Bu günlərdə Vilnüsdə “Rus və Azərbaycan frazeologiyalarının müqayisəli təhlili” kitabı nəşr olunub. Kitab tanınmış Azərbaycan filoloqu Aslan Məmmədlinin doktorluq dissertasiyasıdır və onun əziz xatirəsinə həsr olunub. Aslan Məmmədli görkəmli Azərbaycan dilçisi professor Məmməd Tağıyevin yaratdığı Bakı Frazeologiya Məktəbinin nümayəndəsi idi.
Dissertasiya 1996-cı ildə Bakıda müdafiə olunub və müqayisəli frazeologiya sahəsində fundamental əsərdir. Burada ilk dəfə olaraq Azərbaycan və rus frazeoloji sistemləri bütövlükdə müqayisəli təhlilə məruz qalmışdır. Frazeoloji sistemlərin onomasioloji təsnifatı aparılmışdır. Azərbaycan və rus dillərində frazeoloji ifadə tapan semantik sahələr müəyyən edilmişdir. Hər iki dilin frazeoloji sistemlərinin xalqın keçdiyi tarixi yolu əks etdirdiyi iddia edilirdi, yəni frazeoloji vahidlər dildə təkcə milli dünyagörüşünün xüsusiyyətlərini deyil, həm də xalqın tarixini yüksək dərəcədə əks etdirən bir təbəqə təşkil edir. O da səciyyəvidir ki, əksər hallarda fövqəl-etnik xarakter daşıyan müxtəlif mədəni təsirlərə baxmayaraq (yəni, islam və xristianlıq, Azərbaycan frazeologiyasında müvafiq olaraq ərəb, fars, rus dilində isə ivrit və yunan dillərinin təsiri), əsas frazeoloji fond və əsas konnotasiyalar sistemi xalqın canlı danışıq dilindən qaynaqlanır. Bu mənada frazeologiya yad mədəniyyətlərin ən az təsirini yaşamış sistemdir.
Fəsillərin birində təqdim olunan bibliya frazeoloji vahidlərinin təhlili də xüsusi maraq doğurur.
Əsər böyük nəzəri əhəmiyyətə malikdir. Kitabdan frazeologiya kurslarında, tərcümə praktikasında, leksikoqrafik təcrübədə, rus və Azərbaycan dillərinin tədrisində istifadə oluna bilər və təbii ki, o təkcə filologiya fakültəsinin tələbələri və dilçilər üçün deyil, həm də bütün filologiya ilə maraqlananlar üçün çox faydalı olacaq.
“Dergi hür tefekkürün kalesidir” – deyirdi Cemil Meriç. Gerçəkdən də hürr təfəkkürün qalası ola bilmək böyük cəsarət işidir. 50 il boyunca, sözün həqiqi mənasında, türk milli düşüncəsinə söykənərək hürr təfəkkürün binasını qoyan “Türk ədəbiyyatı” dərgisinin bu gün ən yüksək səviyyədə işıq üzü görməsi istiqamətində dəyərli böyüyüm, əziz Ustadım İmdat Avşar yorulmaz xidmətlərdə bulunmaqdadır.
Kabaklı Hocanın başladığı qutlu yolun mənəvi varisləri kimi bu gün İmdat bəy başda olmaqla dərginin bütün yaradıcı heyəti böyük məsuliyyət və vicdanla çalışmaqdadır. Bu günlərdə “Türk ədəbiyyatı”nın Şubat (fevral) sayı oxucuların görüşünə gəlib. Hər bir sayda olduğu kimi fevral sayında da ədəbi, fəlsəfi, akademik araşdırmaların məzmun orijinallığı, ehtiva etdiyi dərin məna və elmi mündəricəsi, oxucunun hər ovqatda bədii zövqünü oxşayan hekayə və şeirləri, ədəbi proseslə birgə addımlayan, zamanla səsləşən maraqla müsahibələri oxuduqca çağdaş türk ədəbi, mədəni, elmi mühitinin mənzərəsi, eyni zamanda, işinə yüksək peşəkarlıq, həvəslə yanaşan baş redaktorla bərabər yaradıcı heyətin yorulmaz əməyi təsəvvürümüzdə işıqlanır. “Türk ədəbiyyatı” oxucularını sevgiylə salamlayan İmdat bəy “Həsbi-Hal”da fevral ayında Haqqa qovuşan Kabaklı Hocanın əziz xatirəsini rəhmətlə anır: “8 fevral dərgimizin qurucusu, şeyxülmühərririn Ahmet Kabaklının Haqq dünyasına qovuşmasından 21 il ötür. Əlli illik bir mədəniyyət qalasının təməlini qoyan və bu qutlu ocağın məşəlini yandıran ustadımızı rəhmət və minnətlə yad edirəm!” 2022-ci il dərginin 50 illik yürüdüyü yola, tarixə şahidlik edənlərin xatirələrini, dəyərləndirmələrini yayınlamaq təşəbbüsündə bulunan baş redaktorun Fevral sayının ilk səhifələrində Ahmet Kabaklının yetirməsi M.Mehdi Ergüzelin yazısına yer verilməsi olduqca təqdirəlayiqdir. “Milli ədəbiyyatımızın qalası Türk ədəbiyyatı 50 yaşında” yazısıyla M.Mehdi Ergüzel bu müqəddəs ocaqdakı xatirələrin işığında milli ədəbiyyatımızın qalası olaraq dəyərləndiyi dərginin şahid olduğu illəri, o illərin hadisələrini vərəqləyir. “Ahmet Kabaklının ilk şeirləri” adlı məqaləsində Təhsin Yıldırım “Kabaklı Hocanın “Bizim Türkiyə” dərgisində 3 mart – 21 iyun 1948-ci il tarixlər aralığında yayımlanan siyasi həcvlərə bənzəyən ilk qələm təcrübələrini təhlil müstəvisində işıqlandırır. Bir oxucu olaraq hər sayını böyük sevgiylə gözlədiyim, hər bir yazısını maraqla oxuduğum “Türk ədəbiyyatı”nda təqdir etdiyim özünəməxsus bir cəhəti qeyd etmək istəyirəm. May ayında