Şəhla Rəvan son beş ildə (2020 -2025) məşhurlaşmış yazarlardan biridir. “Yazarlara dəstək” layihəsi çərçivəsində onun son 5 ildə çap olunmuş kitablarını təqdim edirik:
Təqdim edir: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
Şəhla Rəvanın kitabları
Etiket arxivi: Günnur Ağayeva
Həqiqət Şamilli Xanad qızı (1965)
Həqiqət Şamilli Xanad qızı – 1965
Həqiqət Şamilli Xanad qızı 1965-ci il sentyabrın 26-da Oğuz rayonu Xaçmaz kəndində qulluqçu ailəsində dünyaya gəlib. Xaçmaz kəndində Vüqar İbrahimov adına 2 nömrəli tam orta məktəbi bitirib.1985 -ciildə Şəki Pedaqoji Teknikumunun ibtidai sinif müəlliməsi fakultəsini bitirib. İki il Xaçmaz kənd 2 nömrəli tam orta məktəbdə müəllimə işləyib.1987-ci ildə ailə qurub və Şəki şəhərində yaşayıb. Şəkidə 18 nömrəli və 1 nömrəli məktəblərdə müəllimə işləyib. Üç övladı var.
Publisist yazar və şairədir. Beş kitab müəllifidir.Yazdığı şeirlər müxtəlif mıtbuat orqanlarında çap edilib. Şeirləri ,,Xəzan”, ,,Azad qələm”, ,,Yazarlar” ədəbi -bədii, ictimai – publisistik jurnallarında çap olunub. Müxtəlif saytlarda şeirləri ilə çəxış edib. ,,Qızıl qələm”, ,,Xan qızı Natavan”, ,,Vətən” media mükafatı, ,,Azad qələm”, ,,İti qələm”, ,,Ziyadar” diplomlarına, ,,Heydər Əliyevin 101 illiyi” medalına layiq görülüb.
Kitabları aşağıdakılardır: ,,Ömrümə nəğmə payım”, (şeirlər,bayatılar), ,,Rəssam çək şəklimi(şeirlər, bayatılar, hekayələr), ,,Adını sən qoy” (şeirlər), ,,Əfsanəyə dönən həqiqətlər” (hekayələr), ,,Zaman keçir”(şeirlər).
“Ömrümə nəğmə payım”
“Rəssam, şəklimi çək”
“Adını sən qoy”
“Əfsanəyə dönən həqiqətlər”
“Zaman keçir”
Təqdim edir: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
Emfira Ərklinin kitabları
Emfira Ərkli son beş ildə (2020 -2025) məşhurlaşmış yazarlardan biridir. “Yazarlara dəstək” layihəsi çərçivəsində onun son 5 ildə çap olunmuş kitablarını təqdim edirik:
“Dünyam mənim”
“Ana ürəyi”
“Tanrım, məni unutma”
“Vətənimin qızıyam”
Təqdim edir: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
Zaur Ustacın “BB” hekayəsi – dövrün sosial satirası kimi
Zaur Ustacın “BB” hekayəsi – dövrün sosial satirası kimi
(“BB” hekayəsi)
Zaur Ustacın “BB” adlı satirik hekayəsi müasir Azərbaycan nəsrində sosial tənqid və yumorun unikal və çox peşəkar şəkildə qovuşduğu nümunələrdən biridir.
Azərbaycan ədəbiyyatında sosial ironiyanın, yumor və tənqidin güclü sintezini yarada bilən müəlliflərdən olan Zaur Ustacın “BB” adlı hekayəsi, bir tərəfdən, gülüş doğuran absurd situasiyalarla doludur, digər tərəfdən isə cəmiyyətin dərin problemlərini kəskin, amma estetik formada ifşa edir. Əsər həm ideya, həm obraz sistemi, həm də dil üslubu baxımından çağdaş publisist ədəbiyyatla realist nəsrin sərhədində dayanır.
Əsər jurnalist Əli Mülayimin “BB” adlı müəssisədə baş redaktorun tapşırığı ilə müsahibəyə getməsi ilə başlanır. İlk baxışda adi bir iş günü təsiri bağışlasa da, hadisələrin gedişində absurd məzmunlu bir “böyük biznes” modelinin – “bit yetişdirib yaymaq” planının şahidi oluruq.
Süjetin inkişafı boyunca oxucu “Bəy Bala” adlı özünü böyük iş adamı sayan, amma əslində dərin mənəvi və əxlaqi iflasa uğramış bir obrazla tanış olur. O, ailə, tərbiyə, işgüzarlıq və mənəviyyat haqqında danışsa da, bütün dedikləri öz əməlləri ilə təkzib olunur. Əsərin kulminasiya nöqtəsində “bit yetişdirib satmaq” biznesi, cəmiyyətin real mənzərəsi kimi təqdim edilir — mənəvi çirkab, süni zənginlik və mənasız “uğur” anlayışı.
