Bu gün Azərbaycan Fotoqrafları Birliyinin sədri Amira Süleymanın ad günüdür. Sizi təbrik edirik. Başladığınız işlərə öz uğur imzanızı atmaqda davam edin. Xoşbəxtlik və cansağlığı arzulayırıq.
Milli Qəhrəman Polkovnik İlqar Mirzəyevin əziz xatirəsinə ZƏFƏR YOLU (esse) Bəzən tarix səssiz yazılır. Nə böyük gurultular olur, nə də əvvəlcədən görünən möcüzələr. Hər şey adi görünən bir günün içindən başlayır. İnsanlar işinə gedir, analar övladına dualar edir, uşaqlar gələcək haqqında xəyal qurur. Amma elə günlər olur ki, həmin günlər sonradan millətin taleyini dəyişən başlanğıca çevrilir. Azərbaycan tarixində belə günlər az olmayıb. Lakin 2020-ci ilin Vətən savaşına aparan yol tamam başqa idi. Bu yol təkcə silahların danışdığı cəbhə yolu deyildi. Bu yol millətin özünə qayıdışı idi. Bu yol unutduğunu xatırlamaq, itirdiyini geri almaq, sınmış qüruru yenidən ayağa qaldırmaq yolu idi. O yolun başlanğıcında duranlardan biri də Polkovnik İlqar Mirzəyev idi. Bəzən böyük adamlar böyük sözlərlə deyil, böyük duruşları ilə tarixə çevrilirlər. Elə insanlar var ki, onlar yaşadıqları müddətdə nümunə olur, şəhid olduqdan sonra isə millətin yaddaşına çevrilirlər. Onların həyatı tərcümeyi-hal olmaqdan çıxır, xalqın mənəvi sərvətinə dönür. İlqar Mirzəyev də belə oğullardan idi. O, gülə-gülə getmişdi. Çünki vətən uğrunda döyüşə gedən adam qorxunun nə olduğunu bilməz. Vətən sevgisi ilə yaşayan insan ölüm anlayışını da başqa cür qəbul edir. Çünki onun üçün torpaq sadəcə coğrafiya deyil. Ana nəfəsi, ata öyüdü, uşaqlıq xatirəsi, müqəddəs əmanətdir. Şəhidlik zirvəsinə yüksələnlər torpağa girmirlər. Əksinə, torpağın ruhuna çevrilirlər. İlqar Mirzəyev fiziki olaraq bir insan idi. Lakin şəhidlik onu yüz minlərin ruhuna çevirdi. Gedəndə tək getdi, qayıdanda milyonların qəlbində yer aldı. Onun yoxluğu xalqın içində böyük boşluq yaratmadı, əksinə, böyük bir oyanış yaratdı. Çünki bəzən bir insanın susması milyonları danışdırır. Azərbaycan uzun illər işğal ağrısı yaşadı. Qarabağın həsrəti nəsillərin yaddaşına yazıldı. Məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların gözündəki nisgil, şəhid analarının qəlbindəki yanğı, torpağını itirmiş millətin içindəki qürur yarası hər gün böyüyürdü. Amma millətlər tarix səhnəsində yalnız ağlamaq üçün yaşamır. Bir gün gəlir, ağrı gücə çevrilir. Bir gün gəlir, kədər qələbəyə yol açır. Bir gün gəlir, şəhidlərin qanı torpağın taleyini dəyişir. 2020-ci ilin Böyük Zəfəri də məhz belə yarandı. Bu Zəfər bir gündə qazanılmadı. Onun təməli illərlə çəkilən ağrıların, səbrin, inamın və qəhrəmanlığın üzərində quruldu. Şəhidlər öz qanları ilə torpağın yaddaşını oyatdılar. Onlar yatmadılar. Onlar yatanları oyatdılar. Onlar millətə ayağa qalxmağı öyrətdilər. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən olan insanlar bir amal ətrafında birləşdi. Siyasi baxışlar, fərqli düşüncələr, gündəlik narazılıqlar ikinci plana keçdi. Millət bir yumruq oldu. Çünki Vətən çağırırdı. Tarixin böyük anlarında xalq öz həqiqi simasını göstərir. Azərbaycan xalqı da öz həqiqi kimliyini göstərdi. Cəbhədə əsgər döyüşürdü, arxada xalq dayanırdı. Hər ev bir qərargaha çevrilmişdi. Hər dua bir sipər idi. Şuşaya gedən yol təkcə dağlardan keçmirdi. O yol şəhidlərin ruhundan keçirdi. O yol anaların göz yaşından keçirdi. O yol xalqın birliyindən keçirdi. İlqar Mirzəyev kimi qəhrəmanlar öz həyatları ilə sübut etdilər ki, Vətən sevgisi sadəcə söz deyil. O, məsuliyyətdir. O, fədakarlıqdır. O, lazım gəldikdə canını belə tərəddüd etmədən torpağa əmanət edə bilməkdir. Tarixdə bir çox xalqların qəhrəmanlıq dastanları var. Ancaq Azərbaycanın “Zəfər yolu” tamam fərqlidir. Bəzi dastanların müəllifi qələm olmur. Qan olur. Cəsarət olur. İnam olur. Azərbaycanın “Zəfər yolu” kitabı da belə yazıldı. Bu kitabın hər səhifəsində bir şəhid adı var. Hər cümləsində bir ana duası. Hər nöqtəsində bir əsgər