ŞEİR OLMUŞ ŞƏKİLLƏR (Zaur Ustacın “Şeir şəkillər”i haqqında düşüncələr) Ədəbiyyatın ən möcüzəli cəhətlərindən biri odur ki, sözlər bəzən bir fotoaparatın (şəkilçəkənin) çəkdiyi kadrlardan daha aydın, daha təsirli təsvirlər yarada bilir. Şairlər bəzən bir şeir vasitəsilə elə canlı mənzərələr qururlar ki, insan özünü həmin o məkanda, həmin o anın içində hiss edir. Zaur Ustacın “Şeir şəkillər” adlandırdığı bu kiçik həcmli şeirlər toplusunda onun müxtəlif vaxtlarda kitabda da təqdim olunmuş dörd fotodan ilhamlanaraq yazdığı dörd şeir yer alıb (dörd foto – dörd şeir):
-“Qucağını geniş aç”,
-“Dünya bir pəncərədir”,
-“Can ay ana”,
– “Bu axşam”.
Onu mütləq qeyd etməliyəm ki, şeirlərlərin bəzilərilə əvvəlcədən tanış idim. Hətta ikisi haqqında ətraflı məqalə də yazmışam. Kitab Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri şəhid Pəncəli Teymurovun səmada çəkilmiş fotoşəkili və Zaur Ustacın bu fotodan təsirlənib qələmə aldığı “Qucağını geniş aç” şeirilə başlayır. Sonra digər şəkillər və şeirlər gəlir. Kitabın adından da məlum olduğu kimi Zaur Ustac bu dörd şeiri məlum dörd fotodan ilhamlanaraq qələmə alıb. Birinci üç şeir (“Qucağını geniş aç”, “Dünya bir pəncərədir”, “Can ay ana”) hərbçi həyatının bütün məqamlarına toxunur desək, yanılmarıq. Azərbaycan Milli Qəhrəmanı şəhid general-mayor Polad Həşimovun anası Səmayə xanımın sadəcə bir kadrda donub qalan baxışını Zaur Ustac çox təsirli təsvir edib. Bu şeirdə o, təkcə hərbçinin həyatını deyil, ona həyat verən, Vətən üçün igid-ər oğul böyüdən ananın mükəmməl obrazını yaradır: Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda xanım, xatın bir Ana, Sinəsində bağrı çat-çat olan var… Bu baxışdan neçə Ana boylanar… Bu baxışda Nüşabə tək şir Ana, Tomris kimi kükrəyən var, yanan var… Bu üç şeirdə elə məqamlar var ki, həmin ştrixləri ancaq hərbçi həyatına dərindən bələd olan qələm sahibləri edə bilər. Bu işdə şübhəsiz ki, Zaur Ustacın köməyinə peşəkar hərbçi olması gəlib. Mənə ən maraqlı gələn “Bu axşam” şeiri və bu şeirin ilham qaynağı olan foto oldu. “Bu axşam” şeiri duyğuların rənglərlə, əşyaların isə hisslərlə danışdığı bir şeirdir. Şeir boyu bircə cümləlik motiv var: “Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm…” Amma bu motiv adi bir giley və ya sevgi yanğısı deyil. Bu ifadə əslində şair-fotoqrafın “mənzərə dəyişən” düyməsi rolunu oynayır. Hər dəfə təkrarlananda şair başqa bir mənzərəni, başqa bir detala hopmuş kədəri işıqlandırır. Sanki otaqda sakitcə gəzir və hər əşyanın ruhuna toxunur. Üstündə sarı qələm, ağ kağız, öləziyən şam, pəncərə önündə soyuyan çay… Bir masa bu qədər danışa bilərmi? Bu əşyalar həmişə, hər yerdə gözümüzün önündə olsalar da şairin dilində canlı obrazlara çevrilirlər. Hətta sarı yarpaqlar belə kədəri duyub xiffət çəkir. Pəncərə şüşəsinin “ağlamağı”, şalın “üşüməsi”… Bunlar əşyalaşmış hiss deyil, hissləşmiş əşyadır. Bu, Zaur