları səmimi görüş gözləyir.
Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri olan Zaur USTAC 1975-ci ildə Bakı şəhərində andan olub. Ali təhsillidir. Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. Bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin və balacalar üçün (ingilis dilindən) tərcümələrin müəllifidir. Milli ruhda qələmə alınıb hər iki qrafika ilə (müasir və əski əlifba ilə Ana dilimizdə) çap olunmuş kitabları Bütöv Azərbaycan coğrafiyasında yayımlanır. Xüsusi ilə kiçik yaşlı məktəblilər üçün ana dilimizdə olan öyrədici (Ana dili və Hesab) şeirlərdən ibarət kitabları geniş oxucu kütləsinə tanış olmaqla bərabər məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris vəsaiti kimi tətbiq (2019-2020-ci təris ilindən etibarən) olunur..
Zaur USTAC 1988-ci ildən fasiləsiz olaraq dövri mətbuatda dərc olunur, 40-dan artıq kitabın müəllifidir. 2007-ci ildən özünün təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı, 2010-cu ildən isəYAZARLAR.AZ saytı idarəçiliyindədir.
Zaur Ustacın əsərlərinin 2011-ci ildən etibarən internet vasitəsi ilə bir neçə stabil və təhlükəsiz portalda pulsuz yayımlanmasının nəticəsi olaraq bu gün o internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarımızdan biri, bəlkə də birincisidir.
Zaur USTAC yaradıcılığı Ana dilimizdə oxuyub, anlamağı bacaran dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, internetə çıxışı olan hər bir şəxs üçün əlçatandır.
SEVİN, A TƏBRİZ! Zəfər libasında sevinc göz yaşı, Hər iki sahildə dayanıb ərlər! Ayrılıq atəşi elə qarsıyıb, İçərək qurudar Arazı nərlər! * * * Göylərdən boylanır Tomris anamız, Əlində qan dolu o məşhur tuluq! Xain yağıların bağrı yenə qan, Canı əsməcədə, işləri şuluq… * * * Uşaqdan böyüyə hamı əmindir, Tarix səhnəsində yetişib zaman! Bu dəfə biryolluq bitəcək söhbət, Nə güzəşt olacaq, nə də ki, aman! * * * İllərdir həsrətdən gözləri nəmli, Mamırlı daşların gülür hər üzü! Neçə qərinədir qalmışdı çılpaq, Yamyaşıl çayırla gəlib bu güzü! * * * Al donun geyinir Günəş hər səhər, Səmamız masmavi, göy üzü təmiz! Duman da yox olub, itib buludlar, Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri olan Zaur USTAC 1975-ci ildə Bakı şəhərində andan olub. Ali təhsillidir. Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. Bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin və balacalar üçün (ingilis dilindən) tərcümələrin müəllifidir. Milli ruhda qələmə alınıb hər iki qrafika ilə (müasir və əski əlifba ilə Ana dilimizdə) çap olunmuş kitabları Bütöv Azərbaycan coğrafiyasında yayımlanır. Xüsusi ilə kiçik yaşlı məktəblilər üçün ana dilimizdə olan öyrədici (Ana dili və Hesab) şeirlərdən ibarət kitabları geniş oxucu kütləsinə tanış olmaqla bərabər məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris vəsaiti kimi tətbiq (2019-2020-ci təris ilindən etibarən) olunur..
Zaur USTAC 1988-ci ildən fasiləsiz olaraq dövri mətbuatda dərc olunur, 40-dan artıq kitabın müəllifidir. 2007-ci ildən özünün təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı, 2010-cu ildən isəYAZARLAR.AZ saytı idarəçiliyindədir.
Zaur Ustacın əsərlərinin 2011-ci ildən etibarən internet vasitəsi ilə bir neçə stabil və təhlükəsiz portalda pulsuz yayımlanmasının nəticəsi olaraq bu gün o internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarımızdan biri, bəlkə də birincisidir.
Zaur USTAC yaradıcılığı Ana dilimizdə oxuyub, anlamağı bacaran dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, internetə çıxışı olan hər bir şəxs üçün əlçatandır.
SEVİN, A TƏBRİZ! Zəfər libasında sevinc göz yaşı, Hər iki sahildə dayanıb ərlər! Ayrılıq atəşi elə qarsıyıb, İçərək qurudar Arazı nərlər! * * * Göylərdən boylanır Tomris anamız, Əlində qan dolu o məşhur tuluq! Xain yağıların bağrı yenə qan, Canı əsməcədə, işləri şuluq… * * * Uşaqdan böyüyə hamı əmindir, Tarix səhnəsində yetişib zaman! Bu dəfə biryolluq bitəcək söhbət, Nə güzəşt olacaq, nə də ki, aman! * * * İllərdir həsrətdən gözləri nəmli, Mamırlı daşların gülür hər üzü! Neçə qərinədir qalmışdı çılpaq, Yamyaşıl çayırla gəlib bu güzü! * * * Al donun geyinir Günəş hər səhər, Səmamız masmavi, göy üzü təmiz! Duman da yox olub, itib buludlar, Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri olan Zaur USTAC 1975-ci ildə Bakı şəhərində andan olub. Ali təhsillidir. Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. Bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin və balacalar üçün (ingilis dilindən) tərcümələrin müəllifidir. Milli ruhda qələmə alınıb hər iki qrafika ilə (müasir və əski əlifba ilə Ana dilimizdə) çap olunmuş kitabları Bütöv Azərbaycan coğrafiyasında yayımlanır. Xüsusi ilə kiçik yaşlı məktəblilər üçün ana dilimizdə olan öyrədici (Ana dili və Hesab) şeirlərdən ibarət kitabları geniş oxucu kütləsinə tanış olmaqla bərabər məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris vəsaiti kimi tətbiq (2019-2020-ci təris ilindən etibarən) olunur..