nəfəsi. Bu dastanı oxumaq üçün sadəcə savad yetməz. Bu dastanı anlamaq üçün ürək lazımdır. Çünki şəhidlik adi hadisə deyil. Şəhidlik millətin ölməzlik möhürüdür. Polkovnik İlqar Mirzəyev və onun kimi Vətən oğulları Azərbaycanın sabahına çevrildilər. Onlar torpağın altında yox, xalqın qəlbində yaşayırlar. Çünki həqiqi qəhrəmanlar ölmür. Onlar Vətən adlı əbədi kitabın ən müqəddəs səhifəsinə çevrilirlər. Və həmin səhifələr zaman keçdikcə köhnəlmir. Əksinə… Daha aydın oxunur. Daha dərindən anlaşılı Daha böyük qürurla yaşanır. Ruhunuz şad olsun, Vətənin qəhrəman oğulları. Azərbaycan sizi unutmayacaq. 14.07.2022. Bakı.
1. What inspired you to write “A Book with the Scent of Roses”?
The main inspiration behind A Book with the Scent of Roses was my deep admiration for Azerbaijani poetry and the spiritual beauty hidden within our literary heritage. While reading the poems of Qandab Haqverdi, I felt a sincere emotional and cultural richness that deserved broader literary attention. I wanted to present that beauty to readers through analysis, reflection, and artistic interpretation.
2. How did you choose Qandab Haqverdi’s (Aliyeva) “Fragrant Flowers” to analyze in your book?
Fragrant Flowers attracted my attention because of its sincerity, lyrical spirit, and strong connection to national values. The poems carry deep emotional layers while preserving the simplicity and elegance of the Azerbaijani poetic tradition. I believed that analyzing this work would help readers better understand the spiritual world of the author and the cultural atmosphere reflected in her poetry.
3. What is the significance of analyzing literary works in understanding Azerbaijani culture?
Literature is the spiritual memory of a nation. By analyzing literary works, we better understand the traditions, moral values, historical experiences, and emotional world of the Azerbaijani people. Poetry and prose preserve the voice of generations. Through literary analysis, we not only study texts, but also discover the national identity and worldview of our people.
4. How do you see the role of poetry in expressing national culture and identity?
Poetry has always been one of the strongest expressions of Azerbaijani national identity. From classical poets to modern writers, poetry reflects our love, pain, patriotism, and moral values. Azerbaijani poetry carries the spirit of our language, folklore, music, and traditions. It protects our cultural identity and passes it on to future generations.
5. What challenges did you face while writing “A Book with the Scent of Roses”?
One of the greatest challenges was approaching the literary material with complete objectivity while still preserving its emotional atmosphere. I also wanted to maintain a balance between academic analysis and artistic language so that both scholars and ordinary readers could enjoy the book. Another challenge was presenting poetic subtleties in a way that would not weaken their original beauty.
6. How do you think your book will impact Azerbaijani readers?
I hope the book will encourage readers to pay more attention to contemporary Azerbaijani literature and especially to poetic creativity. I would be happy if readers discover new literary perspectives and become more interested in analyzing literary texts. I also believe the book can strengthen appreciation for national literary values among younger generations.
7. Are there plans to publish the book in other countries or translate it into other languages?
Yes, I would very much like to see the book translated into other languages and introduced to international readers. Azerbaijani literature possesses a rich artistic and philosophical heritage that deserves global recognition. Translation projects would help build cultural bridges and promote Azerbaijani literary thought abroad.