Ustac poeziyasının özünəməxsusluğudur. Şeir göstərir ki, evin içində heç nə susmur. Gözləyən insanın tənhalığı gəlməyən insanın həsrətinə qarışır və yalnız şairin qəlbini deyil, bütün məkanı bürüyür. Ocaq üşüyür, odun ağlayır, yorğan büzüşür, külqabı qəmgin dayanır. Bu görüntülər sadəcə təsvir deyil – bunlar fotoya (rəsmə, şəkilə, tabloya) çevrilmiş duyğulardır. Sanki otaqda görünməyən fotoqraf gəzir və hər detalın şəkilini çəkir. Bu fotoqraf – şairin öz qəlbidir. Şeirin ikinci hissəsində məişət əşyaları bir-bir insan xarakteri qazanır, sanki səhnə rekvizitinə çevrilir. Mütəkkənin bir qol, masadakı külqabının və rəqqasın bir toxunuş üçün darıxmağı şairin uğurlu tapıntısıdır. Burada şairin incə poetik müşahidəsi baş qaldırır. Sevgi yalnız sevənlərin iç dünyasını deyil, ətrafındakı məkanı da dəyişə bilir. Gəlməyən insanın yoxluğu (həsrəti, intizar) yalnız insanın ruhunda, əhval-ruhiyyəsində deyil, ətrafda (əşyalarda) da duyulur. “Bu axşam” şeiri sanki fotoalbomdur. Amma albomun səhifələri kağız deyil, xatirələrdir. Şəkilləri kamera yox, hisslər çəkir. Buna görə də Zaur Ustacın poetik dilində adi əşyalar belə ruhlanır, nəfəs alır, danışır. Bu şeirdə hadisə çox sadədir – birinin gəlməməsi. Amma poetik baxış bu sadəliyi obrazlarla genişləndirib böyük bir dünyaya çevirir. Hər misra yeni şəkildir, hər təsvir yeni kadrdır, hər epitet yeni rəngdir. Zaur Ustac bu şeirdə oxucuya göstərir ki, bəzən insanın içindəki boşluq ətrafdakı hər şeyi kölgələyir, bəzən bir insanın yoxluğu otağın ən kiçik detalına qədər hiss olunur. “Bu axşam” sadəcə kədər şeiri deyil. Bu, incə müşahidə qabiliyyətnin, detalların poetik dildə canlanmasının bariz nümunəsidir. Beləcə, şeir bütöv bir fotoalboma çevrilir – şeir olmuş şəkillərə.
PASSION When we have passion, we don’t stay, We work hard night and day. We play our best role To achieve our desired goal.
We gather courage and let go of fear, All the difficulties we bravely bear. Though we are in pain and tired, We keep moving forward.
We swim across the seas and climb the mountains, Though it’s unbearably hot, cold, or it heavily rains. We don’t return back, ahead we go, Though the strong winds blow.
Though we’re hungry and thirsty, We move forward patiently. We move on thorns that come in our way. We never step back but move forward night and day.
It’s the passion that helps us win our race, Though many difficulties we face. So, until passion in us plays its role, We can’t achieve our desired goal.
I AM THE JUST PEN
I’m the pen only to do justice.
I write anti to tyranny ‘n slavery.
I write to wake up the asleep conscience .
I can be stopped to write the truth
But I can’t be motivated to write the falsity
The ink in me never accepts any bribe .
I know my job in which I have dignity.
I don’t hang the innocent and free the guilty .
I don’t write anti to what I’ve been given power for.
