WWW.YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Qızıl Orda dövründə rus dilinə keçən türkizmlət

Avqust 23, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Qızıl Orda dövründə rus dilinə keçən türkizmlət

Bütün dillər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə və qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşir. Elə Azərbaycan türkcəsinin leksik tərkibinin zənginləşməsində də digər dillərin rolu olmuşdur. Rus dilinin lüğət tərkibi isə daha çox türkizmlər hesabına genişlənmişdir. Bu da təbiidir. Çünki ruslar daim türk xalqlarının əhatəsində olub. Amma nədənsə bu faktı söyləyəndə bir çoxları sanki qəfildən soyuq çilək qəbul edir. “Nooolsun?”-deyənlər də tapılır. O olsun ki, bu, rus tədqiqatçılarının, dil tarixçilərinin fikrləridir və nəhayət elmdir. O olsun ki, rus dili bu gün də bu qaydada zənginləşməkdədir…
Beləliklə… rus dilçilərinə inansaq:

         Период Золотой Орды

В этот период в русский язык вошёл ряд важных слов, относящихся к государственному (ям, ямщик, ярлык, казак, кочевать), военному (есаул, караул, хорунжий, ура, кинжал, атаман, сабля, кошевой) и экономическому устройству (деньга, казна, казначей, тамга (откуда таможня[9]), барыш, хозяин, харч, возможно также кабала).
Другие заимствования относятся к таким сферам как строительство (кирпич, жесть, лачуга), украшения (серьга, алмаз, изумруд), напитки (брага, буза), огород (арбуз, ревень), ткани (атла́с, миткаль, бязь, тесьма), одежда и обувь (башмак, кафтан, шаровары, тулуп, пимы, башлык, сарафан, колпак, фата, чулок), быт (стакан, сундук), погода (буран, туман). Некоторые другие заимствования этого периода: кулак, курган, алый, барсук, бусурман, карий, мишень, безмен, тa-ракан, тюрьма, бадья, булат, бурлак, гурт, базар.

Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Firuz Mustafa – Söz yaradıcılığı

Avqust 23, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

BİLİRDİNİZMİ?
Dil mozaikası

Лапша.
Bir sıra türk dillərində, o cümlədən uyğur dilində işlədilən lapça sözündən götürülüb. Mənası: kiçik hissələrə doğranmış parça, hissə, əriştə, ləpik.

*
Балбес.
Bu sözün kökünü çoxu bilmir. Ruslar cahil, nadan mənasında işlədir. Düz də edirlər. Amma bu, təmiz turk sözüdür. Mənası azərbaycanca-BİLMƏZ, tatarca BİLMES, qırğızca BİLBES.
Bir sözlə, qanmaz, anlamaz… deməkdir.
Ta qalan sinonimləri özünüz əlavə edə bilərsiz….

*
Ералаш . Bu söz, rus dilçilərinin yazdığına görə, türkcə “aralaş” sözündən götürülüb. Araqarışmış, qatmaqarışıq, hərcmərclik, səliqəsizlik.
«Что это у тебя, братец, в голове всегда ералаш
такой?». Гоголь.

*
Бирюкова́тый. Rus ədəbi dilində işlənən sözlərdəndür. Əsasən qurd, yalquzaq, canavar mənasını verir. Daha çox tənhalığı sevənlərə, aztəhsilli olanlara, habelə ciddi hərbi xarakteri olan kəslərə belə ayamalar qoşulur.
Əslində isə bu soz, yəni «бирюкова́тый» kökən türkcədir. BÖRÜ, yəni canavar. Ç.Aytmatovun «Ölüm kötüyü”ndəki Akbarını (və eləcə də Daşçeynəri) xatırlatmaq kifayətdir.
Türk xalqlarında BÖRÜ (AKBARI) sözünü ad –soyad kimi götürən şəxslər də çox olub.
Mərhum sənətşünas Ənvər bəy özünə “Börüsoy” təxəllüsünü götürmüşdü.

*
Изъян Mən desəm ki, rus dilindəki Изъян sözü “ziyan” (fars köklü türkizmdir) sözündən, Артель “ortaq” sözündəndir”, Таракан sözü türk -çuvaş dilindəki tar-aqan — tez qaçan, («убегающий») sözündəndir…. heç kəs rus dilinin halına ağlamaz. Əksinə, bu sözlərlə qonşularımızın dili zənginləşib.
*
Kарый
…Hələ карый sözü….Desəm ki, «чёрный» sözü elə bu karıy,dandır, təəccüb etməzsiz. Niyə də təəccüblənməliyik? Hələlik yarımmənbə deyirəm: (грамм. 1391–1428 гг.), заимств. из тюркск.; ср.: тур. kara, башк. ҡара, тат. кара, казахск. қара «чёрный». Sözün qısası, карый sözü “qara” sözündən götürülüb.
Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Cek Londonun məzarı