Haqqa yürüyən Əminə İşınsunun, oktyabrda İnci Çayırlının, yanvarda Sezai Karakoçun, bu sayda isə Günay Karaağacın gözəl yazılarla anılması, yad edilməsi bir vəfa borcu olmaqla yanaşı həm də ömrünü ləyaqətlə yaşamış insanların ardından kövrək bir xatirə kimi yadda qalır. Günay Karaağac Türk dünyasının dil bilginlərindəndir. “Azərbaycan bayatıları” kitabını ərsəyə gətirən bu böyük alimin xidmətləri Türkiyə ilə bərabər həm də Azərbaycanı əhatə edir. “Türkcənin dünya dillərinə təsiri”, “Dil, tarix və insan”, “Türkcənin söz düzümü”, “Türkcənin səs bilgisi” kitabları ilə türkoloji elmimizə böyük töhfələr verən Günay Karaağac 8 dekabr 2021-ci il tarixdə 72 yaşında Haqqa qovuşub. Vahid Türk “Günay Karaağacın Türkcə Verintilər sözlüyü”, Özkan Öztekten “Torpağın tərbiyə etdiyi gözəl insan: Günay Karaağac” məqalələrində mərhumun əziz xatirəsini rəhmətlə anır. Bu məqalələr həm də Prof.dr. Günay Karaağacın elm aləmindəki hizmətlərini işıqlandırır. Prof.dr. Mustafa İsen və qızı, türk dünyasının gənc elm adamlarından olan prof.dr. Tuba İşınsu Durmuşun imzası bizlərə “Sultanların şeirləri… Şeirlərin sultanları” kitablarından doğmadır. “Türk ədəbiyyatı”nın fevral sayında Bilal Gözəl “Qılıncın və qələmin sultanları” kitabı üzərinə dəyərli Tuba xanım və Mustafa bəylə maraqlı söhbətini oxuculara təqdim edir. “Nurəddin Topçu: məsuliyyətli bir müəllim, elm və fikir adamı, filosof, yazar” yazısıyla Şaban Kumcu həyatı, yaradıcılığı və əsərlərinin təhlil müstəvisində Nurəddin Topçunun maarifçilik görüşlərini, İslami əxlaq və mənəvi baxış açısını işıqlandırır. Orxan Arasın ötən saylarda yayımlanan Bozkırın böyük oğlu Çingiz Aytmatov haqqında yazısı çox sayda oxucuların rəğbətinə səbəb olmuşdu. Fevral sayının “Almaniyadan məktublar” bölümündə Orxan Aras “Sürgündə bir məzar: Mustafa Çokay” məqaləsində Türküstanın birliyi uğrunda fədakar mübarizlərdən olan, Qazaxıstanın ictimai-siyasi xadimi Mustafa Çokaydan söhbət açır. Ötən yazısında Qonçarovun “Oblomov” romanına və qəhrəmanın adı ilə eyni səsləşən “oblomovçuluq” ideologiyasına orijinal baxış sərgiləyən Aqşin Yenisey bu sayda “Kafka ilə Soljenitsində totalitarizm: Şato və Gulag” adlı araşdırmasında hər iki ədibin yaradıcılığında totalizm görüşlərini təhlil edərək bunun ədəbiyyata və bədii əsərlərə təsirindən danışır. Zəkai Özdəmirin qələmində isə “Dostoyevskinin “Cinayət və cəza” romanının şərhi”ni oxuyuruq. Professor Cemal Kurnazın “Şair sözü yalandır”, Kazım Yetişin “Şeir və düşüncə”, Sultan Poladın “İtmiş miras” dənəmələri elmi-publisitik yönləri ilə diqqətimizi çəkməkdədir. Nəsr bölümündə həyat həqiqətlərini bədii sənət materialına çevirərək bənzərsiz detalları ilə orijinal süjetlər yaradan Zübeyde Andıç “Şəkil”, “Yıldırım Türk “Pərdə”, Hüzeyme Yeşim Koçak “Dik durma”, Özşan Koban “Ben Bilal Hadi” əsərləri ilə hekayəsevərlərin görüşünə gəlir. Azərbaycan ədəbi mühitinin istedadlı gənclərindən Aysel Xanlarqızının “Sən gəldin” şeiri Azərbaycandan şeir payı kimi türk oxucularına ərməğan olunur. Mahmud Bahar “Qu quşları geri döndü” , Şadi Oğuzxan “Göy üzü qədər”, Ahmettahsin Erdoğan “Son gün”, Səlim Tuncbilək “Mərhəba”, Məhmət Baş “Hörgüç”, Cəlaləddin Kurt “Ezgilər çərçisi”, Rıdvan Yıldız “Karstik tənha” şeirləri ilə poeziya sevərlərin zövqünü oxşayır. Çağdaş türk ədəbi mühitini, mədəni ortamı və ictimai prosesləri izləmək baxımından “Türk ədəbiyyatı” dərgisinin Şubat (fevral) sayı oxucu qarşısında geniş imkanlar yaradır. Dərginin hər sayının yolunu həvəslə gözləyir, oxuduğumuz bir-birindən dəyərli bu gözəl yazıların işıq üzü görməsində əməyi keçən hər kəsə uğurlar arzulayıram! “Türk ədəbiyyatı”nın fevral sayını vərəqləyə-vərəqləyə təəssüratlarımı qələmə alarkən, Dərginin yayın kurulunda önəmli xidmətləri olan, Milli düşüncəli yazıları ilə Azərbaycanda da böyük sevgiylə oxunan, Elçibəy, Turan Yazgan, Ahmet Kabaklı… kimi böyük türk aydınlarının yolunu şərəflə yürüyən, “Oğlun oldum ey Anneler Annesi” yazısıyla duyğularımın, “Devler keçdi bu yollardan” kitabıyla düşüncələrimizin tərcümanına çevrilən istedadlı yazar-şair A.Yağmur Tunalının Kabaklı hocanın anım günü ərəfəsində “Türk Dünyasına Üstün Hizmət Ödülü” ilə təltif edilməsi sevincinə şərik olur, Yağmur ağabəyimizi bu münasibətlə ürəkdən təbrik edir, gələcək işlərində və yaradıcılığında başarılar diləyirəm!