Shafkat Aziz Hajam is a poet, reviewer and co-author from India kashmir, District: Kupwara, Tehsil: Handwara, village: Kargama. He Is the author of a value based children’s poetry (rhyme book) titled as “The cuckoo’s voice”. He has also authored one adults’ poetry book titled as “The Unknown Wounded Heart “ and has written more than 100 funny limericks (five verses poems) for children. And one more Islamic Rhyme book titled as Tawheed Islamic Rhymes. His poems have appeared in local news papers like Headlines Today and Kashmir Reader and in international literary anthologies, magazines and journals like Inner Child Press International anthology USA, AZAHAR anthology, Spain, SAARC anthology, Wheel song anthology UK, Prodigy, digital literary magazine USA, PLOTS CREATIVES online literary magazine, USA and translated works in other anthology in Argentina and Lebanon. He has won a poetry contest of the month in the USA. He has reviewed many poetry books of renowned English writers. He has received many certificates of appreciation for participating in many foreign poetry contests. He has been interviewed on podcast by Maxwanette, chief in editor of the PLOTS CREATIVES online literary magazine, from Kismee , Florida, USA and by a Poetess Noreen Ann Synder, USA and has been selected for poetry recitation on UDAN TV, Bangladesh and interviewed by Chinar Radio 90.4 FM kashmir, District Baramullah, Sopore. Currently he is working as a private school English language teacher in a school namely AIIMS Secondary School located in his native town Handwara. His poems were published by The Global Nation news paper, Bangladesh. He was selected for poetry contest Award, Cosenza-Ciudad Federiciana in Italy.
Şəfqət Aziz Hacam Hindistanın Kəşmir bölgəsindən olan şair və ədəbiyyat icmalçısıdır. Kupvara rayonunun Handvara tehsili, Kargama kəndində anadan olmuşdur. O, uşaqlar üçün yazılmış “The Cuckoo’s Voice” və “Tawheed Islamic Rhymes”, böyüklər üçün isə “The Unknown Wounded Heart” adlı şeirlər kitablarının müəllifidir.
Şeirləri Hindistan, ABŞ, Böyük Britaniya, İspaniya, Banqladeş və digər ölkələrdə nəşr olunan qəzet, jurnal və antologiyalarda dərc edilmişdir. ABŞ-da poeziya müsabiqəsinin qalibi olmuş, İtaliyada beynəlxalq poeziya mükafatına layiq görülmüşdür. Hazırda Handvarada yerləşən AIIMS Secondary School məktəbində ingilis dili müəllimi kimi fəaliyyət göstərir.
SƏSSİZLİK
Bəzən sükut bir müdriklikdir — İnsanların namusunu, heysiyyətini qorumaqdır.
Bəzən sükut bir nadanlıqdır — İtirilmiş dəyərlərin ağrısından yayınmaqdır.
Bəzən sükut qorxudur, Qan tökülməsin deyə susmaqdır.
Bəzən sükut ruh düşkünlüyüdür — İnsanı pisliklərlə mübarizədən saxlayan zəiflikdir.
Bəzən sükut bir səbirdir — Arzulanan məqsədə çatmaq üçün Sakitcə çalışmağa ehtiyacdır.
Demək, sükut da bir dildir. Yaxşı və ya pis olması isə Onu nə zaman işlətməyimizdən asılıdır.
“Konstitusiya və Suverenlik İli” çərçivəsində “Yarımçıq qalmış” tamaşası təqdim olunacaq
Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondunun elan etdiyi “Konstitusiya və Suverenlik İli” qrant müsabiqəsi çərçivəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda mübarizə aparmış qəhrəmanların həyat hekayələrinə əsaslanan, müəllifləri Leyla Bəyim və Efim Abramov olan “Yarımçıq Qalmış” tamaşasının Azərbaycan İncəsənət Məktəbinin dəstəyi ilə hazırlanmasına başlanılıb. Layihənin rəhbəri Azərbaycan İncəsənət Məktəbinin təsisçisi Fərid Bağırov, quruluşçu rejissoru isə Yaqut Bədəlovadır. Layihə rəhbəri Fərid Bağırovun verdiyi məlumata görə, Layihə ideyası Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Konstitusiya və Suverenlik İli”nin keçirilməsi ilə bağlı 28 dekabr 2024-cü il tarixli 432 nömrəli Sərəncamından irəli gəlir. Layihənin məqsədi gənclər arasında Azərbaycan dövlətçiliyinin əsaslarını, konstitusion dəyərləri və suverenlik anlayışını daha geniş təbliğ etməkdir. Bununla yanaşı, gənc nəslin milli kimlik, vətənpərvərlik və dövlətçilik prinsipləri barədə məlumatlılığının artırılması nəzərdə tutulur. Layihə çərçivəsində gənclərin konstitusion norma və prinsiplərə, dövlətçilik tarixi və suverenlik anlayışının kompleks aspektlərinə dair nəzəri biliklərinin həm dərinləşdirilməsi, həm də praktiki tətbiq imkanlarının əhatəli şəkildə təqdim olunması məqsədilə strukturlaşdırılmış, çoxşaxəli və sistemli hazırlıq proqramının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Proqram çərçivəsində layihə rəhbəri Fərid Bağırov tərəfindən gənclər üçün maarifləndirici görüşlər, ustad dərsləri və praktik məşğələlər təşkil olunacaq. Bu fəaliyyətlər gənclərin yaradıcı düşüncəsinin, səhnə mədəniyyətinin və mövzu ilə bağlı məlumatlılığının artırılmasına xidmət edəcək. Eyni zamanda, seçilmiş istedadlı gənclərlə birlikdə “Yarımçıq Qalmış” tamaşası hazırlanacaq. Bu tədbirin əsas məqsədi “Konstitusiya və Suverenlik İli” çərçivəsində dövlətçilik dəyərlərinin gənclər arasında daha geniş təbliğini təmin etməkdir. Məlumat üçün qeyd edək ki, layihə Azərbaycan Respublikasının Gənclər Foundu tərəfindən elan edilmiş “Konstitusiya və Suverenlik İli” qrant müsabiqəsinin qalibidir.