Əsərin ideya yükü çoxqatlıdır. Zaur Ustac, bir tərəfdən, sürətlə dəyişən cəmiyyətin dəyərlər sisteminin deformasiyasını göstərir; digər tərəfdən isə, “böyük biznes”, “uğur”, “marka”, “brend” anlayışlarının mənəvi boşluq içində necə məzhəkəyə çevrildiyini tənqid edir.
Hekayədəki “bit biznesi” simvolik mənada xalqa yalan ideyalar, saxta uğur modelləri, mənəvi bitlər “yoluxdurmaq” prosesidir. Əslində, “BB” təkcə “Böyük Biznes” deyil, həm də “Böyük Bədbəxtlik” kimi anlaşılır.
Bəy Bala – kapitalizmin vulqar, mənəviyyatsız simasıdır. Özünü ağıllı, müdrik, ailə başçısı və iş adamı kimi göstərməyə çalışsa da, dediklərinin hər biri əxlaqi riyakarlıqla doludur. O, həm patriarxal dəyərləri təhrif edir, həm də “biznes” adı altında cəmiyyəti xəstəliklərlə yoluxdurur.
Əli Mülayim – zahirən jurnalist, əslində isə passiv müşahidəçidir. Onun “mülayimliyi” həm xarakter, həm də dövrün insan tipinin – müqavimət göstərməyən, vicdanla karyera arasında itmiş ziyalı obrazının təcəssümüdür.
İlahə xanım, Ballı xanım (baldız), Bic Bala və başqaları – hamısı mənəvi tənəzzülün müxtəlif formalarını təmsil edir. Burada qadın və kişi fərqləri silinir, hamı eyni “uğur” xəstəliyinə tutulb.
Zaur Ustacın nəsr üslubu danışıq dili ilə publisistik tərzin sintezidir. Müəllif müasir şəhər danışıq leksikonunu, satirik pauzaları və dialoqları canlı həyat dili kimi təqdim edir. Hekayədəki yumor klassik Mirzə Cəlil ənənələrinə yaxın olsa da, forma və ritm baxımından postmodern ironiyaya əsaslanır.
“BB” sadəcə gülməli hekayə deyil, cəmiyyətin vicdan güzgüsüdür. Müəllif açıq şəkildə göstərir ki, “bitlər” yalnız insanların saçında deyil — beyinlərində, düşüncələrində, dəyərlərində çoxalıb.
Əsərin sonunda Bəy Bala müəllimin “Böyük Bədbəxt” təklifi həm öz taleyinin, həm də bütöv sistemin faciəvi yekunu kimi səslənir.
Zaur Ustac “BB” hekayəsi ilə Azərbaycan satirik nəsrinin müasir mərhələsinə yeni nəfəs gətirir. Bu əsər həm Mirzə Cəlilin “Ölülər”indəki sosial eybəcərliklərin, həm də Sabirin kəskin realizminin bugünkü formasıdır.
“BB” oxucunu gülüşlə düşündürür, tənqidlə silkələyir, və sonda belə bir mesaj verir:
“Əgər cəmiyyət bitlərlə yox, onları çoxaldanlarla mübarizə aparmasa, heç bir sabun kömək etməz.”
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
“Yazarlar” təqdim edir: Səbinə Dəniz
Səbinə Dəniz (Bayramova) əbədi fəaliyyətinə 2017-2018-ci illərdə başlayıb. 2021-ci ildə onun ilk psixoloji janrda olan “Yaralı ruhlar” kitabı işıq üzü görüb. Daha sonra qadınlara həsr olunan “Mən qadınam və qorxmuram”, “Mənim qızım” adlı əsərləri nəşr olunub. Ən sonuncu və fərqli üslubda yazılmış uşaq ədəbiyyatı əsəri isə “Jolly Gamza” (Gülüş Kraliçası Qəmzə) adlı karikatura kitabıdır. Yaxın zamanda “Uçmağı Bacaran Ruh” adlı kitabı işıq üzü görəcək.
“Yaralı Ruhlar” kitabı, insanların sevgi və dostluq münasibətlərindəki gərginlikləri, fikir ayrılıqlarını və inciklikləri araşdıraraq insanların ruhlarının dərinliklərinə işıq tutur. Yazıçı Səbinə Dəniz kitabda insanın xarici görüntüsünü (cismini) və daxili dünyasını (ruhunu) müqayisə edərək, insanın iki tərəfdən ibarət olduğunu izah edir. Kitab, sağlam münasibətlər qurmaq üçün psixoloji hekayələrdən ibarətdir və oxuculara öz ruhlarını tapmaqda kömək edir.
Hər bölümdə ruhun fərqli tərəfləri, insanın hissləri, düşüncələri və emosiyaları incələnir. Müəllif, insanın daxilindəki suallara cavab verməyə çalışır və ruhun daxili sükunəti və tarazlığı ilə əlaqədar təhlillər təqdim edir.