Bu gün “Yazarlar” jurnalı redaksiya heyətinin üzvü və eyni zamanda yaradıcılıq məsələlri üzrə meneceri, gənc yazar Şəlalə Camalın ad günüdür. Bu xoş gün münasibəti ilə qələmdaşımızı təbrik edir, həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq. Uğurlarınız bol olsun, Şəlalə xanım!
VAR MIDIR? Sorsam ki dertlere düşersem eğer, Dermana gidecek bir yol var mıdır? Dostlarım yaranım bakıp boş ver der, Uzanıp tutacak bir kol var mıdır? * * * İnsan ki hayatta garip başına, Dökülür soğuk su pişen aşına, Yüzünü sürse de mezar taşına, Sükuna ermeye bir hal var mıdır? * * * Kader kimisine baştan garezli, Öyle bir hayat ki sürgit marazlı, İçimde cehennem harlı, alazlı, İtiraz edecek bir dil var mıdır? * * * Adamın bahçesi tarumar olsa, Yüreği kederle gâm ile dolsa, Yüzünün güneşi kararıp solsa, Kaçıp kurtulacak bir il var mıdır? * * * Doğarken yalnızım ölürken yalnız, Apansız sönecek gökte her yıldız, Gülüp de geçerim olsaydım arsız, Kalbimden tutacak bir el var mıdır?
Ümid “xəstə”si Tibb bacısından xahiş etmişdi, bu gün çarpayısını pəncərənin yanına qoyacaqdılar. Doya – doya pəncərənin şəffaf şüşəsindən günəşin nura boyadığı dünyaya baxacaqdı. Çox keçmədi nərmənazik, badam dodaqlı, gülər üzlü həkim tibb bacısı ilə gəldi. Bu həkimdəki xoş ovqata heyran olmamaq mümkün deyildi. Hər xəstəni öz dilində dindirən, xoş nəvazişlə yanaşan, qardan seçilməyən ağ paltarlı qadın sanki bir mələk idi. Gülə- gülə bizə yaxınlaşdı. Salam verib, əlini onun alnına qoydu: – Niyə narahatsan, ay dayı? – Yox, ay qızım, narahat deyiləm. – Çarpayının yerini indi deyişəcəklər, narahat olma. – Çox sagol, qızım . – Bax ha, özünü yerə çox vermə. Sənin hələ nə yaşın varki? Gülürük. -70 – i keçib, ay qızım. – Maşallah, 17 yaşında görsənirsən . Dayının dodağı qaçır. Üzünə cavanlıq eşqi gəlir, bığaltı gülümsünür. Həkimin dediyi bu bir kəlmə ona ruh verir sanki. Dikəlib oturur. – A qızım, Allah səndən razı olsun. – Yastığın yüngül olsun, dayıcan, gələcəm. – deyib başqa xəstələrini yoxlamağ gedən gözəl qəlbli həkimin vurduğu ətrin qoxusu bir müddət otaqdan çəkilmir. Bir az keçmiş iki tibb bacısı gəlib, dayının çarpayısının yerini dəyişirlər. Dayının qoluna girib stulda otuzdururuq. Güclə oturan dayının iradəsinə heyran – heyran baxıram. Stulda rahat otura bilməyən dayı əlimi geri itələyir : – Ay ogul, məni tutma, hələ gücüm tükənməyib. Gülürük. Tibb bacıları dayının çarpayısını düzəldib, dayını öz yerinə keçirdirlər. Dayı bir müddət oturub, pəncərədən çölə baxır. Günlərdi burdadı, yanına tez – tez gəlirəm. Xəstəliyi çox ağırdı. Vəziyyətində heç bir irəlləyiş yoxdu. Son günlərini yaşadığını özü bilmir. Müalicə alıb evə qayıtmaq ümüdü ilə yaşayır. Sevgi dolu gözlərlə pəncərədən çölə baxır. Payızın, küləyin yelinin vurub yerə sərdiyi yarpaqlara baxdıqca ah çəkir . Üzünü mənə tutub : – Bax, bala görürsən yarpaqları? Başımı yelləyirəm. Narahat oluram. Nahaq çarpayının yerini dəyişdik , – Payızdı, dayı, yarpaqların tökülən vaxtıdı. – Elədi oğul, həyat da belədi, zəif insanları tez məğlub edir. Heç nə demirəm. Sükut çox çəkmir. – Uzan, bir az dincəl.- deyirəm. – Narahat olma, oğul. Mən yaxşıyam. Çətinliklə uzanır. Yenə də mənim köməyimdən imtina edir. Hava qaralmağa doğru gedirdi . Birdən güclü külək başladı. Agaclar küləyin müşayəti ilə rəqs edirdilər . Hərdən pəncərəyə gəlib dəyən nar agacının çubugu , sanki küləyin çaldıgı musiqinin son akkordlarını vururdu . Dayıya belə hava xoş olmaz deyə düşündüm . – Bəlkə pərdəni çəkək ? – Nə danışırsan , ay ogul? Belə gözəl təbiət hadisəsini qaçırtmaq olar? – Bir azdan ildırım , falan .. Sözüm agzımda qaldı . – Hər bir təbiət hadisəsinin öz yeri var . Mən hər birindən güc alıram . Bir az əsəbi verilən cavabdan