Zaur USTAC 1988-ci ildən fasiləsiz olaraq dövri mətbuatda dərc olunur, 40-dan artıq kitabın müəllifidir. 2007-ci ildən özünün təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı, 2010-cu ildən isəYAZARLAR.AZ saytı idarəçiliyindədir.
Zaur Ustacın əsərlərinin 2011-ci ildən etibarən internet vasitəsi ilə bir neçə stabil və təhlükəsiz portalda pulsuz yayımlanmasının nəticəsi olaraq bu gün o internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarımızdan biri, bəlkə də birincisidir.
Zaur USTAC yaradıcılığı Ana dilimizdə oxuyub, anlamağı bacaran dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, internetə çıxışı olan hər bir şəxs üçün əlçatandır.
BAYRAQ, BİZİM BAYRAĞIMIZ!!!
(Arazın o tayında bayrağımız dalğalanıb)
Üstündən yüz Araz axsın, Torpaq, bizim torpağımız!!! Güney, Quzey fərq eləməz, Oylaq, bizim oylağımız!!! * * * Axışı lal, susur Araz, Mil, Muğanı yorur ayaz, Kərkükdən ucalır avaz, Oymaq, bizim oymağımız!!! * * * Göyçə dustaq, Urmu ağlar, Yaşmaq düşər, börü ağlar, Qaşqayda bir hürü ağlar, Papaq, bizim papağımız!!! * * * Dörd bir yanın qarabağlı, Dəmir qapı çoxdan bağlı, Bir ağacıq qol, budaqlı, Yarpaq, bizim yarpağımız!!! * * * Ustac boşa deməz əlbət; -“Sərhədinə elə diqqət”, Bu kəlamda var bir hikmət, Sancaq bizim sancağımız!!!
ARAZ Halına acıdım lap əzəl gündən, Bu qədər qınanır bilmirəm nədən, Arazı heç zaman qınamadım mən, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Sarıyıb Yurdumun şırım yarasın, Açmayıb, bağlayıb qardaş arasın, İndi mən qınayım bunun harasın? Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Çəkib acıları, yığıb suyuna, Sakitdir, bələddir hamı huyuna, O da qurban gedib fitnə, oyuna, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Xudafərin qucaqlayan qoludur, Keçidləri salam deyən əlidir, Bayatılar pöhrələyən dilidir, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * O tayda çifayda deyir Şəhriyar, Bu tayda dardadır indi Bəxtiyar, Yarını gözləyir hər gün Lütfiyar, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz!
NADANLIQ
Urmu axan göz yaşımdı,
Yanağımda duz olubdu…
Urmu, Urmu söyləməkdən
Bağrım başı köz olubdu…
* * * Şümürə lənət deyənlər Susuz qoyubdu dindaşın… İnsan insana qənimdi, Günahı nə dağın, daşın? * * * Savalanı dərd qocaltdı, Murov soyuqdan üşüyür… Araz sükütun pozmayır, Kür əlçatana döşüyür… * * * Dəmir Qapım pas atıbdı, Neçə körpüdən keçmirik… Kərkük, Mosul unudulub, Bağdada iraq demirik… * * * Nəsimi nəşi Hələbdə, Füzuli hərəmdə qalıb… Babəkin ruhu sərgərdan, Bəzz qalasın duman alıb… * * * Suyumu daşla boğurlar, Daşımı suyla yuyurlar… Xudafərin, Urmu incik, Bizləri bizsiz qoyurlar… * * * Şah babam yol ortasında, Koroğlu göylərdə gəzir… Bizi, bizdən ayrı salan Nadanlıq ruhumu əzir…
MƏN ZƏFƏRƏ TƏŞNƏYƏM Qutlu zəfər sancağım, Sancılmağa yer gəzir! Alınası öcüm çox, Bu gün ruhumu əzir! * * * Dərbəndi, Borçalını Unuduruq həmişə… Kərkük, Mosul bağrı qan, Boyun əyib gərdişə… * * * Yudumun dörd bir yanın Hürr görmək istəyirəm! Şanlı zəfər tuğuma Zər hörmək istəyirəm! * * * İrəvan peşkəş olub Beş sətirlik kağızla… Zəngəzuru naxələf Verib quru ağızla… * * * Bədnam Araz illərdir Olub qargış yiyəsi… Top doğrayan qılıncın O taydadır tiyəsi… * * * İstəyirəm bu bayraq Dalğalansın Təbrizdə! Urmuda üzsün balıq, Sanki üzür dənizdə… * * * Xoyda, Mərənddə bir gün, Olum qonaq üzü ağ. Ərdəbilə, Tehrana Qurulmasın ta duzaq… * * * Qarsdan, Ağrıdan baxım, Qaşqayadək görünsün! Qapıcıqdan, Qırxqıza Ağ dumanlar sürünsün! * * * Bu arzular həyata Keçməsə, mən heç nəyəm! Neynim, mayam belədir, Mən zəfərə təşnəyəm!!!