“Mənim qızım” kitabının əsas xətti bir ananın qızına duyduğu sevgi və onun həyatına verdiyi dəyərdir. Müəllif, Dənizi yalnız bir övlad olaraq deyil, həm də onun həyatına işıq saçan, dünyasını dəyişdirən xüsusi bir varlıq kimi görür. Hər səhifədə bu sevginin dərinliyini hiss etmək mümkündür. Anası, qızının böyüdüyü illəri, keçirdikləri xatirələri və onunla qurduğu xüsusi bağları sevgi ilə təsvir edir. Dəniz, kitabda həssas, küsəyən, amma eyni zamanda çox yaradıcı və emosional bir uşaq kimi təsvir edilir. Onun dünyaya baxışı, başqalarına qarşı empatiyası və kiçik şeylərdən belə təsirlənməsi, müəllifi daha diqqətli və qayğıkeş bir ana olmağa sövq edir.
“Jolly Gamza” uşaqlar üçün yazılmış yumor və sevinc dolu bir nağıl kitabıdır. Əsərin əsas qəhrəmanı – Qəmzə daim gülən, ətrafındakı hər kəsə şənlik və xoşbəxtlik bəxş edən bir qızcığazdır. Onun gülüşü sehr kimidir – kədərli adamı sevindirir, yorğun insanı ruhlandırır, hətta heyvanlar və təbiət də bu gülüşdən pay alır. Qəmzə həm dostları, həm də ailəsi üçün “Gülüş kraliçası” adlanır. O, sadə oyunlarla belə dünyanı rəngarəng göstərir, balaca uşaqları birləşdirir, insanlara mehribanlığın və sevginin gücünü xatırladır. Fərqli üslubda yazılmış “Jolly Gamza” (Gülüş Kraliçası Qəmzə) adlı karikatura kitabı İngilis və Azərbaycan dillərində nəşr olunan bu əsər 2-10 yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu kitab həm dil öyrənməyə, həm də uşaqlarda empatiya, sevgi və gülüş kimi müsbət duyğuların formalaşmasına xidmət edir. Səbinə Dəniz bu əsəri ilə uşaq ədəbiyyatında yeni bir nəfəs yaratmağa çalışmış, eyni zamanda ədəbiyyata vizual, cəlbedici bir yenilik gətirmişdir. Gülüşün dünyanı xilas etməyi ümidi ilə yazılan bu kitab kiçik yaşlardan uşaqlarda mənəviyyat hisslərini aşılamaq üçün xüsusi bir cəhddir.
“Uçmağı bacaran ruh”– Səbinə Dənizin dərin emosional, psixoloji və humanist tonla yazılmış yeni romanıdır. Əsər “Yaralı Ruhlar” kitabının davamı olaraq, sükutun içindən doğan bir ruhun azadlıq yolunu — Aysunun sağalma, yenidən doğulma və güc tapma hekayəsini danışır.
Uşaqlığında susdurulmuş bir qızın illər sonra səsini geri tapması, qorxularının yerini cəsarətə, utancın yerini şəfaya çevirməsi, bu kitabın əsas xəttini təşkil edir. Aysu illərlə içində daşıdığı ağrını sözə çevirir, yazır, paylaşır və sonunda başqalarının səsinə çevrilir.Əsər yalnız bir insanın hekayəsi deyil, həm də susan bütün qadınların, qızların və uşaqların çağırışıdır:
“Heç kim yeddi yaşında ölməsin. Heç bir ana, qızının çığırtısına qulaq tıxamasın.”
“Uçmağı bacaran ruh” oxucuya travma ilə mübarizənin, güvənin, şəfanın və öz səsini tapmağın nə qədər dərin və eyni zamanda ümid dolu bir yol olduğunu xatırladır. Bu kitab – sükutdan işığa doğru gedən bir ruhun hekayəsidir.
Aşağıda Səbinə Dənizin “Yaralı Ruhlar” kitabından bir hissə təqdim edirik:
İşıqlanmaq üçün yan, işıqlandırmaq üçün deyil.”
İlk öncə sevilməkdən çox başa düşülməyinizi istəyin. Qısqanılmaqdan çox isə güvənilməyinizi istəyin. Bunlar arasındaki fərqi hiss edəcəksənsə demək ki, fərqli birisən. Sonda hər şey gözəl olmalıdır. Əgər nələrsə pisdirsə, deməli hələ son deyil. Bir şey olmaq istəyirsə, olacaq. Həm də doğru zamanda, doğru səbəblə, doğru insanla. Hərşeyin çarəsi zamandır, qismətdir deyib özünüzü aldatmayın. “Qismət” heç bir qərar qəbul etməyənlər üçün ən münasib sözdür. Ağlı səndə olmayana, qəlbini təslim etmə. Vaxtınızı heç vaxt üzünüzə açılmayacaq qapını döyməyə sərf etməyin. Sənin başına gələn hər şeyin müəllifi özünsən. Biri ilə münasibət qurmazdan əvvəl azadlığınla münasibətdə olduğunu unutma. Başqalarını isitmək üçün özünü yandırma. Dəyərləndirən olmayacaq.