sonra sakitcə yerimdə oturdum. Nədənsə darıxmaga başladım . – Durum bir siqarət çəkim,dayı icazənlə . – Get ay ogul , ö zəhirmarı qarışdır qanına . Elə bilirsən xeyri var? – Adətkar olmuşam , tərgidə bilmirəm . – İradən olsa , tərgidərsən. Mən də çəkirdim , cavanlıqda .. Eh .. başını bulayır . – Cavan idik , dostlarla içki məclisi qurardıq , səhərəcən qəlyanın tüstüsü siqaretin tüstüsünə qarışardı . Havadakı dumana baxıb həzz alardıq .Noldu sonu? – Ay dayı ,xəstəliyin ona nə dəxli? – Hə , bax , mən də elə deyirdim . İndi deyirəm keşkə o səhvləri etməzdim . Siqaret eşqim sönür . Yandırmaq istədiyim siqareti qutusuna qoyub çölə çıxıram . Öz – özümə düşünürəm . Həkimlər dayının vəziyyətinin çox pis oldugunu deyirlər . Kimsəsi olmayan bu agsaqqala nəsə olsa mən neyniyərəm? Qəribə tanışlıgımız olmuşdu dayıyla . Gec idi , yorgun argın evə qayıdırdım . Bu gün aylıq məvacibimi almışdım . Beynimdə kirayə pulu , kamunal ,borclarımı ödəməyəcək pulumun haqq – hesabını etdiyimdən , ətrafda baş verənləri görmürdüm . Dar dalanların birinə girmişdim . Hər dəfə burdan qorxa – qorxa keçirdim . Birdən yaxınlıgımda hənirti eşitdim . Arxaya dönməyə macal tapmadım . İsti havada böyrümə dəyən soyuq nəsə oldugunu hiss edən kimi ürəyim sanki yerə düşdü .Qorxdugum başıma gəlmişdi . Soygunçular idi . Biri bıçagı böyrümə tutdu, o biri üst başımı axtardı .Bir tərəfdən canımın ,digər tərəfdən onsuzda problemlərimi ödəməyəcək maaşımı itirmək qorxusu məni az qala dəli edəcəkdi . Birdən kimsə o iki nəfəri götürüb divara çırpdı . Heç nə anlamadım . Qaçmaga taqətim olmadıgından ordaca yerə oturdum . Məni xilas edən , yerdən qaldıran, bu gün can verən dayı idi. Ondan sonra dost olduq . Otaga qayıtdım. Dayı üzünü pəncərəyə çevirib , göyün üzünə gözünü qırpmadan baxırdı . Sanki gözünü qırpsa , nəyisə qaçıracaqdı . Xəyaldan ayırmaq istəmirəm . Bir qədər baxandan sonra gülümsünür . Üzünü mənə çevirib ; – Yaxın gəl ,sənə həyat heykayəmi danışacam .- deyir . Sevinərəkm çarpayısının ayaq tərəfində otururam . – Hə ogul bala , mən də sənin kimi cavan olmuşam. Gəncliyimdə bir qıza aşiq olmuşdum . Fikirə gedir , gözləri dolur , agır – agır nəfəs alır . – Su verim? – Yox , yox . Yaxşıdı hər şey .- deyib , özünü gümrah göstərmək üçün sönük gözlərinə yalançı ümüd gətirir . – Hə bala , dəlilər kimi sevirdim. Yolda görmüşdüm , kim oldugunu bilmirdim. Gözüm ondan başqa heç kimi , heç nəyi görmürdü .Çiyninə tökülən şabalıdı saçları , iri qara gözləri məni valeh etmişdi . Əyninə geyindiyi baharı xatırladan al əlvan rəngli donlar ona xüsusi yaraşır , gözəllik verirdi . Yaxınlaşmaga cürət etmirdim , amma şam kimi əriyirdim . Hər dəfə yolunda durub ilahinin yaratdıgı bu gözəlliyə doyunca baxmaq üçün saatlarla işimdən ayrı qalmalı olurdum. Amma bu məni yaşadan , gün verən günləri xatırladıqca indi də ruhum sanki cavanlaşır , xoşbəxt oluram . Hə nə başını agrıdım , 4 ay beləcə bu gözəl günləri yaşadım. Bir gün özümdə güc tapıb , mənə enerji verən günəşimə yaxınlaşdım . Qəlbimin dərinliklərində kök atan sevgimi bu gözələ bildirdim . Heç nə demədi .İri gözlərini süzdürüb gülümsündü . Uzaqlaşıb getdi . Mənim cismimi də , ruhumu da özünə baglayıb getdi . Günlər beləcə keçirdi . Mən yaxınlaşıb danışırdım , o gülümsünürdü . Düzünü desəm cavab verməməyi məni pərt etsə də , büruzə verməməyə çalışırdım . Bir gün yenə işdən gəlirdi . Belə bir hava var idi . Əlində çətir tutmuşdu , qarşı səkidən gəlib yanımdan keçəcəkdi . Mənə çatanda istədim səni sevirəm deyib qışqıram . Nədənsə utandım , amma qarşısını kəsib dilim topuq vura – vura , onsuz yaşaya bilməyəcəyimi , ona aşiq oldugumu dəfələrlə təkrarladım . Yenə gülümsündü , əlində tutdugu vərəqi mənə verib , uzaqlaşdı . Tez – tələsik səliqə ilə bükülmüş vərəqi açdım . – Mən nə eşidə , nə də danışa bilmirəm .Zəhmət olmasa fikrinizi bu vərəqə qeyd edin . – yazmışdı . Elə bil məni ildırım vurdu . Yerimdəcə quruyub qaldım . Əvvəl məni aldatdıgını zənn etdim . Sonra öyrəndim ki , zavallı həqiqətən qüsurlu imiş . Səbrim çatmıyıb , həyəcanla yarıda hekayəsini böldüm ; – Uzaqlaşdın? Əsəbi şəkildə mənə baxdı ; – Dəli olmusan? Sevgi qüsur tanımaz bala . Səbrsizləndim . – Sonra nə oldu? Öskürək tutdu dayını . Sinəsindəki xışıltı, köksününün tez – tez qalxıb – enməsi vəziyyətinin yaxşı olmadıgını göstərirdi . – Bir az dincəl , danışarsan. – dedim. – Hə bala, düz deyirsən . Amma dayana bilmədiyi bəlli idi . Yenidən danışmaga başladı. – Qüsurlu olmagı vecimə deyildi , bütün halıyla qəbulum idi . Bircə hə desəydi , hər şey yoluna düşəcəkdi . Sevgimi kagız üzərinə sıgdırıb , ona cavab verə bilmirdim . Amma əlacım yox idi . Bircə kəlmə yazdım .Səni sevirəm , mənim həyatımın sönməyən günəşi olarsan? İnan adını da bilmirdim .Sən demə bu gözəlliyin adı Şəms imiş . Odur ki günəş kimi bərq vururmuş . Bir gün əlim əsə – əsə məktubumu ona verdim . Günlərlə yolunda dayanıb cavab gözlədim . Gəlib yanımdan keçəndə başını aşagı salıb keçir ,sönük gözlərini gizlətməyə çalışırdı .Heç nə anlaya bilmirdim . Ürəyim az qalırdı dayana . Əlim hər şeydən soyumuşdu . Artıq işə də getmirdim . Siqareti – siqaretə calayırdım . Və bir gün . Gözlədim gəlmədi . İki gün gözlədim gəlmədi .Vəziyyətimi təsəvvür belə edə bilməzsən . Nə edəcəyimi bilmirdim . İntihar etməyə belə gücüm yox idi . Səssiz gediş məni məhv etmişdi . Bir neçə gün sonra öyrəndiyim xəbər məni göydən götürüb yerə çırpmışdı . Dayının danışdıqca həyəcandan qızardıgını , əllərinin əsdiyini görüb qorxuya düşdüm . Tibb bacısını səsləmək istədim , qoymadı . – Onsuzda bu gün sabah öləcəm ,qoy sonacan danışım – deyib , gülümsəməyə çalışdı . Kədər dolu gözlərdə illərin sevgisi yatırdı . – Hə bala , öyrəndim ki ,yazıq qız ,həm də ürək qüsurlu imiş . Bu dünyaya əlvida deyibmiş . Ondan sonra illərlə yaşaya bilmədim . Mənim sevgi günəşim ölmüşdü . Qəbrini tapıb günlərlə ora gedib aglayırdım Məzarı ilə dərdləşir , günlərimi onunla keçirirdim . Ölmək istəyirdim. İllər sonra ayıldım ki , həyat davam edir .İlahidən güc alıb , həyat adlı amansız taleyimlə barışıb yoluma davam etdim. Sonra ailə qurmadım. Ona olan eşqimi qəlbimə həkk etmişdim. Günəş qəlbimdə ayrısı üçün yer buraxmamışdı. Bəlkə də anamı uşaq vaxtı itirməyim, bacımın olmamagı ona bu qədər baglanmagıma gətirib çıxartmışdı. Bəlkə də onlar olsa idi mənim həyatımı başqa tərəfə istiqamət alardı. Amma bir söz deyim, mənim eşq adlı günəşim sönmüşdü. Həyat adlı sevgimsə bu günə kimi məni bir gün də olsa tərk etmədi. İradə , ümüd , arzu həmişə yanımda oldu. Danışdıqca gözlərindəki həyat eşqi ətrafa işıq saçırdı . Bu yaşdakı cismdə olan , cavan ruh məni heyran etmişdi. Gözlərinin giləsinin işıgı sönmək üzrə idi, amma həyata olan sevgi, həyata baxış bucagının hərtərfli gözəlliyi o sönüklüyü ört- basdır etməyi bacarırdı. Son anları oldugunu anlayırdım. Yaxınlaşıb əlindən tutdum. Dodagının altında kiminləsə danışırdı elə bil. Üzümə baxıb gülümsündü . Nurlu çöhrəsinə yeni bir nur qonmuşdu sanki. Hər tərəfə göz gəzdirdi. Sonra pəncərədən çölə baxdı. Göy üzünü sevgi ilə süzdü . Yavaşca kəlmeyi- şəhadətini deməyə başladı. Sönük , amma ümüd dolu gözlər göyə dikilib qalmışdı. -Gəlirəm , gəlirəm, nə gözəldi oralar deyib, gözlərini fani dünyaya əbədi olaraq yumdu. Üzündə illərdi o balaca qəlbinə sıgışdırdıgı günəşin əksi bərq vururdu. Ümidlə yaşayıb , ümid xəstəsinə çevrilən bu gözəl , nur üzlü insanın öz günəşinə qovuşmaq üçün necə tələsdiyi çöhrəsinə yansımışdı.