İyun 25, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Firuz Mustafa – Səyahət

İyun 24, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Amerikada Məhəmməd Əfşarla söhbət

…və nəhayət, bunu da deyim. Çörək alırdıq. Söhbətimizə diqqət kəsilən gənc satıcı gözləmədiyim halda dedi ki, zənnimcə siz Azerbaycan türküsüz.. Tanış olduq. Sən demə, Məhəmməd, Əfqanıstandan gəlibmiş Amerikaya. Dedi ki, bizə Əfşarlar deyirlər, bilirəm ki, kökümüz Azərbaycandandır.
Məhəmməd iki Univerditet bitirib. Əvvəlki hakimiyyət dövründə Əfqanıstan prezidentinin köməkçisi olub. Son çevrilişdən, dini radikallar hakimiyyəti ələ alandan sonra ölkəni tərk etməli olub. Dükanda müvəqqəti çalışır. Ona burada başqa iş vəd ediblər.
Məhəmməd Qarabağda əldə edilən qələbədən sevindiyini bildirdi. O, Əfqanıstanda da Qarabağ bölgəsinin mövcudlugunu vurğuladı.
…Əfqan, yəni “əfşar çörəyi” dadlı idi, lap bizim çörəklər kimi…

Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Firuz Mustafanın ilk kitabı

May 23, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Firuz Mustafanın ilk kitabı – ədəbiyyat tariximiz:
“Göyəm kolları”. 1985-ci il. “Gənclik” nəşriyyatı.

Mənbə: Firuz Mustafa

Məlumatı hazırladı: GÜNNUR AĞAYEVA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Firudin Köçərli və Firudin bəy Köçərli

May 13, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Ötən əsrin əvvəllərində görkəmli ədəbiyyatşünas Firudin bəy Köçərlinin ( yanvar 1863, Şuşa – may 1920, Gəncə) apardığı maarifçilik işini həmin əsrin ikinci yarısında görkəmli filosof Firudin Köçərli (dekabr 1920, Gədəbəy — iyun 2004 Bakı) davam etdirmişdir.
Gördüyünüz kimi onların hər ikisinin adı və soyadı eynidir. Onlar həyatda qohum olmasalar da, məsləklərinə görə qohumdurlar. Firudin bəy Köçərli Şuşa şəhərində, Firudin bəy Köçərli isə Gədəbəy rayonunda anadan olub. Hər iki bölgənin təbiəti, coğrafiyası heyrətamiz dərəcədə bir-birinə bənzəyir.
Firudin bəy Köçərlinin həyat yoldaşı Badisəba xanım Vəkilova-Köçərli hələ 1950-ci ildə Şəki şəhərindən Bakıya gələrək (o, həmin dövrdə Şəkidə uşaq evinin müdiri idi) BDU-nun son kurs tələbəsi olan Firudin Köçərlinı arayıb tapmış, onunla söhbət etmiş və ayrılarkən demişdir: “Firudin bəyin ad-soyadını daşımağından şad oldum. Bu qısa tanışlıqdan gördüm ki, sən də onun kimi vətənsevər və millətsevərsən”.
Vaxtilə hər ikiKöçərli haqqında yazmışam.
Firudin bəy Köçərli may ayında, Firudin bəy Köçərli isə iyun ayında vəfat edib.
Hər ikisinin ruhu şad olsun.

Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Leonid Kannegiser kimdir?

May 12, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Leonid Kannegiser kimdir?

1920-ci il avqust ayının 30-da baş verən iki qətl hadisəsi bütün Rusiyanı silkələdi. Bunlardan biri Fanni Kaplan tərəfindən “proletariatın dahi rəhbəri” Vladimir İliç Leninə atılan zəhərli güllə idi.
Həmin gün daha bir gurultulu qətl hadisəsi oldu. Belə ki, 22 yaşlı gənc şair Leonid Kannegiser (1896-1918) 30 avqust 1918-ci il tarixdə Petroqrad “ÇK”-sının sədri “çekist” Moisey Uritskini qətlə yetirdi. Birinci hadisə bütün dünyada əks-səda verdi, ikinci hadisənin üstü isə Sovet “çekistləri” tərəfindən tezliklə ört-basdır edildi. Kannegiserin adının çəkilməsi uzun müddət qadağan olundu.
Yeri gəlmişkən, Leonid Kannegiser o zamanlar artıq məşhurlaşmaqda olan Sergey Yeseninin ən yaxın dostlarından biri idi. Onu bəzən terrorist, habelə, pozğun və əyyaş kimi də təqdim edirlər.
Kannegiserin bir şeirinin tərcüməsi ilə tanış ola bilərsiz.

Aman, onyeddidə tökülən o qan
Hələ kəsilməyib, durmadan axır –
Axı azadlığın sevinci hər an
Bizə ruhumuztək yaxındır, yaxın.