8. How do you see the future of Azerbaijani literature?
I believe the future of Azerbaijani literature is promising. Today, many talented young writers and poets are emerging with fresh ideas and modern literary approaches while still respecting national traditions. If literature continues to receive proper support from publishers, cultural institutions, and readers, Azerbaijani literature will become even more visible internationally.
9. What is the importance of preserving Azerbaijani literary heritage?
Preserving literary heritage means protecting the cultural soul of the nation. Our classical and modern literary works reflect centuries of wisdom, ethics, and artistic thought. If we fail to preserve and study this heritage, future generations may lose connection with their cultural roots. Therefore, literary preservation is not only a cultural duty, but also a national responsibility.
10. How do you see the role of publishers and editors in supporting Azerbaijani literature?
Publishers and editors play a crucial role in the literary process. They help authors reach readers, improve the quality of publications, and support the promotion of literary works. Professional editorial work and strong publishing initiatives can significantly contribute to the development and international recognition of Azerbaijani literature.
11. What advice would you give to young Azerbaijani poets and writers?
I would advise young writers to read extensively, remain loyal to their native language, and write sincerely. Literature requires patience, discipline, and continuous self-development. At the same time, writers should never lose their individuality while following literary trends. True literature is created through honesty, deep observation, and spiritual responsibility.
12. Do you have any upcoming literary projects planned?
Yes, I am currently working on several new literary and publicistic projects related to Azerbaijani poetry, literary criticism, and cultural heritage. I also plan to continue researching contemporary Azerbaijani authors and contributing to the promotion of our national literature both locally and internationally.
“Gül ətirli kitab” əsərini yazmağa sizi nə ilhamlandırdı? “Gül ətirli kitab” əsərinin yaranmasının əsas ilham mənbəyi Azərbaycan poeziyasına və milli ədəbi irsimizin mənəvi gözəlliyinə olan dərin sevgim olmuşdur. Qəndab Haqverdinin şeirlərini oxuyarkən orada səmimi duyğuların, milli-mədəni zənginliyin böyük bir poetik güclə ifadə olunduğunu hiss etdim. Bu gözəlliyi təhlil, düşüncə və bədii yozum vasitəsilə oxuculara təqdim etmək istədim.
Kitabınızda Qəndab Haqverdinin (Əliyeva) “Ətirli güllər” əsərini təhlil etmək qərarına necə gəldiniz? “Ətirli güllər” əsəri səmimiyyəti, lirik ruhu və milli dəyərlərlə sıx bağlılığı ilə diqqətimi cəlb etdi. Bu şeirlər Azərbaycan poeziya ənənəsinin sadəliyini və zərifliyini qorumaqla yanaşı, dərin emosional qatlara malikdir. Düşündüm ki, bu əsərin təhlili oxuculara müəllifin mənəvi dünyasını və poeziyasında əks olunan mədəni mühiti daha yaxşı anlamağa kömək edəcək.
Azərbaycan mədəniyyətini anlamaqda ədəbi əsərlərin təhlilinin əhəmiyyəti nədir? Ədəbiyyat xalqın mənəvi yaddaşıdır. Ədəbi əsərləri təhlil etməklə biz Azərbaycan xalqının adət-ənənələrini, mənəvi dəyərlərini, tarixi təcrübəsini və duyğu dünyasını daha yaxşı anlayırıq. Poeziya və nəsr nəsillərin səsini yaşadır. Ədəbi təhlil vasitəsilə biz yalnız mətnləri öyrənmir, həm də xalqımızın milli kimliyini və dünyagörüşünü kəşf edirik.
Milli mədəniyyətin və kimliyin ifadəsində poeziyanın rolunu necə görürsünüz? Poeziya hər zaman Azərbaycan milli kimliyinin ən güclü ifadə vasitələrindən biri olmuşdur. Klassik şairlərdən müasir yazarlara qədər poeziya sevgimizi, ağrımızı, vətənpərvərliyimizi və mənəvi dəyərlərimizi əks etdirir. Azərbaycan poeziyası dilimizin, folklorumuzun, musiqimizin və adətlərimizin ruhunu daşıyır. O, milli kimliyimizi qoruyur və gələcək nəsillərə ötürür.
“Gül ətirli kitab” əsərini yazarkən hansı çətinliklərlə qarşılaşdınız? Ən böyük çətinliklərdən biri ədəbi materiala tam obyektiv yanaşmaqla yanaşı, onun emosional atmosferini qoruyub saxlamaq idi. Həmçinin istəyirdim ki, akademik təhlillə bədii dili taraz şəkildə təqdim edim ki, həm alimlər, həm də adi oxucular kitabdan zövq ala bilsinlər. Digər bir çətinlik isə poetik incəlikləri onların ilkin gözəlliyini zəiflətmədən təqdim etmək idi.