BU GÜZ Zəfər libasında sevinc göz yaşı, Hər iki sahildə dayanıb ərlər! Ayrılıq atəşi elə qarsıyıb, İçərək qurudar Arazı nərlər! * * * Göylərdən boylanır Tomris anamız, Əlində qan dolu o məşhur tuluq! Xain yağıların bağrı yenə qan, Canı əsməcədə, işləri şuluq… * * * Uşaqdan böyüyə hamı əmindir, Tarix səhnəsində yetişib zaman! Bu dəfə biryolluq bitəcək söhbət, Nə güzəşt olacaq, nə də ki, aman! * * * İllərdir həsrətdən gözləri nəmli, Mamırlı daşların gülür hər üzü! Neçə qərinədir qalmışdı çılpaq, Yamyaşıl çayırla gəlib bu güzü! * * * Al donun geyinir Günəş hər səhər, Səmamız masmavi, göy üzü təmiz! Duman da yox olub, itib buludlar, Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar!
ÜÇ QARDAŞ (Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan qardaşlığına)
Bir qardaş sağında, biri solunda, Təpəri dizində, gücü qolunda, Qardaşlıq məşəli yanır yolunda, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Xətai amalı bu gün oyaqdır, Nadirin əməli bu gün dayaqdır, İlhamın təməli bu gün mayakdır! Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Zamanla yaşadıq xeyli qeylü-qal, Görməsin bir daha bu birlik zaval, Dağlara biryolluq qayıdır Hilal, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan!
TUNCAYA
(Tuncayın timsalında !!!)
Tanrı tutub, ağ torpaqdan mayanı, Gündoğandan Günbatana sənindi! Nişan verib, yeddi günlük Ayını Əksi düşən tüm torpaqlar sənindi * * * Xəzəri ortaya düz qoyub nişan, Boynuna dolanan Hilal sənindi! Ən uca zirvələr, ən dərin göllər Ormanlar, dəryalar, düzlər sənindi! * * * Tanrının payıdı, lütf edib sənə, Tanrıya sarsılmaz inam sənindi! Ataya, Anaya, qocaya hörmət Sirdaşa sədaqət, güvən sənindi! * * * Zamanla hökm etdin tüm yer üzünə Hakimiyyət sənin, höküm sənindi! Aman istəyəni kəsmədin heç vaxt, Ən böyük ədalət, güzəşt sənindi! * * * Unutma ki, lap binədən belədi, Mərhəmətli, yuxa ürək sənindi! Xilas etdi, bağışladı ənamlar, Yamana yaxşılıq, ancaq sənindi! * * * Döyüşdə, düşməni alnından vuran, Süngüsü əlində ərlər sənindi! Savaşda, uçağı kəməndlə tutan, Qüvvəsi qolunda nərlər sənindi! * * * Dəli-dolu Türk oğullar cahana Bəxş etdiyi şərəfli ad sənindi! Adı gəlsə, yeri-göyü titrədən Qorxu bilməz, şanlı əsgər sənindi! * * * Çöldə simgə etdin Qurdu sancağa, Kəhər Atın ən yaxşısı sənindi! Ay-yıldızı nişan tikdin Bayrağa, Zəkalar, dühalar tümü sənindi! * * * Tutduğun yol tək Tanrının yoludu, Aydın zəka, tər düşüncə sənindi! Çoxu deyir, tay dünyanın sonudu, Fəqət bilməz, yeni dünya sənindi!!!
ANA DİLİM Bu şipşirin Ana dilim, Həm də qutlu sancağımdır! Min illərdir Ata Yurdun Sərhədini bəlirləyir… Ta Şumerdən üzü bəri, Dədəm Qorqud öyüd verib, Şah İsmayıl fərman yazıb, Qoç Koroğlu nərə çəkib… Ulu Babəkin fəryadı, Füzulinin ah-naləsi, Nəsimin şah nidası, Bu dildədir!!! Bu dil, Tomrisin dilidir; Layla deyib, Hökm verib… Min illərdir Ata Yurdun Sərhədinin keşiyində Əsgər kimi durub, bu dil!!! Ana dilim həm əsgərdir, Həm də sərhəd!!! Toxunulmaz bir tabudur!!! 19.02.2023. Bakı.