Türk Mitolojisi Ve Eski Türklerde İnanç Sistemleri Türk mitolojisi ve Eski Türklerin inanç sistemleri, kadim bir kültürün izlerini taşıyan, doğa, gök ve ruhlar üzerine kurulu zengin bir inanç yapısıdır. Türkler, İslamiyet’i kabul etmeden önce Şamanizm, Gök Tengri inancı ve doğa ruhlarına dayalı bir inanç sistemi benimsemişlerdir. Bu inançlar, hem toplumun sosyal yapısını şekillendirmiş hem de Türk mitolojisinin temelini oluşturmuştur. Bu blogda, Eski Türklerin inanç sistemini ve bu inançların mitolojik hikayelerdeki yansımalarını inceleyeceğiz. Gök Tengri İnancı: Eski Türklerin inanç sisteminde en önemli unsur Gök Tengri inancıdır. Türkler, evrenin ve tüm yaşamın yaratıcısı olarak Tengri’yi görürlerdi. Tengri, hem gökyüzünün hem de dünyanın düzenini sağlayan en yüce varlık olarak kabul edilirdi. Tengri ve Doğa İlişkisi: Gök Tengri inancı, doğa ile iç içe olan bir yapıya sahiptir. Türkler, doğadaki her şeyin Tengri’nin bir parçası olduğuna inanırlardı. Güneş, ay, yıldızlar ve dağlar, Tengri’nin güçlerini yansıtan kutsal varlıklar olarak görülürdü. Özellikle dağlar, gökyüzüne en yakın yerler olarak kutsal kabul edilir ve Türkler için ibadet edilen mekanlar arasında yer alırdı. Tengri’nin Hükmü: Eski Türkler, Tengri’nin sadece doğanın değil, aynı zamanda insanların ve devletlerin kaderini de belirlediğine inanırdı. Bu yüzden, hükümdarlar da Tengri’nin yeryüzündeki temsilcileri olarak kabul edilirdi. Hükümdarların gücü, Tengri tarafından verilmiş kutsal bir yetki olarak görülürdü. Şamanizm ve Ruhlar İnancı Şamanizm, Eski Türklerin dini ve toplumsal yapısında önemli bir yer tutan bir inanç sistemiydi. Bu inançta, ruhlar ve doğa güçleriyle iletişim kurabilen şamanlar toplumun manevi liderleri olarak görev yaparlardı. Şamanlar ve Ruhlarla İletişim: Şamanlar, ruhlarla iletişim kurarak hastalıkları iyileştirme, kötü ruhları kovma ve doğa olaylarını kontrol etme gücüne sahip kişiler olarak kabul edilirdi. Şamanların doğaüstü yetenekleri, Türk toplumunda büyük saygı görmelerine neden olmuştur. Şamanlar, ayinler ve ritüellerle ruhlarla temas kurarak toplumsal dengeyi sağlardı. Yer-su İnancı: Şamanizmin önemli bir parçası olan yer-su inancı, doğada bulunan su kaynakları, dağlar, nehirler ve ağaçlar gibi doğal unsurların ruhlara sahip olduğuna inanmayı içerir. Bu yerler, Türk mitolojisinde kutsal kabul edilmiş ve doğaya karşı saygı duyulması gerektiğine inanılmıştır. Doğanın ruhları, insanların yaşamına doğrudan müdahale edebilecek güçlere sahipti. Ülgen ve Erlik: İyi ve Kötü Ruhlar Eski Türk mitolojisinde, evrenin iyilik ve kötülük arasındaki dengesini sağlayan iki temel ruh bulunur: Ülgen ve Erlik. Ülgen: Türk mitolojisinde Ülgen, göklerde yaşayan ve iyilik yapan ruhların lideri olarak kabul edilir. O, insanların korunmasını ve evrenin düzenini sağlar. Ülgen, aynı zamanda yaşamın devamı için gerekli olan yağmur ve bereketi getiren bir ruhtur. Erlik: Kötü ruhların lideri olarak kabul edilen Erlik, yer altı dünyasının hükümdarıdır. O, hastalıklar, felaketler ve ölümlerden sorumlu olan kötücül bir ruh olarak görülür. Erlik’in karanlık dünyası, insanların korktuğu ve kaçınmak istediği bir alemdir. Eski Türkler, Erlik’in zararlarından korunmak için Göktanrıdan çeşitli ritüeller ve dualar yaparak yardım isterlerdi. Eski Türk İnançlarının İslamiyet’e Geçişi Türkler, 10. yüzyıldan itibaren İslamiyet’i kabul etmeye başladılar. Ancak, eski inançların izleri İslamiyet’in kabulü sonrasında da devam etti. İslamiyet’e geçişle birlikte, Gök Tengri ve doğa ruhlarına dayalı eski inançlar, İslami değerlerle harmanlanarak Türk halk inançlarında yer buldu. Halk İnançları: Eski Türk mitolojisindeki doğa ruhları ve kahramanlık hikayeleri, İslamiyet’in etkisiyle birlikte halk arasında yaşamaya devam etmiştir. Hızır gibi figürler, hem İslamiyet’in hem de eski Türk inançlarının ortak özelliklerini taşıyan kültürel kahramanlar olarak kabul edilmiştir. Türk mitolojisi ve Eski Türklerin inanç sistemleri, doğa ile iç içe geçmiş, gök ve ruhlar üzerine kurulu zengin bir inanç yapısına dayanır. Gök Tengri inancı, Şamanizm ve yer-su gibi doğa ruhları, Eski Türklerin yaşam felsefesini ve manevi dünyasını şekillendirmiştir. Bu inançlar, Türk kültürünün temelini oluşturmuş ve Türk mitolojisinde anlatılan kahramanlık hikayeleriyle günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Faydalanılan Kaynakça; Karatay Üniversitesi makale “Türk Mitolojisi ve Eski Türklerde İnanç Sistemleri”
Şəfa niyyətinə hər tərəfində dərman qutuları var evimin, baxıb, baxıb ah çəkirəm… Dönüb-dolanıb kitab rəfinin qarşısında dayanıram gecənin bu aləmində. Kitablarıma baxıram, İçində nə hekayələr var bir mən bilirəm… İndi hamısı solğun xatirələrdi, bir də öləndən sonra yenidən dirilmələr… İlahi, xoşbəxt şeirlərim necə də yoxsul, bədbəxt şeirlərim necə də varlıdır… Ürəyim neçə Siratdan keçib, Canım neçə cəhənnəm odundan yaralı çıxıb… Bir xoş anın əvəzini min “ah”la ödəmişəm, daha əvvəl də demişəm.. – Şeirlərimdən başqa vəsiyyətim yoxdur. Neçə dildə fikrimi ifadə edə bilirəm, amma insan hansı dildə ağlayırsa, hansı dildə “ah” çəkirsə şeir dili odur… Şəfa niyyətinə hər tərəfində dərman qutuları var evimin, baxıb, baxıb ah çəkirəm… Yenə şeir dilində danışıram Allahla…
22.11.2023
Müəllif: Ailə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