Redaktorları: filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Telman Vəlixanlı, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Lalə Məmmədlidir.
Kitabda yazıçının son illərdə qələmə aldığı və internet səhifələrində, internet jurnallarında özünə yer almış hekayələri, lətifəvari hekayələri toplanmışdır. Hekayələrdə məzəli adamların əhvalatları, gündəlik həyatda baş verən gülməli hadisələr işıqlandırılır, cəmiyyətə zidd, yararsız insanlar tənqid edilir.
XƏZƏR DELTASINDA GÖYQURŞAĞI (Zaur Ustacın yeni kitabı haqqında) Dilin gözəlliyi onun ilkinliyində, təravətində, kökündədir. Bu gün yazılan ədəbi mətnlərdə (istər poeziya, istər nəsr nümunələrində) sanki yad cisimlər dolaşır, dilin substansionallığı qondarma, hibrid sözlərə qurban verilir. İnsan əşyaları sözlər vasitəsilə tanıyır, özünü sözün batinindəki mənalarla formalaşdırır. Söz həm də arxetiplərin övladıdır. Bədii mətnlər arxetiplərdən sızan elementlərlə yaranır. Mən Zaur Ustacın formaca ənənəyə bağlı, məzmunca yeni şeirlərini oxuyanda şairin bu fikir akrobatlığı məni yaxşı mənada təəccübləndirdi. Şeir qeybdən bizə ötürülən xəbərlərdir, bu informasiyaları poetik düşüncələrlə süsləmək istedadın göstəricisidir. Zaur bəyin şeirlərində ustadlardan bizə əmanət qalan dastan estetikası səma pıçıltılarını öz içindən keçirərək yeni biçimdə XXI əsr oxucusuna təqdim edir.
ZAUR USTAC – XƏZƏR DELTASINDA GÖYQURŞAĞI Zaurun bu kitabı sanki sakit axan çayın coşub-çağlayan dənizə – Xəzər deltasına qovuşduğu yerdir. Hissin, duyğunun müxtəlif çalarları, rəngləri bu şeirlərdə göyqurşağı kimi birləşir. Şeirlərdən alınan təəssüratları ümumən bu cür ifadə etmək olar: Xəzər deltasında göyqurşağı. Çiçək açsa, haçan həyat ağacın, Yaz çağındır, o çağını yaza yaz! Qan qaynasa, qışın oğlan çağında, Qışa deyil, o çağını yaza yaz… * * * Araz dağdır, haldan hala hal eylər, Sakit axar, eldən elə yol eylər, Dost-aşina, taydan taya əl eylər, Ayaq açsa, o çağını yaza yaz! Bu misralar “Şahi-cahan” şeirindəndir. Şair “kamera”sını (poetik görüm bucağı) Araza tuşlayıb, bu kamerada Araz çayının coğrafi təyinatından əlavə milli identifikasiyasına da işarələr sezmək mümkündür. Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə həsr olunmuş şeirdə bu iki misra məni tutdu: Özün getdin yuxuya, Milyonları oyatdın… Olduqca tutumlu ifadədir, yaddaşa həkk olunur. Həqiqətən, İlqar Mirzəyev, Mübariz İbrahimov, Polad Həşimov kimi oğullar Zaur bəyin təbirincə desək, “yuxuya” getsə də xalqın milli şüurunun oyaq qalması üçün canlarından keçdilər. Başlanan yol qapından, Şuşayadək uzandı… Vətən oğlun itirdi, Torpağını qazandı… Can-torpaq qiyaslanması şeirdə orijinallığı ilə seçilir, yadda qalır. Şəhadət məqamına yetişən əsgər Vətənə, Vətənin şəklinə çevrilir, Vətənləşir. İnsan yoxdursa, Vətən də yoxdur, Vətən yoxdursa, insan da mövcud deyil. İnsanı ayaqda saxlayan üstündə durduğu torpaqdır. Ana torpaq ifadəsi əbəs yaranmayıb. Hamımız onun bağrından qopmuşuq, sonda yenə də onun qucağına düşəcəyik. Bu qəbil şeirlər Vətən sevgisinin əlifbasıdır. Vətən sevgisi imanla müqayisə olunur. İmansız adam üçün Vətən anlayışı yoxdur. Bu anlayışların konkretləşməsində poeziya çox böyük rol oynayır. Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeirini xatırlayın. Uşaqların ürəyinə Vətən sevgisini bu şeirlə toxum kimi əkmişik. Abbas Səhhətin “Vətən” şeirini yada salaq. “Vətəni sevməyən insan olmaz, olsa ol şəxsdə vicdan olmaz”. Ana südü kimi qanımıza hopan bu şeirlər zaman-zaman içimizdəki yurd sevgisini körükləyib. Zaur Ustacın şeirlərini fərqləndirən həm də bu komponentlərdir. Həmin komponentlər dilin folklor qatından mayalanaraq həmin şeirlərin sanbalını, çəkisini birə beş artırır. Ədəbi genetika burada öz sözünü deyir. Zaur bəy estafeti öz sələflərindən alıb gənc nəsilə ötürür. Bu mənada şairlər, qələm adamları keçmişlə gələcək arasında möhkəm körpülər quran körpüsalanlardır. “Xəzər deltasında göyqurşağı” adı altında toplanmış bu şeirləri bircə-bircə təhlil etmək fikrim yoxdur. Bu şeirlərdə 44 günlük Vətən savaşının da izləri var, didaktikanın ötəsində olan misralar da var, şəraitin diktə etdiyi (gərəkli və lazımlı!) pafos da var. Rənglər spektrində qovuşan hislər, duyğular oxucunun qan yaddaşına xitab edir. Qələm dostuma yaradıcılığında uğurlar arzulayıram! Özü demiş, “bu yol ərənlər yoludur”. Yolun uğurlu olsun, Zaur Ustac! 11.01.2022. Bakı.