İşıqlanmaq üçün yan, işıqlandırmaq üçün deyil. İşıqları söndür bundan sora səni tapmaq istəyən özünü yandırsın. Ama bunlardan əvvəl ilk öncə özünü sev sonra sənə yaxşı hiss etdirəni, amma yenə deyirəm sonra.
Təqdim etdi: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
Səma Muğanna üçün ədəbiyyat
Səma Muğanna üçün ədəbiyyat – sadəcə hadisələrin təsviri deyil, insanın daxili aləminin açılışı, mənəvi mübarizənin poetik (proyeksiya olunmuş publisistik) ifadəsidir. O, öz qəhrəmanlarını həyatın sınaqları qarşısında dayanmağa, öz mənliklərini qorumağa səsləyir. Onun nəsrində real qadın obrazları xüsusi yer tutur (özünü müxtəlif tonlarda yaradır, anasını, müəllimlərini, rəfiqələrini, hətta nənəsini müxtəlif rakurslardan işləyir): zərif, lakin güclü, susqun, lakin müdrik qadınlar yazıçının ideya-estetik baxışlarını təcəssüm etdirir.
Muğanna dilinin poetikliyi, simvollarla zənginliyi, metafizik məna çalarları oxucunu düşünməyə vadar edir. O, bəzən adi bir hadisəni təqdim etməklə insanın varlıq anlamına, Tanrı ilə münasibətinə, ruhun azadlığına işıq tutur.
Səma Muğanna yalnız yazıçı deyil, mənəviyyat mücəssəməsidir. O, sözün və qadın qəlbinin qüdrətini birləşdirərək Azərbaycan ədəbiyyatına bənzərsiz bir ruh gətirmişdir. Onun əsərləri oxuculara ruhi saflaşma, mənəvi diriliş və özünüdərk yolunu göstərir.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – Maarifçiliyin və mənəvi oyanışın carçısı
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – Maarifçiliyin və mənəvi oyanışın carçısı
(Həcər Atakişiyevanın “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrində maarifləndirmə” yazısı əsasında)
Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların yaradıcılığı təkcə bədii sözün gücü ilə deyil, həm də maarifçilik ideyaları ilə nəsillərin mənəvi dünyasına işıq saçır. Bu baxımdan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev öz dövrünün ən böyük ziyalılarından biri, xalqının düşüncə oyanışına xidmət edən böyük maarifçi kimi ədəbiyyat salnaməmizdə parlaq iz qoymuşdur. Həcər Atakişiyevanın “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrində maarifləndirmə” adlı məqaləsi də məhz bu istiqamətdə ədibin maarifçi baxışlarını, hekayələrindəki tərbiyəvi ideyaları və ictimai-sosial düşüncəsini dərindən təhlil edir.
Haqverdiyev Azərbaycan nəsrinin inkişafında yeni mərhələ açan sənətkarlardandır. O, hekayə janrında xalqın həyatını, məişətini, dünyagörüşünü və ən əsası, cəhalətə qarşı mübarizə ideyalarını bədii şəkildə ifadə etmişdir. Həcər Atakişiyeva bu məqamı haqlı olaraq ön plana çəkir: ədibin “Keçmiş günlər”, “Uca dağ başında”, “Seyidlər ocağı” kimi əsərləri həm dövrün mənzərəsini, həm də maarifçiliyin zərurətini aydın şəkildə oxucuya təqdim edir.
Müəllif yazır ki, “Keçmiş günlər” hekayəsində Haqverdiyev insanın mənəvi dəyərlərdən uzaq düşməsinin faciəsini qələmə alır. Əsərin qəhrəmanı Süleyman bəyin pul və şöhrət hərisliyi onun mənəvi tənəzzülünü göstərir. Yazıçı qəhrəmanın aqibəti ilə oxucuya ibrət dərsi verir – bu, maarifçilik ideyasının bədii təcəssümüdür.
“Uca dağ başında” hekayəsində isə müəllifin qeyd etdiyi kimi, yazıçı cəmiyyətin passivliyini, insanların məşğuliyyətsizliyini və elmə biganəliyini sərt tənqid edir. Burada Haqverdiyev təbiət təsvirləri ilə bərabər, mənəvi həyatın durğunluğunu göstərir. Cəhalətə qarşı açıq mübarizə aparan yazıçı maarifin, elmin, fəaliyyətin zəruriliyini vurğulayır.