Biz ölsək- arzumuz çin olar bəlkə.
Özünəvurğunluq, qısqanclıq, kədər,
Boş-mənasız sözlər, nifrət, səksəkə,
Sevincə çevrilər, biz dözsək əgər.

Ağrılar sıxmasın qoy qəlbimizi,
Məhbəsdən çıxmışıq –ruhumuz təmiz…
Qoy ölüm kandarda gözləsin bizi,
Ölsək də ölümsüz olacağıq biz.

Mənbə: Firuz Mustafa

Müəllif: Firuz MUSTAFA

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

“Qonaq Teatr” layihəsi çərçivəsində növbəti tamaşa- “Neytral zona”

May 8, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilatçılığı ilə keçirilən “Qonaq Teatr” layihəsi çərçivəsində Türkiyənin Trabzon Sənət Teatrı Bakıda Firuz Mustafanın “Neytral zona” tamaşasını təqdim edib.

Tədbirdə çıxış edən Teatr Xadimləri İttifaqı sədri vəzifəsi səlahiyyətlərini icra edən Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Hacı İsmayılov sözügedən layihədən danışıb. Bildirib ki, ötən illər ərzində Layihə çərçivəsində bəzi teatrlar Teatr Xadimləri İttifaqının səhnəmizdə maraqlı tamaşalarla çıxış edib.

Trabzon Sənət Teatrının 1993-cü ildən fəaliyyət göstərdiyini diqqətə çatdıran H.İsmayılov qeyd edib ki, sənət ocağının yaradıcısı və bədii rəhbəri Necati Zengindir və o, teatrda çox sayda tamaşaya quruluş verilib. Bu tamaşaların əksəriyyəti türk və dünya dramaturqlarının əsərləri əsasında hazırlanıb. Türkdilli xalqların dramaturgiya nümunələri teatrın repertuarında möhkəm yer tutur. Ötən 30 il ərzində Türkiyə Cümhuriyyətinin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi teatrı daim dəstəkləyib. Trabzon Sənət Teatrı Ankara, İstanbul, Qars, Ərzurum, Ordu və digər əksər şəhərlərdə çıxış edib.

“Teatr 2006 və 2009-cu illərdə Gürcüstanda uzunmüddətli qastrollarda iştirak edib. Repertuarında bir çox klassik və müasir dramaturqların əsərlərinə müraciət olunub. Buna misal olaraq, Maksim Qorkinin “Birincilər”, Eduardo de Filipponun “Milyonçu Napoli”, Nazim Hikmətin “Fərhad və Şirin”, Yaşar Kamalın “Yer dəmir, Göy bakir”, Əziz Nesinin “Qaragözün antenorluğu”, Çingiz Aytmatovun “Dənizdə ala köpək”, Tufan Minulinin “Şeytana lənət” və digər müəlliflərin əsərlərinin adlarını çəkmək olar. “Neytral Zona” indiyə qədər bir sıra ölkələrin – Türkiyə, Ukrayna, Azərbaycan və Rusiyanın teatrlarında uğurla oynanılıb. Səhnə bədii rəhbəri Necati Zəngin, rejissoru Cemire Can Avçıdır”,- deyə o əlavə edib.

Tamaşanın nümayişindən sonra Trabzon Sənət Teatrı və sənət ocağının bədii rəhbəri Necati Zengin Türkiyə-Azərbaycan mədəni əlaqələrinin inkişafındakı xidmətlərinə əsasən mükafata layiq görülüb. Həmçinin Əməkdar incəsənət xadimi Firuz Mustafa “Neytral zona” tamaşasının orijinal ədəbi materialına görə İttifaqın Fəxri fərmanı ilə təltif olunub.

AZƏRTAC

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

06, 07 may 2024-cü il tarixlərdə “Neytral zona” (“Tarafsız Bölge”) tamaşası ilə (müəllif Firuz Mustafa) Teatr Xadimləri İttifaqının səhnəsində -“Aktyor Evi”ndə çıxış edəcək.

May 4, 2024 www.bitik.az Bir şərh yazın

Hörmətli teatrsevərlər!
Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilatçılığı ilə həyata keçirilən “QONAQ TEATR” layihəsi çərçivəsində
Türkiyənin Trabzon Sənət Teatrı Bakı tamaşaçılarının qonağı olacaq.
Teatrın yaradıcı heyəti 06, 07 may 2024-cü il tarixlərdə “Neytral zona” (“Tarafsız Bölge”) tamaşası ilə (Müəllif: Firuz MUSTAFA) Teatr Xadimləri İttifaqının səhnəsində –“Aktyor Evi”ndə çıxış edəcək.
Tamaşa saat 19.00-da başlanır. Giriş sərbəstdir.

Mənbə: Firuz Mustafa

Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