Sizcə kitabınız Azərbaycan oxucularına necə təsir göstərəcək? Ümidvaram ki, kitab oxucuları müasir Azərbaycan ədəbiyyatına, xüsusilə də poetik yaradıcılığa daha çox diqqət yetirməyə təşviq edəcək. Oxucuların yeni ədəbi baxışlar kəşf etməsi və ədəbi mətnlərin təhlilinə daha çox maraq göstərməsi məni sevindirərdi. Həmçinin düşünürəm ki, bu kitab gənc nəsildə milli ədəbi dəyərlərə olan sevgini daha da gücləndirə bilər.
Kitabın başqa ölkələrdə nəşri və ya başqa dillərə tərcüməsi planlaşdırılırmı? Bəli, kitabın başqa dillərə tərcümə olunmasını və beynəlxalq oxuculara təqdim edilməsini çox istərdim. Azərbaycan ədəbiyyatı zəngin bədii və fəlsəfi irsə malikdir və dünya miqyasında tanınmağa layiqdir. Tərcümə layihələri mədəni körpülərin qurulmasına və Azərbaycan ədəbi düşüncəsinin xaricdə tanıdılmasına kömək edərdi.
Azərbaycan ədəbiyyatının gələcəyini necə görürsünüz? Mən Azərbaycan ədəbiyyatının gələcəyini ümidverici hesab edirəm. Bu gün milli ənənələrə sadiq qalmaqla yanaşı, yeni ideyalar və müasir ədəbi yanaşmalarla çıxış edən çoxlu istedadlı gənc yazar və şairlər yetişir. Ədəbiyyat nəşriyyatlar, mədəniyyət qurumları və oxucular tərəfindən lazımi dəstəyi almağa davam etsə, Azərbaycan ədəbiyyatı beynəlxalq səviyyədə daha da görünən olacaq.
Azərbaycan ədəbi irsinin qorunmasının əhəmiyyəti nədir? Ədəbi irsi qorumaq millətin mənəvi ruhunu qorumaq deməkdir. Klassik və müasir ədəbi əsərlərimiz əsrlərlə formalaşmış müdrikliyi, əxlaqı və bədii düşüncəni əks etdirir. Əgər bu irsi qoruyub öyrənməsək, gələcək nəsillər öz mədəni kökləri ilə bağlarını itirə bilərlər. Buna görə də ədəbi irsin qorunması yalnız mədəni vəzifə deyil, həm də milli məsuliyyətdir.
Azərbaycan ədəbiyyatının dəstəklənməsində nəşriyyat və redaktorların rolunu necə qiymətləndirirsiniz? Nəşriyyatlar və redaktorlar ədəbi prosesdə çox mühüm rol oynayırlar. Onlar müəlliflərin oxuculara çatmasına, nəşrlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə və ədəbi əsərlərin tanıdılmasına kömək edirlər. Peşəkar redaktə işi və güclü nəşriyyat təşəbbüsləri Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına və beynəlxalq səviyyədə tanınmasına böyük töhfə verə bilər.
Gənc Azərbaycan şair və yazıçılarına hansı tövsiyələri verərdiniz? Gənc yazarlara çox oxumağı, ana dilinə sadiq qalmağı və səmimi yazmağı tövsiyə edərdim. Ədəbiyyat səbir, intizam və davamlı özünüinkişaf tələb edir. Eyni zamanda, yazıçılar ədəbi tendensiyaları izləyərkən öz fərdiliklərini itirməməlidirlər. Həqiqi ədəbiyyat dürüstlük, dərin müşahidə və mənəvi məsuliyyət üzərində qurulur.
Qarşıdakı dövr üçün yeni ədəbi layihələriniz varmı? Bəli, hazırda Azərbaycan poeziyası, ədəbi tənqid və mədəni irslə bağlı bir neçə yeni ədəbi və publisistik layihə üzərində çalışıram. Həmçinin müasir Azərbaycan müəlliflərini araşdırmağa və milli ədəbiyyatımızın həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına töhfə verməyə davam etməyi planlaşdırıram.