Əsərlərinin ideya yükü baxımından ən təsirli nümunələrdən biri – “Seyidlər ocağı” – Həcər Atakişiyevanın təhlilində maarifçiliyin ən parlaq nümunəsi kimi təqdim olunur. Yazıçı burada xalqın avamlığını, dini pərdəyə bürünmüş saxtakar “seyid” və “mollaları” kəskin tənqid edir. Bu hekayə həm Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər” əsəri ilə səsləşir, həm də xalqı elmə, düşüncəyə, ayıqlığa çağırır.
Həcər Atakişiyeva öz resenziyasında Əbdürrəhim bəyin yaradıcılığını yalnız ədəbi dəyər baxımından deyil, həm də milli oyanış və maarifçilik missiyası kontekstində qiymətləndirir. Onun fikrincə, Haqverdiyev əsərlərindəki maarifçilik ideyalarını tənqid və satira ilə birləşdirərək oxucunu düşündürməyə, nəticə çıxarmağa vadar edir.
Məqalənin əsas məziyyəti ondan ibarətdir ki, müəllif Haqverdiyevin hekayələrini təkcə məzmun səviyyəsində deyil, həm də ideya-fəlsəfi dərinlikdə təhlil edir. O, yazıçının xalqın gələcəyini maarifdə gördüyünü, onun əsərlərinin isə bir növ cəhalətə qarşı mübarizə manifesti olduğunu inandırıcı şəkildə əsaslandırır.
Sonda Həcər Atakişiyeva haqlı olaraq qeyd edir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin yaradıcılığı Azərbaycan realizminin və maarifçi düşüncəsinin inkişafında mühüm rol oynamış, xalqı elmə, əxlaqa, düşüncəyə, mənəviyyata səsləmişdir. Onun hekayələri təkcə ədəbiyyatın deyil, milli özünüdərkin də dəyərli səhifələrindəndir.
Həcər Atakişiyevanın bu tədqiqat xarakterli yazısı bir daha sübut edir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Azərbaycan ədəbiyyatının yalnız bədii söz ustadı deyil, həm də maarifçilik və milli oyanış hərəkatının ideoloqudur. Onun hekayələri bu gün də oxucunu düşündürür, öyrədir, cəhalətə qarşı mübarizə ruhunu yaşadır.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas, tənqidçi
GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI
ƏBDÜRRƏHİM BƏY ƏSƏD BƏY OĞLU HAQVERDİYEV
Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeirində şəhidlik kultu və ana obrazı
Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeirində şəhidlik kultu və ana obrazı
Azərbaycanın müasir ədəbi düşüncəsində milli duyğuların, şəhidlik məfkurəsinin və ana-vətən sevgisinin poetik şəkildə ifadəsi xüsusi yer tutur. Bu dəyərlərin bədii təcəssümünü öz yaradıcılığında qabarıq şəkildə əks etdirən sənətkarlardan biri də Zaur Ustacdır. Onun “Can ay ana…” adlı şeiri təkcə bir şəhid anasına ünvanlanmış poetik müraciət deyil, həm də bütövlükdə Azərbaycan xalqının yaddaşına həkk olunmuş şəhidlik kultunun və ana obrazının vəhdətini ifadə edən bir mənəvi dastandır.
Şeir, general Polad Həşimovun müqəddəs şəhidliyinə və onun anasının baxışlarında cəmlənmiş kədər və qürura ithaf olunub. “Can ay ana…” misrası hər bənddə təkrar olunur, bir tərəfdən anamızın adını çağıran xalqın səsi kimi, digər tərəfdən isə şairin şəhidin anası qarşısında baş əyməsi kimi səslənir. Bu təkrir motivi şeirə həm ritmik bütövlük, həm də emosionallıq gətirir — oxucu sanki hər dəfə “Can ay ana” sözlərini eşidəndə içindən gələn bir ahla, bir dua ilə birləşir.
Zaur Ustac bu şeir vasitəsilə şəhid anasının baxışlarını poetik simvola çevirir. Baxış — burada həm xatirələrin güzgüsü, həm qürurun aynası, həm də səssiz fəryadın ifadəsidir. “Bu baxışda Poladının ilk dişi, ilk addımı, gülüşü var” misralarında anasının baxışında oğulun bütün ömrü cəmlənib. Uşaq gülüşündən döyüş meydanına qədər uzanan bir həyat baxışların dərinliyində yaşayır.
Şair hər bənddə “Bu baxışda nələr var…” və “Bu baxışda nələr yox…” sualını qoyur. Bu bədii qarşıdurma həyatla ölümün, varlıqla yoxluğun, sevinc və kədərin sərhədini müəyyənləşdirir.
Bir bənddə ana baxışında Poladın ilk addımı, ilk beşi, şux duruşu var, növbəti bənddə isə “Polad adlı oğul yox…” misrası ilə ölümün acı gerçəyi vurğulanır. Bu antitezalar vasitəsilə müəllif anasının baxışında həm həyatın bütöv panoramasını, həm də ölümün susqunluğunu göstərir.