MÜQƏDDƏSLƏR (… bütün məzarsız Vətən övladlarına ithaf olunur…) Səngəri məzarı olan qardaşım, Hələ də bilinmir əhvalın sənin… Dəfndən Məada Bərzəx deyirlər, Məchuldur durumun, məqamın sənin… * * * Silahın pas tutub, daha heç atmaz, Dəbilqən gəzsə də, çəkmən köç etməz, Kəmər yox olsa da, toqqan heç itməz, Qumquman olubdu kimliyin sənin… * * * Üç rəngli bayrağım süsləyən dağlar, Hər zirvə minlərlə şəhidi ağlar, Bənövşə çiçəyi qəlbimi dağlar, Dağların ağ qarı kəfənin sənin… * * * Zaur buz bulaqdan içəmməz daha, Bənövşə müqəddəs, dərəmməz daha, Ağ qarı tapdayıb, gəzəmməz daha, Bu yurdun nəyi var, ünvanın sənin… 09.05.2021. Bakı.
ATALAR Atalar Yer üzündə Allahın kölgəsidir, Haqdır, ədalətdi bu, Allahın bəlgəsidir.
* * * Həm arxa, həm dayaqdı övlada varlı ata; Uşaq var ata istər, uşaq da varlı ata…
* * * İstəyirəm gorəsən, mümkün deyil danışmaq, Belə olur atanın ətəyindən yapışmaq…
* * * Allah ətəyi kimi, bərk sarılıb, tutuşmaq, Balaca yumruqlarla, “allahlarla” vuruşmaq …
* * * Həm arxa, həm dayaqdı övlada varlı ata; Uşaq var ata istər, uşaq da varlı ata… 13.06.2021. Bakı.
İLQAR (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Qəhrəman olmaq üçün Gəlmişdi Yer üzünə. Silahı sevgi idi, Qonmuşdu nur üzünə. * * * Verdilər İlqar adın, Böyüdü üzdə vüraq. Fəxriydi dostun, yadın, Əhdinə düzdü İlqar. * * * Ananın sevinciydi, Obanın şan-şöhrəti. Ziyası oldu xalqın, Əritdi zin-zülməti. * * * Gətirdi gedişiylə Şərəfi, şanı bizə. Qollara qüvvət oldu, Təpəri yetdi dizə. * * * Məzara düşən gün o, And içdi mərd oğullar: -“Bu qanı alacağıq, Sən rahat uyu, İlqar!” * * * İgidlər tutdu sözün, Bir gündə döndü zaman. Göstəriş verildi ki, Düşmənə yoxdur aman! * * * Çin oldu arzuları, Qarabağ oldu azad. Uyuyur rahat indi, Şəhidim indi rahat… 21.06.2021. Bakı.
VƏTƏN DAŞI “Yaşıl”ına yaşıl qatan, Dizi yaşıl oğullar var! “Göy”ün açıq olsun deyə, Göydən buludu qovdular! * * * “Qırmızı”na qanın qatan, Gözü yaşlı analar var! Sən beləcə şax dur deyə, Qəddini əydi atalar! * * * Haqqın yoxdur; nə solmağa, Əyilməyə Vətən daşı! Vətənimin sözüsən sən, Yadelliyə Vətən daşı! 29.06.2021. Bakı.
O GÜN (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Hər şey belə başladı, Gülə-gülə getmişdin… Döndün üzdə təbəssüm, Çöhrənə həkk etmişdin… * * * Tək getmişdin gedəndə, Yüz min olub qayıtdın… Özün getdin yuxuya, Milyonları oyatdın… * * * Hər şey belə başladı, Bütün xalq həmdəm oldu… Cümlə aləm toplandı, Azərbaycan cəm oldu… * * * Yuxudaykən əbədi, Yatmışlara qalx dedin… Vətənin qara dərdin Al boyayıb, ağ etdin… * * * Girib torpaq altına, Çıxartdın üzə nə var… Bir gedişə mat idi, Taxtada tüm fiqurlar… * * * Tarixində satrançın Bəlkə də bu oldu ilk… Qarşısında bir topun, Vəzir olmuşdu fillik… * * * Hər şey belə başladı, Qonaqların sığmadı O gün həyət-bacana, Məmləkəti çuğladı… * * * Başlanan yol qapından, Şuşayadək uzandı… Vətən oğlun itirdi, Torpağını qazandı… * * * Belə şanlı hekayət, Tarixdə bir, ya iki… Lap başqası varsa da, Möcüzədir bizimki … * * * Bu dastanı qanıyla Yazdı ərlər, ərənlər… Bu kitabın qədrini, Bilir yazmaq bilənlər… 14.07.2021. Bakı.