(Zaur Ustac – Bu gecə) “Bu gecə” şeirində Zaur Ustac yenə özünəməxsus poetik üslubu ilə sevgi, gözlənti və mənəvi ehtiyac mövzusunu işləyir. İlk misradakı “Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam” ifadəsi uzun sürən intizarın ağrısını göstərir. Burada gözlənilən yalnız bir insan deyil, bəlkə də xoşbəxtlik, rahatlıq, anlayış və könül rahatlığıdır. “Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!” misrası şairin xalq danışıq üslubundan ustalıqla istifadə etdiyini göstərir. Bu cümlədə həm yumor var, həm səmimiyyət, həm də tələsik qovuşmaq istəyi. Zaur Ustac poeziyasında tez-tez rast gəlinən canlı xalq nəfəsi bu misrada aydın duyulur. Şeirin ikinci bəndində qaranlıqla işığın qarşılaşdırılması diqqət çəkir: “Qaranlıq gecənin qaranlığında…” və ardınca “Nur çilə, şəfəq sal, aç yol…” Bu, sadəcə gecə təsviri deyil. Bu, ümidsizlikdən ümidə keçid, kədərdən sevincə yol axtaran insan ruhunun halıdır. Şair qaranlığı təsvir etməklə yanaşı, işığa çağırır. Ən dərin misralardan biri isə budur: “Neçə qönçə arzu açmadan soldu.” Bu fikir insan ömrünün itirilmiş imkanlarını, gecikmiş sevgiləri, həyata keçməyən arzuları ifadə edir. Zaur Ustac burada çox sadə dillə böyük fəlsəfi həqiqəti deyir: zaman gözləmir. Son misra – “Ustacın başına tac ol” – müəllifin öz təxəllüsünü şeirə gətirməsi klassik ənənəyə bağlılıq nümunəsidir. Divan və aşıq ədəbiyyatında şairlər son bənddə adlarını çəkərək əsəri möhürləyirdilər. Zaur Ustac da bu ənənəni müasir duyğularla davam etdirir. Nəticə etibarilə, “Bu gecə” şeiri sevginin, həsrətin və qovuşmaq arzusunun poetik etirafıdır. Burada həm xalq ruhu, həm klassik ənənə, həm də çağdaş insanın tənhalığı var. Şeir oxucuya bir həqiqəti xatırladır: bəzən insan ömründə ən vacib görüş “bu gecə” baş verməlidir.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
“Ustacın başına tac ol bu gecə!” (Zaur Ustac – Bu gecə) Zaur Ustacın Qəndabın “Bu gecə” şeirinə yazdığı eyni adlı nəzirə müasir Azərbaycan poeziyasında klassik ənənə ilə çağdaş duyumun uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən maraqlı poetik hadisədir. Bu nəzirə təkcə bir şeirə cavab deyil, həm də poetik dialoq, ruhlararası söhbət, estetik və mənəvi körpü kimi dəyərləndirilə bilər. Ədəbiyyat tariximizdə nəzirə yazmaq ənənəsi qədim və zəngindir. Klassik şairlər bir-birinin şeirlərinə nəzirə yazaraq həm ustadlarına ehtiram göstərmiş, həm də öz poetik güclərini sınamışlar. Zaur Ustacın bu nəzirəsi də həmin ənənənin müasir davamıdır. Burada müəllif yalnız formaya deyil, ruh yaxınlığına, ideya səsləşməsinə xüsusi önəm verir. Qəndabın “Bu gecə” şeirindəki lirizm, daxili yanğı və sevgi-intizar motivləri Ustacın nəzirəsində yeni nəfəs qazanır. Şeirin ilk misralarından etibarən müəllifin emosional gərginliyi və çağırış tonu diqqət çəkir: “Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam, Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!” Burada klassik aşiq obrazının sədaqəti ilə yanaşı, çağdaş insanın səbirsizliyi, təlatümü də hiss olunur. “Qır Şeytanın qıçın” ifadəsi folklor təfəkküründən gələn obrazlılıqla yanaşı, sevginin qarşısını alan bütün maneələrə üsyan kimi səslənir. Bu, artıq passiv gözləyiş deyil, aktiv çağırışdır. İkinci bənddə müəllif birbaşa Qəndabın məşhur misrasına işarə edir – “Qaranlıq gecənin qaranlığında”. Bu istinad nəzirənin klassik tələbinə uyğun olaraq mətnlərarası əlaqəni gücləndirir. Lakin Ustac burada yalnız sitat gətirmir, həmin obrazı genişləndirir: “Alatoran sübhün bulanlığında, Öləziyən şamın dumanlığında, Nur çilə, şəfəq