Burada baxış həm fiziki, həm də metafizik anlam daşıyır. Zaman və məkan anlayışlarının “itdiyi”, “mizanların pozulduğu” bu baxış, əslində, dünyəvi ölçülərin fövqünə qalxan bir mənəvi halı təsvir edir. Ananın gözlərində artıq nə “yelkən” var, nə də “sükan” — yəni istiqamətini itirmiş bir dünya… Amma eyni zamanda bu baxışda qürur, ərənlik, cəsurluq, onur da var. Bu, Azərbaycan anasının təkcə kədərdə deyil, həm də qürurda böyük olduğunun poetik ifadəsidir.
Zaur Ustacın poetik dünyasında şəhidlik, Vətən qarşısında uca bir məqam kimi, həm milli kimliyimizin, həm də mənəvi dirənişimizin simvoludur. “Can ay ana…” şeirində Polad Həşimovun obrazı sadəcə bir şəxsiyyət kimi deyil, bir epoxanın siması, millətin qeyrət və mərdlik aynası kimi təqdim olunur. Şair onun adını çəkərkən əslində Vətən oğullarının ümumiləşmiş qəhrəman surətini yaradır.
“Bu baxışda Poladının mərdliyi,
Ərənliyi, cəsurluğu, qürur var…” –
bu misralar qəhrəmanlıq salnaməsi kimi səslənir. Burada həm də müəllifin dərin inamı duyulur: şəhidlər ölmür, onlar analarının baxışlarında, xalqın yaddaşında yaşayırlar.
Şeirin son bəndində şair Ananı tək bir qadın kimi yox, bir simvol kimi təqdim edir.
“Bu baxışda xanım, xatın bir Ana,
Sinəsində bağrı çat-çat olan var…” –
misraları ilə Azərbaycan qadınının qəhrəmanlıq və dözüm siması canlanır. Müəllif bu obrazı Nüşabə və Tomris kimi qədim türk qəhrəman analarla birləşdirərək, şəhid anasının qəlbindəki ağrını millətin tarixi yaddaşına bağlayır.
Beləcə, “Can ay ana” şeiri fərdi bir dərdin ümumxalq simvoluna çevrilməsi baxımından həm bədii, həm də ideoloji cəhətdən dərin əsərdir.
Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeiri sadə sözlərlə böyük bir həqiqəti ifadə edir: Vətən uğrunda can verən övladların anaları – millətin mənəvi sütunlarıdır. Şair, Polad Həşimovun anası timsalında bütün şəhid analarına ehtiramını bildirir.
Bu şeir həm şəhidin ölməzliyini, həm də ananın müqəddəsliyini bədii dillə ölümsüzləşdirən bir ədəbi abidədir. Onun poetik gücü, emosional səmimiyyəti və milli ruhu oxucunu dərin düşüncələrə qərq edir.
Beləcə, “Can ay ana…” — Azərbaycan analarına yazılmış ağı, Vətənə yazılmış and, Polada həsr olunmuş əbədi dualar toplusudur.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ZAUR USTAC – CAN AY ANA (Video)
ZAUR USTAC – CAN AY ANA (Mətn)
Qucağını geniş aç… – Şəhidlik ruhunun poetik zəfəri
Qucağını geniş aç… – Şəhidlik ruhunun poetik zəfəri
(Zaur Ustacın yaradıcılığında Vətən sevgisi və qəhrəmanlıq ideallarının poetik təcəssümü)
Azərbaycan ədəbiyyatında Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların xatirəsinə həsr olunmuş poetik nümunələr hər zaman mənəvi yaddaşımızın ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Bu əsərlər yalnız bir şəhidin taleyini deyil, bütöv bir millətin ruhunu, azadlıq eşqini və torpaq sevgisini ifadə edir. Zaur Ustacın “Qucağını geniş aç…” adlı şeiri də belə poetik abidələrdən biridir. Şeir gizir Pəncəli Teymurova həsr edilmişdir – Vətən uğrunda canını fəda etmiş igid bir Azərbaycan əsgərinin müqəddəs xatirəsinə ithaf olunmuş bu əsər həm poetik dərinliyi, həm də mənəvi gücü ilə seçilir.
Şeirdə Zaur Ustac yaradıcılığına xas əsas xüsusiyyətlər çox aydın görünür. “Şehçiçəyim” şeirində olduğu kimi “Qucağını geniş aç…” şeirində də şair real həyatda mövcud olan predmetləri böyük ustalıqla bədiiləşdirir. Zaur Ustac sevgi şeirlərində olduğu kimi vətənpərvərlik mövzusunda olan şeirlərdə də hər bir kəlmə ilə yerində ustaca davranmağı bacarır. Əgər “Şehçiçəyim” şeirində şair özünü bioloq kimi təqdim edirsə, “Qucağını geniş aç…” şeirində biz peşəkar hərbçi, qazi şairlə üz-üzə qalırıq:
“Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq,”
və ya
“Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda,
Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada,
“Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”,”
Hərbçi-şair hərbçilərin səhər-axşam hərbi marş oxuya-oxuya sıra addımları ilə addımlamasını təsvir edir. Bu sadə təsvir isə çox dərin məna çalarları aşılayır.