Bu gün “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Samux rayonu üzrə bölgə təmsilçimiz, dəyərli söz adamı Seymur Sönməzin doğum günüdür! Ad günü münasibəti ilə qələmdaşımızı təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun, Seymur müəllim! Şairin şad günü münasibəti ilə qələmə aldığı şeirini sizə təqdim edirik:
MƏNİM ÖMÜR YOLUM Boylanıb geriyə baxdım bir anlıq, Elə bil üstümü duman-çən aldı. Gözümün önündən keçdi cavanlıq, Ömrün bir ili də arxada qaldı. * * * Nə yaman tez ötdü aylar-fəsillər, Anlar tufan kimi, yel kimi keçdi. Durub arxasınca baxdığım illər, Qarşımdan bulanıq sel kimi keçdi. * * * Söykədim üzümü xatirələrə, Sevdalı çağlarım geriyə döndü. Zülmətdə qərq olan neçə bənd-bərə, Mənimlə birlikdə dil açdı, dindi. * * * Közərdim təzədən sönmüş ocaqtək, Nurlu sabahların seyrinə çıxdım. Yaratmaq eşqiylə çırpındı ürək, Keçilməz sədləri bir anda yıxdım… * * * Duruldum su kimi avazda-səsdə, Sanmayın ağlımı nəsə çaşdıdı. Bir il gəldisə də yaşımın üstə, Məni şeirlərim cavanlaşdıdı. 04.02.2022.
ŞƏHİD MƏZARI Uzanan yollara baxan bir məzar daşı vardı. Hündür təpəlikdə özünə məskən salmışdı. Buradan yayda gözəlliyə bürünən meşələrə, al-əlvan rəngə boyanan çəmənliklərə, sevinclə oynayan uşaqlara baxardı bu soyuq məzar daşı. Payız gələndə saralar solar, qışda qarın buzun altında buzlaşardı sanki… Nə gələni vardı, nə gedəni. Kimsəsi yoxdu bu məzar daşının. Kimsə bilməzdi kimin yadigarıdı burada uyuyan. Yaxınlığına hərdən uşaqların topu gəlib düşərdi. Onlar da qorxa-qorxa yaxınlaşıb götürərdilər topların. Bir də hərdən özü kimi bir kimsəsiz çoban gələrdi bu tənha məzarın yanına. Qəmli-qəmli tütək çalardı. Bu məzarın ana laylası da, “Quran” sədası da o qəmli musiqi idi… Əslində kimsənin bilmədiyi, sirlərlə dolu olan bu məzar daşı şəhid məzarıydı. Ata-anasının yeganə göz qarası, bacısın ürək parası, yarının can parası, övladının hər şeyi idi, bu məzar daşı… Uzaq-uzaq ellərdə onu gözləyən neçə-neçə arxasınca həm aglayan, həm axtaran, həm ümid edən ürəklər vardı… Qəlblər qəhrəmanı idi bu şəhid məzarı… Nənəsi nəvəni dizi üstə oturdub, oxşayıb atasının qəhrəmanlıqlarından tez-tez danışardı. Babası atasının döyüş yoldaşlarının yanına aparardı, anası gecelər xısın-xısın aglayaraq, taleyinə boyun əyib, gözüyaşlı bağrına basar, oxşayardı onu: -“qayıdacaq can bala atan”,- deyərdi. Qayıda bilməsə, bizə göylərdən baxacaq deyərdi… Sən böyüyüb atan kimi olacaqsan deyirdi. Balaca qızarıb şişmış gözlərini silib:- “mən səni qoyub getməyəcəm, atam kimi”, -deyirdi… Anası onu hər dəfə qucaqlayıb:-“atan bizi qoyub getmədi, o, bizi qorumaga getdi”,- deyərdi… İllər keçdi…Tənha məzar daşı yenə də uzanan yollara qəmli-qəmli baxırdı. Lap az əvvəl çoban laylasın çalıb getmişdi. Yaxınlıqdan maşın səsi gəldi, sanki məzar daşı işıqlandı. Bir yaşlı, qoca babayla bir cavan oğlan ona yaxınlaşırdı. Yaşlı baba oğlana nəsə danışırdı. Get-gedə səs aydınlaşırdı: -“Bax bala, dediyim məzar budur, illərdi burda ziyarətsiz qalıb… Gələni yox, gedəni yox… Sənin axtardığın adam ola bilərmi?” Cavan oğlan ürəyi əsə-əsə, ürkək baxışlarını ad yazılan daşa yönəltdi. Sanki ildırm vurdu onu:- “Ola bilməz! Ola bilməz! Kişi bir anlıq qorxdu… Nə oldu mənim balam?. Bu ola bilməz! Mənim atam ölə bilməz! O, qayıdacaq!”,- deyə hayqırırdı cavan oğlan. Kişi onu sakitləşdirməyə çalışdı. Bir az su verdi, oğlan suyu içib daşı qucaqladı. Hönkürtü ilə ağlamağa başladı. Bu anda illərlə tənha qalıb, özünü məgrur tutan məzar daşı kiçilməyə, əyilməyə başladı sanki… Daşdam qəribə bir hənirti gəldi sanki… Bu hənirti dağlara, daşlara əks-səda verdi. O, artıq təhna deyildi…