sal, aç yol, bu gecə!” Bu misralarda işıq və qaranlıq qarşıdurması poetik mərkəzə çevrilir. Şamın öləziyən işığı, sübhün bulanıq halı – bunlar keçid anlarının, qeyri-müəyyənliyin rəmzləridir. Müəllif bu qaranlıq və dumanlı mühitdə nur istəyir, aydınlıq arzulayır. Bu isə yalnız fiziki işıq deyil, həm də mənəvi dirçəliş, ümid və qovuşma arzusudur. Üçüncü bənddə isə şeir daha fəlsəfi çalara keçir: “Xəyal arzulara gedən ilk yoldu, Ruhlar cisimləri qucuyan qoldu…” Burada müəllif artıq maddi aləmdən çıxaraq metafizik qatlara yüksəlir. Xəyal – reallığa aparan ilk addım kimi təqdim olunur. Ruh və cisim qarşıdurması isə insanın ikili təbiətini, sevginin həm cismani, həm də ruhi mahiyyətini açır. “Neçə qönçə arzu açmadan soldu” misrası isə itirilmiş imkanların, reallaşmamış arzuların acısını ifadə edir. Şeirin kulminasiyası isə son misrada cəmlənir: “Ustacın başına tac ol bu gecə!” Bu, həm təvazökar, həm də iddialı bir müraciətdir. Şair burada özünü aşiq kimi təqdim edir, lakin eyni zamanda sevgini, ilhamı, gözəlliyi özünün tacı kimi görmək istəyir. Bu misra nəzirənin fərdi möhürüdür və müəllifin poetik kimliyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Ümumilikdə, Zaur Ustacın “Bu gecə” nəzirəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərlə seçilir: -Klassik nəzirə ənənəsinə sadiqlik və eyni zamanda müasir ifadə tərzi -Qəndab poeziyasına hörmət və onun motivlərinin yaradıcı şəkildə inkişafı -Güclü emosional fon və səmimi lirizm -Obrazlı dil, metaforik zənginlik və fəlsəfi dərinlik Bu nəzirə sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında ənənə ölməyib, əksinə, yeni nəfəs və yeni interpretasiyalarla yaşayır. Zaur Ustac kimi şairlər bu körpünü qoruyaraq həm keçmişə ehtiram göstərir, həm də gələcəyə yol açırlar. Beləliklə, “Bu gecə” nəzirəsi yalnız bir poetik cavab deyil, həm də iki şairin ruhunun eyni gecədə qovuşduğu bədii məkan, sözün işığa çevrildiyi poetik bir an kimi dəyərləndirilə bilər.
“Gecənin öz sirri, öz aləmi var” (Zaur Ustacın – “Aşiq gecələr” şeiri haqqında) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında romantik-psixoloji lirikanın incə və təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu əsərdə gecə obrazı sadəcə zaman kəsiyi kimi yox, həm də ruhun dərinliklərini açan, sirrli və cazibədar bir məkan kimi təqdim olunur. Şair gecəni bir növ aşiqin mənəvi aləminin aynasına çevirir və oxucunu bu aləmin içərisinə dəvət edir. Əsərin ilk misralarından etibarən müəllifin poetik üslubu özünü göstərir. “O zülmət gecənə şam olum, gülüm” misrası klassik Şərq poeziyasından gələn şam–pərvanə motivini müasir duyumla yenidən canlandırır. Burada şam yanmaq, əriyib yox olmaq, sevgi uğrunda özünü fəda etmək simvoludur. Şairin “aşiq gecələr” ifadəsi isə gecəni passiv fon kimi deyil, sevən, duyan, hətta seçən bir varlıq kimi təqdim edir. Bu antropomorf yanaşma şeirə xüsusi emosional dərinlik verir. Zaur Ustacın poetikasında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri obrazların çoxqatlılığıdır. “İşıldaquş” obrazı, “əriyən mumlar”, “yumulu gözlər” kimi ifadələr həm vizual, həm də metaforik yük daşıyır. Bu obrazlar vasitəsilə şair gecənin sakitliyində gizlənən daxili yanğıları, səssiz ehtirasları və ümidləri ifadə edir. Xüsusilə “əriyən mumlara aşiq gecələr” misrası zamanın keçiciliyi və hisslərin yanaraq tükənməsi ideyasını incə şəkildə çatdırır. Şeirin ikinci bəndində isə lirizm daha da güclənir. Burada aşiqin arzuları, gözləntiləri və sevgi ehtiyacı ön plana çıxır. “İstərəm bir gecə qoynunda uyam” misrası sadə