Şeirin mərkəzində şəhidin vətənlə mənəvi söhbəti, onun torpağa dönüş anı dayanır. “Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq” misrası artıq bu mənəvi qovuşmanın poetik başlanğıcıdır. Burada Vətən “Ana” obrazı kimi təqdim olunur – şəhid oğul anasının qoynuna dönür, yəni torpağa qovuşur. Bu qovuşma ölüm deyil, əbədiyyətə keçid kimi təsvir olunur.
Zaur Ustacın poetik dili burada sadə, lakin dərin simvolik məna daşıyır. “Qapını döymək”, “bayraq”, “sancağ” kimi obrazlar həm mübarizəni, həm də azadlığın müqəddəsliyini ifadə edir. Şair şəhidin dilindən deyir:
“Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq,
O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi…”
Burada “bayraq” həm azadlıq, həm də şəhidlik simvoludur. O, əbədiyyətə gedərkən bu əmanəti – yəni Vətənin müstəqilliyini qoruyaraq gedir.
Zaur Ustacın bu şeiri sadəcə emosional ağı deyil, patriotizmin fəlsəfi poetikasıdır. O, şəhidin dilindən xalqın ruhunu danışdırır. “Bayraq olsun kəfənim” misrası Vətən sevgisinin son həddidir – şəhid öz həyatını bayrağa, torpağa, inama çevirir.
“Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim,
Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim…”
Bu sətirlərdə həm qəhrəmanlıq fəlsəfəsi, həm də milli qürur hissi var. Şair şəhidin dilindən düşmənə nifrət deyil, qalibin təmkinli məğrurluğunu ifadə edir: “Sevinməsin düşmənim” – bu, kin deyil, qələbənin etik ölçüsüdür.
Azərbaycan poeziyasında torpaq – ana obrazı çoxəsrlik ənənəyə malikdir. Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın “Heydərbabaya salam”ında, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ana dili”, “Gülüstan” poemalarında, Məmməd Arazın “Azərbaycan” şeirində də bu ruh var. Lakin Zaur Ustac bu motivi müasir milli mübarizə kontekstində yeni poetik çalarla təqdim edir.
Burada torpaq yalnız vətən deyil, həm də müqəddəs məzar, əbədi qovuşma yeri kimi təqdim olunur. Şəhid oğul torpağın qucağında rahatlıq tapır, çünki borcunu yerinə yetirib:
“Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…”
Bu misra poetik baxımdan zirvə nöqtəsidir. Burada həm mübarizənin tamamlanması, həm də ruhi rahatlıq var. Sancağın sancılması – yəni niyyətin hasil olması – artıq şəhidin missiyasının tamamlanması deməkdir.
Şeir üç bölmədən ibarətdir, hər bölmə bir mərhələni təmsil edir:
- Torpağa qovuşma anı – ruhun Vətənlə görüşü.
- Döyüş xatirəsi və əsgər yoldaşlarına sədaqət – vətənpərvərlik və birliyə çağırış.
- Əbədiyyətin qapısı – şəhidin ruhani rahatlığı və anaya təsəlli.
Şair klassik xalq poeziyasına xas qafiyə və ritm sistemi qurur, lakin müasir sintaksis və leksika ilə onu yeni nəfəsə çevirir. Hər bəndin sonunda emosional kulminasiya yaranır: “rahat gəlirəm indi”, “yer ver girək qoynuna”, “qurban gedər torpağa” – bu misralar həm ritmik, həm də mənəvi cəhətdən yekun vurğusudur.
Zaur Ustacın yaradıcılığında şəhidlik mövzusu təkcə bir hadisə deyil, dünya duyumunun özəyidir. Onun şeirlərində şəhid – sadəcə itirilmiş insan deyil, millətin diriliyinin simvoludur. “Qucağını geniş aç…” şeiri bu xəttin ən parlaq nümunələrindəndir. Burada fərdi taledən ümummilli yaddaşa keçid baş verir: Pəncəli Teymurovun simasında bütün şəhidlər ucaldılır.
“Qucağını geniş aç…” Zaur Ustac yaradıcılığında Vətən sevgisi, şəhidlik və milli ruhun poetik sintezidir. Bu şeir həm bir igidin ruhuna dualı ithaf, həm də bütöv bir xalqın qəhrəmanlıq salnaməsidir.
Zaur Ustac bu əsərlə göstərir ki, torpaq yalnız üzərində yaşadığımız məkan deyil, onun uğrunda ölənlərin ruhudur. Şəhid oğulun Vətənə dönüşü, torpağın onu bağrına basması – millətin əbədiliyinin simvoludur.