görünsə də, onun arxasında böyük bir mənəvi yaxınlıq, rahatlıq və tamamlanma istəyi dayanır. Bu, fiziki yox, daha çox ruhani bir qovuşma arzusudur. Şair bu hissi şişirtmədən, səmimi və təbii şəkildə təqdim edir ki, bu da əsərin təsir gücünü artırır. Üçüncü bənddə isə fəlsəfi çalarlar güclənir. “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” fikri şairin dünyagörüşünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Gecə burada yalnız romantik fon deyil, həm də idrak məkanıdır. İnsan gündüzün səs-küyündə itirdiyi düşüncələri gecənin sükutunda tapır. Şairin özünə istinad etməsi (“Ustac da bundan xəbərdar”) isə əsərə müəllif mövqeyini birbaşa daxil edir və publisistik çalar yaradır. Şəhrizad obrazına müraciət isə təsadüfi deyil. Bu istinad şeirə həm klassik Şərq ədəbiyyatı ilə bağ, həm də nağılvari, sirli atmosfer qatır. Şəhrizad gecələrin hekayəçisi olduğu kimi, burada da gecə sirrin, gözəlliyin və cazibənin daşıyıcısıdır. “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” misrası ilə şair bu ideyanı yekunlaşdırır və oxucunu düşünməyə vadar edir: bəlkə də gecə özü aşiqdir, insan isə sadəcə bu eşqin şahididir. Ümumilikdə, “Aşiq gecələr” şeiri Zaur Ustac yaradıcılığında romantik lirikanın yetkin nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əsərdə dilin sadəliyi ilə obrazların zənginliyi, klassik motivlərlə müasir hissiyyatın sintezi uğurla vəhdət təşkil edir. Şair oxucunu yalnız oxumağa yox, həm də hiss etməyə, düşünməyə və gecənin səssizliyində öz daxili dünyası ilə üzləşməyə çağırır. Bu şeir göstərir ki, gecə təkcə qaranlıq deyil — o, sevginin, sirrin, ilhamın və bəzən də insanın özünü tapdığı ən səmimi zamandır. Zaur Ustac isə bu gecələri sözlə işıqlandırmağı bacaran şairlərdəndir. Gecələriniz daim sakit və işıqlı olsun, Zaur Ustac!
Zaur Ustacın “Mən” şeiri sevginin fiziki yaxınlıqdan daha çox, ruhani varlıq kimi təqdim olunduğu incə və dərin lirika nümunəsidir. Bu şeirdə “mən” anlayışı adi mənada fərd deyil — o, sevdiyi insanın həyatına qarışan, onun nəfəsində, hisslərində, varlığında əriyən bir duyğuya çevrilir. Şair sevəni kənardan izləyən yox, onun daxilində yaşayan bir varlıq kimi təqdim edir.
Şeir ilk misralardan etibarən bu yaxınlığı və bütövlüyü hiss etdirir:
“Hər gün oyananda səhər mehində,
Sübhün şəfəqində, danındayam mən.”
Burada “mən” artıq konkret bir obraz deyil, səhərin təravətinə, gün doğumunun işığına çevrilmiş bir hissdir. Bu, sevginin görünməyən, lakin hər yerdə hiss olunan formasını ifadə edir. Aşiq sevdiyinin həyatına o qədər qarışıb ki, onun hər yeni günündə var olur.
“Telinin cığasın pozan küləyəm” misrası isə bu varlığın incə və toxunulmaz tərəfini göstərir. Külək kimi görünməz, amma hiss edilən bir yaxınlıq — bu, sevginin ən saf formalarından biridir. Şair burada fiziki varlıqdan imtina edərək daha yüksək, daha incə bir bağlılıq yaradır.
İkinci bənddə bu düşüncə daha da genişlənir:
“Hərdən eyvandakı göyərçin səsi,
Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi,
Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi…”
Burada “mən” artıq təbiətin müxtəlif elementlərinə bölünür. Səsdə, nəfəsdə, çiçəyin açılışında belə mövcuddur. Bu, sevginin universallığını göstərir — o, təkcə bir anın yox, bütün zamanın və məkanın içində yaşayır. “Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən” misrası isə bu fikrin zirvəsidir: sevgi artıq xarici deyil, daxili bir həqiqətə çevrilib.
Şeirin son bəndi isə emosional kulminasiya nöqtəsidir:
“O gündən xəbəri yoxdu özündən,
Sormağa gərək yox, canındayam mən.”