Beləliklə, “Qucağını geniş aç…” həm ədəbi, həm publisistik, həm də mənəvi sənəd kimi dəyərlidir. O, bir daha sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında Vətənə sədaqət mövzusu nə keçmişdə solub, nə də gələcəkdə sönəcək – çünki hər yeni şəhid, hər yeni bayraq, hər yeni şeir bu ruhu yaşadır.
Müəllif: Günnur Ağayeva
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
Kentavr – mif və simvolika
Kentavr (yunanca “kentauros”) — qədim yunan mifologiyasında bədəni yarı insan, yarı at olan mifik varlıqdır.
Kentavrların üst hissəsi insan, aşağı hissəsi isə at bədəni şəklində təsvir olunur. Onlar adətən güclü, cəsur, lakin bəzən də vəhşi və idarəolunmaz varlıqlar kimi tanınırdılar.
Mifologiyada ən məşhur kentavr Xirondur — o, ağıllı, elmli və insanlara dərman bitkilərinin, tibb və musiqinin sirrini öyrədən bir müdrik kimi təsvir olunur.
Yəni, “kentavr” həm mifik canlı adıdır, həm də simvolik mənada bəzən “qarışıq təbiətli, iki mahiyyətli varlıq” anlamında işlədilir.
Ədəbiyyatda və simvolik mənada “kentavr” anlayışı çox dərin və maraqlı məna daşıyır.
Kentavr – həm insani ağıl (baş, ürək, düşüncə), həm də heyvani instinkt (qüvvə, ehtiras, vəhşilik) daşıyan bir varlıqdır. Buna görə də ədəbiyyatda kentavr insanın iki təbiətini – ruhani və cismani tərəfini, ağıl və duyğu arasında mübarizəni ifadə edir.
Məsələn:
- Kentavr mədəniyyətlə təbiət, müdrikliklə vəhşilik, sakitliklə ehtiras arasındakı qarşıdurmanı təmsil edir.
- Bəzən yazıçılar və şairlər insanın içindəki ziddiyyətləri — yəni bir tərəfdən düşünən, digər tərəfdən hiss edən mahiyyəti — kentavr obrazı ilə ifadə edirlər.
Simvolik mənada “kentavr” həm də ikili mahiyyətli insan deməkdir — yəni bir anda həm zərif, həm də vəhşi, həm düşüncəli, həm də emosional olan şəxs.
Azərbaycan ədəbiyyatında kentavr simvolikasına yaxın nümunələr
Azərbaycan ədəbiyyatında “kentavr” anlayışı birbaşa işlədilməsə də, onun daşıdığı məna – yəni insanın ikiüzlü, ikitəbii mahiyyəti bir çox yazıçı və şairin yaradıcılığında öz əksini tapıb. Gəlin bir neçə nümunəyə baxaq:
1. Nizami Gəncəvi – insanın daxili mübarizəsi
Nizaminin “Xəmsə”sində, xüsusilə “İsgəndərnamə” əsərində insanın ağlı ilə nəfsinin, elmi ilə hakimiyyət ehtirasının savaşı geniş təsvir olunur. Bu mübarizə kentavrın iki hissəsi – insan və heyvan bədəni arasındakı simvolik qarşıdurmanı xatırladır.
Nizami üçün insan – nəfsini ağlı ilə cilovlaya bilən varlıqdır. Yəni “at”ı (instinkti) “adam” (ağıl) idarə etməlidir.
2. Məhəmməd Füzuli – sevgi və ağıl dilemması
Füzulinin lirikasında insan həm ilahi sevgi ilə yanan ruh, həm də dünyevi ehtiraslarla yaşayan bədən kimi təqdim olunur.
Məsələn, “Leyli və Məcnun”da Məcnun sanki bir “kentavr” kimidir — içində həm müdrik, mənəvi aşiq, həm də dərddən ağlını itirmiş, vəhşi təbiətli bir varlıq yaşayır.
3. Mirzə Cəlil və Cəlil Məmmədquluzadə – insanın ikili həyatı
Mirzə Cəlilin satirik hekayələrində insan bir tərəfdən müasirlik və maarif, digər tərəfdən isə cahillik və qorxu arasında qalan varlıq kimi göstərilir.
Yəni kentavr kimi – yarısı işığa, yarısı qaranlığa çəkilən bir obraz.
4. Müasir poeziyada
Müasir şairlərdə, məsələn, Mahirə Nağıqızı, Ramiz İsmayıl, Zaur Ustac kimi müəlliflərin şeirlərində insan öz içindəki təbiət və mənəviyyat, şəhər və yurd, ağıl və ürək qarşıdurmasında təsvir olunur. Bu da mahiyyətcə kentavrın simvolik ruhunu yaşadır.
Beləliklə, “kentavr” təkcə mifoloji varlıq deyil; o, insanın içindəki iki qüvvənin – ağıl və instinkt, ruh və bədən, sivil və vəhşi təbiətin simvoludur.
Məlumatı hazırladı: Günnur Ağayeva