Burada aşiqin “özündən getməsi” sevginin tam mənada hökmranlığıdır. Artıq fərdilik aradan qalxır, “mən” və “sən” anlayışları bir-birinə qarışır. “Canındayam mən” ifadəsi bu birliyin ən yüksək nöqtəsidir — sevgi artıq bədəndən, sözdən, məsafədən kənara çıxır. “Mən” “Biz”ə çevrilir.
Nəticə etibarilə, “Mən” şeiri sevginin ən saf və ən yüksək mərhələsini — varlıq səviyyəsində birləşməyi ifadə edir. Bu şeirdə sevgi nə sadəcə hissdir, nə də münasibət — o, yaşamaq formasıdır. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi kənarda dayanıb baxmaq deyil, sevdiyinin içində yaşamaqdır. Və bu zaman “mən” artıq ayrı bir varlıq deyil — o, “sən”in özü olur. “Biz” olur!
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
(Zaur Ustac – Aşiq gecələr) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri sevginin ən incə, ən səssiz və ən dərin məqamlarını gecə obrazı üzərindən ifadə edən lirika nümunəsidir. Bu şeirdə gecə artıq sadəcə zaman anlayışı deyil, aşiq ruhun sirdaşına, sevgini qoruyan və yaşadan bir varlığa çevrilir. Şair gecəni hiss edən, seçən və hətta aşiq olan bir obraz kimi təqdim edir və bununla da poetik düşüncəni daha da dərinləşdirir. Şeir ilk misralardan etibarən bu duyğusal yaxınlığı açıq şəkildə göstərir: “O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr!” Burada aşiqin özünü “şam”a bənzətməsi təsadüfi deyil. Şam həm işıq saçır, həm də yanaraq əriyir. Bu, sevginin qurbanlıq tərəfini simvolizə edir. Aşiq sevdiyi üçün yanmağa, əriməyə hazırdır. Gecə isə bu yanğıya şahid olmaqla kifayətlənmir, sanki onun özünə vurulur — “aşiq gecələr”. Digər misrada verilən “Əriyən mumlara aşiq gecələr!” ifadəsi sevginin ağrı ilə vəhdətini göstərir. Mumun əriməsi zamanın keçməsi və hisslərin tükənməsi kimi yox, əksinə, sevginin davam etməsi üçün verilən bir bədəldir. Burada şair incə bir məqamı vurğulayır: həqiqi sevgi rahatlıqda deyil, məhz yanmaqda və dözməkdə özünü göstərir. Şeirin ikinci bəndində isə aşiqin arzuları daha açıq şəkildə ifadə olunur: “İstərəm bir gecə qoynunda uyam, Yumulu gözlərə aşiq gecələr…” Bu misralarda sevgi artıq fiziki yaxınlıqdan çox, ruhani bir sığınacaq kimi təqdim olunur. “Yumulu gözlər” ifadəsi sakitliyi, etibarı və təslimiyyəti simvolizə edir. Aşiq üçün ən böyük xoşbəxtlik sadəcə yanında olmaq, o sakitlik içində var olmaqdır. Şair gecəyə mistik bir məna da yükləyir: “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” Bu fikir gecənin adi bir məkan olmadığını, onun özünəməxsus qanunları və duyğuları olduğunu göstərir. Gündüz gizlənən hisslər, etiraf olunmayan sevgilər məhz gecədə üzə çıxır. Gecə burada sanki insanın iç dünyasının aynasına çevrilir. Son bənddə verilən “Şəhrizad misalı, sirli, gözəl yar” bənzətməsi isə şeirin poetik yükünü daha da artırır. Şəhrizad obrazı ilə sevgi həm sirli, həm də cazibədar bir məna qazanır. Bu sevgi tam açılmayan, amma hiss edilən bir duyğudur. Və məhz buna görə “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” — gecə yalnız zahiri gözəlliyə yox, sirr daşıyan, dərinlikli ruhlara yönəlir. Nəticə etibarilə, “Aşiq gecələr” şeiri sevginin səssiz, lakin güclü tərəflərini ifadə edən poetik bir düşüncədir. Bu şeirdə sevgi nə gurultuludur, nə də nümayişkaranə — o, gecə kimi sakit, amma dərin və sonsuzdur. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi bəzən ən çox danışılmayan, amma ən çox hiss olunan məqamlarda yaşayır. Və gecə — bütün sirləri, səssizliyi və qaranlığı ilə — bu sevginin ən sadiq şahidinə çevrilir.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
